Kwalitatiewe en kwantitatiewe inname van staandehooi van Cenchrus ciliaris skape

Kwalitatiewe en kwantitatiewe inname van staandehooi van Cenchrus ciliaris skape
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
Kwalitatiewe en kwantitatiewe inname van staandehooi van
twee Cenchrus ciliaris kultivars (Molopo en Gayndah) deur
skape
deur
SALMON STEPHANUS JACOBS
Voorgelê ter gedeeltelike vervulling van die vereistes vir die graad
M.Sc. (Agric)
Dierevoeding
in die
Departement Vee- en Wildkunde
Fakulteit Natuur- en Landbouwetenskappe
Universiteit van Pretoria
Pretoria
November 2005
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
2
Verklaring
ADF
Suurbestande vesel
ADL
Suurbestande lignien
Ca
Kalsium
DM
Droëmateriaal
cm
Sentimeter
g
Gram
GDT
Gemiddelde daaglikse toename
Ha
Hektaar
IvVOM
In vitro-verteerbare organiesemateriaal
K
Kalium
kcal
Kilokalorie
kg
Kilogram
KVE
Kleinvee-eenheid
l
Liter
mm
Millimeter
N
Stikstof
NAN
Nie-ammoniak-stikstof
NDF
Neutraalbestande vesel
NDF-N
Neutraalbestande vesel stikstof
NH3-N
Ammoniak-stikstof
OM
Organiesemateriaal
OMI
Organiesemateriaalinname
P
Fosfor
RP
Ruproteïen
SVK
Spysverteringskanaal
VOMI
Verteerbare organiesemateriaalinname
VVS
Vlugtige vetsure
W
0.75
Metaboliese liggaamsgewig
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
3
INHOUDSOPGAWE
BEDANKINGS………………………………………………………………………
12
ABSTRACT…………………………………………………………………………
13
UITTREKSEL……………………………………………………………………….
15
HOOFSTUK 1 :
1.1
LITERATUUROORSIG……………………………………
TROPIESE GRASSE AS WEIDINGGEWASSE…………………………...
18
1.1.1 Morfologiese eienskappe…………………………………………………….
1.1.2 Anatomiese eienskappe……………………………………………………...
1.1.3 Proteïen………………………………………………………………………
1.1.4 Minerale………………………………………………………………………
1.1.5 Verteerbaarheid………………………………………………………………
18
19
19
20
20
1.2.
DIE BENUTTING VAN STAANDEHOOI………………………………..
22
1.2.1 Inleiding……………………………………………………………………..
1.2.2 Faktore wat die kwaliteit en kwantiteit van staandehooi beïnvloed………...
22
23
1.2.2.1 Spesie………………………………………………………………………..
1.2.2.2 Rusperiode…………………………………………………………………..
1.2.2.3 Bemesting…………………………………………………………………...
1.2.2.4 Weiperiode…………………………………………………………………..
1.2.2.5 Veelading……………………………………………………………………
23
24
24
25
25
1.2.3 Diereproduksie op staandehooi……………………………………………..
25
MORFOLOGIESE EIENSKAPPE VAN CENCHRUS CILIARIS…………
26
1.3.1 Taksonomiese en morfologiese beskrywing..………………………………
1.3.2 Habitat ……………………………………………………………………...
26
27
1.4
WEIDINGSWAARDE VAN CENCHRUS CILIARIS……………………..
30
1.4.1 Gebruike……………………………………………………………………
1.4.2 Benutting……………………………………………………………………
1.4.3 Vrywillige inname en verteerbaarheid van C. ciliaris………………….…..
1.4.3.1 Vrywillige inname………………………………………………………….
1.4.3.2 Verteerbaarheid……………………………………………………………..
30
31
31
31
33
1.4.4 Droëmateriaalopbrengs van C. ciliaris……………………………..……...
1.4.5 Ruproteïenkonsentrasie………………………………………………………
40
42
1.3
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
4
1.4.6 Veselkomponent…………………………………………………………….. 44
1.4.7 Mineraalsamestelling………………………………………………………… 46
1.5
DIEREPRODUKSIE OP CENCHRUS CILIARIS WEIDINGS……………...
48
1.5.1 Inleiding………………………………………………………………………
1.5.2 Nutriënt inname………………………………………………………………
1.5.3 Gewigstoename………………………………………………………………
1.5.4 Seisoenale invloed……………………………………………………………
48
48
51
53
1.6
56
Verskille tussen twee Cenchrus ciliaris kultivars: Molopo en Gayndah……
1.6.1 Inleiding……………………………………………………………………… 56
1.6.2 Eienskappe van Molopo……………………………………………………… 56
1.6.3 Eienskappe van Gayndah…………………………………………………….. 56
HOOFSTUK 2 :
STUDIEMATERIAAL EN METODES……….…………… 57
2.1
Inleiding……………………………………………………………………….
2.2
Prosedures……………………………………………………………………..
2.2.1 Studie area……………………………………………………………………..
2.2.2 Eksperimentele weiding……………………………………………………….
2.2.3 Eksperimentele diere…………………………………………………………..
2.2.4 Eksperimentele ontwerp………………………………………………………
57
57
57
59
59
60
2.2.4.1 Weidingskampe………………………………………………………………
2.2.4.2 Diere………………………………………………………………………….
60
60
2.2.5
61
Metodologie…………………………………………………………………...
2.2.5.1 Weeg van diere……………………………………………………………….. 61
2.2.5.2 Weidingsparameters………………………………………………………….. 61
2.2.5.2.1
Droëmateriaalbeskikbaarheid.………………………………………... 61
2.2.5.2.2
Bepaling van hoogte van weiding.……………………………………. 61
2.2.5.3
2.2.5.3.1
2.2.5.3.2
Monsternemingsprosedures…………………………………………... 61
Inname studie…………………………………………………………. 61
Kwaliteitsparameters en Parsiële verteerbaarheidstudie………….….. 62
2.2.6
Statistiese analise……………………………………………………...
HOOFSTUK 3 :
3.1
65
RESULTATE EN BESPREKING:
WEIDINGSPARAMETERS………………………………… 67
Inleiding……………………………………………………………………… 67
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
5
3.2.1 Molopo………………………………………………………………………… 67
3.2.1.1 Droëmateriaalbeskikbaarheid……………………………………………….… 67
3.2.1.2 Struktuur van weiding…………………………………………………………. 68
3.2.2 Gayndah………………………………………………………………………... 68
3.2.2.1 Droëmateriaalbeskikbaarheid……………………………………………….… 68
3.2.2.2 Struktuur van weiding…………………………………………………………. 68
3.3
Opsomming…………………………………………………………………….. 68
HOOFSTUK 4 :
4.1
4.1.1
4.1.2
4.2.1
4.3.1
4.4.1
4.4.2
4.5.1
4.6.1
4.6.2
Kwalitatiewe parameters vir Molopo en Gayndah gedurende 1991 en 1992….. 70
Ruproteïenkonsentrasie van geselekteerde materiaal gedurende 1991..……….. 70
Ruproteïenkonsentrasie van geslekteerde materiaal gedurende 1992…………...72
ADF-konsentrasie van geselekteerde materiaal gedurende1992………………. 74
ADL-konsentrasie van geselekteerde materiaal gedurende 1992...……………. 76
NDF-konsentrasie van geselekteerde materiaal gedurende1991...…………….. 78
NDF-konsentrasie van geselekteerde materiaal gedurende 1992..……………. 81
NDF-N-konsentrasie van geselekteerde materiaal gedurende 1992………… … 82
In vitro-verteerbaarheid van geselekteerde materiaal gedurende 1991………... 85
In vitro-verteerbaarheid van geselekteerde materiaal gedurende 1992………… 87
HOOFSTUK 5 :
5.1
5.2
5.3
5.4
VERSKILLE IN SELEKSIE EN INNAME TUSSEN
MOLOPO EN GAYNDAH WEIDINGS……...…………….. 70
DIEREPRESTASIE………………………………………….. 89
Inname 1991……………………………………………………………………
Inname 1992 …………………………………………………………………..
Gewigsveranderings vir 1991………………………………………………….
Gewigsveranderings vir 1992………………………………………………….
89
91
94
98
HOOFSTUK 6 :
ENKELE RUMENPARAMETERS, STIKSTOF EN
DROËMATERIAAL INNAME EN DIE PARSIËLE
VERTEERBAARHEID DAARVAN…………………......… 101
HOOFSTUK 7 :
OPSOMMING EN GEVOLGTREKKING………………... 113
7.1
7.2
7.3
7.4
Droëmateriaal opbrengs………………….…………………………………… 113
Kwalitatiewe inname…………………….……………………………………. 113
Kwantitatiewe inname en diereprestasie….…………………………………… 115
Parsiële data………………………………………………………………….…115
HOOFSTUK 8 :
KRITIESE EVALUASIE VAN DIE STUDIE………………118
VERWYSINGS………………………………………………………………………. 119
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
6
LYS VAN TABELLE
Tabel 1
Vrywillige inname van droëmateriaal by vyf seleksies van Cenchrus
ciliaris (Minson & Bray, 1985)……………………………………….. 33
Tabel 2
In vitro-organiesemateriaal verteerbaarheid van vier grasse op 6 en 10
weke ouderdom gesny en in morfologiese fraksies verdeel (Mero &
Udén, 1998)…………………………………………………………… 34
Tabel 3
In vitro-organiesemateriaal verteerbaarheid van twaalf C. ciliaris
seleksies soos bepaal gedurende vroeg en laat somer van 1996/97
(Boshoff, 1998)……………………………………………………….. 35
Tabel 4
Gemiddelde droëmateriaal verteerbaarheid van blaarfraksies van 27
Cenchrus genotipes (Wilson et al., 1989)…………………………….
37
In vitro-droëmateriaal verteerbaarheid van die stingelfraksie van 27
Cenchrus genotipes (Wilson et al., 1989)……………………………
38
Tabel 5
Tabel 6
Persentasie droëmateriaal degradeerbaarheid van grasse by verskillende
stadiums van hergroei na onderskeidelik 48 en 72 uur inkubasie in die
rumen (Kabunga & Darko, 1993)…………………………………… 39
Tabel 7
Persentasie N-degradeerbaarheid van sekere tropiese grasse by
verskillende stadiums van hergroei na 48 en 72 uur inkubasie in die rumen
(Kabunga & Darko, 1993)…………………………………………… 40
Tabel 8
Droëmateriaal opbrengs (kg/ha) van C. ciliaris in die laat somer van
1996/97 (Boshoff, 1998)………………………………………………. 42
Tabel 9
Ruproteïenkonsentrasie (%) van vier grasse wat op 6 & 10 weke
ouderdom gesny is (Mero & Udén, 1998)……………………………… 43
Tabel 10
Gemiddelde ruproteïenkonsentrasies op 'n DM-basis van twaalf
bloubuffelgras seleksies gedurende die vroeg en laat somer van 1996/97
(Boshoff, 1998)………………………………………………………... 44
Tabel 11
Samestelling (persentasie van droëmateriaal) van vier grasse by ses en tien
weke groeistadiums (Mero & Udén, 1998)…………………………… 45
Tabel 12
Gemiddelde NDF-konsentrasies op 'n DM-basis van twaalf bloubuffelgras
seleksies gedurende die vroeg en laat somer van 1996/97 (Boshoff,
1998)…………………………………………………………………... 45
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
7
Tabel 13
Die gemiddelde mineraalsamestelling (gram per kilogram of dele per
miljoen) van vyf Cenchrus ciliaris seleksies by ses verskillende stadiums
van groei (Minson & Bray, 1986)…………………………………….. 46
Tabel 14
Makromineraal (g/kg) en spoorelement (mg/kg) samestelling van
Buffelsgras weiding (Ramirez et al., 1995b)…………………………. 47
Tabel 15
Nutriëntinname van skape en bokke oor twee seisoene op ‘n C. ciliaris
gedomineerde weiding (Shinde et al., 1996)…………………………. 49
Tabel 16
Gemiddelde daaglikse makromineraal- en spoorelementinname van skape
op Cenchrus ciliaris weiding(Ramirez et al.,1995b)………………… 51
Tabel 17
Gemiddelde aanvangs en finale liggaamsgewigte, gemiddelde daaglikse
toename en voeromset van skape met energie, as persentasie van
liggaamsgewig, gesupplementeer. (Ramirez et al., 1995a)…………… 52
Tabel 18
Chemiese samestelling van die dïeet deur skape in die nat en droë periodes
geselekteer (Shinde et al., 1996)……………………………………… 55
Tabel 19
Gemiddelde reënvalsyfers en gemiddelde minimum en maksimum
temperature per maand vir 1990 (Suid-Afrikaanse Weerburo)….…….. 58
Tabel 20
Gemiddelde reënvalsyfers en gemiddelde minimum en maksimum
temperature per maand vir 1991(Suid-Afrikaanse Weerburo).………. 58
Tabel 21
Gemiddelde reënvalsyfers en gemiddelde minimum en maksimum
temperature per maand vir 1992(Suid-Afrikaanse Weerburo).………. 58
Tabel 22
Skematiese voorstelling van kampe uiteengesit vir proewe tydens
beide vroeg en laat winter op twee C. ciliaris kultivars….…………… 60
Tabel 23
Ruproteïenkonsentrasie (g/kg) op 'n DM-basis van slukdermversamelde
monsters soos weekliks verkry gedurende die eerste weidingsperiode van
1991……………………………………………………………...…… 70
Tabel 24
Ruproteïenkonsentrasie (g/kg) op 'n DM-basis van slukdermversamelde
monsters soos weekliks verkry gedurende die tweede weidingsperiode van
1991…………………………………………………………………… 70
Tabel 25
Ruproteïenkonsentrasie (g/kg) op 'n DM-basis van slukdermversamelde
monsters soos weekliks verkry gedurende die eerste weidingsperiode van
1992………………………………………………………..…………… 72
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
8
Tabel 26
Ruproteïenkonsentrasie (g/kg) op 'n DM-basis van slukdermversamelde
monsters soos weekliks verkry gedurende die tweede weidingsperiode van
1992…………………………………………………….….………..… 73
Tabel 27
ADF-konsentrasie (g/kg) op 'n DM-basis van slukdermversamelde
materiaal soos weekliks verkry gedurende die eerste beweidingsperiode
van 1992………………………………………………..……………… 74
Tabel 28
ADF-konsentrasie (g/kg) op 'n DM-basis van slukdermversamelde
materiaal soos weekliks verkry gedurende die tweede beweidingsperiode
van 1992…………………………………………..………………….… 74
Tabel 29
ADL-konsentrasie (g/kg) op 'n DM-basis van slukdermversamelde
materiaal soos weekliks verkry gedurende die eerste beweidingsperiode
van 1992………………………………………..…………………...…. 76
Tabel 30
ADL-konsentrasie (g/kg) op 'n DM-basis van slukdermversamelde
materiaal soos weekliks verkry gedurende die tweede beweidingsperiode
van 1992……………………………………….…………………….… 76
Tabel 31
NDF-konsentrasie (g/kg) op 'n DM-basis van slukdermversamelde
materiaal soos weekliks verkry gedurende die eerste beweidingsperiode
van 1991……………………………………….………………………. 78
Tabel 32
NDF-konsentrasie (g/kg) op 'n DM-basis van slukdermversamelde
materiaal soos weekliks verkry gedurende die tweede beweidingsperiode
van 1991……………………………………….……………………..… 79
Tabel 33
NDF-konsentrasie (g/kg) op 'n DM-basis van slukdermversamelde
materiaal soos weekliks verkry gedurende die eerste beweidingsperiode
van 1992……………………………………….……………………….. 81
Tabel 34
NDF-konsentrasie (g/kg) op 'n DM-basis van slukdermversamelde
materiaal soos weekliks verkry gedurende die tweede beweidingsperiode
van 1992……………………………………….……………………..… 81
Tabel 35
NDF-N-konsentrasie (g/kg) op 'n DM-basis van slukdermversamelde
materiaal soos weekliks verkry gedurende die eerste beweidingsperiode
van 1992…………………………………….…………………………. 83
Tabel 36
NDF-N-konsentrasie (g/kg) op 'n DM-basis van slukdermversamelde
materiaal soos weekliks verkry gedurende die tweede beweidingsperiode
van 1992………………………………….…………………………..… 83
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
9
Tabel 37
In vitro-verteerbare organiesemateriaal (g/kg) op 'n DM-basis van
slukdermversamelde materiaal soos weekliks verkry gedurende die eerste
beweidingsperiode van 1991………….………………………………. 85
Tabel 38
In vitro-verteerbare organiesemateriaal (g/kg) op 'n DM-basis van
slukdermversamelde materiaal soos weekliks verkry gedurende die tweede
beweidingsperiode van 1991………………………………………….. 85
Tabel 39
In vitro-verteerbare organiesemateriaal (g/kg) op 'n DM-basis van
slukdermversamelde materiaal soos weekliks verkry gedurende die eerste
beweidingsperiode van 1992…………………………………………. 87
Tabel 40
In vitro-verteerbare organiesemateriaal (g/kg) op 'n DM-basis van
slukdermversamelde materiaal soos weekliks verkry gedurende die tweede
beweidingsperiode van 1992………………………………………….. 87
Tabel 41
Inname van Molopo en Gayndah gedurende die “in”- en “uit”- stadium
van beweiding tydens periode 1 van 1991……………..……………… 89
Tabel 42
Inname van Molopo en Gayndah gedurende die “in”- en “uit”- stadium
van beweiding tydens periode 2 van 1991………………………..…… 90
Tabel 43
Inname van Molopo en Gayndah gedurende die “in”- en “uit”- stadium
van beweiding tydens periode 1 van 1992……………………..………. 91
Tabel 44
Inname van Molopo en Gayndah gedurende die “in”- en “uit”- stadium
van beweiding tydens periode 2 van1992……………………………... 93
Tabel 45
Gemiddelde daaglikse toename/afname (g/dag) van skape gedurende
periode 1 van 1991 wat Molopo en Gayndah staandehooi bewei
het…………………………..………………………………………….. 94
Tabel 46
Gemiddelde daaglikse toename/afname (g/dag) van skape gedurende
periode 2 van 1991 wat Molopo en Gayndah staandehooi bewei
het…………………………………………………………………….
95
Tabel 47
Gemiddelde daaglikse toename/afname (g/dag) van skape gedurende
periode 1 van 1992 wat Molopo en Gayndah staandehooi bewei
het………………..…………………………………………………….. 98
Tabel 48
Gemiddelde daaglikse toename/afname (g/dag) van skape gedurende
periode 2 van 1992 wat Molopo en Gayndah staandehooi bewei
het………………..…………………………………………………….
Tabel 49
98
Die kwaliteit van Cenchrus ciliaris (Molopo en Gayndah) as staandehooi
soos geselekteer deur skape………………………………………….. 101
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
10
Tabel 50
Inname data van Cenchrus ciliaris, Molopo en Gayndah…………
104
Tabel 51
Rumenparameters van skape wat Molopo en Gayndah staandehooi
ontvang het…………………………………………………………….. 106
Tabel 52
OM-inname en die verdwyning van die fraksie kompartementeel in die
skaap se spysverteringskanaal van Molopo en Gayndah staandehooi. 108
Tabel 53
Die N-inname en N-benutting van Molopo en Gayndah deur skape… 110
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
11
LYS VAN FIGURE
Figuur 1
Gemiddelde gewigsveranderings van skape en bokke gedurende die
toetsperiode (Shinde et al., 1996)………………………………….....
54
Figuur 2
Ruproteïenkonsentrasie van slukdermversamelde monsters op 'n DM-basis
gedurende die beweidingsperiodes in 1991…………………………. 71
Figuur 3
Ruproteïenkonsentrasie van slukdermversamelde monsters op 'n DM-basis
gedurende die beweidingsperiodes in 1992…………………………. 73
Figuur 4
ADF-konsentrasie van slukdermversamelde monsters op 'n DM-basis
gedurende die beweidingsperiodes in 1992………………………….
75
ADL-konsentrasie van slukdermversamelde materiaal op'n DM-basis
gedurende die beweidingsperiodes in 1992………………………….
77
NDF-konsentrasie van slukdermversamelde monsters op 'n DM-basis
gedurende die beweidingsperiodes in 1991………………………….
79
NDF-konsentrasie van slukdermversamelde monsters op 'n DM-basis
gedurende die beweidingsperiodes in 1992………………………….
82
Figuur 5
Figuur 6
Figuur 7
Figuur 8
NDF-N-konsentrasie van slukdermversamelde monsters op 'n DM-basis
gedurende die beweidingsperiodes in 1992…………………………. 84
Figuur 9
IvVOM van slukdermversamelde monsters op 'n DM-basis gedurende die
beweidingsperiodes in 1991…………………………………………. 86
Figuur 10
IvVOM van slukdermversamelde monsters op 'n DM-basis gedurende die
beweidingsperiodes in 1992…………………………………………. 88
Figuur 11
Gemiddelde daaglikse toenames van skape op Molopo en Gayndah oor die
onderskeie beweidingsperiodes gedurende 1991……………………
96
Figuur 12
Gemiddelde daaglikse toenames van skape op Molopo en Gayndah oor die
onderskeie beweidingsperiodes gedurende 1992……………………
99
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
12
Bedankings
Eerstens wil ek my vrou, Melany bedank vir haar liefde en ondersteuning. Die projek het
verseker baie geduld en tyd van haar vereis.
Verder wil ek my ouers, familie en vriende bedank vir hulle deurlopende belangstelling
en aanmoediging.
Ek is ook dankbaar vir my studieleier, Prof. W. A. van Niekerk vir sy leiding, raad en
insette.
Mnr. Roelf Coertze verdien ook vermelding vir die statistiese verwerking van die data en
dat hy altyd bereid en beskikbaar vir raad was.
En dan wil ek my God en Skepper bedank vir die talente wat ek ontvang het asook Sy
ewigdurende liefde en genade.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
13
ABSTRACT
Qualitative and quantitative intake of sheep on foggage of Cenchrus ciliaris cv.
Molopo and Gayndah.
by
S. S. Jacobs
Study leader :
Prof. W. A. van Niekerk
Department :
Animal and Wildlife Sciences
Faculty of Natural and Agricultural Sciences
University of Pretoria
Pretoria
Degree
:
M.Sc. (Agric)
The aim of the study was to determine if significant differences, in terms of grazing
parameters, intake, animal performane and digestibility, existed between foggage of
Cenchrus ciliaris cv. Molopo and Cenchrus ciliaris cv. Gayndah. A grazing trial as well
as a partial digestibility study was done with sheep. The following parameters were used:
grazing parameters (dry matter availability and structure of the grazing), qualitative and
quantitative intake, animal production and partial digestiblity.
The grazing trial was conducted over two years and further divided into two separate
periods of utilisation, middle and late winter. The second trial was a partial digestibility
experiment conducted during the second year.
In terms of the production parameters of the two varieties: dry material production and
sward length of C. ciliaris cv. Molopo was constantly higher than that of C. ciliaris cv.
Gayndah.
In the grazing experiment the quality of selected material did not differ between C.
ciliaris cv. Gayndah and Molopo. Differences in most parameters were not significant.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
14
Experimental animals grazing Gayndah selected a diet with higher N- and NDFconcentrations, as opposed to animals grazing Molopo. The same trend continued during
the second year but only for N-concentration.
In terms of quantitative observations in the grazing experiment the intakes of the two
varieties were high for the whole duration of the trial. Only during the "out"-phase of
period 1 in 1991, animals on C. ciliaris cv. Molopo couldn’t maintain an intake to meet
maintenance requirements. Experimental animals gained weight in the first period of
grazing of the first year of the study but not during the rest of the trial. Although intake
was high in the other periods, these intakes didn’t support growth or maintenance. This
suggests that supplementation in the form of a lick could address possible deficiencies.
In the partial digestion trial animals grazing C. ciliaris cv. Gayndah, as opposed to
animals on cv. Molopo, selected a better quality material but quantitatively there were no
significant differences. For both varieties the amount of organic material consumed
wasn’t adequate to meet maintenance requirements. There were no significant differences
in the partial digestibility of organic material or nitrogen. Animals on both varieties were
in a negative nitrogen balance.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
15
UITTREKSEL
Kwalitatiewe and kwantitatiewe inname van staandehooi van twee Cenchrus ciliaris
kultivars (Molopo and Gayndah) deur skape.
deur
S. S. Jacobs
Studieleier
:
Departement :
Prof. W. A. van Niekerk
Vee- en Wildkunde
Fakulteit Natuur- en Landbouwetenskappe
Universiteit van Pretoria
Pretoria
Graad
:
M.Sc. (Agric)
Die doel van die studie was om te bepaal of daar betekenisvolle verskille, in terme van
weidingsparameters, inname, diereprestasie en vertering, tussen staandehooi van die twee
Cenchrus ciliaris kultivars, Molopo en Gayndah, bestaan. 'n Weidingseksperiment sowel
as 'n parsiële verteringstudie is uitgevoer. Die onderskeie parameters wat gebruik is sluit
in: weidingsparameters (droëmateriaalbeskikbaarheid en struktuur van weiding),
kwalitatiewe en kwantitatiewe inname, diereproduksie en parsiële verteerbaarheid.
Die weidingseksperiment het oor twee jaar gestrek en is opgedeel in twee periodes van
benutting, naamlik middel en laat winter. Die tweede eksperiment was 'n parsiële
verteringstudie wat in die tweede jaar uitgevoer is.
In terme van produksieparameters van die twee kultivars: droëmateriaalproduksie en
lengte van groei was Molopo se waardes deurgaans hoër as die van Gayndah.
Met die weidingseksperiment was daar nie verskille in terme van kwaliteit plantmateriaal
geselekteer tussen die C. ciliaris kultivars, Molopo en Gayndah nie. Eksperimentele diere
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
16
op Gayndah staandehooi het 'n diëet, hoër in N en NDF geselekteer. Dieselfde tendens
het gedurende die tweede jaar voorgekom, maar slegs in terme van N.
In terme van kwantitatiewe parameters vir die weidingseksperiment het eksperimentele
diere op beide kultivars redelik hoë innames gehad. Slegs gedurende die "uit"-fase van
periode 1 in 1991 kon diere op Molopo nie innames, om aan onderhoudsbehoeftes te
voldoen, handhaaf nie. Eksperimentele diere het slegs tydens die eerste periode van 1991
gewigstoenames getoon. Alhoewel die innames tydens die res van die periodes redelik
hoog was, het die innames nie onderhoud of groei ondersteun nie. Dit mag dui dat
supplementasie in die vorm van 'n lek benodig word om moontlike tekorte aan te spreek.
Gedurende die parsiële verteringstudie het diere op Gayndah staandehooi, beter
kwalitatiewe seleksie gehad terwyl daar geen betekenisvolle verskille ten opsigte van
kwantitatiewe parameters was nie. Vir beide kultivars kon die hoeveelheid
organiesemateriaal ingeneem, nie aan onderhoudsbehoeftes voldoen nie. Geen
betekenisvolle verskille kon in terme van organiesemateriaal- of stikstofverteerbaarheid
gevind word nie. Eksperimentele diere wat beide kultivars benut het was in 'n negatiewe
stikstofbalans.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
17
Hoofstuk 1
1. Literatuuroorsig
In hierdie oorsig word die volgende aspekte wat verband hou met die resultate, bespreek:
-
Eienskappe van tropiese grasse as weidingsgewasse.
-
Die benutting van staandehooi.
-
Algemene karaktereienskappe van Cenchrus ciliaris.
-
Die weidingswaarde van C. ciliaris.
-
Diereproduksie op C. ciliaris-weidings.
-
Verskille tussen twee C. ciliaris kultivars: Molopo en Gayndah.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
18
1.1.
Tropiese grasse as weidingsgewasse
Tropiese grasse het sekere unieke eienskappe as weidingsgewasse. Die grootste voordeel
van tropiese grasse is hoë produksie van droë materiaal. Hierdie produksie is selfs onder
warm en taamlik droë toestande steeds hoog, Ludlow (1976) soos aangehaal deur
t'Mannetje(1984).
Tropiese grasse het ook sekere tekortkominge as weidingsgewasse. Hierdie
tekortkominge is as gevolg van sekere inherente eienskappe van C4 spesies.
Verteerbaarheid, mineraal- en proteïeninhoud en anatomiese en morfologiese eienskappe
beïnvloed die weidingswaarde van tropiese grasse. ‘n Groot faktor is ook hoe tropiese
grasse verander soos hulle verouder (Blaser, 1964).
1.1.1 Morfologiese eienskappe
Morfologiese verskille tussen plante, soos byvoorbeeld die proporsie en verspreiding van
blare en stingels, mag ‘n belangrike invloed hê op beide die kwaliteit en kwantiteit van
die weiding beskikbaar vir weidende diere (Norton, 1982). Dit word algemeen aanvaar
dat blare se kwaliteit hoër is as die van stingels en so bly soos plante verouder. Dus sal ‘n
hoër proporsie blare wat so versprei is dat dit makliker gevreet kan word, tot beter
diereproduksie lei. Tropiese grasse het in verhouding meer stingels tot blare as gematigde
grasse, aangesien tropiese grasse vinniger die blomstadium bereik. Die struktuur van
weiding mag diereproduksie beïnvloed deur die effek daarvan op inname,
weidingsgedrag en kwaliteit van die dieet (O'Reagain, 1990).
Laer produksie van tropiese grasse in vergelyking met gematigde spesies, kan volgens
Aii & Stobbs (1980) toegeskryf word aan die meer regop groeiwyse van meeste tropiese
grasse. Die laer digtheid van blare in hierdie weidings blyk die rede vir die laer inname
van diere te wees. Weidende diere selekteer konstant ‘n dieet met ‘n hoër blaarinhoud
(Hodgson, 1982).
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
19
Sodra grasse begin saad skiet en ouer word, is daar ‘n afname in die kwaliteit van die
weiding. Hierdie afname in kwaliteit kan hoofsaaklik toegeskryf word aan die
translokasie van oplosbare koolhidrate van die stingels en blare na die blom, die toename
van lignien en ‘n afname in die proporsie van blare tot stingels (Norton, 1982). Tropiese
grasse wat in warm areas groei, het hoë groeitempo’s. Hierdie plante ontwikkel dus
vinniger en die kwaliteit neem af teen ‘n vinnige tempo.
1.1.2
Anatomiese eienskappe
Tropiese grasse het ‘n spesifieke blaar anatomie (Kranz anatomie). Hierdie anatomiese
verskille is spesifieke aanpassings vir C4 fotosintetiese tipes. Blare van tropiese grasse
het ‘n hoë proporsie vaatbondels en lae hoeveelhede van dunwandige mesofiel selle
(Norton, 1982). Die mesofiel selle in tropiese gewasse is ook meer dig saamgepak as die
van gematigde spesies. Dit lei tot ‘n laer tempo van mikrobe afbraak van plantselle. Die
hoër weerstand teen meganiese en mikrobiese afbraak wat veroorsaak word deur die
spesifieke blaar anatomie van tropiese grasse, verduidelik die langer retensietyd van
tropiese grasse in die rumen en die gepaardgaande laer inname van diere op sulke
weidings (Norton, 1982). Tropiese grasse se blare het ook ‘n hoër proporsie vaatbondels
teenoor die van gematigde grasse.
Alhoewel die anatomiese struktuur ‘n invloed op die relatiewe tempo van vertering het, is
daar ander faktore inherent aan die selwand struktuur, wat ook ‘n invloed het op die
vermoë van die rumen om vesel te verteer. Die vesel wat lignien bevat, is grootliks
onbeskikbaar vir mikrobiese degradasie (Akin, 1982).
1.1.3 Proteïen
Volgens Norton (1982) bevat 52% van alle tropiese grasse minder as 8% ruproteïen in
vergelyking met 32% van alle gematigde gras spesies. Dieselfde skrywer beveel ook ‘n
minimum vereiste van 15% ruproteïen in gewasse vir laktasie en groei aan. Meeste
gematigde spesies voldoen aan hierdie vereiste, terwyl slegs 20% van tropiese grasse ‘n
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
20
ruproteïeninhoud van meer as 15% het. Die relatief lae proteïenvlakke in tropiese
weidings plaas ‘n beperking op meer intensiewe diereproduksie. ‘n Groot probleem is dat
die proteïeninhoud daarvan vinnig daal soos dit verouder (Norton, 1982).
1.1.4 Minerale
Aangesien tropiese weidings gewoonlik op arm grond aangeplant word, beteken dit dat
die plante self ook arm aan minerale sal wees. Volgens McDowell et al. (1983), soos
aangehaal deur Ramirez et al. (1995b), word die konsentrasie van mineraal elemente in
weiding beïnvloed deur interaksies van die volgende faktore: grondtipe, plantspesie,
groeistadium, opbrengs, weidingbestuur en klimaat. Lae vlakke van minerale in die
weiding lei tot tekortkominge in die dier se dieet.
1.1.5 Verteerbaarheid
Verteerbaarheid van grasse varieer baie en verskille kan weens die volgende faktore
veroorsaak word: spesieverskille, kultivarverskille, verskillende plantdele, stadium van
groei, grondvrugbaarheid, klimaat en prosessering (Wilson et al., 1989).
Gematigde spesies word gewoonlik teen groter hoeveelhede in vergelyking met tropiese
grasse ingeneem. Hierdie hoër vrywillige inname word geassosieer met ‘n laer
veselinhoud en hoër droë materiaal verteerbaarheid (Minson, 1990).
Tropiese grasse het gemiddeld ‘n 13% laer verteerbaarheid as die gematigde spesies
(Wilson & t’Mannetje, 1978). Die verskil in verteerbaarheid tussen tropiese en gematigde
peulplante is egter aansienlik kleiner. Die groot verskil in verteerbaarheid kan toegeskryf
word aan die verskillende fotosintetiese paaie tussen C3 en C4 spesies (Minson &
Mcleod, 1970). Verskillende fotosintetiese paaie en verskille in anatomie word
teweeggebring deur die hoër temperatuur waarby tropiese grasse normaalweg groei. ‘n
Groot deel van die laer verteerbaarheid van tropiese grasse kan aan die volgende
toegeskryf word. Tropiese grasse kom in warmer gebiede voor, wat aanleiding gee tot
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
21
hoë potensiële transpirasie tempo’s. Verteerbaarheid van beide tropiese en gematigde
gewasse neem teen dieselfde tempo af onder dieselfde toestande. Die hoër temperature
word ook geassosieer met laer vlakke van oplosbare koolhidrate in tropiese grasse
(Minson, 1982). Die feit dat daar nie groot verskille in verteerbaarheid van tropiese en
gematigde peulplante is nie, word toegeskryf aan dieselfde fotosintetiese paaie en
blaaranatomie.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
22
1.2.
DIE BENUTTING VAN STAANDEHOOI
1.2.1
Inleiding
Die gebrek aan redelike kwaliteit ruvoer vir die oorwintering van diere, lei dikwels tot
gewigsverlies en swak produksie. In die soetveld gebiede kan veld wat gerus het benut
word, maar in suurveld gebiede bestaan daar oorwinterings probleme (Dannhauser,
1988). Rethman & Gous (1973) beveel die gebruik van staandehooi vir die winterperiode
aan waar die kwaliteit of kwantiteit van gerusde veld beperkend word. Alhoewel boere in
‘n groot mate van staandehooi van somergroeiende grasse gebruik maak, is daar nog
relatief min navorsing oor die onderwerp gedoen. Inligting oor veral die potensiaal van
sekere subtropiese grasse, vir gebruik as staandehooi, is nodig (Rethman & De Witt,
1991).
Alhoewel daar min wetenskaplike inligting oor die gebruik van staandehooi beskikbaar
is, maak die voordeel van verlaagde meganisasie, arbeid en bestuursinsette staandehooi
‘n goeie alternatief vir hooi en kuilvoer (Rethman & Gous, 1973). Inligting oor die
gebruik van staandehooi vir oorwintering van wolproduserende skape is veral beperk.
Navorsing is hoofsaaklik op smutsvingergras gedoen wat veral geskik is in die gebiede
met 'n laer reënval. In hoër reënvaldele is daar meer gewasse waarop daar navorsing
gedoen is (Dannhauser, 1988).
Volgens Brockett (1983) behoort staandehooi nooit ruvoerbronne soos hooi en kuilvoer
te vervang nie, aangesien staandehooi nie aan die behoeftes van ‘n lakterende koei of
ander hoogproduserende diere kan voldoen nie. Staandehooi behoort dus eerder as ‘n laekoste voerbron vir oorwintering gesien te word, wat nie noodwendig hoë gewigstoenames
hoef te toon nie. Toenames van 570 g/koei/dag (Rethman & Gous, 1973) op kikoejoe, as
staandehooi, voldoen aan meer as baie produsente se verwagtinge.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
23
‘n Paar faktore speel ‘n rol by die doeltreffende benutting van staandehooi gedurende die
oorwinteringsperiode. Twee van hierdie faktore is die tydperk van benutting asook die
veebelading (Brockett, 1983).
1.2.2 Faktore wat die kwaliteit en kwantiteit van staandehooi beïnvloed
1.2.2.1 Spesie
In terme van kwantiteit word daar veral gefokus op die droëmateriaalopbrengs van die
grasspesie, terwyl daar by kwaliteit veral op verteerbaarheid en ruproteïenkonsentrasie
gekonsentreer word. Die grasspesie wat gebruik word het uit die aard van die saak ‘n
groot invloed op die kwantiteit staandehooi wat beskikbaar is. Elke spesie het sy eie
potensiaal om onder sekere omstandighede droëmateriaal te produseer (Heitschmidt et
al., 1990).
Spesie het ‘n belangrike invloed op die kwaliteit van staandehooi. ‘n Spesie wat minder
geneig is om stingels te vorm en dus beskik oor ‘n groter proporsie blare, behoort meer
geskik te wees vir gebruik as staandehooi. Veral skape sal beter vaar op staandehooi met
‘n hoë proporsie blare weens skape se vermoë om selektief te wei. In ‘n proef op
Nooitgedacht
het
Rethman
(1984)
die
volgende
ruproteïenkonsentrasies
met
handsnymonsters vir staandehooi gekry: Coastcross II 7.2%, Paspalum notatum 8.3%,
Panicum maximum 6.9% en Pennisetum clandestinum se waarde het gewissel van 6.99.5%.
Dit is belangrik dat die regte spesie vir beide hoë en lae reënvalgebiede gekies word.
Navorsing het reeds bewys dat P. clandestinum, A. macrum en P. notatum suksesvol in
hoë reënvalgebiede aangeplant is en Chloris gayana, Digitaria eriantha, Coastcross II en
P. maximum kan in beide nat en droë gebiede gebruik word ( Dannhauser, 1988).
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
24
1.2.2.2 Rusperiode
Hoe langer die rusperiode is, hoe meer droëmateriaal word gedurende die hergroei fase
geproduseer. Indien die rusperiode egter te lank is kan daar plantmateriaal deur
verwelking en loging verloor word (Van Schalkwyk & Gertenbach, 2000). Brockett
(1983) en Rethman (1984) beveel aan dat die rusperiode vir suurveld areas reeds in
Januarie moet begin.
Algemene bevindings toon dat staandehooi kwaliteit en die lengte van die rusperiode
omgekeerd eweredig is. Ruproteïeninhoud het toegeneem en ruveselinhoud het afgeneem
soos die rusperiode verkort het. Digitaria eriantha se ruproteïeninhoud het toegeneem
vanaf 3.95%, met ‘n rusperiode wat einde Desember begin het, tot 7.9% met ‘n
rusperiode wat einde Februarie begin het. Hierdie proteïenwaardes is tydens Junie maand
bepaal. Tydens dieselfde periode het die ruveselwaarde vanaf 36.5% tot 30.9% gedaal
(Van Schalkwyk & Gertenbach, 2000).
Die hoeveelheid hergroei tydens die rusperiode word beïnvloed deur heersende
klimaatstoestande. In droër gebiede is ‘n langer rusperiode nodig om die gras die
geleentheid te gee om voldoende uit te groei. In hoë reenvalgebiede kan ‘n te lang
rusperiode lei tot hoë droëmateriaalopbrengste, maar verlaagde kwaliteit met 'n
gevolglike verlaging in diereprestasie (Van Schalkwyk & Gertenbach, 2000).
1.2.2.3 Bemesting
Bemesting van stikstof teen peile van 0-100 kg N/ha het geen betekenisvolle verskille in
die kwaliteit van staandehooi gehad nie, maar vlakke van 200 kg N/ha en meer, het wel
‘n betekenisvolle verskil op ruproteïeninhoud gehad (Rethman, 1984). Hierdie vlakke
word aanbeveel vir gebiede met hoë reënval (> 600 mm/jaar). In laer reënvalgebiede (<
400 mm/jaar) is vlakke van 60 kg N/ha voldoende. Bemesting moet verkieslik in die nasomer (Januarie) gedoen word om ‘n beter kwaliteit staandehooi te produseer (Rethman,
1984).
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
25
1.2.2.4 Weiperiode
Brockett (1983) beveel aan dat staandehooi nie later as Julie benut behoort te word nie.
Beide kwantiteit en kwaliteit daal in die laat winter tot so ‘n mate dat daar nie voldoen
word aan die onderhoudsbehoeftes van diere nie. Indien die rusperiode voldoende was en
die klimaatstoestande voldoende hergroei toegelaat het, kan 'n ligte veebelading tot
Augustus en September liggaamsgewig onderhou. Smutsvinger staandehooi kon vir ‘n
periode van ses maande, ses skape per hektaar onderhou (Van Vuuren et al., 1997).
1.2.2.5 Veelading
Dannhauser (1988) het in ‘n proef op Potchefstroom met smutsvinger staandehooi die
volgende resultate gekry. Tydens Julie/Augustus het diere beduidend beter as in Mei
gepresteer en hoër veeladings is gerealiseer. Die beste prestasie was by ‘n veelading van
15.5 skape/ha vir 30 dae. Die toename in hierdie geval was 25.5 kg/ha en die GDT 52
g/dag.
Die beste totale toename per hektaar, soos by Potchefstroom deur Van Vuuren et al.
(1997) op smutsvinger deur skape gevind, is by ‘n lading van 33.3 skape/ha. Hierdie
veelading word egter nie algemeen aanbeveel nie aangesien die resultate verkry is
gedurende ‘n baie goeie reënseisoen. Wisselvallige reën, soos in meeste somerreënval
gebiede, sal veelading beperk.
1.2.3
Diereproduksie op staandehooi
Alhoewel staandehooi se kwaliteit nie geskik is vir produserende diere, soos vroulike
diere in laktasie of jong groeiende diere se behoeftes nie, kan dit nie-produserende diere
gedurende die winterperiode onderhou. Indien ruproteïeninhoud laer as 3.5% daal, sal
diere gewig verloor (Rethman, 1984).
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
26
Dannhauser (1988) het in ‘n proef met skape by Potchefstroom op smutsvinger
staandehooi die volgende resultate verkry. Die weikapasiteit van die hooi vir die studie
was 3.0 KVE/ha vir 180 dae. Dit is gelykstaande aan 0.72 GVE vir 100 dae, wat swakker
vertoon as die 2.4 GVE vir 100 dae wat deur Rethman (1984) in gebiede met hoër
reënval verkry is. Die gemiddelde daaglikse toename (GDT) vir skape op Potchefstroom
het gewissel vanaf 'n gewigverlies van -18.5 g/dag in Mei tot 'n positiewe groei van 128
g/dag in Oktober. Gedurende die Mei/Junie siklus het skape daagliks gemiddeld 7 g
liggaamsgewig verloor, vir Julie/Augustus het skape 'n GDT van 52 g/dag gehad en vir
Augustus/September 'n GDT van 52 g/dag. Die relatief hoë gemiddelde daaglikse
toename in Oktober kan toegeskryf word aan vroeë lentegroei wat ‘n beter kwaliteit
weiding lewer vir seleksie deur skape.
In 'n proef naby Potchefstroom waar gras wat die laaste keer in Januarie/Februarie gesny
is, is voldoende droëmateriaal geproduseer om skape teen ‘n hoë veelading vir ‘n langer
periode gedurende die winter te laat wei. Die kwaliteit van hierdie staandehooi is egter
nie voldoende vir produksiedoeleindes nie. Smutsvinger staandehooi wat naby
Potchefstroom, vir die laaste keer in Maart gesny is, het slegs 50% van die potensiële
droëmateriaalproduksie gelewer. Op sodanige smutsvinger staandehooi het skape 50-60
g/dag in liggaamsgewig toegeneem (Van Vuuren et al., 1997).
1.3
MORFOLOGIESE EIENSKAPPE VAN CENCHRUS CILIARIS
1.3.1 Taksonomiese en morfologiese beskrywing
Cenhrus ciliaris behoort tot die familie Gramineae, ‘n groot botaniese familie met
omtrent 10 000 spesies gegroepeer in 650 genera en die genera in 50-60 stamme
(t’Mannetje & Jones, 1992). Die genus Cenchrus behoort tot die stam Mellidae (Bogdan,
1977).
Grasse word volgens bloeiwyse in vyf verskillende basiese groepe ingedeel. Volgens
hierdie klassifikasie is C. ciliaris ‘n aargras. Aargrasse se bloeiwyse is onvertak. Die
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
27
blompakkies is of sittend of kort gesteeld en word terminaal op die halm gedra. Müller
(1983) beskryf die morfologie van C. ciliaris soos volg. Bloubuffelsgras is ‘n meerjarige,
herhaaldelik vertakte, struikagtige polgras. Soms kom daar ‘n kort, harde risoom voor.
Halms groei tot 1 meter hoog, is regop of geknie, vertak en dikwels houtagtig. Die
blaarlamina se kleur wissel van heldergroen tot blougroen, word tot 28 cm lank en 8 mm
breed. Verder is die blaarlamina afgeplat, spitslopend met lang, dun punte. Hoofsaaklik is
dit sonder hare maar kan ook yl behaard wees. Die ligula is ‘n ring kort, wit hare. ‘n
Blaarskede wat gekiel is, met of sonder hare. Die bloeiwyse is ‘n digte aar, tot 12 cm
lank, perskleurig tot byna wit. Blompakkies is dig op die bloeias gerangskik, tot 5 mm
lank, sonder kafnaald, haarloos, enkel of groepsgewys, omring deur talryke borselhare
waarvan sommige behaard is en ander nie (Müller, 1983).
1.3.1
Habitat
Cenchrus ciliaris is aangepas by die warm lae reënvalgebiede van Suid-Afrika. Dit word
wyd aangeplant in die droër dele van Amerika, Australië en Indië. Bloubuffelsgras is ‘n
buitengewoon droogtebestande gras wat vinnig stoel deur middel van ondergrondse
lopers (Dickinson et al., 1984).
Bloubuffelsgras word gewoonlik beskou as ‘n lae produseerder by hoë reënval
omstandighede in vergelyking met spesies soos D. eriantha en P. maximum. Die gras
groei die beste in 'n omgewing met ‘n somerreënvalseisoen en neerslae van 300-750 mm
jaarliks. Nogtans groei dit goed in die Fillipyne met ‘n jaarlikse reënval van 1600-2900
mm.
Die optimum maksimum temperatuur vir die groei van bloubuffelsgras is 35 °C met die
optimum minimum temperatuur van tussen 5-16 °C (Paull, 1978). Waar bloubuffelsgras
standvastig groei val die gemiddelde minimum temperatuur selde onder 5 °C in die
winter (t’Mannetje & Jones, 1992). Volgens Paull (1978 ) word groei deur ryp vertraag.
By lang periodes van ryp kom daar egter plantsterftes voor.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
28
Verder is die gras aangepas by laagliggende gebiede en benodig dit hoë temperature vir
optimale groei. Dit groei swak by medium (1500 m) en hoë vlakke bo seespieël
(Boonman, 1993).
Grond van ligter struktuur is veral geskik vir die behoeftes van C. ciliaris. Vestiging van
die gras is veral moeilik in swaarder gronde, tog is daar in sommige swaar kleigrond
gebiede, soos die Springbokvlakte, wel suksesvolle stande gevestig (Dickinson et al.,
1984). Die meer rhizomatiese kultivars groei goed in baie kleigronde (t’Mannetje &
Jones, 1992). Hoë vlakke van fosfor in die grond bevorder die tempo van vestiging en
maak saailinge meer bestand teen droogte. Optimum pH vlakke is tussen 7 en 8, maar
Paull (1978) berig dat suksesvolle aanplantings by pH 5,5 gedoen is. Hoë saliniteit, diep
sandgrond, taai klei of swak oppervlakdreinering inhibeer bloubuffelsgras tot ‘n groot
mate, volgens Hanselka (1988). Hoë watertafels skep ook probleme by die onderhoud
van aangeplante bloubuffelsgras.
Grond moet deeglik bemes word om ‘n geskikte habitat vir optimum produksie te skep.
In laer reënvalgebiede is kalktoediening nie nodig nie, maar as die pH laer as 4.5 is, moet
kalsitiese of dolomitiese kalk ingewerk word (Dickinson et al., 1984). Cenchrus saailinge
reageer baie goed op P-aanvulling. Vrylik beskikbare P het ‘n betekenisvolle invloed op
vroeë wortelontwikkeling by bloubuffelgras saailinge gehad. Tydens saaityd word 25 kg
P per hektaar aanbeveel. Nuwe aanplantings reageer ook goed op N-bemesting. ‘n
Kunsmismengsel wat N bevat kan teen 10-20 kg N per hektaar toegedien word. Indien
die K-ontleding laer as 100 mg K/kg, is moet ‘n kunsmismengsel wat K bevat ook
gebruik word (Dickinson et al., 1984).
Cenchrus ciliaris reageer goed op stikstof (N), alhoewel dit ‘n gras is wat oor die
algemeen by lae reënvaltoestande aangepas is. Oor die algemeen kan 45 kg N/ha
droëmateriaalproduksie met 1 tot 3 ton per hektaar verbeter. 'n Verdere 45 kg N/ha kan
op 'n jaarlikse basis, voor die aanvang van die somerreëns, na bewerking met 'n
beitelploeg toegedien word. ‘n Tweede en selfs derde bobemesting van 30 kg N/ha kan
gegee word afhangend van die seisoen en voerbenodighede. Jaarliks of elke tweede jaar
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
29
behoort P teen 15 kg P/ha tydens bewerking met 'n beitelploeg toegedien te word
(Dickinson et al., 1984).
Buffelgras wat goed gevestig is onder subtropiese toestande op sanderige grond, het
dramatiese verhoging in opbrengs asook N-inhoud met stikstofbemesting getoon.
Opbrengs is ook sterk deur jaarlikse reënval beïnvloed, wat aandui dat beide reënval en N
groot beperkende faktore by plantegroei is. Interaksies tusssen N en reënval kom voor
aangesien toenemende N-bemesting die opbrengs per eenheid reënval verbeter het. Net so
het verhoogde reënval opbrengs per eenheid N toegedien, ook laat verbeter (Dickinson et
al., 1984).
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
30
1.4
WEIDINGSWAARDE VAN CENCHRUS CILIARIS
1.4.1
Gebruike
Die hoofgebruik van C. ciliaris volgens t’Mannetje & Jones (1992), is as weiding vir
herkouers. Gewoonlik word dit gebruik vir vleisbeeste, maar is ook geskik vir melkkoeie,
skape en perde. Dit word gewoonlik as 'n weidingsgewas gebruik, maar is ook geskik vir
die maak van kuilvoer of hooi. Bloubuffelsgras is ook gewild vir gebruik as ‘n gras by
die herwinning van versteurde grond langs paaie, asook die rehabilitasie van oopgroef
myne (Dickinson et al., 1984).
Die belangrikheid van C. ciliaris as voergewas word regoor die wêreld erken (Boshoff,
1998). Verskeie navorsers rapporteer die belangrikheid daarvan :
•
Bloubuffelsgras is een van die mees belangrikste weidingsgewasse in die suide
van Texas (Santana & McDowell, 1994).
•
Bloubuffelsgras is die mees uitstaande aangeplante gras in die droër dele van
Queensland, Australië (Cavaye, 1988).
•
Van die sewe hoof weidingspesies beskikbaar in die ariede sone van Indië, is
bloubuffelsgras een van die belangrikste spesies (Roa et al., 1996).
C. ciliaris is ‘n inheemse en droogtebestande gras met ‘n produktiewe leeftyd van 10 jaar
en langer (Dickinson et al., 1984). Die gras is aangepas by ‘n wye reeks grond- en
klimaatstoestande en lewer hoë opbrengste van goeie kwaliteit gedurende die
groeiseisoen (Booyens, 1993). Daar is duidelike seisoenale skommelings in die produksie
patroon van bloubuffelsgras.
Die twee groot tekortkominge van bloubuffelsgras as aangeplante weiding, is die
gevoeligheid vir swaar ryp en die probleem om ‘n kultivar te vind wat beide goeie saaden weidingopbrengste lewer (Booyens, 1993). Verder is dit ook moeilik om C. ciliaris te
vestig, maar sodra dit eers gevestig is, is dit baie gehard (Boonman, 1993).
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
31
1.4.2
Benutting
Die doel met ‘n Cenchrus-weiding is gewoonlik om druk op die veld, veral in die vroeë
somer, te verlig. Groei begin na die eerste goeie somerreën, wat beteken dat beweiding
normaalweg in November kan begin wanneer die gras omtrent 300 mm hoog is. Weens
die unieke groei van die plant is die regte weidingsdruk van uiterste belang vir goeie
diereprestasie. Weidingsdruk tydens die weiperiode moet van so ‘n aard wees dat die gras
slegs liggies bewei word of heeltemal opgevreet word. Indien die plant halfpad afgevreet
word, sal daar nuwe blare uit die litte ontwikkel. So ontwikkel ‘n weiding met ‘n mengsel
van nuwe blare en ou harde stingels, wat aan Cenchrus die reputasie as ‘n onsmaaklike
gras gee (Dickinson et al., 1984).
Twee maniere van benutting kan toegepas word. Eerstens kan vinnige wisselweiding
gebruik word en tweedens ‘n relatief lang weiperiode waartydens die gras ten volle benut
sal word. In die somer groei die gras egter vinniger en is dit moeilik om enige
weidingsmetode suksesvol te implementeer. Die twee opsies in so ‘n geval is om hooi te
sny of die gras te laat staan vir gebruik as staandehooi in die winter (Dickinson et al.,
1984).
Teen die einde van die winter behoort alle onbenutte, ou materiaal afgesny te word. Dit
kan egter enige tyd van die jaar gedoen word wanneer surplusgroei opgebou het. Die doel
moet altyd wees om die gras so blaarryk as moontlik te hou (Dickinson et al., 1984).
1.4.3 Vrywillige inname en verteerbaarheid van C. ciliaris
1.4.3.1 Vrywillige inname
Minson & Bray (1986) rapporteer dat daar groot verskille in terme van weidingsvoorkeur
van beeste tussen verskillende seleksies van C. ciliaris voorkom, indien die seleksies
kafeteria styl aangebied word. Tussen vyf seleksies het daar drie vlakke van voorkeur na
vore gekom, volgens vrywillige inname van skape wat afsonderlik gevoer is. Twee
seleksies het ‘n gemiddelde daaglikse droëmateriaalinname van onderskeidelik 56.1 en
57.6 g/kg W0.75 gehad, met twee ander seleksies wat ‘n gemiddelde daaglikse inname van
onderskeidelik 48.5 en 48.6 g/kg W0.75
gerealiseer het. Die vyfde seleksie het ‘n
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
32
intermidiêre gemiddelde daaglikse inname van 54.3 g/kg W0.75 gehad. Hierdie voorkeur
by skape het egter nie ooreengestem met die data wat met beeste verkry is nie.
In dieselfde studie het die gemiddelde droëmateriaalverteerbaarheid van die vyf seleksies
van 57.7 tot 59.7% gestrek. Die twee seleksies met die hoogste gemiddelde daaglikse
inname het die laagste verteerbaarheid gehad. Verskil in inname tussen die vyf seleksies
is positief gekorreleerd met die proporsie blare deur die gras geproduseer. Die twee
seleksies met lae inname het die hoogste proporsie van saad hofies gehad. Deur die
snyinterval te verleng het die gemiddelde daaglikse inname van die seleksies vanaf 56.2
g/kg W0.75 by 28 dae hergroei afgeneem na 42.0 g/kg W0.75 by 98 dae hergroei. Die
snyinterval het egter nie ‘n invloed op die voorkeur tussen seleksies gehad nie. ‘n
Verlengde snyinterval het ook ‘n afname in verteerbaarheid tot gevolg gehad (Minson &
Bray, 1986).
Die verskil in inname van droëmateriaal en verteerbare droëmateriaal deur skape volgens
stadium van groei, word in Tabel 1 weergegee.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
33
Tabel 1 Vrywillige inname van droëmateriaal by vyf seleksies van Cenchrus ciliaris
(Minson & Bray, 1985)
Seleksie
Vrywillige DM inname(g/kg W0.75)Vrywillige verteerbare DM inname (g/kg W 0.75)
1
9
14
17
29
56.4
53.7
51.8
48.9
51.8
34.3
32.4
30.3
28.2
29.5
Groeistadium
Des. 28 dae
Jan. 28 dae
Feb. 28 dae
Jan. 28 dae
Feb. 28 dae
Gemiddeld
57.7
56.9
54.5
48.7
44.6
52.5
37.3
36.5
35
25.8
20.1
30.9
1.4.3.2 Verteerbaarheid
Dit word algemeen aanvaar dat tropiese grasse minder verteerbaar is as grasse vanaf
gematigde oorsprong op dieselfde stadium van volwassenheid. Hierdie eienskap kan
gedeeltelik verantwoordelik gehou word vir die laer vlakke van diereproduksie op
tropiese weidings (Wilson & t'Mannetje, 1978).
Hooi gemaak van gras wat 6 weke oud is, het hoër blaarfraksies en laer stamfraksies
gehad as hooi van gras wat 10 weke oud is. Hierdie verskil in fraksies, soos grasse ouer
word, wissel van spesie tot spesie. Hooi wat oorbly nadat skape gevreet het, het ‘n laer
blaarfraksie as die oorspronklike hooi wanneer dit gevoer word. Die in vitroorganiesemateriaalverteerbaarheid neem af vanaf
6 tot 10 weke ouderdom en die
verteerbaarheid van die blaarfraksies was hoër as die van die blaarskede- en
blaarstingelfraksies (Mero & Udén, 1998). In Tabel 2 word die resultate van die proef
aangedui.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
34
Tabel 2 In vitro-organiesemateriaalverteerbaarheid van vier grasse op 6 en 10 weke
ouderdom gesny en in morfologiese fraksies verdeel (Mero & Udén, 1998)
Spesie
Ouderdom Plant
C. ciliaris
6 weke
69.1
Biloela
10 weke
63.3
C. ciliaris
6 weke
69.8
Gayndah
10 weke
67.0
Panicum coloratum
6 weke
68.7
Bambatsi
10 weke
63.7
Chloris gayana
6 weke
69.8
Mpwapwa
10 weke
64.3
Gemiddeld
6 weke
69.4
10 weke
64.6
Blare
80.3
72.8
84.2
82.1
72.6
68.4
80.6
73.6
79.4
74.2
Blaarskede Blaarstingel
70.1
52.7
68.8
42.5
70.4
57.0
69.8
38.9
60.0
55.7
58.5
38.9
70.7
56.1
63.4
48.8
67.8
55.4
65.0
42.3
In ‘n ander studie van Minson & Bray (1985) waar die in vivo-verteerbaarheid van C.
ciliaris vergelyk is met die in vitro-verteerbaarheid, het die volgende resultate na vore
gekom. Vyf verskillende seleksies met drie tipes verteerbaarheid is in die studie gebruik.
Verskille in verteerbaarheid tussen seleksies in hierdie studie is toegskryf aan die
blaarpersentasie waaruit die totale droëmateriaal bestaan het, met beter verteerbaarheid
waar daar meer blare voorgekom het. Die gemiddelde droëmateriaalverteerbaarheid van
al die monsters was 58.2%. Hierdie waarde het egter gewissel vanaf 43.0 tot 66.8%
volgens groeistadium en seleksie. Gemiddelde droëmateriaalverteerbaarheid oor alle
groeistadiums geneem het betekenisvolle verskille tussen seleksies getoon. Die verskil in
verteerbaarheid tussen seleksies was die kleinste by 28 dae hergroei en die grootste by 98
dae hergroei.
Stadium van sny het ‘n groot invloed op die gemiddelde droëmateriaalverteerbaarheid
gehad. Waar die waarde 64.3% na 28 dae was, het dit gedaal na 45.0% na 98 dae Dit gee
‘n daling in verteerbaarheid van 0.22 persentasie eenhede per dag.
Die rangorde van verteerbaarheid van die verskillende lyne volgens in vitroverteerbaarheid het dieselfde gebly vir in vivo-verteerbaarheid. Seleksie van lyne met hoë
in vitro-verteerbaarheid het nie net droëmateriaalverteerbaarheid geaffekteer nie, maar dit
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
35
het die vrywillige inname ook verbeter. Seleksies met laer in vitro-verteerbaarheid het
dan ook die laagste inname van verteerbare droëmateriaal gehad.
Boshoff (1998) het ‘n studie gedoen oor die verteerbaarheid van blaarfraksies van 12
bloubuffelgras seleksies. Die blare van die verskillende seleksies is in twee aparte
periodes, naamlik vroeg somer en laat somer van 1996/97 opgedeel. In vitroorganiesemateriaalverteerbaarheid is deur middel van infrarooi refleksie spektroskopie
bepaal. Resultate word in Tabel 3 uiteengesit.
Tabel 3 In vitro-organiesemateriaalverteerbaarheid van twaalf Cenchrus ciliaris
seleksies soos bepaal gedurende vroeg en laat somer van 1996/97 (Boshoff, 1998)
% In vitro organiesemateriaal
verteerbaarheid
Vroeg somer
Laat somer
Alldays
67.54
69.09
Molopo
67.06
64.00
Dodoma
68.07
66.56
Longido
65.69
66.38
Lodwar
67.19
66.13
409704
66.12
67.47
Arusha
67.07
64.58
Worcester
65.63
64.26
Makuyuni
67.29
60.18
T4464
67.54
60.92
T1754
64.16
65.04
Tanzania
64.60
63.95
Seleksie
Verskille tussen die verskillende groeiperiodes en tussen die verskillende seleksies was in
hierdie geval klein. ‘n Klein afname in verteerbaarheid is in beide gevalle waargeneem,
vanaf die monsters wat eerste geneem is na die wat laaste geneem is (Boshoff, 1998).
In vitro-droëmateriaalverteerbaarheid van blaar- en stingelfraksies op verskillende
stadiums van sny van 27 Cenchrus genotipes is deur Wilson et al. (1989) bepaal.
Plantmateriaal is gedurende laat lente, vroeg somer versamel en weer in die middel van
die somer.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
36
Die blaarfraksie se droëmateriaalverteerbaarheid het ‘n variasie van 66.3% tot 73.3%
tussen die verskilllende genotipes tydens eerste sny getoon. Met die tweede snystadium
het die variasie gewissel vanaf 61.8% tot 73.4%. Slegs twee genotipes het hoër
droëmateriaalverteerbaarheid by die tweede stadium van sny gehad met ‘n gemiddelde
verskil van 4.2% tussen die twee stadiums van groei. In Tabel 4 word die gemiddelde
droëmateriaalverteerbaarheid oor die twee stadiums van sny weergegee (Wilson et al.,
1989).
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
37
Tabel 4 Gemiddelde droëmateriaalverteerbaarheid van blaarfraksies van 27 Cenchrus
genotipes (Wilson et al., 1989)
Spesie
C.ciliaris
C.setigerus
C.setigerus
C.Pennisetiformis
C.ciliaris
C.ciliaris x C.setigerus
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris x C.setigerus
C.ciliaris
C.setigerus
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris
Kultivar
% Verteerbaarheid
Wes Australië
73.4
71.5
70.7
Buffel
70.1
69.7
69.7
69.0
Amerika
68.9
68.6
68.4
68.2
Gayndah
67.7
67.4
Nunbank
67.4
67.3
67.2
67.2
67.0
Biloela
67.0
66.9
66.7
66.4
65.7
65.4
Tarrewinnabar
64.3
64.9
Molopo
64.0
Uit bogenoemde tabel is dit duidelik dat daar ‘n verskil van 9.4% in verteerbaarheid
tussen genotipes met die hoogste en laagste verteerbaarheid was. Van die kommersiële
kultivars het Biloela, Tarrewinnabar en Molopo lae; Amerika en Gayndah het gemiddelde
en Wes Australië die hoogste in vitro-droëmateriaalverteerbaarheid gehad (Wilson et al.,
1989).
Wilson et al. (1989) het ook die in vitro-droëmateriaalverteerbaarheid van 27 Cenchrus
genotipes se stingelfraksie bepaal. Hierdie fraksie is op verskillende snystadiums, soos in
Tabel 5 uiteengesit, versamel.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
38
Tabel 5 In vitro-droëmateriaalverteerbaarheid van die stingelfraksie van 27 Cenchrus
genotipes (Wilson et al., 1989)
Spesie
C.ciliaris
C.setigerus
C.setigerus
C.Pennisetiformis
C.ciliaris
C.ciliaris x C.setigerus
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris x C.setigerus
C.ciliaris
C.setigerus
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris
C.ciliaris
Kultivar
% Verteerbaarheid
Wes Australië
57.0
61.7
61.7
Buffel
61.0
55.6
59.9
52.0
Amerika
59.3
58.9
54.4
57.0
Gayndah
55.9
56.5
Nunbank
54.6
51.0
52.1
56.2
54.6
Biloela
54.4
54.9
50.4
55.5
53.4
55.3
Tarrewinnabar
47.4
49.3
Molopo
53.7
Periode van sny
24 Des.-6 Jan.
19 Des.-6 Jan.
19 Des.-14 Jan.
19 Des.-6 Jan.
23 Des.-6 Jan.
20 Des.-6 Jan.
19 Des.-6 Jan.
18 Des.-6 Jan.
20 Des.-6 Jan.
23 Des.-6 Jan.
23 Des.-6 Jan.
3-23 Jan.
23 Des.-6 Jan.
23 Des.-6 Jan.
20 Des.-6 Jan.
19 Des.-3 Jan.
24 Des.-15 Jan.
19 Des.-5 Feb.
23 Des.-6 Jan.
20 Des.-6 Jan.
20 Jan.-18 Mrt.
23 Des.-3 Jan.
19 Des.-20 Jan.
19 Des.-6 Jan.
20 Jan.-18 Mrt.
4 Mrt.-18 Mrt.
4 Mrt.-10 Mrt.
Kabunga & Darko (1993) het die hergroei van vier tropiese grasse (C. ciliaris, Eragrostis
superba, Panicum maximum en Setaria anceps ) bestudeer. Die grasse is op 4, 6, 8, 10,
12, 16, 36 en 40 weke hergroei gesny. Droëmateriaaldegradeerbaarheid is bepaal deur
monsters in nylon sakkies in die rumen van beeste te inkubeer. In Tabel 6 kan daar
duidelik gesien word hoe die degradeerbaarheid liniêr afneem soos wat stadium van
volwassenheid toeneem.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
39
Tabel 6 Persentasie droëmateriaaldegradeerbaarheid van grasse by verskillende stadiums
van hergroei na onderskeidelik 48 en 72 uur inkubasie in die rumen (Kabunga & Darko,
1993)
Toets gras
Weke
van
hergroei
4
Gemiddeld
6
8
10
12
16
36
40
48 uur
C.ciliaris
66.1 57.9 64.1 38.8 32.7 31.0
21.7 18.5
39.1a
E.superba
54.6 45.4 38.8 36.8 30.0 21.0
11.4
6.2
30.5b
P.maximum
63.2 62.4 51.5 40.9 32.5 27.7
14.0 10.5
37.8ac
S.anceps
62.7 50.0 43.4 34.0 30.4 25.7
18.9 18.4
35.4c
d
e
f
g
h
i
j
k
Gemiddeld
61.6 53.9 44.8 37.6 31.4 26.3
16.6 13.4
LSD (P<0.05)
2.25
72 uur
C.ciliaris
70.9 66.7 52.2 67.7 46.0 44.5
29.6 26.5
48a
E.superba
64.2 49.5 64.9 45.0 43.1 36.3
16.3 11.7
39.1b
P.maximum
76.6 65.8 54.1 44.9 40.8 40.7
29.1 15.8
46a
S.anceps
72.2 65.6 51.0 48.0 45.0 39.3
24.0 20.7
45.7a
Gemiddeld
71d 61.9e 51f 46.4g 43.7h 40.2i 24.7j 18.7k
LSD (P<0.05)
2.93
abc
Gemiddelde in ‘n kolom met verskillende boskrifte verskil betekenisvol (P<0.05)
defghijk
Gemiddelde in ‘n ry met verskillende boskrifte verskil betekenisvol (P<0.05)
Aangesien die selwandfraksie van grasse toeneem met toenemende volwassenheid, word
die aanname gemaak dat die droëmateriaaldegradeerbaarheid afneem weens die toename
van die selwandinhoud van grasse (Weston,1985).
Kabunga & Darko (1993) het die N-degradeerbaarheid van ‘n paar tropiese grasse by
verskillende groeistadiums ondersoek. By al die stadiums van groei asook by beide die
inkubasie periodes, het die N-degradeerbaarheid progressief afgeneem soos wat die
hergroei ouderdom toegeneem het. Die resultate word in Tabel 7 uiteengesit.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
40
Tabel 7 Persentasie N-degradeerbaarheid van sekere tropiese grasse by verskillende
stadiums van hergroei na 48 en 72 uur inkubasie in die rumen (Kabunga & Darko, 1993)
Toets gras
Weke
van
hergroei
4
Gemiddeld
6
8
10
12
16
36
40
48 uur
C.ciliaris
59.6 54.4 45.4 43.8 40.5 32.5 20.9 18.7
39.5a
E.superba
47.7 41.2 31.0 27.9 24.5 21.5 12.4
8.9
29.6b
P.maximum
61.5 58.3 49.4 43.5 32.7 30.7 14.8 11.8
37.8ac
S.anceps
59.6 49.3 45.7 40.3 39.9 27.1 20.0 16.4
37.3c
Gemiddeld
57.1d 50.8e 42.9f 38.9g 34.4h 27.9i 17.0j 13.9k
LSD (P<0.05)
2.06
72 uur
C.ciliaris
63.8 62.1 58.8 53.9 48.8 46.2 31.1 26.1
48.8a
E.superba
53.8 49.0 37.0 34.0 30.9 26.6 16.6 15.6
32.9b
P.maximum
69.0 66.7 57.0 51.1 46.0 45.2 30.5 17.9
48.0a
S.anceps
65.6 59.4 53.8 50.0 47.3 39.8 26.6 22.2
45.6a
Gemiddeld
63.1d 59.3e 51.6f 47.2g 23.2h 39.4i 26.2j 20.4k
LSD (P<0.05)
2.32
abc
Gemiddelde in ‘n kolom met verskillende boskrifte verskil betekenisvol (P<0.05)
defghijk
Gemiddelde in ‘n ry met verskillende boskrifte verskil betekenisvol (P<0.05)
1.4.4 Droëmateriaalopbrengs van C. ciliaris
Minson & Bray (1985) het gevind dat 28 dae hergroei van C. ciliaris in Australië
opbrengste gelewer het wat soos volg gewissel het. Gedurende die Desember sny was dit
2250 kg/ha en vir die Januarie sny 4140 kg/ha.
Boshoff (1998) het met droëmateriaalproduksie proewe van C. ciliaris die volgende
gevind. Twaalf kultivars is gebruik om opbrengs oor drie groeiperiodes te bepaal. Die
plante is vroeg in Desember 1995 gevestig en die eerste opbrengs bepalings is laat in die
somer van die 1995/96 seisoen, op 28 Maart, 11 en 25 April en 9 Mei, gedoen.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
41
‘n Tweede opbrengsbepalings is in die vroeë somer van 1996/97 op 14 Oktober, 12
November, 9 Desember en 6 Januarie gedoen. Die persentasie blare in primêre produksie
varieer ook tussen verskillende kultivars van 18.64% tot 32.22%. Die variasie in
blaarproduksie beteken dat daar 'n geleentheid vir seleksie bestaan. Gedurende die laat
somer van 1996/97 is nog ‘n opbrengs bepalings op 24 Februarie, 24 Maart, 14 April en
19 Mei gedoen. Hergroei is op 16 Junie bepaal en die resultate van hierdie proef word in
Tabel 8 weergegee (Boshoff, 1998).
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
42
Tabel 8 Droëmateriaalopbrengs (kg/ha) van Cenchrus ciliaris gedurende die laat somer
van 1996/97 (Boshoff, 1998)
Kultivar
Tanzania
Lodwar
Arusha
T1754
Makuyuni
Longido
T4464
Dodoma
Worcester
Molopo
Alldays
409704
Gem. totale Gem.primêre Blaarproduksie Persentasie blare in Gemiddelde
produksie Produksie
primêre produksie hergroei
4523.4
3130.3
4531.4
4635.4
4787.7
4657.8
1826.4
3607.9
3830.6
3083.0
2406.3
2119.2
2873.1
2434.2
2948.2
3243.9
3269.1
3309.1
1198.5
2300.2
2450.0
2491.0
1785.8
1658.0
316.6
280.2
349.5
400.6
533.9
581.4
221.3
202.1
334.2
368.1
239.3
314.6
20.9
23.1
26.1
23.9
33.4
23.4
30.4
23.9
25.8
22.8
23.2
24.2
1651.8
700.5
1583.2
1391.4
1527.5
1392.4
675.0
1291.7
1381.4
701.2
676.2
461.2
Dit is duidelik in bogenoemde tabel dat daar 'n aansienlike verskil in opbrengs, tussen die
onderskeie kultivars, onder dieselfde omstandighede voorgekom het. Molopo se
gemiddelde hergroei was van die hoogste in bogenoemde proef. In hierdie geval was die
gemiddelde hergroei aansienlik laer en die persentasie blare effens hoër.
1.4.5 Ruproteïenkonsentrasie
Ruproteïenkonsentrasie van drie verskillende fraksies van vier tropiese grasspesies is
deur Mero & Udén (1998) bepaal. Resultate toon dat die proteïeninhoud van die blaar,
blaarskede en stingel afgeneem soos plantouderdom toegeneem het. Die tendens word in
Tabel 9 uiteengesit.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
43
Tabel 9 Ruproteïenkonsentrasie (%) op 'n DM-basis van vier grasse wat op 6 & 10 weke
ouderdom gesny is (Mero & Udén, 1998)
Spesie
Ouderdom
Cenchrus ciliaris
6
Biloela
10
Cenchrus ciliaris
6
Gayndah
10
Panicum coloratum
6
Bambatsi
10
Chloris Gayana
6
Mpwapwa
10
Gemiddeld
6
10
Plant
9.5
7.1
11.1
8.9
10.8
7.9
8.4
6.4
10.0
7.6
Blaar
12.9
10.0
14.0
10.5
12.4
9.6
9.1
8.6
12.1
9.7
Blaarskede
7.8
5.7
8.2
6.6
7.3
6.2
6.7
4.9
7.5
5.9
Stingel
5.8
4.2
5.7
4.9
6.6
5.4
5.0
4.0
5.8
4.6
Boshoff (1998) het die ruproteïenkonsentrasie van 12 C. ciliaris seleksies oor twee
periodes bepaal. Vier blaar- en stingelmonsters is in die vroeë somer van 1996/97 geneem
en die gemiddelde ruproteïenkonsentrasie bepaal. Dieselfde prosedure is gedurende die
laat somer van 1996/97 herhaal. Die ruproteïenkonsentrasie van die blaarfraksie in die
vroegsomer periode het gewissel vanaf 13.8% tot 17.3% met ‘n gemiddeld van 15.4%.
Gedurende die laatsomer periode het die ruproteïenkonsentrasie van die blaarfraksie
gewissel van 13.2% tot 17.9% en ‘n gemiddeld van 14.3%. Vir die stingelfraksie het die
waardes vroegsomer gewissel van 6.7% tot 9.4% met ‘n gemiddeld van 8.1%, terwyl die
waardes in die laatsomer gewissel het van 6.6% tot 9.7% en met ‘n gemiddeld van 7.8%.
Penderis et al. (1977) het monsters van bloubuffelgras hooi, groenmateriaal asook
staandehooi geneem en ontledings op ‘n droëmateriaalbasis gedoen. Hooimonsters oor
drie seisoene het ruproteïenkonsentrasies van 7.00, 8.94 en 8.50% gehad. Groenmateriaal
is ook in ‘n vroeë groeistadium met tien dae tussenpouses vir ruproteïen ontleed. Die
waardes het afgeneem vanaf 18.63% met die eerste ontleding, na 14.19% by die tweede
ontleding en 9.88% by die finale ontleding. Die ruproteïenkonsentrasie van staandehooi
is ook bepaal. Hierdie doodgerypte plantmateriaal het ‘n waarde van 4.75% gehad.
Boshoff (1998) het die volgende waardes gedurende vroeg en laat somer verkry (Tabel
10).
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
44
Tabel 10 Gemiddelde ruproteïenkonsentrasie op DM-basis van twaalf bloubuffelgras
seleksies gedurende die vroeg en laat somer van 1996/97 (Boshoff, 1998)
Seleksie
Ruproteien % Vroeg somer Ruproteien % Laat somer
Blaar
Stingel
Blaar
Stingel
Alldays
17.27
9.18
15.92
7.86
Molopo
16.34
9.43
14.36
7.60
Dodoma
15.11
8.86
15.73
9.65
Longido
17.20
7.65
15.76
6.97
Lodwar
15.55
8.08
14.81
7.86
409704
14.92
8.63
13.80
7.78
Arusha
14.63
7.97
13.67
8.00
Worcester
15.40
7.70
13.64
7.09
Makuyuni
13.78
8.15
13.20
8.68
T4464
14.32
7.02
17.90
8.41
T1754
14.60
7.43
14.09
6.80
Tanzania
15.02
6.74
14.99
6.64
Groeiperiode
het
in
hierdie
geval
nie
‘n
betekenisvolle
invloed
op
die
ruproteïenkonsentrasie van die blaar- of stingelfraksie gehad nie. Klein verskille tussen
seleksies is waargeneem. Daar was ook betekenisvolle verskille in persentasie ruproteïen
tussen die twee fraksies (Boshoff, 1998).
1.4.6
Veselkomponent
Die veselfraksie van gras neem toe soos grasse ouer word. Mero & Udén (1998) het
gevind dat die neutraalbestande vesel (NDF), suurbestande vesel (ADF) en
lignienfraksies van vier tropiese grasse toeneem vanaf ‘n 4 weke snystadium tot ‘n 10
weke stadium van sny. Hierdie resultate word in Tabel 11 weergegee.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
45
Tabel 11 Samestelling (persentasie van droëmateriaal) van vier grasse by 6 en 10 weke
groeistadiums (Mero & Udén, 1998)
Spesie
Ouderdom
Cenchrus ciliaris
6
Biloela
10
Cenchrus ciliaris
6
Gayndah
10
Panicum coloratum
6
Bambatsi
10
Chloris Gayana
6
Mpwapwa
10
Gemiddeld
6
10
NDF
68.8
74.2
69.6
73.9
70.5
72.5
76.3
77.9
71.3
74.6
ADF
46.0
49.3
47.7
49.6
46.0
49.9
53.4
47.4
50.8
Lignien
8.8
13.2
8.4
8.8
11.0
9.7
10.1
9.5
10.7
Silika
3.8
2.7
5.1
4.9
3.8
3.0
3.9
3.9
3.8
In ‘n studie op twaalf C. ciliaris seleksies het Boshoff (1998) NDF-konsentrasies gevind
soos in Tabel 12 aangedui. Vier monsters van elke seleksie is op vier verskillende datums
gedurende die vroeë somer van 1996/97 geneem en NDF-konsentrasie is bepaal.
Dieselfde prosedure is in die laatsomer van 1996/97 gevolg.
Tabel 12 Gemiddelde NDF-konsentrasie op 'n DM-basis van twaalf bloubuffelgras
seleksies gedurende die vroeg en laat somer van 1996/97 (Boshoff, 1998)
Seleksie
NDF % vroeg somer
Blaar
Stingel
Alldays
59.36
71.46
Molopo
60.96
72.25
Dodoma
60.03
72.01
Longido
60.01
74.29
Lodwar
61.02
72.10
409704
60.35
71.11
Arusha
59.21
72.41
Worcester
58.96
73.23
Makuyuni
58.95
73.48
T4464
59.91
72.96
T1754
59.60
73.97
Tanzania
58.08
75.55
NDF % laatsomer
Blaar
Stingel
63.17
74.11
64.74
73.93
62.86
72.38
63.64
76.59
62.64
73.10
64.89
71.30
63.00
74.54
63.82
74.05
63.97
67.51
63.09
73.28
63.72
75.29
56.60
77.31
Uit die studie kan gesien word dat die verskille tussen seleksies en groeiperiodes klein is.
Met toenemende ouderdom was daar volgens verwagting ‘n toename in persentasie NDF.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
46
Die verskil tussen die blaar- en stingelfraksies was egter soos verwag heelwat groter
(Boshoff, 1998).
1.4.7
Mineraal samestelling
Minson & Bray (1986) het vyf verskillende seleksies van C. ciliaris se mineraalinhoud
ontleed. Die resultate word in Tabel 13 weergegee.
Tabel 13 Die gemiddelde mineraal samestelling van vyf Cenchrus ciliaris seleksies op 'n
DM-basis by ses verskillende stadiums van groei (Minson & Bray, 1986)
Mineraal
As
Swael (S)
Natrium (Na)
Kalium (K)
Fosfor (P)
Kalsium (Ca)
Magnesium (Mg)
Sink (Zn)
Eenheid
g/kg
g/kg
g/kg
g/kg
g/kg
g/kg
g/kg
mg/kg
31
118
1.9
0.9
34.0
2.6
3.0
2.6
49
10
125
1.7
1.3
34.5
3.2
3.4
2.5
69
Seleksie
23
133
1.9
0.2
37.6
2.4
3.2
2.7
55
Gemiddeld
30
135
2.1
1.0
36.2
2.9
3.6
2.8
60
36
130
1.7
0.4
37.2
2.6
2.6
2.2
47
128
1.9
0.8
35.9
2.7
3.2
2.6
56
Ramirez et al. (1995b) het die mineraalkonsentrasie van Cenchrus ciliaris weiding oor ‘n
toetsperiode van ‘n jaar bepaal. Verskille het tussen seisoene voorgekom met hoër vlakke
wat in die somer voorkom in vergelyking met die ander seisoene. In Tabel 16 kan die
gemiddelde mineraalinhoud volgens periode aangetref word. Penderis et al., (1977) het
mineraalvlakke van bloubuffelsgras staandehooi bepaal en die volgende resultate verkry.
Makromineraalkonsentrasies was soos volg: P 0.07%, K 1.85%, Ca 0.12% en Mg 0.14%.
In dieselfde seisoen het gesnyde hooi die volgende mineraalkonsentrasies gehad: P
0.08%, K 2.68%, Ca 0.17% en Mg 0.12%.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
47
Tabel 14 Makromineraal (g/kg) en spoorelement (mg/kg) samestelling van buffelsgras
weiding (Ramirez et al., 1995b)
Maand
Mineraal (droë materiaal basis)
Mg
K
Na
Ca
g/kg
g/kg
g/kg
g/kg
Januarie
3.5
29.7
1.9
1.5
Februarie
2.2
15.1
1.7
1.4
Maart
2.3
11.3
1.7
1.4
April
3.4
12.4
2.0
2.1
Mei
1.7
10.0
1.8
0.9
Junie
1.6
8.7
1.9
1.0
Julie
3.5
33.4
1.9
1.6
Augustus
4.0
49.3
2.9
1.9
September
2.2
27.0
2.0
0.7
Oktober
1.8
19.1
1.7
0.6
November
2.7
20.7
1.9
1.5
Desember
2.0
12.7
1.8
1.0
P
Fe
Mn
Cu
Zn
g/kg
mg/kg mg/kg mg/kg mg/kg
0.4
508.7
45.8
2.1
25.5
0.3
509.7
44.6
1.1
20.9
0.2
527.5
45.8
1.5
20.6
0.3
628.0
65.3
2.9
24.1
0.3
506.1
40.2
2.6
22.1
0.3
535.3
38.6
1.9
23.3
0.4
524.4
53.7
3.5
28.8
0.4
545.1
66.9
8.7
36.6
0.3
534.2
51.9
5.2
23.6
0.3
487.1
45.3
4.0
21.8
0.2
529.4
48.3
2.3
18.6
0.3
504.7
43.6
1.7
19.9
Uit bogenoemde tabel is dit slegs koper wat nie in voldoende hoeveelhede in die weiding
voorkom om aan skape se onderhoudsbehoeftes te voldoen nie (Ramirez et al., 1995b).
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
48
1.5
Diereproduksie op C. ciliaris weidings
1.5.1
Inleiding
Suksesvolle diereproduksie op weiding is afhanklik van voldoende inname van
plantmateriaal om aan nutriëntbehoeftes te voldoen. Produksie is dus afhanklik van die
kwantiteit en kwaliteit plantmateriaal beskikbaar gestel aan die dier. Hierdie behoeftes is
egter nie konstant nie en word beïnvloed deur omgewingsfaktore en ook deur verskeie
dierlike faktore. Die ideaal is om die dier se behoeftes en die produksie van die weiding
te balanseer. Waar nodig kan tekorte met geskikte supplementasie uitgeskakel word.
1.5.2
Nutriëntinname
Droëmateriaalinname op buffelsgras weidings is deur Shinde et al. (1996) ondersoek en
die volgende waarnemings is gemaak. Bokke se inname vir beide groen en droë materiaal
het dieselfde gebly. In die geval van skape was daar ‘n afname soos die weiding droër en
ouer geword het. Wanneer die droëmateriaalinname egter in terme van metaboliese massa
uitgedruk word, was die inname identies tussen spesies en seisoene.
Shinde et al. (1996) het ook die ruproteïeninname van skape en bokke bestudeer en die
volgende resultate is verkry. Skape het ‘n inname van 73.6 g/kgW0.75/dag en bokke ‘n
inname van 58.1 g/kgW0.75/dag gehad. Hierdie innames voldoen volgens ICAR (1985)
aan die twee spesies se onderhoudsbehoeftes. In die droë seisoen het skape se
ruproteïeninname afgeneem na 11.2 g/kgW0.75/dag en die van bokke na 36.6
g/kgW0.75/dag.
Skape
het
met
hierdie
innames
aan
slegs
25%
van
hulle
onderhoudsbehoeftes voldoen. Verteerbare energieinname vir skape en bokke in die nat
groeiseisoen was onderskeidelik 3360 en 3119 kcal/dag. Hierdie innames was voldoende
vir die onderskeie spesies se onderhoudsbehoeftes. In die droë seisoen het verteerbare
energie inname met 45% by skape en met 17% by bokke afgeneem. Uit bogenoemde
resultate is die gevolgtrekking gemaak dat skape nie voldoende ruproteïen en energie in
die droë seisoen, op C. ciliaris gedomineerde weiding, kan inneem om hulle
onderhoudsbehoeftes te bevredig nie. In Tabel 15 word die innames weergegee.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
49
Tabel 15 Nutriëntinname van skape en bokke oor twee seisoene op ‘n C. ciliaris
gedomineerde weiding (Shinde et al., 1996)
Skape
Bokke
Droëmateriaalinname (g/d)
Nat seisoen
Droë seisoen
1230.8
982.7
1205.06
1171.2
Droëmateriaalinname (g/kg W0.75)
Nat seisoen
Droë seisoen
80.72
70.69
82.51
81.61
Ruproteïeninname (g/d)
Nat seisoen
Droë seisoen
73.56
11.22
58.09
36.56
Ruproteïeninname (g/ kg W0.75)
Nat seisoen
Droë seisoen
4.81
0.8
4.05
2.8
Verteerbare energie inname (g/d)
Nat seisoen
Droë seisoen
3360
1839
3119
2581
Verteerbare energie inname (g/kg)
Nat seisoen
Droë seisoen
220.36
125.08
204.55
179.84
Ramirez et al. (1995b) het die inname van makrominerale en spoorelemente bepaal met
proewe in Mexiko. Hamels van 3-jarige ouderdom is vir ‘n jaar lank op C. ciliaris
gedomineerde weiding aangehou en mineraalinname is vanaf slukderm versamelde
monsters bepaal. Makromineraalinname was oor die algemeen hoër gedurende die
somermaande (Noordelike Halfrond) in vergelyking met ander maande. Kaliuminname
was die hoogste in Julie, Augustus en September en die laagste in Januarie. Volgens
NRC-standaarde is die kaliumbehoefte vir onderhoud 0.5% van droëmateriaalinname. In
hierdie studie het skape vir die volle periode voldoende kaliuminname gehad om aan
onderhoudsbehoeftes te voldoen. Kalsiuminname was die hoogste in Mei en die laagste
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
50
in Januarie en Februarie. Skape se inname van kalsium was genoegsaam, behalwe
gedurende Januarie en Februarie, om aan onderhoudsbehoeftes te voldoen. Die NRC
(1985) beveel vlakke van 0.2-0.8% Ca in die dieet aan. Die magnesiuminname het ook
volgens seisoene gewissel, met die hoogste inname in Mei en die laagste in Januarie en
Februarie. Die presiese magnesiumbehoefte vir skape is nie bekend nie, maar die dieet
het voldoen aan die vlakke wat algemeen as voldoende aanvaar word. Die innames vir
die periode word in Tabel 16 aangedui.
Ramirez et al. (1995b) het in dieselfde studie ook die inname van spoorelemente
bestudeer. In die studie is koper die belangrikste element wat 'n rol speel in die
onderhoudsbehoeftes van skape. Die vlakke van koper, in plantmateriaal deur skape
gedurende herfs en winter ingeneem, het nie voldoen aan die proefdiere se
onderhoudsbehoeftes nie (5 mg/dag; NRC, 1985). Slegs gedurende Augustus en
September het vlakke van koper in die weiding voldoen aan die skape se behoeftes. Die
vlakke van sink het deurgaans aan die minimum NRC (1985) standaarde van 20-33 mg
sink per kilogram droëmateriaal voldoen, of dit oortref. Die inname van yster het tussen
seisoene gewissel, met die hoogste inname gedurende die somer. Mangaaninname het
ook tussen seisoene gewissel, maar in al die maande, behalwe Februarie, het inname aan
die minimum standaarde vir onderhoud volgens die NRC (1985), voldoen. Die NRC
(1985) vereis vlakke van 20-40 mg/kg mangaan per kilogram droëmateriaal vir
onderhoud. In Tabel 16 word die gemiddelde daaglikse inname van die spoorelemente vir
elke maand van die studieperiode aangedui.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
51
Tabel 16 Gemiddelde daaglikse makromineraal- en spoorelementinname van skape op C.
ciliaris weiding (Ramirez et al.,1995b)
Item
Maand
Jan. Feb. Mrt. Apr. Mei
Makrominerale (g/d)
K
13.6
Ca
1.7
Mg
0.6
Na
5.4
Spoorelemente
(mg/d)
Cu
Zn
Fe
Mn
Jun.
Jul. Aug. Sep. Okt. Nov. Des. Gem.
14.2 14.5 14.5 14.5 21.4 34.7 18.2 33.0 27.6 12.9 13.6 19.5
1.9 3.9 3.6 8.9 5.8 5.9 5.0 5.2 3.9 6.8 5.5 4.8
0.5 3.1 2.7 5.3 2.1 2.1 1.2 1.2 1.0 1.0 1.6 2.1
5.6 7.1 4.5 5.1 6.4 6.2 4.6 12.3 8.3 7.3 5.0 6.5
2.5
0.7 5.3 9.0
27.5 25.6 22.6 27.5
307.6 198.4 306.2 286.4
39.8 15.5 66.8 51.6
8.3
30.3
349.6
59.5
10.6
71.2
365.5
114.5
12.5
381.8
372.5
118.9
7.8
220.9
252.4
41.9
7.0
250.9
299.6
71.8
3.6
204.0
240.8
56.0
4.1
223.3
319.3
52.0
4.0
75.2
342.4
76.9
1.5.3 Gewigstoename
Shinde et al. (1996) het produksieparameters van skape en bokke op C. ciliaris weiding
oor 'n periode geëvalueer. Twee jaar oue skaap- en bokooie het vir die tydperk van 'n jaar
'n netto gewigstoename van gemiddeld 6.17 kg en 9.37 kg onderskeidelik gehad. Skape
sowel as die bokke het 'n lampersentasie van 87.5% behaal. Die skaaplammers het by
geboorte gemiddeld 3.4 kg geweeg die boklammers 3.2 kg. Altwee spesies is op 90 dae
gespeen en die skaaplammers het op daardie stadium gemiddeld 18.17 kg geweeg en die
boklammers het gemiddeld 15.42 kg geweeg. Die skaaplammers het gemiddelde
daaglikse toenames van 163.2 g per dag en die boklammers het 135.5 g per dag behaal.
Ramirez et al. (1995a) het skape op bloubufffelgras met verskillende energievlakke
gesupplementeer. Supplementasie vlakke is as persentasie van die skape se
liggaamsmassa aangebied en die skape is toegelaat om vrylik op C. ciliaris te wei. Die
resultate van die proef word in Tabel 17 aangedui.
6.3
130.0
303.4
63.8
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
52
Tabel 17 Gemiddelde aanvangs en finale liggaamsgewigte, GDT en voeromset van
skape met energie, as persentasie van liggaamsgewig, gesupplementeer. (Ramirez et al.,
1995a)
Aanvangsgewig (kg)
Finale gewig (kg)
GDT (gram/dag)
Voeromsetverhouding
Energiesupplementasie as % van liggaamsgewig
0.8%
1.1%
1.4%
1.7% 2.0%
14.0
14.3
15.1
15.8
15.8
22.3
22.7
26.6
27.0
28.9
90.0
110.5
124.6
119.0 147.4
7.7
7.7
7.6
7.6
7.6
Dit is duidelik uit bogenoemde tabel dat skape op C. ciliaris tydens die nat seisoen goed
reageer op energieaanvullings en die hoogste GDT van 147.4 g is by 'n aanvulling van
2% van liggaamsgewig behaal. Die gewigstoename in terme van supplementasie was
liniêr (Ramirez et al., 1995a). Om groei van skape op C. ciliaris te optimiseer blyk dit dat
energiesupplementasie benodig word. Kalwers van 12 maande ouderdom het die
volgende produksies op C. ciliaris weiding behaal. Oor ‘n drie maande periode het die
kalwers ‘n gemiddelde daaglikse toename van 1.011 kg per dag gehad. Hierdie kalwers
het die proef begin met ‘n liggaamsgewig van 248 kg en aan die einde ‘n gewig van 339
kg gehad (Hyam & Penderis, 1977).
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
53
1.5.4
Seisoenale invloed
Shinde et al. (1996) het ‘n studie gedoen waar skape en bokke vir ‘n jaar lank op C.
ciliaris weiding aangehou is. Met aanvang van die proef het die skape ‘n gemiddelde
gewig van 26.5 kg en die bokke ‘n gemiddelde gewig van 24.1 kg gehad. Na ‘n jaar van
beweiding het die skape gemiddeld 32.6 kg en die bokke gemiddeld 33.5 kg geweeg. Dit
beteken dat die skape en bokke respektiewelik ‘n gemiddelde gewigstoename van 6.1 kg
en 9.4 kg behaal het (Shinde et al., 1996). Die gewigsveranderings gedurende die
toetsperiode word in Figuur 1 aangedui.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
54
40
Lewende gewig (kg)
35
30
25
Skape
20
Bokke
15
10
5
Jun
Mei
Apr
Mrt
Feb
Jan
Des
Nov
Okt
Sep
Aug
Jul
0
Periode (maand)
Figuur 1: Gemiddelde gewigsveranderings van skape en bokke gedurende die
toetsperiode (Shinde et al., 1996)
Beide die skape en bokke is tydens die reënsiesoen op C. ciliaris weiding geplaas. Die
spesies het beide liniêre groei gerealiseer en piek lewende gewig in die winter (November
en Desember) bereik. Gedurende die somerperiode het beide spesies ‘n verlies in lewende
gewig gehad wat ‘n refleksie was van die beskikbare voedingsvlak. Die laagste gewigte
vir beide spesies was in Julie/Augustus. Alhoewel die weiding groen en in ‘n
groeistadium was, het die hoë voginhoud ‘n beperking op droëmateriaalinname gehad
(Shinde et al., 1996). Aansienlike verskille in die chemiese samestelling van die dieet
tydens die nat seisoen en droë seisoen het by skape voorgekom. Soos verwag kan word
was die droëmateriaalinhoud tydens die nat seisoen laag en in die droë seisoen hoog. Die
proteïenkonsentrasie het die teenoorgestelde getoon met ‘n hoë proteïenkonsentrasie in
die nat en lae proteïenkonsentrasie in die droë periode (Shinde et al., 1996). In Tabel 18
word die verskille in dieet tussen die twee hoofperiodes aangedui.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
55
Tabel 18 Chemiese samestelling op 'n DM-basis van die dieet deur skape in die nat en
droë periodes geselekteer (Shinde et al., 1996)
Komponent
Periode
Nat
DM (%)
30.1
Ruproteïen (%)
10.2
NDF (%)
68
ADF (%)
32.4
Sellulose (%)
25.7
ADL (%)
6.9
As (%)
6.7
Droog
88
3.4
68.6
48.4
36.8
8.6
7.8
DM-, ADF-, ADL- en sellulosekonsentrasies, was soos verwag, laer in die nat seisoen.
Terwyl die ruproteïen waarde aansienlik hoër was. 'n Hoë kwaliteit dieet is in die nat
periode geselekteer.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
56
1.6
Verskille tussen twee Cenchrus ciliaris kultivars: Molopo en Gayndah
1.6.1
Inleiding
Cenchrus ciliaris is wel bekend vir die gewas se aanpassing by die lae reënvalgebiede
van die suidelike en oostelike gebiede van Afrika. Moderne ontwikkelde kultivars word
in twee hoofgroepe ingedeel. Kultivars wat hoog groei, is geneig om te rank en blougroen
van kleur te wees. Dan is daar ook kultivars wat laag groei, fyner is, nie rank nie en
heldergroen van kleur is (Dickinson et al., 1984). Die twee mees algemene kultivars in
Suid-Afrika, Molopo en Gayndah, is egter nie aangepas by ‘n wye reeks van
omstandighede nie.
1.6.2
Eienskappe van Molopo
Die kultivar Molopo het sy oorsprong in Suid-Afrika en is hier ontwikkel. Dit is ook die
mees algemeen verboude bloubuffelgras in Suid-Afrika. Molopo se groeivorm kan as
medium, regopgroeiend beskryf word. Molopo het medium risoom ontwikkeling. Die
blare het ‘n blou-groen kleur en die blomwyse is strooikleurig (Booyens, 1993).
Saadproduksie is baie swak en vestiging deur sade baie moeilik. Die stand verbeter
hoofsaaklik deur middel van risoom groei. Hierdie kultivar verkies hoër reënvalgebiede
in vergelyking met Gayndah. Droëmateriaal produksie is relatief hoog in vergelyking met
ander kultivars (Cavaye, 1991).
1.6.3
Eienskappe van Gayndah
Die kultivar Gayndah het sy oorsprong in Kenia en is in Australië ontwikkel. Gayndah
het ‘n medium en regop groeivorm. Risome word nie deur hierdie kultivar gevorm nie
(Bogdan, 1977). Verspreiding geskied deur sade, wat teen ‘n hoë vlak geproduseer word.
Gayndah het ‘n baie goeie droogteweerstand en is veral aangepas by lae
reënvaltoestande. Weens die fyner blaarstruktuur is die kultivar veral vir skape geskik.
Produksie by goeie reënval is nie so goed soos by hoër groeiende kultivars nie. In droër
areas oorleef Gayndah beter, produseer meer konstant en oorleef saailinge beter (Cavaye,
1991). Saadproduksie is aansienlik beter as by van die ander kultivars, soos Molopo
(Dickinson et al., 1984).
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
57
Hoofstuk 2
2.
STUDIEMATERIAAL EN -METODES
2.1
Inleiding
Hipotese
1. Daar is betekenisvolle verskille tussen die C. ciliaris kultivars Molopo en
Gayndah as staandehooi in terme van kwantitatiewe en kwalitatiewe innames .
2. Daar is betekenisvolle verskille in die parsiële verteerbaarheid van die twee C.
ciliaris kultivars, Molopo en Gayndah.
3. Daar is betekenisvolle verskille in diereprestasie tussen die C. ciliaris kultivars,
Molopo en Gayndah.
2.2
Prosedures
2.2.1 Studiearea
Die studie is in Pretoria uitgevoer by die Hatfield-proefplaas van die Universiteit van
Pretoria. Die studie is in 'n tweejaar periode tydens 1991 en 1992 uitgevoer. Die
Proefplaas is 1372 m bo seevlak by 28.11º oos en 25.44º suid koördinate geleë.
Gemiddelde reënval vir die area is 674 mm per jaar met ‘n droë herfs en winter.
Gemiddelde reënval en temperature per maand vir die periodes Januarie tot Desember
1990, Januarie tot Desember 1991 en Januarie tot Desember 1992, soos deur die SuidAfrikaanse Weerburo verskaf, kan onderskeidelik in Tabelle 19, 20 en 21 gesien word.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
58
Tabel 19
Gemiddelde reënvalsyfers en gemiddelde minimum en maksimum
temperature per maand vir 1990 (SA Weerburo)
Reënval
(mm)
Min.
temperatuur
(°C)
Maks.
temperatuur
(°C)
Tabel 20
Jan. Feb. Mrt. Apr. Mei
56.6 72.2 94.4 111.0 6.5
Jun. Jul.
0.0 1.4
Aug. Sep. Okt. Nov. Des.
0.1
7.0 74.7 31.0 103.7
17.9 16.2 16.2
13.9
8.5
5.2
6.2
7.6
12.3 15.3
17.3
17.2
28.7 27.6 26.8
24.6
21.4 19.8 20.8
22.0
25.7 27.1
29.6
28.7
Gemiddelde reënvalsyfers en gemiddelde minimum en maksimum
temperature per maand vir 1991 (SA Weerburo)
Reënval
(mm)
Min.
temperatuur
(°C)
Maks.
temperatuur
(°C)
Tabel 21
Jan.
Feb. Mrt. Apr. Mei
173.6 90.2 161.9 0.0 2.5
Jun. Jul.
4.3 0.0
18.2
17.8
15.7
11.6
6.2
4.7
8.1
13.0 15.9
16.4
16.2
28.2
28.9
28.1
27.4 22.9 19.0 20.0
22.8
25.6 28.0
28.1
27.4
8.5
Aug. Sep. Okt. Nov. Des.
0.0
7.2 43.4 44.5 118.3
Gemiddelde reënvalsyfers en gemiddelde minimum en maksimum
temperature per maand vir 1992 (SA Weerburo)
Reënval
(mm)
Min.
temperatuur
(°C)
Maks.
temperatuur
(°C)
Jan. Feb. Mrt. Apr. Mei
58.4 84.5 8.7 12.6 0.0
Jun. Jul.
0.0 0.0
18.7 19.0 16.9 14.6
5.4
8.1
Aug. Sep. Okt. Nov. Des.
2.9
0.0 15.5 92.9 97.5
5.2
7.4
14.7 15.7
15.5
19.2
31.3 31.9 29.1 27.3 23.7 20.6 21.2
20.9
29.0 29.4
27.3
30.0
Die totale reënval vir 1990, 1991 en 1992 het op onderskeidelik 558 mm, 646 mm en 373
mm te staan gekom. Die gemiddelde reënval oor die drie jare was dus laer as die jaarlikse
gemiddelde reënval. Gedurende 1991 is goeie neerslae gedurende Januarie tot Maart
gemeet, wat die kwaliteit en kwantiteit van die staandehooi kon beïnvloed het, teenoor
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
59
laer neerslae gedurende 1992. Die reën in Mei en Junie 1991 kon veroorsaak dat van die
weiding meer groenmateriaal gedurende die winter kon bevat.
2.2.2
Eksperimentele weiding
Die proef is op twee kampe van elk C. ciliaris cv. Molopo en C. ciliaris cv. Gayndah, in
die winter van 1991 en 1992 uitgevoer. Kampe het elk ‘n oppervlak van 200 m x 110 m,
dus 2.2 ha gehad. ’n Hutton grondtipe, volgens die Macvicar et al. (1977) klassifikasie,
word op die terrein aangetref met ‘n kleipersentasie van 34-38 persent. Grond op die
proefterrein kan as ‘n sanderige leemgrond beskryf word met ‘n pH (KCl) van 4.2,
fosforvlakke van 29 mg/kg, K-vlakkke van 73 mg/kg, Ca-vlakke van 158 mg/kg, Mgvlakke van 38 mg/kg en natriumvlakke van 11 mg/kg. Tydens vestiging is die grond met
2:3:4 (30) teen 100 kg/ha bemes. Na een jaar en met die aanvang van die reënseisoen is
die weidings met kaliumammoniumnitraat (KAN – 28% N) teen 300 kg/ha. bemes. Dit
beteken ‘n effektiewe stikstoftoediening van 84 kg/ha. Die twee kampe is in die tweede
helfte van Februarie 1991 en 1992 vir hooi gesny en en daarna met 75 kg N/ha bemes.
Hierdie kampe is toe vir die tydperk tot aanvang van die studie laat rus.
2.2.3 Eksperimentele diere
Merino tipe skape is vir die proef gebruik. Twaalf hamels is ewekansig per tipe weiding
ingedeel. Die diere se ouderdom het gewissel van 2-4 tand. Aanvangsgewigte het
gewissel van 40-56 kg. Die diere het gedurende die proeftydperk vrye toegang tot skoon
drinkwater gehad. ‘n Lek bestaande uit 50% dikalsiumfosfaat en 50% sout was op ‘n ad
lib. basis aan die diere voorsien. Voor die aanvang van die eksperiment is die diere
behandel teen inwendige parasiete, geënt teen bloednier en het ‘n vitamien A inspuiting
as aanvulling gekry. Behandeling teen inwendige parasiete is elke ses weke herhaal.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
60
2.2.4 Eksperimentele ontwerp
2.2.4.1 Weidingskampe
Van elke kultivar was daar twee afsonderlike kampe met 'n grootte van 2.2 ha. Soos in
Tabel 22 uiteengesit.
Tabel 22 Skematiese voorstelling van die uiteensetting van kampe vir proewe tydens
beide vroeg en laat winter op twee C. ciliaris kultivars
Molopo (I)
Gayndah (II)
Gayndah (I)
Molopo (II)
Beweiding op Molopo (1) en Gayndah (1) het gedurende Junie (1991/1992) in aanvang
geneem. Die weiding is vir ses weke benut. Na die eerste periode is skape vir nog ses
weke na Molopo (ll) en Gyandah (ll) geskuif. Die laat winter proef het Augustus
(1991/1992) begin.
2.2.4.2 Diere
In totaal was daar 12 hamels per kamp op ‘n ewekansige basis per weiding toegedeel.
Die diere is aan die begin van die periode, nadat hulle oornag uitgehonger is, geweeg.
Daar was ‘n twee dae aanpassingstydperk waarna diere elke week geweeg is. Ses hamels
per weiding is met missakke toegerus. Verder is daar addisionele vier multi-gekanuleerde
hamels per weiding vir die parsiële verteringsstudie gebruik. Die diere is gekanuleer met
T-vormige plastiese kanulae en kurkproppe, in die rumen, abomasum en terminale ileum.
Die diere is toegerus met harnasse, battery aangedrewe peristaltiese infusiepompe vir
toediening van merkers en missakke vir miskolleksies. Om die kwaliteit van weiding
geselekteer te bepaal, is daar addisionele vier oesofageaal gefistuleerde skape per weiding
toegedeel. Die twee kampe wat in die laat winterperiode bewei is, is in die eerste helfte
van Februarie (1991/1992) gesny vir hooi en daarna met 75 kg N/ha bemes. Die kampe is
gerus tot Augustus (1991/1992) toe beweiding begin het. Benutting het weereens
ongeveer ses weke geduur.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
61
2.2.5
Metodologie
2.2.5.1 Weeg van diere
Die diere is op ‘n weeklikse basis op ‘n spesifieke tyd elke dag sonder uithongering
geweeg.
2.2.5.2 Weidingsparameters
2.2.5.2.1 Droëmateriaalbeskikbaarheid
Ewekansig gestratifiseerde kwadrate (vyf per replikaat) binne elke behandeling is gesny
om droëmateriaalbeskikbaarheid te bepaal. Die grootte van elke kwadrant was 2.5 m2.
Die vars gesnyde materiaal is geweeg nadat alle dooie materiaal verwyder is en ‘n
droëmateriaal bepaling is gedoen deur monsters by 100 °C vir 24 uur te droog. Die
plantmateriaal is toe weer geweeg. Die gemiddelde droëmateriaalproduksie per kamp is
bepaal en omgeskakel na opbrengs per hektaar.
2.2.5.2.2 Bepaling van hoogte van weiding
Die
hoogte
van
die
weiding
is
op
dieselfde
tyd
en
plek
as
die
droëmateriaalbeskikbaarheid bepalings gedoen. Die hoogte is bepaal met ‘n
weidingskyfmeter, soos beskryf deur Bransby & Tainton (1977).
2.2.5.3 Monsternemings prosedures
2.2.5.3.1
Innamestudie
Totale miskolleksie per dier is tydens die eerste 10 dae van elke periode per kamp en ook
elke laaste 10 dae van elke periode per kamp gedoen. Kolleksies het twee keer per dag
plaasgevind naamlik om agtuur die oggend en drieuur die middag. Hierdie monsters is
geweeg en ‘n 10% grypmonster is geneem en gevries. Aan die einde van die tien dae
periode is die monsters ontdooi en goed gemeng. ‘n Droëmateriaalbepaling is op die
monster gedoen en daarna is ‘n hoeveelheid by 60 °C gedroog. Die finale mengsel is toe
in lugdigte houers geberg.
Slukdermmonsters is een keer per week geneem vir elk van die ses weke wat die diere op
die onderskeie weidings deurgebring het. Vier monsters is per weiding geneem. Die
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
62
monsters is gemaal, gevries en aan die einde van die proef ontdooi en gedroog vir 48 uur
by 60 °C en in lugdigte houers gestoor.
2.2.5.3.2 Kwaliteitsparameters en parsiële verteerbaarheidstudie
Vier multi-gefistuleerde skape per weiding is toegerus met harnasse, missakke, battery
aangedrewe infusiepompe en sakkies gevul met merkervloeistof. Die dubbelmerker
tegniek met deurlopende infusie van merker en monsterneming op voorafbepaalde tye,
soos deur Faichney (1975) beskryf, is gebruik. Merkers is deurlopend toegedien deur
gebruik te maak van ‘n battery-aangedrewe peristaltiese pomp wat op die rug van die
skaap aangebring is (Corbett et al., 1976). Die twee merkers wat gebruik is, was CrEDTA, as die vloeistofmerker, en Yb-asetaat as die soliede fase merker. Beide die
merkers is direk op 'n 24 uur basis in die rumen ingepomp. Die skape het ‘n vyf dae
aanpassingsperiode gehad. Daarna is die merkers vir agt dae lank deurlopend toegedien.
Op die eerste dag van toediening is daar ‘n dubbele dosis toegedien om die vestiging van
‘n stabiele staat te bespoedig. Merkers is vir vier dae toegedien om die stabiele staat te
verkry en daarna is gepoelde monsters op die opeenvolgende vier dae geneem.
Om ‘n verteenwoordigende monster uit die verskillende kompartemente van die
spysverteringskanaal te verkry, is monsters geneem uit die rumen, abomasum en
terminale ileum. Monsters is twee maal daagliks op die volgende tye geneem.
Dag
1
06:00
18:00
2
09:00
21:00
3
12:00
0:00
4
15:00
3:00
Die merkers is voorberei voordat die proewe begin het en nuwe mengsels is vir elke
periode gemeng. Vir elke periode is ‘n monster van die merker geneem om die presiese
hoeveelheid merker wat toegedien is te bepaal. Cr-EDTA is voorberei volgens die
metode beskryf deur Morgan et al. (1976). Die Yb is voorberei deur ‘n hoeveelheid Ybasetaat oornag by 100°C te droog. Die gedroogde Yb-asetaat is toe opgelos in
gedeïoniseerde water op so ‘n manier dat 10 ml van die oplossing 100 mg Yb sal bevat.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
63
Die peristaltiese pomp is so gekalibreer dat een liter van merker vloeistof 220 mg Cr en
90 mg Yb per dag sou toedien. Die onderskeie merkers is uit aparte houers, met
afsonderlike poli-etileenbuise direk in die rumen toegedien. Die konsentrasie Cr en Yb in
die oplossing is deur atoomabsorbsiespektrofotometrie bepaal en so is die werklike
hoeveelheid van merker per dag toegedien bepaal.
Vir die neem van slukdermmonsters is die diere eers vir drie dae op die spesifieke
weiding aangepas. Die monsters is versamel nadat die diere vir twee ure gevas is. Die
versamelde slukdermmonsters is gefiltreer deur ‘n dubbele laag kaasdoek, die
vloeistofgedeelte is weggegooi en die vastestof gedeelte gedroog by 50 °C, soos
voorgeskryf deur Engels et al. (1981). Stikstof (N) en as is bepaal volgens die metodes
soos voorgeskryf deur AOAC (1995). Neutraalbestande vesel (NDF), suurbestande vesel
(ADF) en suurbestande lignien (ADL) is almal bepaal volgens die metode van Van Soest
& Wine (1967).
'n As-bepaling is uitgevoer op mis, oesofageale, abomasale en ileale monsters wat
gedroog is teen 60 °C. Die monsters is by 600 °C vir 4 ure veras, afgekoel en toe geweeg.
Die as-persentasie is soos volg bereken (A.O.A.C., 1995):
As-persentasie = (gewig na verassing/gedroogde monster gewig) x 100
Die DM-bepaling is gedoen op nat mismonsters. 'n 50 g monster is gedroog by 100 °C vir
24 uur. Die DM-persentasie is soos volg bereken (A.O.A.C., 1995):
DM-persentasie = (gewig na droging/monster gewig voor droging) x 100
Vir NH3-N-bepaling is gevriesde rumenvloeistof gesentifugeer, om die ammonium
konsentrasie te bepaal. ' n Technicon Autoanalyser is gebruik om die NH3-N-konsentrasie
te bepaal.
Die in vitro-tegniek soos beskryf deur Tilley & Terry (1963) en later gemodifiseer deur
Engels et al. (1981), is gebruik om in vitro-verteerbare organiesemateriaal (IvVOM) te
bereken. Die in vitro waardes is omgeskakel na in vivo waardes, soos voorgestel deur
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
64
Engels et al. (1981), deur van ‘n regressiekoëffisiënt gebruik te maak vir monsters wat
gekollekteer is deur slukderm gefistuleerde skape en waarvan die slukderm versamelde
monster, nadat die speeksel uitgedruk is, gevriesdroog is. Die verteerbaarheid van
organiesemateriaal is soos volg bereken:
IvVOM = 100 – {[(a-Bl)/b] x 100}
Waar :
a
= gewig van onverteerde residu
b
= gewig van voermonster (OM)
Bl
= blanko
Die in vivo verteerbaarheid van die weiding (DIG) is soos volg bereken:
in vitro verteerbaarheid is omgeskakel na in vivo verteerbaarheid.
in vivo verteerbaarheid van OM = -5.4214 + 1.0996X
Waar :
X
= in vitro verteerbaarheid van OM (Engels et al., 1981).
Die OM-inname is toe soos volg bereken (Langlands, 1975):
OMI = FO x 100/(100-DIG)
Waar :
OMI
= Organiesemateriaalinname (g/d)
FO
= Misuitskeiding (g OM/dag)
DIG
= Verteerbaarheid van weiding
Alle voorafgenoemde parameters soos bepaal in die laboratorium, met die uitsondering
van as, is op ‘n OM-basis weergegee.
Vlugtige vetsure is met gaschromatografie bepaal. Gepreserveerde rumenvloeistof (10
ml) is gebruik en by 1.1 ml van 'n 50% ortofosforsuur gevoeg. Die monster is toe by 4500
revolusies per minuut gesentrifugeer vir 20 minute. Daarna is 9 ml van die vloeistof
gepipeteer in 'n skoon bottel. Een milliliter van die interne standaard, Pivaliese suur
(2000 mg/ 1000 ml), bygevoeg.
Die standaard is voorberei deur 40-50 ml gedistileerde water en 2 ml ortofosforsuur in 'n
volumetriese fles bo-op 'n skaal te plaas. Dieselfde hoeveelheid vlugtige vetsure soos
normaalweg in die rumen gevind is bygevoeg met 'n pipet , asook 10 ml van die interne
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
65
standaard oplossing (Pivaliese suur, 2000 mg/ 1000 ml). Die fles is gevul met met
gedistileerde water.
'n Carbo Erba 4200 gaschromatograaf met 'n vlam ionisering bepaler is gebruik. Die
apparaat is toegerus met 'n 2 m glaskolom met 'n 3 mm interne diameter, gepak met 'n
60/80 Carbopack C/0.3% Carbowax 20M/0.1% ortofosforsuur. Die kolom is oornag
gekondisioneer teen 150 °C met 'n N gasvloeitempo van omtrent 15 ml per minuut, met
N as 'n draer-gas teen 'n vloeitempo van 30 ml/minuut. Vlamgasse was waterstof en lug,
met 'n kolomtemperatuur van 130 °C.
Die standaard is ingespuit totdat opeenvolgende resultate vergelykbaar was. 'n Mikroliter
op 'n keer is daarna ingespuit. Resultate is soos volg bereken:
PO = Piek oppervlak
A = Asynsuur
(PO monster(A)/PO standaard(A)) x standaard konsentrasie(A) (mg/100 ml) x
verdunningsfaktors x (PO van interne standaard in standaardoplossing/ PO van interne
standaard in monster) = mg/100 ml asynsuur in monster. Dieselfde formule is gebruik vir
die berekeninge van ander vlugtige vetsure.
2.2.6
Statistiese analise
In hierdie studie is die volgende data gebruik :
a) Droëmateriaal beskikbaarheid is bepaal
b) Hoogte van weiding is bepaal
c) Gewigte van skape is weekliks bepaal
d) Kwantitatiewe inname is tydens die begin en einde van elke periode
bepaal
e) Kwalitatiewe inname is weekliks vir elke periode bepaal
f) Parsiële data is van gebalanseerde datastelle verkry.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
66
Die data van (a) en (b) was nie statisties ontleed nie. Data van (c) is omgeskakel na
gemiddelde daaglikse toenames per week en vir verskille op ‘n weeklikse basis tussen die
twee staandehooie ge-analiseer.
Die data van (c), (d) en (e) is ongebalanseerde datastelle. Verskille is getoets met behulp
van Prog GLM (SAS 1985). Aangesien die data ongebalanseerd was, is Bonferoni in
plaas
van
Tukey se
t-reeks
toetse
gebruik.
Daar
is
deurgaans
die
95%
waarskynlikheidspeil gebruik. Data van 1991 en 1992 is nie met mekaar vergelyk nie
aangesien die datum en tydsduur van beweiding tussen die twee jare verskil het.
Vir die gebalanseerde data van (f) is statistiese analise uitgevoer met behulp van ‘n
tweerigting variansie-analise van Prog GLM (SAS, 1985). Die ANOVA-prosedure vir die
toetsing van gebalanseerde data is gebruik. Weereens is daar in alle gevalle ‘n 95%
waarskynlikheidspeil gebruik.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
67
Hoofstuk 3
3. Resultate en Bespreking : Weidingsparameters
3.1 Inleiding
Die onderskeie weidingskwantiteitsparameters is slegs in jaar 1 (1991) bepaal. Opbrengs,
benutting van weiding, droëmateriaalinhoud en struktuur van die weiding is vir beide
Molopo en Gayndah oor die twee weidingsperiodes bepaal. Geen metings van blaar tot
stingel verhoudings is gedoen nie. Geen data in hierdie hoofstuk is statisties ge-analiseer
nie.
3.2.1
Molopo
3.2.1.1 Droëmateriaalbeskikbaarheid
Met aanvang van beweiding op 24 Junie 1991 was die totale droëmateriaalopbrengs vir
Molopo 9.28 ton/ha. Opbrengs per kamp (2.2 ha) was dus 20.4 ton wat beteken dat daar
1.7 ton droëmateriaal per skaap beskikbaar was. Die droëmateriaalinhoud van die
weiding was gemiddeld 50.5%. Na afloop van die ses weke benutting is handsnymonsters
geneem en het daar reste van 5.62 ton/ha oftewel 12.4 ton in die kamp oorgebly. Dit gee
rofweg
‘n
benutting
van
39.4%.
Hierdie
benuttingspersentasie
en
ander
benuttingspersentasies in die hoofstuk neem nie die invloed van ander herbivore (hase,
kleinwild ensovoorts) of wind in ag nie.
In die laatwinter periode eksperiment wat op 7 Augustus 1991 'n aanvang geneem het,
was die totale droëmateriaalopbrengs vir Molopo 12.08 ton/ha. Totale opbrengs vir die
kamp was dus 26.7 ton wat 2.2 ton droëmateriaal beskikbaar per dier beteken. Die
gemiddelde droëmateriaalinhoud was in hierdie geval 66.0%. Met onttrekking van diere
op 18 September 1991 het daar ‘n residu van 5.23 ton/ha droëmateriaal oorgebly oftewel
11.5 ton per kamp. Die benutting vir die laat periode het op 56.7% te staan gekom.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
68
3.2.1.2 Struktuur van weiding
Molopo is ‘n langer meer regopgroeiende kultivar (Booyens, 1993). Op 24 Junie 1991
was die planthoogte 95 cm en die blaarhoogte 82 cm. In kamp 2 met die laat winter proef
het die plante ‘n hoogte van 107 cm gehad en die blare was weereens 82cm hoog.
3.2.2
Gayndah
3.2.2.1 Droëmateriaalbeskikbaarheid
Droëmateriaalopbrengs met aanvang van die eerste beweidingsperiode was 7.02 ton/ha
en in totaal vir die kamp (2.2 ha) 15.4 ton. Droëmateriaalbeskikbaarheid per skaap was
1.3 ton met ‘n droëmateriaalinhoud van 65.4%. Die residu na afloop van die studie het op
3.77 ton/ha te staan gekom met 'n totaal van 8.3 ton droëmateriaal per kamp, wat ‘n
benutting van 46.3% gee. Weereens moet daar in gedagte gehou word dat die
benuttingspersentasie die invloed van wind en ander herbivore insluit.
Tydens aanvang van die laat winter periode was daar slegs 4.05 ton droëmateriaal per
hektaar en vir die kamp (2.2 ha) 8.9 ton in totaal beskikbaar. Droëmateriaalopbrengs per
skaap was dus 0.74 ton met 'n droëmateriaalinhoud van 88.7%. Die hoër
droëmateriaalvlakke kan heel moontlik toegeskryf word aan ryp wat ‘n groter impak op
Gayndah gehad het as gevolg van die spesifieke groeivorm daarvan. Met ontrekking het
daar 1.52 ton droëmateriaal per hektaar en in totaal 3.4 ton in die kamp oorgebly. Die
plante was van ongeveer alle blaarmateriaal gestroop en die benutting was 62.5%.
3.2.2.2 Struktuur van weiding
Gayndah is ‘n korter meer rankende plant (Bogdan, 1977). In kamp 1 met die vroeë
winter proef was die planthoogte 52 cm en die blaarhoogte 45 cm. Met aanvang van die
laatwinter proef in kamp 2 het die struktuur soos volg gelyk. Die plant was steeds 52 cm
hoog maar die blaarhoogte slegs 35.2 cm.
3.3
Opsomming
In die geval van Molopo was daar tydens beide periodes goeie hergroei en kwantitatiewe
opbrengs van staandehooi en genoegsame droëmateriaal was beskikbaar om die aantal
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
69
diere te onderhou. Die residu hoeveelheid toon aan dat skape oor die ses weke periode
voldoende geleentheid gehad het om te selekteer. Die struktuur van weiding tussen die
twee periodes stem redelik ooreen en is in lyn met eienskappe van die regopgroeiende
Molopo. Die droëmateriaalinhoud tydens beide periodes was relatief hoog vir 'n
staandehooi.
Gayndah se kwantitatiewe produksie tydens periode een was goed en genoegsame
droëmateriaal was beskikbaar om die proefdiere te onderhou. Te oordeel aan die residu
het weidende diere voldoende geleentheid vir seleksie gehad. Tydens die tweede
beweidingsperiode is Gayndah moontlik meer deur ryp beskadig. Die totale
droëmateriaalproduksie was aansienlik laer. Dit het gelei tot beperkte seleksie
geleenthede in vergelyking met Molopo staandehooi.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
70
Hoofstuk 4
4. Verskille in seleksie en inname tussen Molopo- en Gayndah-weidings
Resultate word per jaar binne periodes as gemiddeldes op 'n organiesemateriaal basis
gegee met die standaard afwyking tussen hakies. Gemiddeldes in 'n ry met verskillende
boskrifte (a, b) verskil betekenisvol van mekaar (P<0.05). Die weke binne 'n periode is
nie statisties met mekaar vergelyk nie.
4.1
Kwalitatiewe parameters vir Molopo en Gayndah gedurende 1991 en 1992
4.1.1 Ruproteïenkonsentrasie van geselekteerde materiaal gedurende 1991
In Tabel 23 en 24 word die ruproteïenkonsentrasie van geselekteerde Molopo en
Gayndah vir periodes 1 en 2 van 1991 aangedui.
Tabel 23 Ruproteïenkonsentrasie (g/kg) op 'n DM-basis van slukdermversamelde
monsters soos weekliks verkry gedurende die eerste weidingsperiode van 1991
Periode 1
Week 1
Week 2
Week 3
Week 4
Week 5
Week 6
Molopo
70a (1)
72a (4)
74a (3)
58a (3)
74a (6)
80a (2)
Gayndah
97b (3)
109b (6)
89b (5)
83b (6)
86b (4)
83a (6)
Die ruproteïenkonsentrasie vanf week 1 tot 5 was deurgaans betekenisvol hoër vir
Gayndah in vergelyking met Molopo.
Tabel 24 Ruproteïenkonsentrasie (g/kg) op 'n DM-basis van slukdermversamelde
monsters soos weekliks verkry gedurende die tweede weidingsperiode van 1991
Periode 2
Week 1
Week 2
Week 3
Week 4
Week 5
Week 6
Molopo
70a (7)
73a (7)
71a (4)
79a (1)
62a (6)
124a (7)
Gayndah
76a (4)
86b (2)
76a (6)
76a (1)
74b (7)
237b (17)
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
71
Gedurende die tweede beweidingsperiode was die ruproteïenkonsentrasie van
geselekteerde Gayndah betekenisvol hoër as die van Molopo gedurende week 2, 5 en 6.
RP (g/kg)
Die besondere hoë RP-konsentrasie in week 6 is opvallend.
240
220
200
180
160
140
120
100
80
60
40
Molopo periode 1
Molopo periode 2
Gayndah periode 1
Gayndah periode 2
1
2
3
4
5
6
Weke
Figuur 2 Ruproteïenkonsentrasie op 'n DM-basis van slukdermversamelde monsters
gedurende 1991
In Figuur 2 kan die tendens van die geselekteerde hoër RP-konsentrasies vir Gayndah
teenoor Molopo vir beide periodes waargeneem word. Tydens periode 1 het Gayndah se
RP-konsentrasie redelik hoog begin en geleidelik afgeneem. Tydens die tweede periode
het Molopo geen duidelike tendense getoon nie. Daar het wel twee buitengewoon hoë
konsentrasies in week 6 van periode 2 by Molopo en Gayndah voorgekom. ‘n Moontlike
verduideliking vir hierdie hoë waardes is dat die diere groen uitloopsels van die grasse
begin selekteer het. Gedurende Mei en Junie van 1991 is daar klein reënneerslae
aangeteken wat moontlik tot die vroeë uitgroei van nuwe plantmateriaal kon lei. Indien
dit die geval was, behoort die in vitro-verteerbaarheid van die ooreenstemmende tydperk
dit te ondersteun.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
72
RP-konsentrasie van grasse neem af soos plante volwasse word (Tainton, 1988).
Ruproteïenkonsentrasies vir beide Molopo en Gayndah was aansienlik hoër as die
verwagte waardes vir staandehooi. Ruproteïenkonsentrasies van 47.5 g/kg word in
Dickinson et al. (1984) vir doodgerypte C. ciliaris staandehooi en 34 g/kg deur Shinde et
al. (1996) vir C. ciliaris gedurende die droëperiode gerapporteer. Muir & Abrao (1999)
het gedurende die droë seisoen oor drie jaar 'n gemiddelde ruproteïenkonsentrasie van
87 g/kg in Gayndah gevind. Die gemiddelde konsentrasie oor drie jaar in die nat seisoen
was 64.8 g/kg. Ruproteïenkonsentrasie gevind in hierdie proef stem redelik ooreen met C.
ciliaris hooi (89.4 g/kg) soos gerapporteer deur Dickinson et al. (1984). Relling et al.
(2001a) het op P. maximum slukdermversamelde monsters RP-konsentrasies gevind wat
gewissel het van 11.9% tot 9.4%
4.1.2 Ruproteïenkonsentrasie van geslekteerde materiaal gedurende 1992
Ruproteïenkonsentrasie van slukdermversamelde Molopo en Gayndah in periode 1 en 2
van 1992 word in Tabel 25 en 26 aangedui.
Tabel 25 Ruproteïenkonsentrasie (g/kg) op 'n DM-basis van slukdermversamelde
monsters soos weekliks verkry gedurende die eerste weidingsperiode van 1992
Periode 1
Week 1
Week 2
Week 3
Week 4
Week 5
Molopo
93a (8)
101a (14)
84a (5)
76a (5)
94a (12)
Gayndah
122b (36)
109a (10)
89a (4)
78a (7)
135b (2)
Ruproteïenkonsentrasie was deurgaans hoër vir Gayndah met betekenisvolle verskille
tydens week 1 en 5.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
73
Tabel 26 Ruproteïenkonsentrasie (g/kg) op 'n DM-basis van slukdermversamelde
monsters soos weekliks verkry gedurende die tweede weidingsperiode van 1992
Periode 2
Week 1
Week 2
Week 3
Week 4
Week 5
Molopo
70a (7)
90a (2)
86a (8)
77a (6)
70a (5)
Gayndah
100b (5)
100a (6)
85a (6)
88b (6)
73a (2)
Gayndah het met die tweede periode weereens hoër waardes as Molopo gehad, behalwe
tydens week 3. Verskille was betekenisvol in week 1 en 4.
140
130
RP (g/kg)
120
Molopo periode 1
110
Molopo periode 2
100
Gayndah periode 1
90
Gayndah periode 2
80
70
60
1
2
3
4
5
Weke
Figuur 3
Ruproteïenkonsentrasie op 'n DM-basis van slukdermversamelde monsters
gedurende 1992
Die figuur toon ‘n tendens vir RP-konsentrasie om te daal vanaf week 2 vir beide
gewasse en periodes. Tydens periode 1 het beide Molopo en Gayndah egter ‘n stygende
tendens in week 5 getoon. Gayndah het oor die algemeen hoër konsentrasies as Molopo
gehad. Weereens kan hierdie verskynsel, soos in 1991, toegeskryf word aan proefdiere
wat heel moontlik toegang tot groen uitloopsels verkry het.
Die hoër RP-konsentrasies by Gayndah kan moontlik verklaar word deur meer blare in
verhouding met stingels deur skape geselekteer. Mero & Udén (1998) het gevind dat 10
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
74
weke oue hergroei van Gayndah se blare ‘n ruproteïenkonsentrasie van 105 g/kg, die
blaarskede 66 g/kg en die stingels 49 g/kg gehad het.
4.2.1
Suurbestande vesel konsentrasie van geselekteerde materiaal gedurende
1992
Gedurende 1991 is daar geen ADF bepalings gedoen nie. Die ADF-konsentrasie van die
slukdermversamelde Molopo en Gayndah gedurende periode 1 en 2 van 1992, word in
Tabelle 27 en 28 aangedui.
Tabel 27 Suurbestandevesel-konsentrasie (g/kg) op 'n DM-basis van
slukdermversamelde materiaal soos weekliks verkry gedurende die eerste
beweidingsperiode van 1992
Periode 1
Week 1
Week 2
Week 3
Week 4
Week 5
Molopo
372a (22)
344a (26)
393a (6)
373a (30)
357a (22)
Gayndah
356a (45)
371a (31)
393a (11)
410a (34)
310b (28)
Binne weke vergelyk was daar slegs in week 5 betekenisvolle verskille tussen Molopo en
Gayndah.
Tabel 28 Suurbestandevesel-konsentrasie (g/kg) op 'n DM-basis van
slukderm versamelde materiaal soos weekliks verkry gedurende die tweede
beweidingsperiode van 1992
Periode 2
Week 1
Week 2
Week 3
Week 4
Week 5
Molopo
399a (7)
370a (10)
376a (13)
378a (29)
406a (10)
Gayndah
384a (47)
366a (5)
386a (19)
404a (12)
422a (6)
Geen betekenisvolle verskille het in periode twee tussen die gewasse voorgekom nie.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
75
420
ADF (g/kg)
400
Molopo periode 1
380
Molopo periode 2
Gayndah periode 1
360
Gayndah periode 2
340
320
300
1
2
3
4
5
Week
Figuur 4 Suurbestandevesel-konsentrasie op 'n DM-basis van slukdermversamelde
monsters gedurende 1992
‘n Algemeen stygende tendens in ADF-konsentrasie oor alle periodes kan hier gesien
word. Gayndah se ADF-konsentrasie het egter aansienlik afgeneem gedurende week 5.
Bogenoemde waardes vir beide gewasse en beweidingsperiodes stem goed ooreen met
resultate deur Sankhyan et al. (1999) gedurende die droë seisoen gerapporteer vir skape
in Indië op C. ciliaris. Slukdermmonsters het 'n ADF-konsentrasie van 403 g/kg gehad
terwyl snymonsters 'n konsentrasie van 424.2 g/kg gehad het. Bogenoemde resultate stem
ook goed ooreen met ADF-konsentrasies soos gevind deur Meissner & Paulsmeier (1995)
op C. ciliaris hooi. González Ronquillo et al. (1998) het in Venezuela die volgende
variasie in ADF-konsentrasie van handsnymonsters gevind. ADF-konsentrasie het
gewissel van 358 g/kg tot 364 g/kg met N-bemesting van 0 kg/ha tot 150 kg/ha. Vir die
groeiseisoen September tot November was die ADF-konsentrasie 368 g/kg en vir April
tot Junie was die ADF-konsentrasie 350 g/kg.
Van Soest (1963) het gevind dat daar ‘n sterk negatiewe korrelasie tussen ADFkonsentrasie en DM-verteerbaarheid bestaan. Die tendens van Gayndah in periode 2
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
76
vergelyk goed in die opsig met die in vitro-verteerbaarheid in periode 2 soos op bl. 84
gerapporteer.
4.3.1 Suurbestande lignien konsentrasie van geselekteerde materiaal gedurende
1992
Geen ADL bepalings is gedurende 1991 gedoen nie. Die ADL-konsentrasie van die
slukdermversamelde Molopo en Gayndah gedurende periode 1 en 2 van 1992, word in
Tabelle 29 en 30 aangedui.
Tabel 29 Suurbestandelignien-konsentrasie (g/kg) op 'n DM-basis van
slukdermversamelde materiaal soos weekliks verkry gedurende die eerste
beweidingsperiode van 1992
Periode 1
Week 1
Week 2
Week 3
Week 4
Week 5
Molopo
63a (11)
57a (9)
64a (6)
57a (9)
56a (15)
Gayndah
60a (12)
66a (8)
70a (6)
86b (11)
61a (6)
Die ADL-konsentrasies van geselekteerde materiaal in periode 1 het slegs gedurende
week 4 betekenisvol tussen gewasse verskil.
Tabel 30 Suurbestandelignien-konsentrasie (g/kg) op 'n DM-basis van
slukdermversamelde materiaal soos weekliks verkry gedurende die tweede
beweidingsperiode van 1992
Periode 2
Week 1
Week 2
Week 3
Week 4
Week 5
Molopo
71a (7)
58a (8)
56a (5)
66a (9)
57a (4)
Gayndah
71a (12)
64a (5)
69b (1)
70a (3)
71b (4)
Tydens periode 2 was die ADL-konsentrasies van Gayndah deurentyd hoër as die van
Molopo behalwe gedurende week 1. Die verskille was slegs gedurende week 3 en 5
betekenisvol.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
77
90
85
ADL (g/kg)
80
Molopo periode 1
75
Molopo periode 2
70
Gayndah periode 1
65
Gayndah periode 2
60
55
50
1
2
3
4
5
Weke
Figuur 5 Suurbestande lignien konsentrasie op 'n DM-basis van slukdermversamelde
materiaal gedurende 1992
Geen definitiewe patroon kon in die figuur waargeneem word nie. Gayndah het
gedurende die eerste vier weke van periode 1 ‘n stygende tendens gehad, maar in week 5
was daar ‘n aansienlike daling. Die tendens van Gayndah stem goed ooreen met die RPkonsentrasie (bl. 71), die NDF-konsentrasie (bl. 78) en die IvVOM (bl. 84) van die
ooreenstemmende tydperk. Daar was dus 'n duidelike afname in kwaliteit van Gayndah
vir periode 1 wat duidelik in die onderskeie parameters getoon is. In week 5 het die
proefdiere duidelik toegang tot beter kwaliteit materiaal gehad. Dit was moontlik in die
vorm van groen uitloopsels. Gedurende periode 2 het Gayndah vanaf week 2 stygende
ADL-konsentrasies gehad.
Lignien-vlakke word geassosieer met ‘n afname in verteerbaarheid soos plante verouder.
Die verwydering van lignien het altyd ‘n merkbare verhoging in verteerbaarheid by
plante tot gevolg gehad (Harkin, 1973). Lignien vorm deel van die selwand en soos die
selwand in ouderdom toeneem, so neem die hoeveelheid lignien toe. Sankyan et al.
(1999) het op C. ciliaris ADL-konsentrasies van 56 g/kg tydens monsoen, 60.5 g/kg in
die winter en 123.6 g/kg in die somer gevind. Shinde et al. (1996) het oor 'n twaalf
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
78
maande periode in Indië ADL-konsentrasies op C. ciliaris, soos deur skape geselekteer,
gerapporteer wat gewissel het van 67 tot 90 g/kg. Relling et al. (2001a) het gevind dat
skape, in die winter op P. maximum, materiaal geselekteer het met ADL-konsentrasies
wat gewissel het van 40 g/kg op jong weidings tot 56 g/kg op volwasse weidings.
Lignien is die strukturele komponent wat plantselle teen mikrobiese afbraak beskerm
(Van Soest, 1994). Die lae ADL-konsentrasie van Gayndah gedurende die laaste week
van periode 1 word dan ook geondersteun deur die verhoogde verteerbaarheid gedurende
die ooreenstemmende tydperk soos op bl. 84 gerapporteer. Die lae ADL-konsentrasie kan
moontlik toegeskryf word aan skape wat groen materiaal kon selekteer veral as die lae
NDF-konsentrasie vir dieselfde week ook in ag geneem word.
4.4.1
Neutraalbestande vesel konsentrasie van geselekteerde materiaal gedurende
1991
Die NDF-konsentrasie van die slukdermversamelde Molopo en Gayndah gedurende
periode 1 en 2 van 1991, word in Tabelle 31 en 32 aangedui.
Tabel 31 Neutraalbestandevesel-konsentrasie (g/kg) op 'n DM-basis van
slukdermversamelde materiaal soos weekliks verkry gedurende die eerste
beweidingsperiode van 1991
Periode 1
Week 1
Week 2
Week 3
Week 4
Week 5
Week 6
Molopo
635a (17)
645a (10)
652a (23)
710a (6)
719a (29)
674a (15)
Gayndah
610b (14)
597b (29)
673a (10)
681b (8)
685a (19)
637a (24)
Gayndah het betekenisvol laer NDF-konsentrasies as Molopo gedurende week 1,2 en 4
gehad.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
79
Tabel 32 Neutraalbestandevesel-konsentrasie (g/kg) op 'n DM-basis van
slukdermversamelde materiaal soos weekliks verkry gedurende die tweede
beweidingsperiode van 1991
Periode 2
Week 1
Week 2
Week 3
Week 4
Week 5
Week 6
Molopo
683a (13)
662a (15)
675a (23)
681a (26)
676a (1.2)
676a (16)
Gayndah
645b (18)
634a (7)
653a (22)
666a (31)
666a (22)
465b (42)
Tydens die tweede beweidingsperiode het Gayndah deurgaans laer NDF-konsentrasie as
Molopo gehad, maar net in week 1 en 6 was dit betekenisvol.
NDF (g/kg)
700
650
Molopo periode 1
600
Molopo periode 2
Gayndah periode 1
550
Gayndah periode 2
500
450
1
2
3
4
5
6
Weke
Figuur 6 Neutraalbestandevesel-konsentrasie op 'n DM-basis van slukdermversamelde
monsters gedurende 1991
Die tendens van NDF-konsentrasie was om effens te styg oor die beweidingsperiode vir
beide gewasse. Dit stem ooreen met inligting uit die literatuur waar ‘n verhoging in NDFkonsentrasies gevind is soos wat plante verouder het en die inname van stingels verhoog
het (Poppi et al., 1981). Gayndah het egter tydens week 6 van periode 2, aansienlik laer
NDF-konsentrasies getoon. Hierdie verskynsel kan heel moontlik toegeskryf word aan
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
80
nuwe hergroei. Dit stem ook ooreen met gerapporteerde RP-konsentrasies (sien bl. 71) en
in vitro-verteerbaarheid (sien bl. 84).
Mero & Udén (1998) het in 'n studie NDF-konsentrasies van 69.6% en 73.9% by
onderskeidelik 6 en 10 weke hergroei van Gayndah gevind. Sankyan et al. (1999) het
gedurende die monsoen, winter en somer konsentrasies van 62.76%, 49.67% en 53.50%
NDF in slukdermmonsters van skape gevind.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
81
4.4.2 Neutraalbestandevesel-konsentrasie van geselekteerde materiaal gedurende
1992
Die NDF-konsentrasie van die slukdermversamelde Molopo en Gayndah gedurende
periode 1 en 2 van 1992, word in Tabelle 33 en 34 aangedui.
Tabel 33 Neutraalbestande vesel konsentrasie (g/kg) op 'n DM-basis van
slukdermversamelde materiaal soos weekliks verkry gedurende die eerste
beweidingsperiode van 1992
Periode 1
Week 1
Week 2
Week 3
Week 4
Week 5
Molopo
680a (28)
647a (50)
716a (13)
681a (31)
671a (31)
Gayndah
660a (27)
675a (19)
708a (46)
711a (35)
547b (56)
Die NDF-konsentrasie het net in week 5 betekenisvol tussen gewasse verskil, met
Gayndah laer as Molopo.
Tabel 34 Neutraalbestande vesel konsentrasie (g/kg) op 'n DM-basis van
slukdermversamelde materiaal soos weekliks verkry gedurende die tweede
beweidingsperiode van 1992
Periode 2
Week 1
Week 2
Week 3
Week 4
Week 5
Molopo
744a (5)
694a (7)
678a (38)
699a (37)
735a (13)
Gayndah
670b (67)
660a (16)
680a (26)
677a (13)
718a (13)
Gedurende die tweede beweidingsperiode was die enigste betekenisvolle verskil die laer
NDF-konsentrasies vir Gayndah in week 1.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
82
NDF (g/kg)
730
680
Molopo periode 1
Molopo periode 2
630
Gayndah periode 1
Gayndah periode 2
580
530
1
2
3
4
5
Weke
Figuur 7 Neutraalbestande vesel konsentrasie op 'n DM-basis van slukdermversamelde
monsters gedurende 1992
Gayndah het tendense getoon, met ‘n stygende NDF-konsentrasie gedurende periode 1,
met ‘n skielike afname in week 5 en stygende waardes in periode 2.
Die NDF-konsentrasies in 1992 is soortgelyk aan die van 1991 en stem ooreen met
waardes in die literatuur (Van Niekerk, 1997). Die NDF-konsentrasies vir smutsvinger en
rhodes staandehooi was onderskeidlik 614 g/kg en 636 g/kg. In hierdie geval was dit
egter net in die laaste week van periode 1 wat Gayndah ‘n daling in NDF-konsentrasie
getoon het. Hierdie daling kan weereens toegeskryf word aan 'n verandering in die
kwaliteit van plantmateriaal (meer blaar in verhouding met stam). Weereens word hierdie
verskynsel deur hoër RP-konsentrasies en verteerbaarheid tydens dieselfde week
ondersteun.
4.5.1 Neutraalbestandestikstofvesel-konsentrasie van geselekteerde materiaal
gedurende 1992
NDF-N-konsentrasies is slegs gedurende 1992 bepaal. Die NDF-N-konsentrasie van
geselekteerde Molopo en Gayndah gedurende periode 1 en 2 van 1992, word in Tabelle
35 en 36 gerapporteer.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
83
Tabel 35 Neutraalbestandestikstofvesel-konsentrasie (g/kg) op 'n DM-basis van
slukdermversamelde materiaal soos weekliks verkry gedurende die eerste
beweidingsperiode van 1992
Periode 1
Week 1
Week 2
Week 3
Week 4
Week 5
Molopo
8 a (3)
9a (2)
7a (1)
7a (0.3)
10a (3)
Gayndah
15b (5)
13b (2)
10b (2)
8a (1)
13b (0.3)
Die NDF-N-konsentrasie van geselekteerde Gayndah plantmateriaal was betekenisvol
hoër as die van Molopo vir weke 1, 2, 3 en 5.
Tabel 36 Neutraalbestandestikstofvesel-konsentrasie (g/kg) op 'n DM-basis van
slukdermversamelde materiaal soos weekliks verkry gedurende die tweede
beweidingsperiode van 1992
Periode 2
Week 1
Week 2
Week 3
Week 4
Week 5
Molopo
6a (1)
7a (0.3)
7a (0.1)
7a (1)
7a (0.3)
Gayndah
9a (2)
10b (1)
9a (2)
8a (2)
6a (1)
Gayndah se NDF-N-konsentrasie was deurgaans hoër as die van Molopo behalwe in
week 5. Die verskille was egter net in week 2 betekenisvol.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
84
NDF-N (g/kg)
15
13
Molopo periode 1
11
Molopo periode 2
9
Gayndah periode 1
7
Gayndah periode 2
5
1
2
3
4
5
Weke
Figuur 8 Neutraalbestandestikstofvesel-konsentrasie op 'n DM-basis van
slukdermversamelde monsters gedurende 1992
Gayndah het in periode 1 hoë NDF-N-konsentrasies gehad wat geleidelik gedaal het en
weer in week 5 toegeneem het.
Die NDF-N-konsentrasie is ‘n aanduiding van die hoeveelheid stikstof wat in selwande
vasgevang is. Gayndah se NDF-N-konsentrasies het die tendens getoon om hoër as die
NDF-N-konsentrasies van Molopo te wees. Die verhouding van NDF-N tot Nkonsentrasie van geselekteerde plantmateriaal het egter goed tussen Molopo en Gayndah
ooreengestem. Die NDF-N-konsentrasie as 'n persentasie van geselekteerde Nkonsentrasie het vir Gayndah gewissel van 8 to 12%. Vir dieselfde parameter het Molopo
se konsentrasies gewissel van 8 tot 11%. Meissner & Paulsmeier (1988) het tydens die
winter NDF-N-konsentrasies as persentasie van weiding N waardes van 12.3% vir
kikoejoe en 9.6% vir smutsvinger gerapporteer. Soos verwag by plante wat reeds
volwasse is, was daar nie groot verskille of beweging tussen weke nie.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
85
4.6.1
IvVOM van geselekteerde materiaal gedurende 1991
Die IvVOM van slukdermversamelde Molopo en Gayndah staandehooi gedurende
periodes 1 en 2 van 1991 word in Tabelle 37 en 38 gerapporteer.
Tabel 37 In vitro-verteerbare organiesemateriaal (g/kg) op 'n DM-basis van
slukdermversamelde monsters soos weekliks verkry gedurende die eerste
beweidingsperiode van 1991
Periode 1
Week 1
Week 2
Week 3
Week 4
Week 5
Week 6
Molopo
561a (13)
564a (36)
531a (10)
532a (15)
515a (21)
557a (24)
Gayndah
571a (28)
553a (16)
563b (19)
604b (15)
565b (25)
626a (36)
Gayndah het in tydens weke 3, 4 en 5 'n betekenisvol hoër in vitro-verteerbaarheid as
Molopo gehad.
Tabel 38 In vitro-verteerbare organiesemateriaaal (g/kg) op 'n DM-basis van
slukdermversamelde monsters soos weekliks verkry gedurende die tweede
beweidingsperiode van 1991
Periode 2
Week 1
Week 2
Week 3
Week 4
Week 5
Week 6
Molopo
610a (54)
584a (16)
573a (11)
574a (24)
609a (12)
70.4a (0.8)
Gayndah
618a (21)
607a (16)
579a (19)
594a (14)
600a (16)
72.1a (1.5)
Weereens het Gayndah vir 5 van die 6 weke 'n hoër IvVOM as Molopo gehad, maar in
hierdie periode was geen van die verskille betekenisvol nie.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
86
IvVOM (g/kg)
710
Molopo periode 1
660
Molopo periode 2
610
Gayndah periode 1
Gayndah periode 2
560
510
1
2
3
4
5
6
Weke
Figuur 9 In vitro-verteerbare organiesematriaal op 'n DM-basis van slukdermversamelde
monsters gedurende die beweidingsperiodes in 1991
Die IvVOM van beide Molopo en Gayndah het relatief min variasie gedurende die 6
weke beweidingsperiode getoon. Tydens periode twee het beide gewasse ‘n aansienlik
hoër IvVOM gedurende week 6 getoon. Hierdie verbetering in verteerbaarheid
ondersteun ook die ruproteïenkonsentrasies (sien p. 68) en NDF-konsentrasie (sien p. 76)
soos vroeër gerapporteer.
In vitro-organiesemateriaal verteerbaarheid in hierdie proef val binne die twee uiterste
waardes wat Shinde et al. (1996) in sy studie verkry het. Gedurende die nat seisoen was
die verteerbaarheid 67.6% en in die droë seisoen 39.5%. Hatfield et al. (1994) het bewys
dat dit ‘n algemene tendens is dat blare hoër ruproteïenkonsentrasies en laer NDFkonsentrasies as stingels het. Beide outeurs het ook gevind dat die volwassenheid van ‘n
plant aan verhoogde NDF-konsentrasie en verlaagde ruproteïenkonsentrasie gekoppel
word. Verteerbaarheid van tropiese grasse neem ook aanhoudend af soos wat grasse
verouder (Norton, 1982). As staandehooi het Molopo en Gayndah reeds volwassenheid
bereik, dus behoort verteerbaarheid redelik laag te wees (Reeves, 1987). Hacker &
Minson (1980) het bewys dat die verteerbaarheid van tropiese grasse wissel van 28% tot
75%. Die waardes is binne en tussen spesies gevind. Soos wat die geleentheid om blare
te selekteer verminder en die inname van stingels verhoog, behoort daar dus ‘n verlaging
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
87
in verteerbaarheid te wees (McDonald et al., 1995). Die verhoging in verteerbaarheid by
beide gewasse gedurende die laaste week van periode 2 kan waarskynlik toegeskryf word
aan groen hergroei met die aanbreek van die lente.
4.6.2
IvVOM van geselekteerde materiaal vir 1992
Die IvVOM van slukdermversamelde Molopo en Gayndah staandehooi gedurende
periodes 1 en 2 van 1991 word in Tabelle 39 en 40 gerapporteer.
Tabel 39 In vitro-verteerbare organiesemateriaal (g/kg) op 'n DM-basis van
slukdermversamelde materiaal soos weekliks verkry gedurende die eerste
beweidingsperiode van 1992
Periode 1
Week 1
Week 2
Week 3
Week 4
Week 5
Molopo
568a (25)
604a (17)
556a (42)
558a (37)
591a (61)
Gayndah
624a (69)
608a (48)
549a (29)
532a (65)
642a (20)
Geen betekenisvolle verskille het binne weke tussen die twee gewasse voorgekom nie.
Tabel 40 In vitro-verteerbare organiesemateriaal (g/kg) op 'n DM-basis van
slukdermversamelde materiaal soos weekliks verkry gedurende die tweede
beweidingsperiode van 1992
Periode 2
Week 1
Week 2
Week 3
Week 4
Week 5
Molopo
508a (27)
599a (13)
602a (57)
580a (32)
594a (38)
Gayndah
563a (18)
610a (36)
586a (10)
563a (38)
527b (23)
Tydens periode 2 was daar slegs ‘n betekenisvolle verskil in week 5 met Molopo wat ‘n
hoër verteerbaarheid as Gayndah gehad het.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
88
IvVOM (g/kg)
640
610
Molopo periode 1
580
Molopo periode 2
Gayndah periode 1
550
Gayndah periode 2
520
490
1
2
3
4
5
Weke
Figuur 10 IvVOM van slukdermversamelde monsters op 'n DM-basis gedurende 1992
Die figuur toon ‘n tendens dat die hoogste IvVOM in week 2 geselekteer is en dat dit
geleidelik daarna afgeneem het. Gayndah gedurende periode 1 geselekteer, het egter ‘n
hoër IvVOM gedurende week 5 gehad. Dit kan afgelei word dat proefdiere toegang tot
hergroei gehad het. Die laer NDF-konsentrasie wat ook vir hierdie week gerapporteer is
kan dui op 'n groter hoeveelheid blare in verhouding met stam, wat deur proefdiere
geselekteer is. Volgens Poppi et al. (1981) het die blaarfraksie van grasse 'n laer NDFkonsentrasie as die stamfraksie.
Gedurende 1992 was daar minder variasie. Dit was slegs tydens periode 1 wat Gayndah
‘n styging getoon het. Die waardes oor beide weidingsperiodes stem ooreen met Shinde
et al. (1996) se bevindings.
'n Belangrike invloed op kwaliteitsparameters is natuurlik die hoeveelheid droëmateriaal
wat beskikbaar is. Die beskikbare droëmateriaal het 'n direkte invloed op die kans vir
seleksie deur proefdiere. Die kwantitatiewe opbrengs van Molopo was deurentyd hoër as
die van Gayndah (bl. 65 en 66). Proefdiere wat Molopo bewei het, het heel waarskynlik
'n beter kans op seleksie gehad. Die kwaliteitsparameters van Gayndah kon waarskynlik
selfs nog beter gewees het indien dieselfde hoeveelheid droëmateriaal per proefdier
beskikbaar was.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
89
Hoofstuk 5
5. Diereprestasie
5.1
Inname 1991
In die volgende tabelle word OMI en VOMI van skape tydens twee periodes weergee.
Tabel 41 Inname van Molopo en Gayndah gedurende die “in”- en “uit”- stadium van
beweiding tydens periode 1 van 1991
Inname (g/d)
Behandeling
OMI
In
Uit
Kultivar
Molopo
1028a (100)
931a (72)
VOMI (g/kg W0.75)
In
Uit
33a (3)
28a (1)
Gayndah
1113a (104)
1166b (78)
35a (3)
38b ( 2)
Organiesemateriaal-innames van Molopo en Gayndah het betekenisvol gedurende die
“uit”-stadium van Periode 1 verskil, maar gedurende die “in”-stadium was daar nie enige
betekenisvolle verskille nie. Dieselfde tendens het ook in die geval van VOMI/kg W0.75
vir periode 1 voorgekom. Verskille tussen die “in”- en “uit”-stadium is nie statisties
ontleed nie, maar Molopo se inname het gedaal terwyl Gayndah se innames gestyg het.
Daar is ‘n verwagte laer inname van tropiese grasse in die winter, soos in die literatuur
gerapporteer (Minson, 1972). Minson (1972) het 'n afname in VOMI soos wat die
hergroei periode toeneem, gerapporteer. Verder het Relling (1998) gevind dat inname van
skape op P. maximum laer gedurende die winter teenoor somer en herfs was. Die daling
word veroorsaak deur 'n toename in stingelfraksie, laer inname van beide blaar- en
stingelfraksies (Laredo & Minson, 1973) en 'n tekort aan voedingstowwe (Minson, 1982).
Indien die ruproteïenkonsentrasie van plantmateriaal deur handsnymonsters verkry onder
7% daal, sal dit 'n skerp daling in droëmateriaal inname tot gevolg hê volgens Milford &
Minson (1965), soos aangehaal deur Jones & Wilson (1987). De Villiers et al. (2002) het
op Kikuyu staandehooi weereens bewys dat skape wat wei, die vermoë het om 'n beter
kwaliteit
dieet
te
selekteer
as
wat
met
handsnymonsters
verkry
word.
Ruproteïenkonsentrasie van Molopo in die innamestudie het, met uitsondering van week
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
90
4, bo 7% gebly. Gayndah se RP-konsentrasie was deurgaans hoër as 7%. Laredo &
Minson (1973) het ‘n negatiewe korrelasie tussen inname en NDF-, ADF- en ADLkonsentrasies gevind, terwyl Cilliers & Van der Merwe (1993) ook ‘n negatiewe
korrelasie tussen ADF-konsentrasie en inname gerapporteer het. Die hoër inname van
Gayndah teenoor Molopo word dan ondersteun deur data van die inname en seleksie
studie, waar Gayndah in sekere weke betekenisvol laer NDF-konsentrasies gehad het.
Engels (1972) beveel aan dat skape ‘n minimum van 33.5 g VOMI/kg W0.75/dag moet
inneem om aan die diere se onderhoudsbehoeftes te voldoen. Inname op Molopo tydens
beide die “in”- en “uit”-fases van periode 1, het dus nie aan onderhoudsbehoeftes vir
weidende skape voldoen nie, terwyl innames op Gayndah wel daaraan voldoen het.
Molopo se resultate stem goed ooreen met innames wat Van Niekerk (1997) op
staandehooi van witbuffel-, borseltjie-, smutsvinger- en rhodesgras gerapporteer het,
terwyl Gayndah se innames hoër as waardes in die literatuur was.
In Tabel 42 word die inname data op C. ciliaris, Molopo en Gayndah, vir periode 2 van
1991 gerapporteer.
Tabel 42 Inname van Molopo en Gayndah gedurende die “in”- en “uit”- stadium van
beweiding tydens Periode 2 van 1991
Inname (g/d)
Behandelng
Kultivar
OMI
In
Uit
Molopo
1116a (124)
1050a (92)
VOMI (g/kg W0.75)
In
Uit
37a (4)
36a (2)
Gayndah
1479b (224)
1162b (98)
51b (8)
38a (3)
Molopo en Gaynda se organiesemateriaalinname het by beide die “in”- en “uit”-stadium
van die proef betekenisvol verskil. Tydens periode 2 was innames by altwee kultivars laer
gedurende die “uit”-stadium. Beide gewasse se VOMI (g/kg W0.75) tydens periode 2 was
beter as wat vereis word vir die onderhoud van skape soos deur Engels (1972) aanbeveel.
Die innames was ook aansienlik beter as ooreenstemmende data in ander studies (Van
Niekerk, 1997). Van Niekerk (1997) het op staandehooi VOMI waardes van 30.4 g/kg
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
91
W0.75 op witbuffel , 28.3 g/kg W0.75 op borseltjie, 24.9 g/kg W0.75 op smutsvinger en 19.5
g/kg W0.75 op rhodes verkry.
Tydens periode 2 was ruproteïenwaardes van materiaal geselekteer, met uitsondering van
Molopo in week 5, hoër as 7%. Indien die waarde onder 7% daal is daar gevind dat diere
se inname daal volgens Milford & Minson (1965), soos aangehaal deur Jones & Wilson
(1987). Tydens 1992 was ruproteïenwaardes ook konstant hoër as 7%. Die afleiding kan
dus gemaak word dat ruproteïeninhoud nie 'n negatiewe effek op inname gedurende 1991
gehad het nie.
5.2
Inname 1992
Die OMI en VOMI van skape soos in periode 1 van 1992 bepaal word in Tabel 43
gerapporteer.
Tabel 43 Inname van Molopo en Gayndah gedurende die “in”- en “uit”- stadium van
beweiding tydens periode 1 van 1992
Inname (g/d)
Behandeling
OMI
In
Uit
Kultivar
Molopo
1555a (343)
1679a (224)
VOMI (g/kg W0.75)
In
Uit
43a (8)
46a (4)
Gayndah
1481a (243)
1604a (222)
48a (13)
45a (4)
Geen betekenisvolle verskille kon tussen Molopo en Gayndah vir enige van die inname
parameters waargeneem word nie. Taute (2000) het 'n VOMI van 37.7 g/kg W0.75/dag op
P.maximum in die volle blomstadium tydens herfs gerapporteer. Die OMI het by beide
kultivars toegeneem gedurende die “uit”-stadium. Bogenoemde data is deels teenstrydig
met wat verwag sou word. Indien skape ‘n laer kwaliteit diëet teen die einde van die
periode geselekteer het, behoort die hoër ADF-, NDF- en ADL-konsentrasies ‘n
negatiewe effek op inname te gehad het (Laredo & Minson, 1973). Geselekteerde
materiaal van Molopo en Gayndah het gedurende 1992 min betekenisvolle verskille in
terme van ADF-, NDF- en ADL-konsentrasies getoon. Dit kan verklaar hoekom daar
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
92
geen betekenisvolle verskille in terme van inname was nie. 'n Ander faktor wat hier nie
bekend is nie, is die verhouding van blaar tot stam vir Molopo en Gayndah en watter
moontlikheid daar vir seleksie vir die betrokke fraksies was.
Die VOMI/kg W0.75 was vir beide Molopo en Gayndah baie hoër as waardes wat Van
Niekerk (1997) op witbuffel-, borsletjie-, smutsvinger- en rhodesgras gevind het. In die
studie op staandehooi het VOMI/kg W0.75 waardes gewissel van 19.5 tot 30.4 g/dag. Die
hoë innames van Molopo en Gayndah word ook nie deur goeie kwaliteitsparameters
ondersteun nie. Ruproteïenkonsentrasie van Molopo was tydens beide die "in"- en "uit"fase
hoër
as
die
vereiste
7%,
terwyl
geselekteerde
Gayndah
selfs
hoër
ruproteïenkonsentrasies as Molopo gehad het. Die ADF-konsentrasies van geselekteerde
materiaal het gewissel tussen 31.0 en 41.0% en het meerendeels ooreengestem met
waardes van tropiese gewasse gedurende die winter periode. Die IvVOM waardes vir
beide gewasse het goed ooreengestem met waardes wat Relling (2001a) op volwasse P.
maximum gedurende die winterperiode en Taute (2000) op P. maximum in die herfs
verkry het (60.2 - 65.6%). Molopo en Gayndah se NDF- en ADL-konsentrasies het ook
ooreengestem met waardes deur Van Niekerk (1997) verkry op staandehooi van vier
tropiese grasse. Die NDF-konsentrasies vir witbuffel, borseltjie, smutsvinger en rhodes
was onderskeidelik 60.2, 65.3, 65.9 en 77.8%. Die ADL-konsentrasies was 4.3% vir
witbuffel, 5.9% vir borseltjie, 5.9 % vir smutsvinger en 7.3% vir rhodes. Hoë innames
word in Molopo en Gayndah se geval nie deur gunstige veselwaardes of IvVOM
ondersteun nie. 'n Moontlike verduideliking kan 'n gunstige blaar tot stam verhouding
wees.
Die OMI en VOMI van skape op Molopo en Gayndah staandehooi gedurende periode 2
van 1992 word in Tabel 44 gerapporteer.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
93
Tabel 44 Inname van Molopo en Gayndah gedurende die “in”- en “uit”- stadium van
beweiding tydens periode 2 van 1992
Inname (g/d)
Behandelng
OMI
In
Uit
Kultivar
Molopo
1839a (236)
1719a (202)
VOMI (g/kg W0.75)
In
59a (6)
55a (11)
Uit
51a (5)
45b (4)
Gayndah
1835a (488)
1641a (206)
'n Soortgelyke tendens as in periode 1 het tydens periode 2 voorgekom. Geen
betekenisvolle verskille tussen kultivars is waargeneem nie. In hierdie geval was daar ‘n
afname van OMI en VOMI tussen die “in”- en “uit”- stadium.
Tydens periode 2 was die innames selfs nog hoër en die gemete waardes van ander
gepubliseerde data, is oorskrei. Tydens 1992 was ruproteïenkonsentrasies ook konstant
hoër as 7%. Die kwaliteit van geselekteerde materiaal het ook nie hierdie baie hoë VOMI
ondersteun nie. Die IvVOM vir beide gewasse was relatief hoog vir staandehooi met
waardes wat gewissel het van 50.8% tot 61.0%. Ontledings van die veselfraksies het
waardes opgelewer wat ooreenstem met gepubliseerde data vir staandehooi.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
94
5.3
Gemiddelde daaglikse gewigsveranderings vir 1991
Gewigsveranderings van skape op Molopo en Gayndah per week vir periode 1 van 1991
word in Tabel 45 gerapporteer.
Tabel 45 Gemiddelde daaglikse toename/afname (g/dag) van skape gedurende periode 1
van 1991 wat Molopo en Gayndah staandehooi bewei het
Periode 1
Week 1
Week 2
Week 3
Week 4
Week 5
Week 6
Molopo
210a (290)
130a (150)
120a (150)
-60a (80)
-80a (10)
-130a (120)
Gayndah
480b (190)
160a (130)
-50b (80)
-10a (90)
-100a (180)
-110a (140)
Verskille binne weke het tussen Molopo en Gayndah in terme van GDT voorgekom.
Betekenisvolle verskille het in week 1, met ‘n beter GDT vir Gayndah en week 3 met ‘n
beter GDT vir Molopo, voorgekom. Rethman & De Witt (1991) het op die OosTransvaalse Hoëveld GDT's van skape op staandehooi van verskillende spesies bepaal.
Van die resultate was as volg: C. gayana 110 g/skaap/dag, Cynodon (Coast Cross II)
minus 50 g/skaap/dag, D. eriantha 50 g/skaap/dag, P. notatum 60 g/skaap/dag en P.
clandestinum 80 g/skaap/dag.
Gedurende die eerste drie weke van Periode 1 kon skape gewigte handhaaf of selfs
verbeter. Die VOMI en kwaliteit van geselekteerde materiaal ondersteun bogenoemde
resultate. Blaar- tot stingelverhoudings is nie in hierdie proef bepaal nie en dus kan nie
bepaal word tot watter mate GDT deur die inname van die onderskeie fraksies beïnvloed
is nie. Grasse met 'n groot hoeveelheid stingels in verhouding tot blare onderhou goeie
produksie, mits daar 'n geleentheid vir seleksie is (Rethman & De Witt, 1991). Oor die
laaste drie weke het skape weekliks gewig verloor en veral Molopo se lae VOMI/kg W0.75
kan die gewigsverlies help verklaar. Die netto effek vir skape was 'n gemiddelde
daaglikse toename van 190 g/dag op Molopo en 370 g/dag op Gayndah. Hierdie resultate
word goed ondersteun deur resultate van Rethman & De Witt (1991) soos vroeër genoem.
Die VOMI/kg W0.75 op Gayndah het gedurende periode 1 deurentyd die vereiste 33.5
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
95
g/kg W0.75 wat vir onderhoud benodig, word oorskry. Gekoppel aan die vermelde
kwaliteitsparameters, kan die netto positiewe gemiddelde daaglikse toename verklaar
word. Volgens Leng (1984) kan die lae produksie in terme van liggaamsgewig toename
deur diere op subtropiese weidings, toegeskryf word aan lae innames en verteerbaarheid,
in vergelyking met gematigde weidings gedurende dieselfde groeistadium. In hierdie
studie het die RP-konsentrasies van meer as 7% gedurende die proeftydperk waarskynlik
ook 'n rol in terme van die positiewe groeiresultate gespeel. Die organiesemateriaal
verteerbaarheid van Gayndah was in drie van die ses weke betekenisvol hoër en RPkonsentrasie in vyf van die ses weke. Die waardes ondersteun die beter GDT deur skape
op Gayndah behaal.
Gewigsveranderings van skape op Molopo en Gayndah per week vir periode 2 van 1991
word in Tabel 46 gerapporteer.
Tabel 46 Gemiddelde daaglikse toename/afname (g/dag) van skape gedurende periode 2
van 1991 wat Molopo en Gayndah staandehooi bewei het.
Periode 2
Week 1
Week 2
Week 3
Week 4
Week 5
Week 6
Molopo
160a (140)
-180a (150)
120a (110)
-580a (187)
0a (70)
0a (100)
Gayndah
190a (100)
-40b (120)
120a (100)
-70a (80)
-10a (100)
-190b (160)
Diere op Gayndah het in week 2 ‘n betekenisvol beter GDT as die op Molopo gehad. Die
diere op Molopo het gedurende week 6 ‘n betekenisvol beter GDT as die op Gayndah
getoon. Die res van die verskille was nie betekenisvol nie.
Die patroon tydens periode 2 is minder duidelik. Met die kwantitatiewe innames
gerapporteer (bl. 65-66) kon soortgelyke of selfs beter resultate as in periode 1 verwag
word. Skape wat die Molopo kamp bewei het, het gemiddeld 480 g/dag oor die volle
periode verloor, terwyl skape op Gayndah weiding 'n konstante massa gehandhaaf het.
Dit is veral die VOMI/kg W0.75 van Gayndah wat aansienlik beter was as die vereiste
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
96
inname vir onderhoud van skape, terwyl die innames op Molopo bo die vereistes vir
onderhoud was. Die beter prestasie van skape op Gayndah kan wees as gevolg van
betekenisvol beter ruproteïenkonsentrasie tydens drie van die ses weke. Wat die IvVOM
betref was daar geen betekenisvolle verskille nie. Gayndah het beteknisvol laer NDFkonsentrasies tydens week 1 en 6 gehad. 'n Faktor wat in periode 1, maar meer
waarskynlik in periode 2 'n rol in gewigsveranderings kon speel, is die inname van groen
uitloopsels. Alhoewel die RP-konsentrasie en IvVOM gunstig sou wees, sal energie en
droëmateriaal inname negatief beïnvloed word. Dit kan tot gewigsverlies by proefdiere
gelei het.
Die weeklikse gewigsveranderings van skape op Gayndah en Molopo vir periodes 1 en 2
van 1991 word grafies in die onderstaande figuur voorgestel.
600
GDT (g/dag)
400
Molopo periode 1
Molopo periode 2
Gayndah periode1
Gayndah periode 2
200
0
-200
-400
-600
1
2
3
4
5
6
Weke
Figuur 11 Gemiddelde daaglikse gewigsveranderings van skape op Molopo en Gayndah
oor die onderskeie beweidingsperiodes gedurende 1991
Die tendens vir diere op Molopo gedurende die eerste periode was om positiewe
daaglikse toenames oor die eerste drie weke te handhaaf, gedurende week 4 het skape
egter gewig verloor. Die netto effek was egter positief. Skape op Gayndah het in periode
1 vir die eerste twee weke positiewe toenames gehad, maar het daarna gewig verloor.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
97
Weereens was die netto resultaat positief. Diere op beide Molopo en Gayndah het
positiewe toenames in week 1 en 3 van periode 2 getoon. Vir week 2 en 4-6 het diere
negatiewe toenames gehad. Diere op Molopo het in week 2 en 4 negatiewe toenames
gehad en in week 5 en 6 gewigte gehandhaaf. Die netto effek vir diere in periode 2 was
negatief vir albei kultivars. Dit blyk dat skape positiewe GDT's kon handhaaf terwyl
hulle die geleentheid gehad het om beter kwaliteit materiaal te selekteer.
Shinde et al. (1996) het oor die periode van 'n jaar 'n GDT van 163.2 g by skape en
135.5 g by bokke gekry. Diere het piek liggaamsgewig gedurende die nat seisoen bereik
en gewig verloor soos dit droër geword het. Die afname in kwaliteit van die weiding het
saamgeval met die gewigsverlies.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
98
5.4
Gewigsveranderings vir 1992
Gewigsveranderings van skape op Molopo en Gayndah per week vir periode 1 van 1992
word in Tabel 47 gerapporteer.
Tabel 47 Gemiddelde daaglikse toename/afname (g/dag) van skape gedurende periode 1
van 1992 wat Molopo en Gayndah staandehooi bewei het
Periode 1
Week 1
Week 2
Week 3
Week 4
Molopo
-390a (230)
200a (150)
90a (130)
-40a (140)
Gayndah
-280a (170)
110a (90)
50a (110)
-40a (100)
Dannhauser (1988) het bevind dat skape op Digitaria eriantha staandehooi GDT's behaal
het wat gewissel het van -18.5 g/skaap/dag gedurende Mei tot 128 g/skaap/dag gedurende
Oktober. Die GDT's tydens periode 1 en 2 stem redelik ooreen met hierdie waardes. Die
toename gedurende Oktober kon moontlik toegeskryf word aan nuwe plantmateriaal
groei. Geen van die verskille in GDT van diere op die twee gewasse was betekenisvol
nie. Volgens die inname data is verwag dat diere gewig sou kon handhaaf en selfs laer
GDT's kon toon. Diere op beide staandehooie het slegs tydens die twee middelste weke 'n
positiewe gewigstoename getoon. Skape kon dus nie met relatief goeie innames
kompenseer vir die swakker kwaliteit van die staandehooi nie. Kwaliteitsparameters het
nie enige betekenisvolle tendense tussen Molopo en Gayndah getoon nie.
Gewigsveranderings van skape op Molopo en Gayndah per week vir periode 2 van 1992
word in Tabel 48 gerapporteer.
Tabel 48 Gemiddelde daaglikse toename/afname (g/dag) van skape gedurende periode 2
van 1992 wat Molopo en Gayndah staandehooi bewei het
Periode 2
Week 1
Week 2
Week 3
Week 4
Molopo
-60a (180)
60a (0.18)
20a (150)
-20a (160)
Gayndah
-10a (90)
-140b (170)
80a (140)
10a (130)
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
99
In periode 2 was GDT net in week 2 betekenisvol verskillend tussen die twee gewasse.
Die hoë VOMI het in hierdie geval ook nie die verwagte effek op enige van die gewasse
gehad nie. Skape het egter hulle gewig oor die periode gehandhaaf of relatief min gewig
verloor. Lae kwaliteitsparameters het dus die groei van skape negatief beïnvloed en die
invloed van relatief hoë innames effens uitgekanselleer. Gedurende periode 1 van 1992
blyk dit uit die kwaliteitsparameters dat daar weereens die moontlikheid van groen
uitloopsels was. Gedurende periode 2 is dit nie duidelik nie. Dus kon gewigveranderings
tydens die laaste weke van periode 1 deur 'n laer energie en droëmateriaal inname
geaffekteer gewees het.
Die weeklikse gewigsveranderings van skape op Gayndah en Molopo vir periodes 1 en 2
GDT (g/dag)
van 1992 word grafies in die onderstaande figuur voorgestel.
200
150
100
50
0
-50
-100
-150
-200
-250
-300
-350
-400
Molopo periode 1
Molopo periode 2
Gayndah periode 1
Gayndah periode 2
1
2
3
4
Weke
Figuur 12
Gemiddelde daaglikse toenames van skape op Molopo en Gayndah oor die
onderskeie beweidingsperiodes gedurende 1992
Die skape het gedurende die eerste week gewig verloor, maar het herstel na die tweede of
derde week. Teen week 4 het slegs diere wat tydens die tweede periode op Gayndah
gewei het, in gewig toegeneem. In al vier proewe was die netto resultaat negatief.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
100
Dit blyk uit data van 1991 en 1992 dat skape tot 'n mate liggaamsgewig kon handhaaf,
terwyl daar voldoende plantmateriaal beskikbaar was om selektiewe beweiding toe te
laat. 'n Afname in GDT kan waargeneem word soos die tydperk wat skape op weidings
deurgebring het, verleng het. Shinde et al. (1996) het gevind dat skape se liggaamsgewig
in die nat seisoen liniêr toeneem, terwyl dit gedurende die droë periode liniêr afgeneem
het. Die verskynsel is gekoppel aan 'n afname in weidingskwaliteit en opbrengs.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
101
Hoofstuk 6
6. Enkele rumenparameters, stikstof- en droëmateriaalinname en die parsiële
verteerbaarheid daarvan.
Die kwaliteit van Molopo en Gayndah is gedurende 1992 bepaal. Resultate van die
analise van slukdermmonsters deur skape geslekteer word in Tabel 49 weergegee.
Tabel 49 Die kwaliteit van Cenchrus ciliaris (Molopo en Gayndah) staandehooi soos
geselekteer deur skape
Parameter
RP%
NDF%
ADF%
ADL%
IvVOM%
As%
Behandeling
Molopo
9.4a (0.1)
63.8a (0.6)
35.7a (1.1)
5.6a (0.1)
55.4a (1.2)
10.8a (0.2)
Gayndah
10.0a (0.1)
59.2b (0.4)
29.9b (1.6)
4.3b (0.3)
60.4b (2.0)
10.0b (0.5)
Volgens O'Reagain & Owen-Smith (1996) is daar 'n positiewe korrelasie tussen groen
plantmateriaal en die seleksie van 'n hoë kwaliteit diëet. Indien groen plantmateriaal
skaars en yl tussen dooie plantmateriaal versprei is, word die kwaliteit van elke byt
verlaag. Aangesien die proef uitgevoer is op staandehooi gedurende die winter, behoort
die onderskeie kwaliteitsparameters se waardes laer as geselekteerde groen materiaal te
wees.
Die RP-konsentrasie van Molopo was laer as die van Gayndah, maar die verskil was nie
betekenisvol nie. Van Niekerk (1997) het 'n RP-konsentrasie van 10.0% op smutsvinger
staandehooi verkry en die 9.4% op Molopo en 10.0% op Gayndah vergelyk goed met
bogenoemde resultaat. Die waardes is relatief hoog vir staandehooi, wat ‘n aanduiding is
dat die proefdiere vrylik kon selekteer. Beide gewasse se RP-konsentrasies het die
algemene minimum onderhoudsbehoeftes van 7% vir diere op weidings, volgens die
NRC (1985), oortref. In die literatuur is die volgende RP-konsentrasies op C. ciliaris
verkry. Penderis et al. (1977) soos aangehaal deur Dickinson et al. (1984), het RPkonsentrasies op hooi oor drie seisoene gekry wat wissel van 7.0 tot 8.9%. Dit moet egter
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
102
in ag geneem word dat handsnymonsters van laer kwalitatiewe waarde sal wees as
geselekteerde oesophageale waardes. Die afleiding kan dus gemaak word dat skape in
hierdie proef 'n diëet kon selekteer wat goed vergelyk met bevindings van ander outeurs
op tropiese weidings gedurende die winter gemaak.
Gayndah se NDF-, ADF- en ADL-konsentrasies was in hierdie proef deurgaans
betekenisvol laer as die van Molopo. Die verskil in NDF kan toegeskryf word aan die
volgende faktore. Hatfield et al. (1994) het gevind dat daar ‘n neiging by blare is om hoër
ruproteïenkonsentrasies en laer NDF-konsentrasies as stingels te hê. Verder is ook in die
studie gevind dat met veroudering van tropiese grasse, die RP-konsentrasie daal en NDFkonsentrasie styg. Skape kon moontlik meer blaarryke materiaal by Gayndah geselekteer
het, of Gayndah kon op daardie stadium van hergroei ‘n algemeen laer NDFkonsentrasie as Molopo gehad het. Gayndah se NDF-konsentrasie van 59.2% was
heelwat laer as Molopo s'n en ook laer as waardes deur Van Niekerk (1997) gerapporteer
op staandehooi van vier tropiese grasse naamlik 60.2% vir witbuffel, 65.3% vir borseltjie,
65.9% vir smutsvinger en 77.8% vir rhodes.
Die ADF-konsentrsies van Molopo en Gayndah is redelik laag in vergelyking met ADFwaardes van ander tropiese grasse soos in die literatuur gerapporteer. Die ADFkonsentrasies van 34.09% gedurende die monsoen, 35.90% in die winter en 46.26% in
die somer is deur Sankyan et al. (1999) op C. ciliaris gedomineerde weiding
gerapporteer. Mero & Udén (1998) het ADF-konsentrasies van 47.7% op 6 weke hergroei
en 49.6% op 10 weke hergroei, van Gayndah gekry. Weereens kan die laer waardes in
hierdie studie toegeskryf word aan 'n groter seleksie van blaarmateriaal deur die skape of
moontlike teenwoordigheid van groen plantmateriaal.
Dieselfde tendens soos met ADF-konsentrasies, word by die ADL-konsentrasies
waargeneem. Gayndah se ADL-konsentrasie is betekenisvol laer as die van Molopo.
Beide kultivars se ADL-konsentrasies is ook laer die gerapporteer in die literatuur. Data
gepubliseer sluit die volgende in: Mero & Udén (1998) se ADL-waarde van Gayndah
gesny op 10 weke hergroei in Tanzanië en Sankyan et al. (1999) in Indië op
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
103
slukdermmonsters gedurende die winter 9.13%. Daar bestaan ‘n hoë korrelasie tussen
ADL-konsentrasies en verteerbaarheid. Dus behoort hierdie lae ADL-konsentrasies 'n
gevolglike hoër verteerbaarheid tot gevolg te hê. Gayndah se ADL-konsentrasie van
4.3% het saamgeval met 'n verteerbaarheid van 60.4% en Molopo se ADL-konsentrasie
van 5.6% met 'n verteerbaarheid van 55.4%.
As-konsentrasies verskil ook betekenisvol tussen die twee kultivars. Verskille kan
moontlik toegeskryf word aan verskille in vlakke van mineralisasie. As-konsentrasies van
7.8% en 10.39% is onderskeidelik deur Shinde et al. (1996) gevind. Laasgenoemde stem
goed ooreen met as-konsentrasies in hierdie studie. 'n As-konsentrasie van 8.6% is deur
Sankyan et al. (1999) gevind. Beide outeurs het hierdie bevindinge op C. ciliaris
gedomineerde weiding gemaak.
Molopo se in vitro-verteerbaarheid was betekenisvol laer as die van Gayndah. Minson
(1971) het in vyf seleksies van C. ciliaris, tot 10% verskil in in vitro-verteerbaarheid
gevind. In vitro-verteerbaarheid korreleer met ‘n aantal kwaliteitsfaktore (Cilliers & Van
der Merwe, 1993). 'n Afname in RP-konsentrasie en 'n toename in NDF-, ADF- en ADLkonsentrasie lei tot 'n afname in in vitro-verteerbaarheid (Ford et al., 1979; Cilliers &
Van der Merwe, 1993). In hierdie studie het Gayndah ook betekenisvol laer NDF-, ADFen ADL-konsentrasies as Molopo gehad. Hierdie waardes ondersteun dus die hoër
verteerbaarheid van Gayndah. Blaser (1964), soos aangehaal deur Taute (2000), het
bevind dat daar ‘n afname in verteerbaarheid plaasvind soos plantmorfologie verander,
van ‘n hoofsaaklik blaaragtige vegetatiewe groei na ‘n meer morfologiese stingelagtige
groei, met plantveroudering. Hatfield et al. (1994) het gevind dat daar ‘n hoër
konsentrasie ruproteïen en ‘n laer konsentrasie NDF in blare as in stingels is. Verder is
bevind dat volwassenheid gereflekteer word in ‘n toename van NDF-konsentrasies en ‘n
afname van ruproteïen-konsentrasies. Volgens Minson (1971) is daar ‘n afname van 0.1
verteerbaarheidseenhede per dag soos plante verouder.
Minson & Bray (1985) het by vyf seleksies C. ciliaris, verteerbaarheidswaardes wat
wissel van 60.3% tot 56.3% gevind. In hierdie proef, wat oor ‘n jaar gestrek het, was die
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
104
gemiddelde verteerbaarheid van 25 monsters 58.2%. Die outeurs het ook gevind dat daar
‘n 0.95 korrelasie tussen in vitro- en in vivo-verteerbaarheid was. Sankyan et al. (1999)
het oor die periode van ‘n jaar verteerbaarheidswaardes van 53.0% tot 64.6% in Indië by
slukdermversamelde monsters van C. ciliaris gedurende die winter gevind. Waardes in
die tabel stem dus goed ooreen met ander geplubiseerde data. Die inname data van die
parsiële verterings eksperiment word in Tabel 50 weergegee.
Tabel 50 Inname van C. ciliaris, Molopo en Gayndah staandehooi deur skape
Inname (g/d)
Kultivar
Molopo
Gayndah
a
OMI
896 (32)
878a (84)
VOMI
497a (18)
535a (51)
VOMI (g/kg W0.75)
23a (2)
26a (4)
N-inname
13a (0.5)
14a (1)
Die VOMI van tropiese grasse neem af soos die hergroei periode toeneem (Minson,
1972). Die verwagting is dus dat die VOMI in hierdie proef redelik laag sal wees na
aanleiding van die hergroeipriode. Van Schalkwyk & Gertenbach (2000) het gevind dat
daar kwantitatiewe en kwalitatiewe verskille by staandehooi voorkom tussen hergroei
periodes vanaf Desember, Januarie en Februarie. 'n Hergroei periode vir D. eriantha,
vanaf Desember, het 'n hoër DM-opbrengs gehad maar, ook 'n laer RP-konsentrasie en 'n
hoër ru-vesel konsentrasie. Geen betekenisvolle verskille vir die onderskeie inname
parameters het tussen Molopo en Gayndah in hierdie studie voorgekom nie. Skape op
Molopo het die hoogste inname van organiesemateriaal gehad, terwyl skape op Gayndah
‘n groter hoeveelheid verteerbare organiesemateriaal ingeneem het. Van Niekerk (1997)
het OMI waardes op staandehooi van verskillende spesies wat wissel van 627 g/dag vir
Rhodes tot 1125 g/dag vir Witbuffel gevind. In dieselfde proef het die outeur VOMI
(g/kg W0.75) waardes gekry wat gewissel het van 19.5 g/dag vir Rhodes tot 30.4 vir
Witbuffel. Tabel 50 se waardes stem dus redelik goed ooreen met staandehooi van ander
tropiese gewasse. Die VOMI waardes deur Relling et al. (2001a) gerapporteer vir
volwasse P. maximum in die winter, van 23 tot 27 g/ kg W0.75/dag vir jong en volwasse
plante, stem ook goed ooreen met die inname data van Tabel 50.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
105
Engels (1972) het aanbeveel dat diere vir onderhoud minstens ‘n VOMI van 33.5 g/ kg
W0.75 /dag moet handhaaf. Bogenoemde inname voldoen nie aan hierdie vereiste nie,
maar stem tog redelik goed ooreen met waardes in die literatuur soos deur Van Niekerk
(1997) en Relling (1998) gerapporteer. Skape op beide Molopo en Gayndah kon nie
deurentyd gewigstoenames toon nie (sien bl. 93). Om aan onderhoudsbehoeftes te
voldoen behoort skape op sodanige staandehooi dus aanvullende voeding, te ontvang.
Die volgende tabel toon die onderskeie rumenparameter waardes aan soos in die 1992
parsiële studie verkry.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
106
Tabel 51 Rumenparameters van skape wat Molopo en Gayndah staandehooi ontvang het
Parameter
Rumen NH3-N (mg/100 ml)
VVS (mmol/100 ml)
Asynsuur (mmol/100 ml)
Propionsuur (mmol/100 ml)
Bottersuur (mmol/100 ml)
Asynsuur/Propionsuur
Behandeling
Molopo
5.3a (1.1)
15.0a (0.9)
11.1a (0.8)
2.7a (0.3)
1.3a (0.1)
4.2:1
Gayndah
8.4b (1.7)
16.0a (0.7)
11.8a (0.5)
2.8a (0.1)
1.3a (0.1)
4.2:1
Rumen NH3-N waardes van Gayndah was betekenisvol hoër as die van Molopo. Gayndah
se NH3-N-konsentrasie stem goed ooreen met waardes deur Taute (2000) gerapporteer op
vol in blom P. maximum cv. Gatton. Vir die ander rumenparameters is geen
betekenisvolle verskille gevind nie. Sattler & Roffler (1977), soos aangehaal deur Van
Niekerk (1997), het ‘n kritiese minimum waarde van 5 mg NH3-N/100 ml rumenvloeistof
vir optimale rumenmikrobe-aktiwiteit voorgestel. Die NH3-N-konsentrasie van beide die
kultivars is dus hoër as die voorgestelde waarde. Die NH3-N-konsentrasie van Molopo is
laer as verwag, indien dit met die vermelde staandehooi se RP-konsentrasie in verband
gebring word (Tabel 49), terwyl Gayndah se NH3-N-konsentrasie beter ooreenstem met
waardes deur Van Niekerk (1997) op D. eriantha met dieselfde RP-konsentrasie gevind
het. Lae rumen NH3-N-konsentrasies word gewoonlik toegeskryf aan ‘n diëet laag in
ruproteïen, of ‘n diëet waar die proteïen weerstand teen rumendegradasie bied. Dit wil
voorkom asof Molopo se lae NH3-N-konsentrasie nie te laag was om normale
rumenfunksie te affekteer nie, in ag genome die vlak van organiesemateriaal
verteerbaarheid en vlugtige vetsuur produksie van beide kultivars.
Die totale VVS-produksie van beide Molopo en Gayndah was hoër as die waardes wat
Van Niekerk (1997) by 4 grasspesies se staandehooi gekry het, naamlik 6.5 mmol/100 ml
vir rhodes, 8.5 mmol/100 ml vir smustvinger, 9.8 mmol/100 ml vir borseltjie en 12.7
mmol/100 ml vir witbuffel. Van Niekerk et al. (2002) het op volwasse P. maximum
gedurende herfs VVS-konsentrasies gevind wat gewissel het van 12.3 tot 12.5 mmol/100
ml by verskillende vlakke van bemesting. Die VVS-konsentrasies in hierdie proef was
aansienlik hoër as VVS-konsentrasies deur Paulsmeier (1987) op D. eriantha gedurende
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
107
die winter gerapporteer. Molopo en Gayndah se totale VVS-produksie vergelyk goed met
die 15.0 mmol/100 ml wat Relling et al. (2001a) op volwasse P. maximum verkry het.
Dieselfde outeur het getoon dat VVS-produksie oor drie stadiums van volwassenheid
gedaal het by P. maximum soos die materiaal verouder het.
Asynsuurkonsentrasie in die rumen word met veselvertering geassosieer. Michell (1974)
soos aangehaal deur Taute (2000) het bevind dat op 'n vesel gebaseerde dieet asynsuur
gewoonlik dominant is terwyl dit op 'n graan gebaseerde dieet minder dominerend is.
Verder is dit ook bekend dat die veselkonsentrasies in plante toeneem met veroudering. 'n
Hoë asynsuur tot propionsuur verhouding kan lei tot 'n minder effektiewe benutting van
NH3-N (Playne & Kennedy, 1976 soos aangehaal deur Relling et al., 2001a). Op
staandehooi behoort asynsuurkonsentrasies in die rumen relatief hoog te wees. 'n Nouer
asynsuur
tot
propionsuur
verhouding
is
meer
voordelig
aangesien
dit
die
produksievermoë van diere om ATP te produseer verbeter (McDonald et al., 1995). Die
asynsuur tot propionsuur verhouding van Molopo en Gayndah, stem ooreen met
verhoudings van 4.1:1 en 4.4:1 wie Van Niekerk (1997) op onderskeidelik witbuffel en
borseltjie staandehooi gekry het. 'n Interessante verskynsel in hierdie proef was dat
asynsuur:propionsuur van Molopo en Gayndah ooreenstemmend was, desnieteenstande
die betekenisvol laer NDF- en ADF-konsentrasies van Gayndah.
Die
organiesemateriaal
inname,
die
vloei
van
digesta
en
verdwyning
organiesemateriaal van Molopo en Gayndah word in Tabel 52 weergegee.
van
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
108
Tabel 52 OM-inname en die verdwyning van die fraksie kompartementeel in die skaap
se spysverteringskanaal van Molopo en Gayndah staandehooi
Parameter
OMI (g/d)
VOMI (g/kg W0.75/d)
Abomasum digesta vloei (l/d)
Ileum digesta vloei (l/d)
OM-verdwyning
1) Maag (g/d)
1a) % van OMI
1b) % van OM verteer
2) Ileum (g/d)
2a) % van OMI
3) SVK (g/d)
3a) % van OMI
Behandeling
Molopo
Gayndah
a
896 (32)
878a (84)
23.3a (1.6)
24.4a (7.6)
8.7a (1.5)
25.6a (3.5)
30.8a (2.8)
7.5a (0.3)
473a (33)
53
89
61a (6)
7
a
534 (35)
60
478a (37)
54
87
70a (37)
8
548a (37)
62
Geen betekenisvolle verskille het tussen enige van die parameters voorgekom nie. Hogan
et al. (1987), soos aangehaal deur Minson (1990), het gevind dat die vloei van digesta
vanuit die rumen, verwant is aan OMI. Soos vroeër bevind, was daar geen betekenisvolle
verskille tussen inname van Molopo en Gayndah gevind nie (Tabel 52). Ook by die
onderskeie vloeitempo’s was daar geen betekenisvolle verskille nie. Molopo het ‘n hoër
OMI gehad, maar die hoër VOMI van Gayndah het aanleiding gegee tot hoër abomasale
digesta vloei by Gayndah. Die tendens is egter nie by die ileale vloei gevind nie.
Gayndah het 'n hoër OM-verdwyning in die maag gehad, alhoewel dit nie betekenisvol
verskil het van die van Molopo nie. Hierdie tendens is te verwagte indien die res van die
kwaliteitsparameters in aanmerking geneem word. Gayndah het wel 'n hoër IvVOM en
laer veselfraksies as Molopo gehad. ‘n Relatief hoë fraksie van OM het in die maag
verdwyn by beide Molopo en Gayndah in vergelyking met Van Niekerk (1997) se
bevindings van 72-80% by staandehooi van vier verskillende tropiese grasspesies. Die
OM-verdwyning in die ileum stem goed ooreen met waardes wat Van Niekerk (1997)
met smutsvinger staandehooi verkry het. Die totale hoeveelheid OM wat in die SVK
verdwyn het, stem goed ooreen met die waarde wat Van Niekerk (1997) op staandehooi
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
109
van P. maximum en Relling et al. (2001a) op P. maximum in die winter, verkry het.
Kawas et al. (1990), soos aangehaal deur Relling et al. (2001a), het gevind dat OM
vertering verskuif na die laer spysverteringskanaal soos weidings meer volwasse raak.
Gayndah se nie betekenisvolle hoër VVS en rumen-NH3-N produksie stem dus redelik
goed ooreen met die hoër relatiewe OM-verdwyning in vergelyking met Molopo.
Bevindings van Funk et al. (1987) en Hart & Leibhotz (1990) toon dat die hoeveelheid
OM in die rumen verteer as 'n persentasie van inname, toeneem soos die plant verouder.
Molopo en Gayndah is op dieselfde ouderdom bewei en dus behoort daar nie ‘n effek van
ouderdom op OM verdwyning in die rumen te wees nie. Relling et al. (2001a) het by P.
maximum gevind dat gedurende die winter, meer volwasse plante se OM-verdwyning ten
opsigte van inname weer laer was as vir die jonger plante.
Die N-inname en vloei van N deur die spysverteringskanaal van skape vir Molopo en
Gayndah staandehooi word in Tabel 53 weergegee.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
110
Tabel 53 Die N-inname en N-benutting van Molopo en Gayndah staandehooi deur skape
Parameter
N-inname (g/d)
1) Abomasum
1a) Digesta vloei (l/d)
1b) Totale N-vloei (g/d)
1c) NH3N-vloei (g/d)
1d) NAN-vloei (g/d)
2) Ileum
2a) Digesta vloei (l/d)
2b) Totale N-vloei (g/d)
2c) NH3N-vloei (g/d)
2d) NAN-vloei (g/d)
3) NAN-verdwyning (g/d)
3) Mis
3a) Totale N-vloei (g/d)
3b) NDF-N-vloei (g/d)
Behandeling
Molopo
Gayndah
a
13.4 (0.5)
14.0a (1.3)
24.4a (7.6)
14.2a (0.9)
0.5a (0)
13.7a (0.9)
30.8a (2.8)
14.5a (1.9)
0.6a (0.3)
13.8a (2.1)
8.7a (1.5)
6.6a (0.4)
0.2a (0.1)
6.5a (0.3)
7.2
7.5a (0.3)
6.9a (1.1)
0.3a (0.1)
6.6a (1.2)
7.3
5.7a (0.3)
3.3a (0.3)
5.7a (0.8)
2.7a (0.5)
Geen betekenisvolle verskille het tussen N-inname van Molopo en Gayndah voorgekom
nie. Relling (1998) het gevind dat die N-inname op P. maximum afgeneem het soos die
plante verouder. Die verskynsel kan toegeskryf word aan ‘n kombinasie van laer Nkonsentrasie in die plante, asook laer innames van OM soos plante verouder. Van
Niekerk (1997) het op smutsvinger en borseltjiegras staandehooi N-innames van
onderskeidelik 15.1 en 14.2 g/dag gekry. Die innames stem goed ooreen met waardes in
hierdie studie verkry. Kawas et al. (1990), soos aangehaal deur Relling et al. (2001a), het
data gepubliseer om te toon dat die verteerbaarheid van N afneem in die dunderm soos
wat plante verouder. Die hoeveelheid N wat in die dunderm verteer word, word positief
gekorreleer met die N-inhoud van plantmateriaal deur diere benut. In hierdie geval is daar
nie 'n betekenisvolle verskil tussen N-inname op Molopo en Gayndah nie en behoort daar
ook geen betekenisvolle verskille in terme van N-verteerbaarheid te wees nie.
Die volgende vloeidata is uit die abomasum verkry. Totale N-vloei in die abomasum
Molopo en Gayndah verskil. Die klein verskille wat voorgekom het, was nie betekenisvol
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
111
nie. Die hoër N-vloei van Gayndah is te verwagte, aangesien die N-inname en
digestavloei daarvan hoër was. Die relatief lae NH3-N-vloei in die abomasum kan
toegskryf word aan die lae NH3-N-vlakke in die rumen. ‘n Groot persentasie van die
NH3-N in die rumen is dus deur die mikrobes benut (McDonald et al., 1995). Corbett
(1987), soos aangehaal deur Van Niekerk (1997), het gevind dat tot soveel as 20% van
die N wat die duodenum bereik, uit NH3-N kan bestaan. 'n Hoë persentasie dui op
onbenutte NH3-N, weens moontlike energietekorte (McDonald et al., 1995). Die VVSproduksie (Tabel 51) dui daarop dat genoeg energie vir mikrobe aktiwiteit beskikbaar
was (Van Niekerk, 1997). Die totale N-inname per dag is laer by beide kultivars as die
totale N-vloei in die abomasum. ‘n Moontlike verduideliking hiervoor kan wees dat lae
N-waardes in die voer, kan lei tot lae NH3-N-vlakke in die rumen. Die hoeveelheid N wat
as ureum deur die bloed na die rumen terugkeer, mag die hoeveelheid NH3-N deur die
rumen geabsorbeer, oorskry (McDonald et al., 1995). Hierdie netto wins van
gehersirkuleerde N word dan in mikrobe-proteïen omgesit. Dit kan dus lei tot ‘n groter
hoeveelheid N wat die laer SVK bereik as wat in die voer voorkom (McDonald et al.,
1995). Daar is egter ook ‘n moontlikheid dat die waardes deur ‘n monsternemings fout
beïnvloed kon wees.
In die geval van NAN-vloei het daar by Molopo 'n hoër vloei in die abomasum
plaasgevind as N-inname. Die verhouding was 1.02. Ook by Gayndah het NAN-vloei 'n
baie hoë proporsie van N-inname uitgemaak met 'n verhouding van 0.98. Meissner en
Paulsmeier (1988) het gevind dat die NAN-vloei:N-inname op smutsvinger 0.48 en 0.61
vir onderskeidelik winter en lente is, terwyl Van Niekerk (1997) proporsies van 0.61,
0.61, 0.56 en 0.52 op onderskeidelik witbuffel, borseltjie, smutsvinger en rhodes
staandehooi verkry het. Molopo en Gayndah se hoë NAN-vloei tot N-inname verhouding
ondersteun dus die stelling hierbo gemaak, dat daar 'n groot hoeveelheid N gehersirkuleer
is. Dit kan moontlik toegeskryf word aan lae N-innames, onvoldoende beskikbare energie
of 'n groot hoeveelheid onbeskikbare N in die plantmateriaal.
Vloeidata is ook in die ileum verkry. Die N-vloei, NH3N-vloei en NAN-vloei in die ileum
het nie betekenisvol tussen Molopo en Gayndah verskil nie. NAN-verdwyning as 'n
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
112
proporsie van NAN-vloei was 0.53 vir biede Molopo en Gayndah. Relling et al. (2001a)
het propories van NAN-verdwyning gerapporteer, wat gewissel het van 0.45 tot 0.5,
gedurende die winter op P. maximum.
Die totale N-verdwyning by Molopo was 60% en N-verdwyning by Gayndah 61% soos
gemeet in die mis. Op P. maximum gedurende die winter het Relling et al. (2001a) totale
N-verdwyning van onderskeidelik 62% vir medium volwasse en 63% vir volwasse plante
gerapporteer.
Geen betekenisvolle verskille het in terme van NDF-N-konsentrasie tussen Molopo en
Gayndah voorgekom nie. Die NDF-N-konsentrasies in die mis is aansienlik hoër as
konsentrasies gerapporteer deur Meissner en Paulsmeier (1988) op smutsvinger tydens
winter en lente. Die NDF-N in die mis was onderskeidelik 9.6% en 6.6% van totale N in
die gras vir winter en lente. Van Niekerk (1997) het op staandehooi NDF-Nkonsentrasies, as 'n proporsie van N-inname, die volgende gevind: 0.15 vir witbuffel,
0.15 vir borseltjie, 0.16 vir smutsvinger en 0.2 vir rhodes. Dit dui daarop dat 'n groot
persentasie N in die selwande van Molopo en Gayndah vasgevang was, en nie beskikbaar
vir absorbsie was nie.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
113
Hoofstuk 7
7. Opsomming en gevolgtrekking
7.1
Droëmateriaalopbrengs
Die twee C. ciliaris kultivars gebruik in hierdie proef, het elkeen unieke eienskappe soos
in die literatuurstudie vermeld. Tydens beide weidingsperiodes van 1991 het Molopo ‘n
hoër droëmateriaalopbrengs as Gayndah gehad. Die hoër opbrengs van Molopo stem
ooreen met die gras se spesifieke eienskappe. Beide gewasse se opbrengs was hoog in
vergelyking met gerapporteerde waardes in die literatuur. Aangesien Molopo se opbrengs
hoër was, was die benuttingspersentasie laer. Teoreties het diere op Molopo dus ‘n beter
kans op seleksie gehad. Kwalitatiewe inname resultate van Gayndah tydens periode 2 kon
deur lae opbrengs beïnvloed gewees het. Omdat daar geen onderskeid tussen blaar- en
stingelopbrengs en blaar- en stingelverhouding gemaak is nie, is dit moeilik om te bepaal
tot watter mate diere kon selekteer en hoe hulle seleksie daardeur beïnvloed is.
Die struktuur van die weidings in 1991 stem ooreen met data wat Molopo as ‘n meer
regopgroeiende plant en Gayndah as ‘n laaggroeiende meer blaaragtige plant beskryf.
Molopo se stingels en blare het tydens beide periodes hoër uitgegroei as die van
Gayndah. Verhouding van die blaarhoogte teenoor stingelhoogte het in beide periodes
tussen Molopo en Gayndah nie noemenswaardig verskil nie.
7.2
Kwalitatiewe inname
Die kwaliteit droëmateriaal tydens beide jare geselekteer, was relatief goed. In terme van
kwaliteitsparameters soos RP- en NDF-konsentrasie asook IvVOM, het beide gewasse
beter of dieselfde as ander tropiese grasse gevaar. Die RP-konsentrasie was feitelik
deurentyd bo die 7% minimum konsentrasie, wat vir weidende skape vereis word (NRC,
1985).
Nie een van die twee gewasse het in terme van kwalitatiewe innames 'n werklike verskil
in resultate vir die volle weidingsperiode binne weke getoon nie. Seleksie van Gayndah
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
114
in terme van RP was egter vir periode 1 op ‘n weeklikse basis beter as die van Molopo.
Dieselfde effek is tydens periode 2 waargeneem, maar in hierdie geval was dit nie
deurentyd betekenisvol nie. Ook die NDF-konsentrasies van Gayndah het ‘n tendens
getoon dat beter kwaliteit materiaal deur diere geselekteer is. Die verskille in hierdie
parameters het dan ook tot ‘n mate ‘n invloed op die IvVOM van die droëmateriaal
gehad. Tydens die meerderheid van weke het Gayndah 'n hoër IvVOM-waarde gehad
alhoewel die verskille nie altyd betekenisvol was nie.
Met die 1992 proef is data van ‘n groter verskeidenheid parameters verkry. Weereens was
die persentasie droëmateriaal geselekteer baie konstant, met geen betekenisvolle verskille
nie. Die RP-konsentrasie van Gayndah tydens beide periodes is heelwat beter as die
vereiste minimum van 7% vir onderhoud van weidende diere. Molopo het laer RPkonsentrasies as Gayndah gehad, maar ook beter as die aanbevole 7%. In terme van die
drie veselkomponente NDF, ADF en ADL, was daar geen ooglopende verskille tussen
die kultivars nie. Waardes vir die parameters het ook goed ooreengestem met ander C.
ciliaris- en tropiese grasstudies. Gayndah het wel hoër ADF- en ADL-konsentrasies
gedurende die laaste drie weke van die twee beweidingsperiodes gehad. Die as-inhoud
van Gayndah was feitelik deurentyd hoër as die van Molopo, maar die verskille was egter
nie oor al die weke betekenisvol nie.
Die enigste parameter wat duidelik tydens beide jare van die studie betekenisvolle
verskille getoon het was die RP-konsentrasie. Die hoër RP-konsentrasie van Gayndah kan
moontlik toegeskryf word aan ‘n groter persentasie blare deur diere geselekteer. Die
IvVOM van Gayndah het tydens 1991 ook beter vertoon, maar dieselfde tendens is nie in
1992 waargeneem nie.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
115
7.3
Kwantitatiewe inname en diereprestasie
Die OMI en VOMI (g/kg W0.75) van skape was tydens 1991 se beweidingsperiodes
deurentyd beter op Gayndah as Molopo. Die verskille was nie in alle gevalle betekenisvol
nie. Molopo se VOMI (g/kg W0.75) was in ooreenstemming met gepubliseerde data terwyl
Gayndah se waardes hoër was. Behalwe vir Molopo gedurende 1991 se "uit"-fase van
periode 1, was inname bo die onderhoudsvereistes vir weidende skape, soos deur Engels
(1972) voorgestel.
Gedurende 1992 was die enigste betekenisvolle verskil die VOMI (g/kg W0.75) van
Molopo wat tydens die “uit”-fase van periode 2 betekenisvol hoër was as die van
Gayndah. Verder was daar geen spesifieke patroon wat vir enige van die twee
innameparameters waargeneem kon word nie. Wat egter opvallend is, is die hoë OMI en
VOMI/kg W0.75 wat skape op beide gewasse en periodes gehandhaaf het.
Die gewigstoenames van 1991 het tot ‘n groot mate die innametendens weerspieël.
Tydens periode 1 het skape ‘n netto gewigstoename gehad en in periode 2 ‘n netto
gewigsverlies. Die verskille tussen Molopo en Gayndah het geen werklike patroon gevolg
nie en was slegs tydens weke 1 en 3 van periode 1 en week 2 van periode 2, betekenisvol.
Die besondere hoë innames van 1992 het nie die verwagte invloed op die
gewigsveranderings van skape gehad nie. Skape op Molopo en Gayndah het tydens beide
beweidingsperiodes netto negatiewe gewigsveranderings getoon. Weereens was die
verskille binne weke nie volgens ‘n patroon nie en net binne week 2 van periode 2,
betekenisvol.
7.4
Parsiële data
Gayndah se RP-konsentrasie was hoër as die waardes van Molopo, alhoewel nie
betekenisvol nie. Die RP-konsentrasie van beide kultivars was aansienlik hoër as die
minimum RP-konsentrasie van 7% soos deur die NRC (1985) vir onderhoud aanbeveel.
Vir 'n staandehooi was hierdie RP-konsentrasies beter as verwag. Gayndah het
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
116
betekenisvol beter resultate in terme van NDF, ADF, ADL, in vivo- en in vitroverteerbaarheid gehad. Hierdie parameters was ook beter as data wat in die literatuur
waargeneem. Dit is dus duidelik dat diere in hierdie proef beter kwaliteit materiaal op
Gayndah kon selekteer. Die as-inhoud in hierdie proef was in teenstelling met die inname
proef, betekenisvol hoër vir Molopo. Oor die algemeen blyk dit dat diere op beide
weidings van die proef vrywillig kon selekteer.
In terme van vrywillige inname, kon daar met die parsiële studie geen betekenisvolle
verskille tussen Molopo en Gayndah verkry word nie. Die OM-inname van Molopo was
hoër, maar weens die beter verteerbaarheid van Gayndah, was diere se VOMI en VOMI
(g/kg0.75) op Gayndah beter. Diere op Gayndah het ook hoër, alhoewel nie betekenisvol
nie, RP-innames gehad. Die VOMI (g/kg W0.75) van beide kultivars was laer as die
aanbevole
33.5
g
VOMI
(g/kg
W0.75)
per
dag
deur
Engels
(1972)
vir
onderhoudsbehoeftes van weidende skape voorgeskryf. Al het die onderskeie weidings
dus kwalitatief goed vertoon, kon diere nie voldoende hoeveelhede van die materiaal
inneem om aan onderhoudsbehoeftes te voldoen nie. In terme van kwantitatiewe inname,
kon daar geen betekenisvolle verskille tussen Molopo en Gayndah gevind word nie. Die
goeie kwaliteit van geselekteerde materiaal het nie die verwagte positiewe invloed op
vrywillige inname gehad nie.
Gayndah het betekenisvol hoër rumen NH3-N- en VVS-konsentrasies as Molopo gehad.
Die rumen NH3-N van beide kultivars het voldoen aan die minimum vereiste van 5 mg
NH3-N/100 ml rumenvloeistof vir effektiewe mikrobe proteïen produksie, soos
voorgestel deur Satter & Roffler (1977), soos aangehaal deur Van Niekerk (1997). Die
verhouding van asynsuur tot propionsuur was in ooreenstemming met data in die
literatuur.
In terme van parsiële vertering van organiesemateriaal, het daar geen betekenisvolle
verskille tussen Molopo en Gayndah voorgekom nie. Gayndah het 'n hoër OM
verdwyning in die spysverterinskanaal gehad, alhoewel dit nie betekenisvol was nie.
Hierdie tendens is te verwagte as die kwaliteitsparameters in gedagte gehou word. Dit
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
117
word ook verder gemanifesteer deur die hoër VVS- en rumen NH3-N-produksie in die
rumen.
Die N-innames tussen Molopo en Gayndah het nie betekenisvol verskil nie. Net so was
daar ook geen betekenisvolle verskille in parsiële vertering van N nie. Uit die lae vloei
van NH3-N vir beide Molopo en Gayndah, kan die gevolgtrekking gemaak word dat die
meeste van dit deur mikrobe in die rumen vir proteïensintese gebruik is. Die lae NDF-Nkonsentrasies by beide gewasse kan daarop dui dat die N in selwande redelik beskikbaar
was. Uit data blyk dit ook dat diere op beide weidings in ‘n negatiewe N-balans was.
Om saam te vat is dit duidelik uit hierdie studie dat beide Molopo en Gayndah geskik is
vir die produksie van staandehooi. Goeie resultate is verkry met benutting deur skape en
beeste behoort ook goed op die weiding te vaar. Verdere aspekte wat die benutting kan
optimiseer kan die volgende insluit. In Molopo se geval was die kwantitatiewe produksie
baie goed en met 'n korter oorstaanperiode kan die kwantitatiewe parameters beter met
kwalitatiewe parameters gebalanseer word. In Gayndah se geval geld die teenoorgestelde
met 'n laer kwantitatiewe produksie en beter kwalitatiwe produksie.
Vir beide gewasse kan die optimale veelading en weiperiode ook bepaal word. Dit sal
natuurlik afhang van spesifieke klimaatstoestande en tipe grond. Strategiese
supplementering kan ook tot verbeterde diereproduksie lei.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
118
Hoofstuk 8
8. Kritiese evaluasie van die studie
Die ontwerp en uitleg van die studie het sekere tekortkominge gehad, wat die absolute
vergelyking tussen die twee C. ciliaris kultivars Molopo en Gayndah as 'n staandehooi tot
'n mate beperk het. Van die areas waarop verbeter kon word, word hieronder gelys.
Die weidingsevaluasie kon met die bepaling van ekstra parameters aansienlik verbeter
word. Die belangrikste hiervan sou wees om blaar- tot stingelverhoudings te kon bepaal.
Nie net sou dit inligting oor blaar- en stingelproduksie van die onderskeie kultivars
verskaf nie, maar dit sou ook 'n beter indikasie gee oor diere se vermoë om 'n sekere
kwaliteit materiaal te selekteer. Hierdie inligting sou ook kon 'n bydrae lewer tot die
verduideliking van verskille in diereprestasie. Verder sou inligting oor die hoogte van die
weiding aan die begin en einde van elke weidingsperiode ook van waarde gewees het.
By die bepaling van kwalitatiewe inname onderbreek ADF-, ADL-, en NDF-Nkonsentrasies vir 1991. 'n Verdere tekortkoming is dat kwalitatiewe innames nie oor jare
met mekaar vergelyk kon word nie. Net so kon seleksie van materiaal vir 'n periode nie
tussen weke vergelyk word nie. Dit sou van waarde wees om te kon bepaal tot in watter
mate die kwaliteit van geselekteerde materiaal oor 'n weidingsperiode tussen kultivars
verskil het. Die invloed wat die lengte van die rusperiode op geselekteerde materiaal
gehad het, kon ook nie bepaal word nie. Dit opsigself laat 'n groot leemte.
Ook by die aspek van diereprestasie was daar sekere beperkinge. Die periode waaroor
gewigveranderings bepaal is het tussen 1991 en 1992 verskil. Ook in hierdie geval kon
die invloed van die rusperiode op diereprestasie nie bepaal word nie.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
119
Verwysings
AII, T. & STOBBS, T. H., 1980. Solubility of the protein of tropical pasture species and
the rate of digestion in the rumen. Animal Feed Science & Technology 5, 183-192.
AKIN, D. E., 1982. Microbial breakdown of feed in the digestive tract. In: Nutritional
limits to Animal Production from Pastures. Ed. Hacker, J.B., C. A. B. Farnham Royal.
ASSOSIATION OF ANALYTICAL CHEMISTS, Inc, 1995. Official methods of
analysis. (16th ed.). Arlington, Virginia, U.S.A.
BLASER, R. E., 1964. Effects of fertilizer levels and stage of maturity on forage nutritive
value. Journal of Animal Science 23, 246-251.
BOGDAN, A. V., 1977. Tropical pasture and fodder plants. Longman, London.
BOONMAN, J. G., 1993. East Africa’s grasses and Fodders: Their ecology and
husbandry. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht.
BOOYENS, F. C., 1993. Weiding- en bemarkingstrategieë vir ekonomiese afronding van
jong beeste op Cenchrus ciliaris. M. Sc.-verhandeling, Universiteit van Pretoria, South
Africa.
BOSHOFF, W. H., 1998. Evaluation of Bloubuffelsgrass selections. M. Sc. thesis,
University of Pretoria, South Africa.
BRANSBY, D. I. & TAINTON, N. M., 1977. The disc pasture meter: Possible
applications in grazing management. Procedures of the Grassland Society of South Africa
12: 115-118.
BROCKETT, G. M., 1983. Pasture foggage as winter feed. Arena 6 (2): 15-17.
CAVAYE, J. M., 1991. The buffel book: a guide to buffelgrass pasture development in
Queensland. Queensland Department of Primary Industries. Brisbane.
CAVAYE, J. M., 1988. Bloubuffelsgrass basics. Queensland Agricultural Journal.
March-April, 69-72.
CILLIERS, J. W. & VAN DER MERWE, H. J., 1993. Relationships between chemical
components of veld herbage and in vitro digestibility and estimated intakes of dry matter
and ingestible dry matter by sheep and cattle. Animal Feed Science & Tecnology 43: 151163.
CORBETT, J. L.; LYNCH, J. J. & NICOL, G. R., 1976. A versatile peristaltic pump
designed for grazing lambs. Laboratory Practice 25: 458-462.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
120
DANNHAUSER, C. S., 1988. ‘n Oorsig oor staandehooi in die sentrale grasveld met
spesiale verwysing na Digitaria Eriantha. Tydskrif van die Weidingsvereniging van Suid
Afrika 5 (4): 193-196.
DE VILLIERS, J. F.; DUGMORE, T. J.; BOTHA, W. A. & WANDRAG, J. J., 2002.
The value of kikuyu foggage for overwintering dry ewes. South African Journal of
Animal Science 32 (1): 7-13.
DICKINSON, E. B.; HYAM, G. F. S.; METCALF, H. D.; RUDERT, C. P. &
WILLIAMS, F. R., 1984. The Pasture Handbook. Raytone Printers. South Africa.
ENGELS, E. A. N., 1972. A study of the nutritive value of natural and sown pastures in
the central Orange Free State with special reference to the energy requirements of sheep.
Ph. D. thesis, University of Stellenbosch.
ENGELS, E. A. N.; DE WAAL, H. O.; BIEL, L. C. & MALAN, A., 1981. Practical
implications of the effect of drying and treatment on nitrogen content and in vitro
digestibility of samples collected by oesophageal fistulated animals. South African
Journal of Animal Science 11: 247-254.
FAICHNEY, G. J., 1975. The use of markers to partition digestion within the gastrointestinal tract of ruminants. In: Procedures of the 4th International Symposium in
Ruminant Physiology. Eds. McDonald, I. W. & Warner, A. C. T., University of New
England Publ. Unit, Armidale, N.S.W., Australia. pp. 277-291.
FORD, C. W., MORRISON, I. M. & WILSON, J. R., 1979. Temperature effects on
lignin, hemicellulose and cellulose in tropical and temperate grasses. Australian Journal
of Agricultural Research 30: 621-633.
FUNK, M. A.; GALYEAN, M. L. & BRANINE, M. E., 1987. Steers grazing Blue
Gramma rangeland throughout the growing season. II. Site and extent of digestion and
microbial protein synthesis. Journal of Animal Science 65: 1354-1361.
GONZÁLEZ RONQUILLO, M.; FONDEVIL, A. M.; BARRIOS URDANETA, A. &
NEWMAN, Y., 1998. In vitro gas production from buffel grass (Cenchrus ciliaris L.)
fermentation in relation to the cutting interval, the level of nitrogen fertilisation and
season of growth. Animal Feed Science & Technology 72: 19-32.
HACKER, J. B. & MINSON, D. J., 1972. Variety differences in in vitro dry matter
digestibility in Setaria and the effects of site, age and season. Australian Journal of
Agricultural Research 23: 959-967.
HANSELKA, C. W., 1988. Bloubuffelsgrass: South Texas wonder grass. Rangelands 10
(6): 279-281.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
121
HARKIN, J. M., 1973. Lignin. In: Chemistry and Biochemistry of Herbage. Butler and
Baily. Academic Press. London and New York.
HART, F. J. & LEIBHOLZ, J., 1990. The effect of species of grass, stage of maturity and
level of intake on the degradability of protein and organic matter in the rumen of steers.
Australian Journal of Agricricultural Research 41: 791-798.
HATFIELD, R. D.; JUNG, H. J.; RALPH, J.; BUXTON, D. R. & WEIMER, P. J., 1994.
A comparison of the insoluble residues produced by the klason lignin and acid detergent
lignin procedures. Journal of Science and Food Agriculture 65: 51-58.
HEITSCHMIDT, R. K.; CONNER, J. R.; CANON, S. K.; PINCHAK, W. E.; WALKER,
J. W. & DOWHOWER, S. L., 1990. Cow/calf production and economic returns from
yearlong continuous deferred rotation and rotational grazing treatments. Journal of
Science and Food Agriculture 65: 51-58.
HODGSON, J., 1982. Influence of sward characteristics on diet selection and herbage
intake by the grazing animal. In: Nutritional Limits to Animal Production from Pastures.
Ed. Hacker, J.B. C.A.B. Farnham Royal.
HYAM, G. F. S. & PENDERIS, A. H., 1977. Grassland Fertilization and Animal
Production Project. A report of the Fertilizer Society of South Africa.
ICAR. 1985. Nutrient requirement of livestock and poultry. New Delhi, India.
JONES, D. I. S. & WILSON, A.D., 1987. Nutritive quality of forage. Ch. 4. In: The
nutrition of Herbivores. Eds. Hacker, J.B. & Ternouth, J.H. Academic Press, Australia.
KABUNGA, J. D. & DARKO, C. A., 1993. In sacco degradation of dry matter and
nitrogen in oven dried and fresh tropical grasses and some relationships to in vitro dry
matter digestibility. Animal Feed Science & Techology. 40, 191-205.
KAWAS, J. R., JORGENSEN, N. A. & LU, C. D., 1990. Influence of alfalfa maturity on
feed intake and site of nutrient digestion in sheep. Journal of Animal Science 68: 4376.
LANGLANDS, J. P., 1975. Techniques for estimating nutrient intake and its utilization
by the grazing ruminant. In: Digestion and Metabolism in the Ruminant. Eds. McDonald,
I. W. & Warner, A. C. I. University of New England Publishing Unit: Armidale.
LAREDO, M. A. & MINSON, D. J., 1973. The volutary intake, digestibility, and
retention time of the leaf and stem fractions of five grasses. Australian Journal of
Agricultural Research 24: 875-888.
LENG, R. A., 1984. Supplementation of tropical and subtropical pastures for ruminant
production. Ch. 6. Herbivore Nutrition in the Subtropics and Tropics. Eds. Gilchrist,
F.M.C. and Mackie, R.I. The Science Press. Craighall.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
122
McDONALD, P.; EDWARDS, R.A. & GREENHALGH, J. F. D., 1995. Animal
Nutrtion. 5 th. Ed. Longman Scientific and Technical, New York. pp. 165-169.
MACVIVAR, C. N.; DE VILLIERS, J. M.; LOXTON, R. F.; VERSTER, E.;
LAMPBRECHTS, J. J. N.; MERRYWEATHER, F. R.; LE ROUX, J.; VAN ROOYEN,
T. H. & VON HARMSE, H. J., 1977. Soil classification: A binomial system for South
Africa. Department of Agricultural Services Scientific Bulletin. p. 390.
MEISSNER, H. H. & PAULSMEIER, D. V., 1988. The utilization by sheep of winter
and spring Smutsvinger and Kikuyu pastures. Journal of the Grassland. Society of
Southern Africa 5, 3: 115-121.
MEISSNER, H. H. & PAULSMEIER, D. V., 1995. Plant compositional constituents
affecting between -plant and animal species prediction of forage intake. Journal of
Animal Science 73: 2447-2457.
MERO, R. N. & UDÉN, P., 1998. Promising tropical grasses and legumes as feed
resources in Central Tanzania III: Effect of feeding level on digestibility an voluntary
intake of four grasses by sheep. Animal Feed Science & Technology 70: 79-95.
MINSON, D. J., 1971. Influence of lignin and silicon on a summative system for
assessing the organic matter digestibility of Panicum. Austrlian Journal of Agricultural
Research 22: 589.
MINSON, D. J., 1972. The digestibility and voluntary intake by sheep of six tropical
grasses. Australian Journal of Experimental Agricultural Animal Husbandry 12: 21-27.
MINSON, D. J., 1982. Effects of Chemical and Physical composition of Herbage eaten
upon intake. In: Nutritional Limits to Animal Production from Pastures. Ed Hacker, J.B.
C.A.B. Farnham Royal.
MINSON, D. J., 1990. Forage in ruminant nutrition. Academic Press California.
MINSON, D. J. & BRAY, R. A., 1985. In vivo digestibility and voluntary intake by
sheep of five lines of Cenchrus ciliaris selected on the basis of in vitro digestibility.
Australian Journal of Experimental Agriculture 25: 306-310.
MINSON, D. J. & BRAY, R. A., 1986. Voluntary intake and in vivo digestibility by
sheep of five lines of Cenchrus ciliaris selected on the basis of preference rating. Grass
and Forage Science 41: 47-52.
MINSON, D. J. & McLEOD, M. N., 1970. The digestibility of temperate and tropical
grasses. Procedures of the XI International Grassland Congress, 719-722.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
123
MORGAN, P. J. K., PIENAAR, J. P. & CLARK, R. A., 1976. Animal based methods of
determining herbage intake and quality under grazing conditions. Procedures of the
Grassland Society of Southern Africa 11: 73.
MUIR, J. P. & ABRAO, L., 1999. Agronomic evaluation of 10 cultivated grasses in
semi-arid Mozambique. Tropical Grasslands 33: 34-39.
MÜLLER, M. A. N., 1983. Grasse van Suidwes-Afrika/Namibië. Direktoraat Landbou en
Bosbou, Departement Landbou en Natuurbewaring, Suidwes-Afrika/Namibië. Windhoek.
NORTON, B. W., 1982. Differences between species in forage quality. In: Nutritional
Limits to Animal Production from Pastures. Ed. Hacker, J.B. C.A.B. Farnham Royal.
NRC, 1985. Nutrient requirements of sheep, 6 th. revised edition. National Academy
Press. Washington D. C. pp. 2-19.
O'REAGAIN, P. J., 1990. The relationship between sward structure, ingestive behaviour
and dietary quality in cattle and sheep grazing a Chloris gayana pasture. Journal of the
Grassland Society of Southern Africa 7: 133-138.
O'REAGAIN, P. J. & OWEN-SMITH, R. N., 1996. Effect of species composition and
sward structure on the ingestive behaviour of cattle and sheep grazing South African
Sourveld. Journal of Agricultural Science, Cambridge. 127: 261-270.
PAULL, C. J., 1978. Bloubuffelsgrass in Queensland. Queensland Agricultural Journal.
104 (1): 57-75.
PAULSMEYER
PENDERIS, A. H.; HYAM, G.F.S.; COETZEE, J. J. & BESTER, P., 1977. The
development of a production system for beef animals on a Cenchrus ciliaris pasture. Part
II Proceedings of the Grassland Society of Southern Africa 12: 95-98.
POPPI, D. P.; MINSON, D. J. & TERNOUTH, J. H., 1981. Studies of cattle and sheep
eating leaf and stem fractions of grasses. I. The voluntary intake, digestibility and
retention time in the reticulo-rumen. Australian Journal of Agricultural Research 32: 99.
RAMIREZ, R. G.; ALONSO, D. S.; HERNANDEZ, G. & RAMIREZ, B., 1995(b).
Nutrient intake of range sheep on a buffelgrass (Cenchrus ciliaris) pasture. Small
Ruminant Research 17: 123-128.
RAMIREZ, A. H.; HUERTA, J.; KAWAS, J. R.; ALONSO, D. S.; MIRELES, E. &
GOMEZ, M. V., 1995(a). Performance of lambs grazing in a buffelgrass (Cenchrus
ciliaris) pasture and estimation of their maintenance and energy requirements for growth.
Small Ruminant Research 17: 117-121.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
124
REEVES, J. B., 1987. Lignin and fiber composition changes in forages over a growing
season and their effects on in vitro digestibility. Journal of Dairy Science 70: 1583.
RELLING, E. A., 1998. The nutritional value of Panicum maximum cv. Gatton for sheep.
M. Sc. (Agric) thesis. University of Pretoria, Pretoria.
RELLING, E. A.; VAN NIEKERK, W. A.; COERTZE, R. J. & RETHMAN, N. F. G.,
2001(a). An evaluation of Panicum maximum cv. Gatton: 2. The influence of stage of
maturity on diet selection, intake and rumen fermentation in sheep. South African Journal
of Animal Science 31: 85-92.
RELLING, E. A.; VAN NIEKERK, W. A.; COERTZE, R. J. & RETHMAN, N. F. G.,
2001(b). An evaluation of Panicum maximum cv. Gatton: 3. The partial digestion by
sheep of organic matter, nitrogen, and neutral detergent fibre of herbage at three stages of
maturity during summer, autumn or winter. South African Journal of Animal Science 31:
93-99.
RETHMAN, N. F. G., 1984. Planted pastures for foggage. Meat Board Focus. (Jan/Feb):
33-344.
RETHMAN, N. F. G. & DE WITT, C. C., 1991. The value of subtropical grass pastures
for use as foggage on the eastern Transvaal Highveld. Journal of the Grassland Society of
Southern Africa 8 (1): 19-21.
RETHMAN, N. F. G. & GOUS, C. I., 1973. Foggage value of Kikuyu. Proceedings of
the Grassland Society of Southern Africa 8: 101-105.
ROA, A. S.; SINGH, K. C. & WIGHT, J. R., 1996. Production of Cenchrus ciliaris in
relation to rainfall and fertilization. Journal of Range Management 49 (2): 143-146.
SANKYAN, S. K.; SHINDE, A. K.; BHATTA, R. & KARIM, S. A., 1999. Comparison
of diet and faecal collection methods for assesment of seasonal variation in dry matter
intake by sheep maintained on a Cenchrus ciliaris pasture. Animal Feed Science &
Technology 82: 261-269.
SANTANA, R. R. & McDOWELL, L. R., 1994. Effect of four fertilization levels on in
vitro organic matter digestibility, crude protein and mineral concentrations of buffelgass
hay in Southern Puerto Rico. Communications of Soil Science and Plant Analyses 25 (3
& 4)
SAS, 1985. SAS Institute Inc. Raleigh, North Carolina.
SATTER, L. P. & ROFFLER, R. E., 1977. Influence of nitrogen and carbohydrate inputs
on rumen fermentation . Ch. 3. In: Recent Advances in Animal Nutrition. Eds Haresign
and Lewis. Butterworths, London.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
125
SHINDE, A. K.; SANKHYAN, S. K.; KARIM, S. A.; SINGH, N.P. & PATNAYAK, B.
C., 1996. Nutrient Intake, its Utilization, and Performance of Sheep and Goats on Semi
Arid Cenchrus ciliaris Pasture. World Review of Animal Production. 31 (1-2), 35-40.
t'MANNETJE, L., 1984. Nutritive value of tropical and subtropical pastures, with special
reference to protein and energy deficiency in relation to animal production. Ch. 2. In:
Herbivore Nutrition in the Subtropics and Tropics. Eds Gilchrist, F.M.C. and Mackie,
R.I. The Science Press, South Africa.
t’MANNETJE, L. & JONES, R. M., 1992. Plant resources of South East Asia No. 4,
Forages. Pudoc Scientific Publishers, Wageningen.
TAINTON, N. M., 1988. Veld and pasture management in South Africa. 2nd ed. Shuter
and Shooter, Pietermaritzburg.
TAUTE, A., 2000. The influence of nitrogen fertilization, physiological stage and season
on qualitative and quantitave characteristics of Panicum maximum (cv. Gatton) for sheep.
M. Sc. Agric thesis. University of Pretoria, Pretoria.
TILLEY, J. M. A. & TERRY, R. A., 1963. A two stage technique for the in vitro
digestion of forages. Journal of the British Grassland Society 18: 104.
VAN NIEKERK, W. A., 1997. Inname en parsiële verteerbaarheid van ‘n aantal
weidingsgewasse deur skape en die gebruik van enkele kwaliteitsparameters om inname
te voorspel. Ph. D. tesis, Universiteit van Pretoria, Pretoria.
VAN NIEKERK, W. A., TAUTE, A. & COERTZE, R. J., 2002. An evaluation of
nitrogen fertilised Panicum maximum cv. Gatton at different stages of maturity during
autumn: 2. Diet selection, intake, rumen fermentation and partial digestion by sheep.
South African Journal of Animal Science 32: 217-224.
VAN SCHALKWYK, A. P. & GERTENBACH, W. P., 2000. The effect of closing date
on the performance of beef weaners grazing foggaged Digitaria eriantha and Acroceras
macrum. South African Journal of Animal Science 30: 82-86.
VAN SOEST, P. J., 1963. Use of detergents in the analysis of fibrous feeds. II. A rapid
method for the determination of fiber and lignin. Journal of the Association of Official.
Agricultural Chemistry 46: 829.
VAN SOEST, P. J., 1994. Ch. 6, 14 and 21. In: Nutritional ecology of the ruminant.
Comstock Publishing Associates, Cornell University Press. Ithaca and London.
VAN SOEST, P. J. & WINE, R. H., 1967. Use of detergents in the analysis of fibrous
feeds. IV. Determination of plant cell-wall constituents. Journal of the Association of
Official Analytical Chemistry. 50: 50-55.
University of Pretoria etd – Jacobs S S 2006
126
VAN VUUREN, B. G. J., CILLIERS, J. W., JAARSMA, J. J. & VAN DER MERWE, H.
J., 1997. The wintering of young ewes on Digitaria eriantha Steud. Pasture in the North
West Province. South African Journal of Animal Science 27:, 41-46.
WESTON, R. H., 1985.The regulation of feed intake in herbage-fed ruminants.
Procedures of the Nutrition Society of Australia 10: 55.
WILSON, J. R. & t’MANNETJE, L., 1978. Senescence, digestibility and carbohydrate
content of Buffelgrass and Green Panic leaves. Australian Journal of Agricultural
Research 29: 503-516.
WILSON, J. R., ANDERSON, K. L. & HACKER, J. B., 1989. Dry matter digestibility in
vitro of Leaf and Stem of Buffel Grass (Cenchrus ciliaris) and related species and its
relation to plant morphology and anatomy. Australian Journal of Agricultural Research
40: 281-291.
Was this manual useful for you? yes no
Thank you for your participation!

* Your assessment is very important for improving the work of artificial intelligence, which forms the content of this project

Download PDF

advertisement