gminny program opieki nad zabytkami gminy strzelce opolskie na

gminny program opieki nad zabytkami gminy strzelce opolskie na
Załącznik
do Uchwały Nr XVI/127/2015
Rady Miejskiej w Strzelcach Opolskich
z dnia 16 grudnia 2015 r.
GMINNY PROGRAM OPIEKI
NAD ZABYTKAMI
GMINY STRZELCE OPOLSKIE
NA LATA 2016 - 2019
STRZELCE OPOLSKIE, 2015
Spis treści
1. Wstęp ...................................................................................................................................................... 4
2. Podstawa prawna opracowania Gminnego programu opieki nad zabytkami ....................................... 5
3. Uwarunkowania prawne ochrony i opieki nad zabytkami w Polsce..................................................... 6
4. Uwarunkowania zewnętrzne ochrony dziedzictwa kulturowego ........................................................ 13
4.1. Relacje Gminnego programu opieki nad zabytkami z dokumentami wykonanymi na poziomie
województwa i powiatu........................................................................................................................ 18
5. Uwarunkowania wewnętrzne ochrony dziedzictwa kulturowego ....................................................... 27
5.1. Relacje Gminnego programu opieki nad zabytkami na lata 2016 - 2019 z dokumentami
wykonanymi na poziomie gminy ......................................................................................................... 27
5.2. Charakterystyka zasobów oraz analiza stanu dziedzictwa i krajobrazu kulturowego gminy ..... 36
5.2.1. Charakterystyka gminy .......................................................................................................... 36
5.2.2. Zarys historii obszaru gminy ................................................................................................. 38
5.3. Zabytki objęte prawnymi formami ochrony ................................................................................. 40
5.3.1. Zabytki nieruchome wpisane do rejestru zabytków .............................................................. 41
5.3.2. Zabytki ruchome wpisane do rejestru zabytków ruchomych w gminie Strzelce Opolskie.. 44
5.4. Zabytki w Gminnej Ewidencji Zabytków .................................................................................... 45
5.5. Zabytki archeologiczne ................................................................................................................. 68
5.6. Krajobraz kulturowy i zabytki o najwyższym znaczeniu dla gminy ........................................... 82
6. Ocena stanu dziedzictwa kulturowego gminy. Analiza szans i zagrożeń ......................................... 119
7. Założenia programowe oraz zasady oceny realizacji Gminnego programu opieki nad zabytkami
Gminy Strzelce Opolskie ....................................................................................................................... 122
8. Instrumentarium realizacji Gminnego programu opieki nad zabytkami .......................................... 128
9. Źródła finansowania Gminnego programu opieki nad zabytkami .................................................... 129
9.1. Dotacje............................................................................................................................................. 130
9.2. Programy operacyjne Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego......................................... 135
9.3. Środki europejskie ....................................................................................................................... 136
10. Realizacja i finansowanie przez gminę Strzelce Opolskie zadań z zakresu ochrony zabytków .... 143
12. Spis tabel, rysunków i zdjęć............................................................................................................. 152
1. Wstęp
Przedmiotem Gminnego programu opieki nad zabytkami Gminy Strzelce Opolskie jest
problematyka ochrony dziedzictwa kulturowego gminy Strzelce Opolskie. Program określa kierunki
działań w zakresie opieki nad zabytkami: wskazuje konieczne do wykonania zadania i sugeruje
sposoby ich realizacji poprzez określenie podstawowych działań organizacyjnych, finansowych,
promocyjnych i ochronnych. Niniejsze opracowanie sporządzono zgodnie z art. 87 ustawy z dnia
23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. 2014 poz. 1446, ze zm.) oraz
z wytycznymi Narodowego Instytutu Dziedzictwa. Gminny program opieki nad zabytkami
sporządzany jest przez Burmistrza, następnie po uzyskaniu opinii Wojewódzkiego Konserwatora
Zabytków, zostaje przyjęty przez Radę Miejską. Program ogłaszany jest w Dzienniku Urzędowym
Województwa Opolskiego. Sporządza się go na okres 4 lat, natomiast co 2 lata Burmistrz przedstawia
Radzie Miejskiej sprawozdanie z wykonania programu. Program ten stanowi kontynuację
opracowanego Gminnego programu opieki nad zabytkami Gminy Strzelce Opolskie na lata 2012 2015, który został przyjęty uchwałą nr XIX/120/2012 Rady Miejskiej w Strzelcach Opolskich dnia
31 stycznia 2012 r. Program został zaktualizowany w zakresie potencjału dziedzictwa kulturowego
i źródeł finansowania oraz dostosowany do zmieniających się realiów dotyczących opieki nad
zabytkami w części analizy SWOT, celów i działań.
Gminny program opieki nad zabytkami to dokument uzupełniający do innych aktów
planowania. Jest dokumentem polityki administracyjnej w zakresie podejmowanych działań
dotyczących inicjowania, wspierania i koordynowania prac z dziedziny ochrony zabytków
i krajobrazu kulturowego oraz upowszechniania i promowania dziedzictwa kulturowego. Działania te
określone są w odniesieniu do całej gminy, jako jednostki podziału administracyjnego, a nie odnoszą
się jedynie do władz gminy, których bezpośredni wpływ na działalność instytucji sprawujących
w różnej formie opiekę nad zabytkami jest ograniczony tylko do nielicznych. Głównym odbiorcą
Programu jest lokalna wspólnota samorządowa. W zamierzeniu beneficjentami programu mają stać się
nie tylko prywatni właściciele czy użytkownicy obiektów zabytkowych, ale również mieszkańcy
gminy. Istotnym celem Programu jest dążenie do osiągnięcia odczuwalnej i akceptowanej społecznie
poprawy w zakresie: stanu zachowania i utrzymania obiektów zabytkowych znajdujących się na
terenie gminy, szeroko pojmowanego zasobu dziedzictwa kulturowego oraz zachowania krajobrazu
kulturowego. Ważne jest, aby poprawa ta dokonywała się przy partycypacji mieszkańców gminy,
w różnych formach ich życiowej aktywności (praca zawodowa, działalność społeczna, działania
wynikające z prawa własności lub z użytkowania obiektów zabytkowych) zaangażowanych w opiekę
nad zabytkami. Obowiązkiem władz publicznych w tym względzie jest z kolei pobudzanie
i usprawnianie mechanizmów regulujących kwestie tej opieki oraz tworzenie i wspieranie inicjatyw
mających taką opiekę na celu.
2. Podstawa prawna opracowania Gminnego programu opieki nad zabytkami
Podstawę prawną opracowania Gminnego programu opieki nad zabytkami stanowi ustawa
z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, która mówi o obowiązku
sporządzania przez samorządy wojewódzkie, powiatowe oraz gminne, na okres czterech lat Gminnego
programu opieki nad zabytkami.
W świetle ustawy ochrona zabytków to aktywność administracji publicznej, która ma na celu
stworzenie sprzyjających okoliczności prawnych, finansowych i organizacyjnych, służących
zachowaniu, zagospodarowaniu i utrzymaniu zabytków, zapobieganie zagrożeniom, niszczeniu,
niewłaściwemu użytkowaniu, uszczupleniu zasobów zabytków, a także kontroli stanu zachowania
i przeznaczenia zabytków oraz uwzględnianie tych zadań w kształtowaniu polityki planistycznej
i środowiskowej. Terminem opieka nad zabytkami ustawa obejmuje działania właścicieli zabytków,
które tworzą warunki dla naukowego badania zabytków, prowadzenia przy nich prac
konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych, zabezpieczenia i utrzymania ich samych oraz
ich otoczenia w jak najlepszym stanie oraz popularyzowania i upowszechniania wiedzy o nich.
W ustawie określono kwestie związane z ochroną i zarządzaniem dziedzictwem kulturowym,
a szczególnie zagadnienia tworzenia krajowego programu ochrony i opieki nad zabytkami, organizację
organów ochrony zabytków (zadania i kompetencje w zakresie ochrony zabytków wykonuje
Generalny Konserwator Zabytków w imieniu ministra właściwego do spraw kultury i ochrony
dziedzictwa narodowego oraz Wojewódzcy Konserwatorzy Zabytków działający w imieniu
wojewodów), zakres i formy ochrony zabytków (którymi są: wpisanie do rejestru zabytków, uznanie
za pomnik historii, utworzenie parku kulturowego oraz ustalenie ochrony w miejscowym planie
zagospodarowania
przestrzennego),
a także
zasady
finansowania
prac
konserwatorskich,
restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru. Zapisy ustawy, zwłaszcza
w punktach dotyczących form ochrony zabytków, są komplementarne do zapisów ustaw:
o samorządzie terytorialnym (t.j. Dz. U. 2013 poz. 594, ze zm.), o planowaniu przestrzennym (t.j. Dz.
U. 2015 poz. 199) oraz o ochronie przyrody (t.j. Dz. U. 2013 poz. 627, ze zm.). Ponadto, ustawa
dookreśla zakres zadań dotyczących ochrony zabytków i opieki nad nimi administracji samorządu
gminnego i powiatowego.
Art. 87 ust. 2 cytowanej ustawy, wyznacza cele opracowania Gminnego programu opieki nad
zabytkami i są one następujące:
1. Włączenie problemów ochrony zabytków do systemu zadań strategicznych, wynikających
z koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju;
2. Uwzględnianie uwarunkowań ochrony zabytków, w tym krajobrazu kulturowego i dziedzictwa
archeologicznego łącznie z uwarunkowaniami ochrony przyrody i równowagi ekologicznej;
3. Zahamowanie procesów degradacji zabytków i doprowadzenie do poprawy stanu ich zachowania;
4. Wyeksponowanie poszczególnych zabytków oraz walorów krajobrazu kulturowego;
5. Podejmowanie działań zwiększających atrakcyjność zabytków dla potrzeb społecznych,
turystycznych i edukacyjnych oraz wspieranie inicjatyw sprzyjających wzrostowi środków
finansowych na opiekę nad zabytkami;
6. Określenie warunków współpracy z właścicielami zabytków eliminujących sytuacje konfliktowe
związane z wykorzystaniem tych zabytków;
7. Podejmowanie przedsięwzięć umożliwiających tworzenie miejsc pracy związanych z opieką nad
zabytkami.
3. Uwarunkowania prawne ochrony i opieki nad zabytkami w Polsce
Ochrona i opieka nad dziedzictwem kulturowym na terenie Rzeczypospolitej Polskiej jest
regulowana wieloma aktami prawnymi, które powinny być uwzględniane w opracowywaniu
programów opieki nad zabytkami. Obowiązujące uregulowania prawne, dotyczące ochrony zabytków
i opieki nad zabytkami, zostały zawarte w:
•
Konstytucji RP (Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U.
nr 78, poz. 483, ze zm.) w przepisach:
- Art. 5: „Rzeczpospolita Polska (…) strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę
środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju”.
- Art. 6 ust. 1: „Rzeczpospolita Polska stwarza warunki upowszechniania i równego dostępu do dóbr
kultury, będącej źródłem tożsamości narodu polskiego, jego trwania i rozwoju oraz (...) udziela
pomocy Polakom zamieszkałym za granicą w zachowaniu ich związków z narodowym dziedzictwem
kulturalnym”.
- Art. 86: „Każdy jest obowiązany do dbałości o stan środowiska i ponosi odpowiedzialność za
spowodowane przez siebie jego pogorszenie. Zasady tej odpowiedzialności określa ustawa”.
•
ustawie z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U.
2014 poz. 1446, ze zm.), która jest głównym aktem prawnym regulującym zasady ochrony i opieki
nad zabytkami w Polsce. Przy opracowaniu programu opieki nad zabytkami należy uwzględnić
przepisy tej ustawy, takie jak:
- Art. 3: definiuje podstawowe pojęcia użyte w ustawie, takie jak: zabytek, zabytek nieruchomy,
zabytek ruchomy, zabytek archeologiczny, instytucja kultury wyspecjalizowana w opiece nad
zabytkami, prace konserwatorskie, prace restauratorskie, roboty budowlane, badania konserwatorskie,
architektoniczne, archeologiczne, historyczny układ urbanistyczny lub ruralistyczny, historyczny
zespół budowlany, krajobraz kulturowy, otoczenie zabytku.
W tym miejscu należy wyjaśnić pojęcie zabytku. Zabytek, jest to nieruchomość lub rzecz
ruchoma, ich części lub zespoły, które są dziełem człowieka lub związane są z jego działalnością.
Stanowią one świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie
społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową.
- Art. 4: objaśnia, że ochrona zabytków polega na podejmowaniu w szczególności przez organy
administracji
publicznej
organizacyjnych
działań
i finansowych
mających
na
umożliwiających
celu:
„zapewnienie
warunków
zachowanie
zabytków
trwałe
prawnych,
oraz
ich
zagospodarowanie i utrzymanie; zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla
wartości
zabytków;
udaremnianie
niszczenia
i niewłaściwego
korzystania
z zabytków;
przeciwdziałanie kradzieży, zaginięciu lub nielegalnemu wywozowi zabytków za granicę; kontrolę
stanu zachowania i przeznaczenia zabytków; uwzględnianie zadań ochronnych w planowaniu
i zagospodarowaniu przestrzennym oraz przy kształtowaniu środowiska”.
- Art. 5: określa, w sposób otwarty, kwestię opieki nad zabytkami: „Opieka nad zabytkami
sprawowana jest przez jego właściciela lub posiadacza i polega, w szczególności, na zapewnieniu
warunków naukowego badania i dokumentowania zabytku; prowadzenia prac konserwatorskich,
restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku; zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego
otoczenia w jak najlepszym stanie; korzystania z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie
jego wartości; popularyzowania i upowszechniania wiedzy o zabytku oraz o jego znaczeniu dla
historii kultury”.
- Art. 6: klasyfikuje w układzie rzeczowym przedmioty ochrony i zarazem stanowi szczegółową
definicję zabytku:
„1. Ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania:
1) zabytki nieruchome będące, w szczególności:
a) krajobrazami kulturowymi,
b) układami urbanistycznymi, ruralistycznymi i zespołami budowlanymi,
c) dziełami architektury i budownictwa,
d) dziełami budownictwa obronnego,
e) obiektami techniki, a zwłaszcza kopalniami, hutami, elektrowniami i innymi zakładami
przemysłowymi,
f) cmentarzami,
g) parkami, ogrodami i innymi formami zaprojektowanej zieleni,
h) miejscami upamiętniającymi wydarzenia historyczne bądź działalność wybitnych osobistości lub
instytucji;
2) zabytki ruchome będące, w szczególności:
a) dziełami sztuk plastycznych, rzemiosła artystycznego i sztuki użytkowej,
b) kolekcjami stanowiącymi zbiory przedmiotów zgromadzonych i uporządkowanych według
koncepcji osób, które tworzyły te kolekcje,
c) numizmatami oraz pamiątkami historycznymi, a zwłaszcza militariami, sztandarami, pieczęciami,
odznakami, medalami i orderami,
d) wytworami techniki, a zwłaszcza urządzeniami, środkami transportu oraz maszynami i narzędziami
świadczącymi o kulturze materialnej, charakterystycznymi dla dawnych i nowych form gospodarki,
dokumentującymi poziom nauki i rozwoju cywilizacyjnego,
e) materiałami bibliotecznymi, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r.
o bibliotekach,
f) instrumentami muzycznymi,
g) wytworami sztuki ludowej i rękodzieła oraz innymi obiektami etnograficznymi,
h) przedmiotami upamiętniającymi wydarzenia historyczne bądź działalność wybitnych osobistości
lub instytucji;
3) zabytki archeologiczne będące, w szczególności:
a) pozostałościami terenowymi pradziejowego i historycznego osadnictwa,
b) cmentarzyskami,
c) kurhanami,
d) reliktami działalności gospodarczej, religijnej i artystycznej.
2. Ochronie mogą podlegać nazwy geograficzne, historyczne lub tradycyjne nazwy obiektu
budowlanego, placu, ulicy lub jednostki osadniczej”.
- Art 7: reguluje następujące formy ochrony zabytków:
1) Wpis do rejestru zabytków, który dla zabytków znajdujących się na terenie województwa prowadzi
Wojewódzki Konserwator Zabytków.
2) Uznanie za pomnik historii, zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru lub parku kulturowego
o szczególnej wartości dla kultury przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek ministra
właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa kulturowego.
3) Utworzenie parku kulturowego, w celu ochrony krajobrazu kulturowego oraz zachowania
wyróżniających się krajobrazowo terenów z zabytkami nieruchomymi charakterystycznymi dla
miejscowej tradycji budowlanej i osadniczej. Park kulturowy może utworzyć, na podstawie uchwały,
rada gminy po zasięgnięciu opinii Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.
4) Ustalenia ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo w decyzji
o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy, decyzji
o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej lub
decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji w zakresie lotniska użytku publicznego. Dotyczą
w szczególności: zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków i ich otoczenia, innych
zabytków nieruchomych znajdujących się w gminnej ewidencji zabytków oraz parków kulturowych.
W studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz w miejscowym
planie zagospodarowania przestrzennego ustala się również, w zależności od potrzeb, strefy ochrony
konserwatorskiej obejmujące obszary, na których obowiązują określone ustaleniami planu
ograniczenia, zakazy i nakazy, mające na celu ochronę znajdujących się na tym obszarze zabytków.
Rejestr zabytków - dla zabytków znajdujących się na terenie województwa prowadzi Wojewódzki
Konserwator Zabytków. Do rejestru wpisuje się zabytek nieruchomy na podstawie decyzji wydanej
przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z urzędu bądź na wniosek właściciela zabytku
nieruchomego lub użytkownika wieczystego gruntu, na którym znajduje się zabytek nieruchomy. Do
rejestru może być również wpisane otoczenie zabytku wpisanego do rejestru, a także nazwa
geograficzna, historyczna lub tradycyjna tego zabytku. Wpis do rejestru historycznego układu
urbanistycznego, ruralistycznego lub historycznego zespołu budowlanego nie wyłącza możliwości
wydania decyzji o wpisie do rejestru wchodzących w skład tych układów lub zespołu zabytków
nieruchomych. Wpisanie zabytku nieruchomego do rejestru ujawnia się w księdze wieczystej danej
nieruchomości na wniosek Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, na podstawie decyzji o wpisie
do rejestru tego zabytku. Wpisy do rejestru są wolne od opłat. Skreślenie z rejestru zabytków
następuje na wniosek właściciela zabytku lub użytkownika wieczystego gruntu, na którym znajduje
się zabytek nieruchomy lub z urzędu, na podstawie decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa
Narodowego. Na podstawie decyzji Wojewódzki Konserwator Zabytków występuje z wnioskiem
o wykreślenie wpisu z księgi wieczystej i z katastru nieruchomości. Informacja o skreśleniu ogłoszona
jest w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Wykreślenia wolne są od opłat. Zabytek ruchomy wpisuje
się do rejestru na podstawie decyzji wydanej przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków - na
wniosek właściciela tego zabytku. Wojewódzki Konserwator Zabytków może wydać decyzję o wpisie
z urzędu - w przypadku uzasadnionej obawy zniszczenia, uszkodzenia lub nielegalnego wywiezienia
zabytku za granicę.
Pomnik historii - Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, na wniosek ministra właściwego do spraw
kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, w drodze rozporządzenia, może uznać za pomnik historii
zabytek nieruchomy wpisany do rejestru lub park kulturowy o szczególnej wartości dla kultury,
określając jego granice. Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego może
złożyć wniosek, po uzyskaniu opinii Rady Ochrony Zabytków. Cofnięcie uznania zabytku
nieruchomego za pomnik historii następuje w trybie przewidzianym dla jego uznania. Minister
właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego może przedstawić Komitetowi
Dziedzictwa Światowego wniosek o wpis pomnika historii na Listę Światowego Dziedzictwa
Kulturowego i Naturalnego UNESCO w celu objęcia tego pomnika ochroną na podstawie Konwencji
w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego.
Park kulturowy - jest formą ochrony zabytków. Tworzony jest w celu ochrony krajobrazu
kulturowego oraz zachowania wyróżniających się krajobrazowo terenów z zabytkami nieruchomymi
charakterystycznymi dla miejscowej tradycji budowlanej i osadniczej. Park może być powoływany
przez radę gminy, po zasięgnięciu opinii Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.
- Art. 16 ust. 1: wskazuje radę gminy, jako organ tworzący park kulturowy, w celu ochrony
krajobrazu kulturowego oraz zachowania wyróżniających się krajobrazowo terenów z zabytkami
nieruchomymi charakterystycznymi dla miejscowej tradycji budowlanej i osadniczej. Jest on tworzony
na podstawie uchwały, po zasięgnięciu opinii Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.
- Art. 17: określa zakazy i ograniczenia dotyczące terenu parku kulturowego, związane
z: prowadzeniem robót budowlanych oraz działalności przemysłowej, rolniczej, hodowlanej,
handlowej lub usługowej, zmianami sposobu korzystania z zabytków nieruchomych, umieszczaniem
tablic, napisów, ogłoszeń reklamowych i innych znaków niezwiązanych z ochroną parku kulturowego,
z wyjątkiem znaków drogowych i znaków związanych z ochroną porządku i bezpieczeństwa
publicznego, z zastrzeżeniem art. 12 ust. 1, składowaniem lub magazynowaniem odpadów.
- Art. 18: „1. Ochronę zabytków i opiekę nad zabytkami uwzględnia się przy sporządzaniu
i aktualizacji koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju, strategii rozwoju województw,
planów zagospodarowania przestrzennego województw, analiz i studiów z zakresu zagospodarowania
przestrzennego
powiatu,
strategii
rozwoju
gmin,
studiów
uwarunkowań
i kierunków
zagospodarowania przestrzennego gmin oraz miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego.
2. W koncepcji, strategiach, analizach, planach i studiach, o których mowa w ust. 1, w szczególności:
1) uwzględnia się krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami;
2) określa się rozwiązania niezbędne do zapobiegania zagrożeniom dla zabytków, zapewnienia im
ochrony przy realizacji inwestycji oraz przywracania zabytków do jak najlepszego stanu;
3) ustala się przeznaczenie i zasady zagospodarowania terenu uwzględniające opiekę nad zabytkami”.
- Art. 19: wskazuje, że „1. w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego
gminy oraz w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego uwzględnia się, w szczególności
ochronę: zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru i ich otoczenia, innych zabytków
nieruchomych, znajdujących się w gminnej ewidencji zabytków, parków kulturowych.
2. W przypadku gdy gmina posiada Gminny program opieki nad zabytkami, ustalenia tego programu
uwzględnia się w studium i planie, o których mowa w ust. 1.
3. W studium i planie, o których mowa w ust. 1, ustala się, w zależności od potrzeb, strefy ochrony
konserwatorskiej obejmujące obszary, na których obowiązują określone ustaleniami planu
ograniczenia, zakazy i nakazy, mające na celu ochronę znajdujących się na tym obszarze zabytków”.
- Art. 20: mówi o konieczności uzgadniania projektów i zmian planów zagospodarowania
przestrzennego wojewódzkich i miejscowych z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków.
- Art. 21: „Ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami
przez województwa, powiaty i gminy”.
- Art. 22: „1. Generalny Konserwator Zabytków prowadzi krajową ewidencję zabytków w formie
zbioru kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się w wojewódzkich ewidencjach zabytków.
2. Wojewódzki Konserwator Zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart
ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa.
3. Włączenie karty ewidencyjnej zabytku ruchomego niewpisanego do rejestru do wojewódzkiej
ewidencji zabytków może nastąpić za zgodą właściciela tego zabytku.
4. Wójt (prezydent miasta, burmistrz) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart
adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy, objętych wojewódzką ewidencją zabytków”.
- Art. 89: wskazuje, że „organami ochrony zabytków są:
1) minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, w imieniu którego zadania
i kompetencje, w tym zakresie, wykonuje Generalny Konserwator Zabytków;
2) wojewoda, w imieniu którego zadania i kompetencje, w tym zakresie, wykonuje Wojewódzki
Konserwator Zabytków”.
•
ustawie z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. 2015 poz. 1515), gdzie
w art. 7 ust 1 pkt. 9 zostały określone zadania własne gminy: „zaspokajanie zbiorowych potrzeb
wspólnoty należy do zadań własnych gminy. W szczególności zadania własne obejmują sprawy (…)
kultury, w tym (…) ochrony zabytków i opieki nad zabytkami”. Pośrednio do ochrony zabytków
odnoszą się zadania obejmujące kwestie: ładu przestrzennego, gospodarki nieruchomościami, ochrony
środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej, gminnych dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji
ruchu drogowego, bibliotek gminnych i innych instytucji kultury, kultury fizycznej i turystyki, zieleni
gminnej i zadrzewień, cmentarzy gminnych, utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności
publicznej oraz obiektów administracyjnych, promocji gminy.
Istotne uregulowania prawne dotyczące ochrony zabytków i opieki nad zabytkami, znajdują
się w innych obowiązujących ustawach, w tym:
•
ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz.
U. 2015 poz. 199). Ustawa określa zasady kształtowania polityki przestrzennej przez jednostki
samorządu terytorialnego i organy administracji rządowej oraz zakres i sposoby postępowania
w sprawach przeznaczania terenów na określone cele oraz ustalania zasad ich zagospodarowania
i zabudowy. Ustawa, mówi także, że w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, uwzględnia
się wymagania ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej.
•
ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t.j. Dz. U. 2013 poz. 1409, ze zm.).
Ustawa ta normuje działalność obejmującą sprawy projektowania, budowy, utrzymania i rozbiórki
obiektów budowlanych oraz określa zasady działania organów administracji publicznej w tych
dziedzinach. Przepisy ustawy nie naruszają przepisów odrębnych, a w szczególności, między innymi
o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - w odniesieniu do obiektów i obszarów wpisanych do
rejestru zabytków oraz obiektów i obszarów objętych ochroną konserwatorską na podstawie
miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.
•
ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. 2013 poz. 1232,
ze zm.), która mówi między innymi o tym, że ochrona środowiska polega na zachowaniu wartości
kulturowych.
•
ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz. U. 2013 poz. 627, ze zm.),
której przepisy określają między innymi kompetencje dotyczące wycinki i pielęgnacji drzew, na
terenach objętych prawną ochroną konserwatorską.
•
ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. 2015 poz.
782). W rozumieniu ustawy, celem publicznym jest między innymi: opieka nad nieruchomościami,
stanowiącymi zabytki w rozumieniu przepisów o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Ustawa
określa między innymi postępowanie wobec nieruchomości objętych prawną ochroną konserwatorską.
•
ustawa z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności
kulturalnej (t.j. Dz. U. 2012 poz. 406, ze zm.). Ustawa precyzuje, że działalność kulturalna polega na
upowszechnianiu i ochronie kultury (art. 1 ust. 1). Mecenat nad działalnością kulturalną sprawuje
państwo i polega on na wspieraniu i promocji twórczości, edukacji i oświaty kulturalnej, działań
i inicjatyw kulturalnych oraz opieki nad zabytkami. (art. 1 ust. 2). Mecenat nad działalnością
kulturalną sprawują też jednostki samorządu terytorialnego (art. 1 ust. 4). Art. 2 ustawy wymienia
formy organizacyjne działalności kulturalnej, wśród których znajdują się obok teatrów, oper, operetek,
filharmonii, orkiestr, kin, muzeów, bibliotek, domów kultury, ognisk artystycznych, galerii sztuki ośrodki badań i dokumentacji w różnych dziedzinach kultury. Jednostki samorządu terytorialnego
organizują działalność kulturalną, tworząc samorządowe instytucje kultury, dla których prowadzenie
takiej działalności jest podstawowym celem statutowym. Prowadzenie działalności kulturalnej jest
zadaniem własnym jednostek samorządu terytorialnego o charakterze obowiązkowym (art. 9 ust.
1 i 2). Instytucje kultury, a zwłaszcza muzea, jednostki organizacyjne mające na celu opiekę nad
zabytkami, ośrodki badań i dokumentacji, biura wystaw artystycznych, galerie i centra sztuki,
Filmoteka Narodowa, biblioteki, domy i ośrodki kultury, świetlice i kluby, ogniska artystyczne, domy
pracy twórczej - prowadzą w szczególności działalność w zakresie upowszechniania kultury. Do
podstawowych zadań tych instytucji należy między innymi sprawowanie opieki nad zabytkami.
•
ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie
(t.j. Dz. U. 2014 poz. 1118, ze zm.). W ramach ustawy, gminy mogą wspierać działalność kulturalną
związaną z ochroną zabytków i tradycji prowadzoną przez organizacje pozarządowe (między innymi
stowarzyszenia).
Zasady ochrony zabytków, znajdujących się w muzeach i bibliotekach, zostały określone w:
•
ustawie z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (t.j. Dz. U. 2012 poz. 987, ze zm). Określa
podstawowe ramy i zasady funkcjonowania polskich muzeów. Według przepisów ustawy „Muzeum
jest jednostką organizacyjną nie nastawioną na osiąganie zysku, której celem jest trwała ochrona dóbr
kultury,
informowanie
o wartościach
i treściach
gromadzonych
zbiorów,
upowszechnianie
podstawowych wartości historii, nauki i kultury polskiej oraz światowej, kształtowanie wrażliwości
poznawczej i estetycznej oraz umożliwianie kontaktu ze zbiorami” (art. 1).
Zgodnie z ustawą muzeum realizuje powyższe cele poprzez:
„1) gromadzenie dóbr kultury w statutowo określonym zakresie,
2) katalogowanie i naukowe opracowywanie zgromadzonych muzealiów,
3) przechowywanie gromadzonych dóbr kultury, w warunkach zapewniających im właściwy stan
zachowania i bezpieczeństwo, oraz magazynowanie ich w sposób dostępny do celów naukowych,
4) zabezpieczanie i konserwację muzealiów oraz, w miarę możliwości, zabezpieczanie stanowisk
archeologicznych oraz innych nieruchomych obiektów kultury materialnej i przyrody,
5) urządzanie wystaw,
6) organizowanie i prowadzenie badań, ekspedycji naukowych oraz prac wykopaliskowych,
7) prowadzenie działalności edukacyjnej,
8) udostępnianie zbiorów do celów naukowych i edukacyjnych,
9) zapewnianie właściwych warunków zwiedzania i korzystania ze zbiorów,
10) prowadzenie działalności wydawniczej” (art. 2).
Gmina jako podmiot tworzący (lub przejmujący) muzeum zobowiązana jest do:
1) zapewnienia środków potrzebnych do utrzymania i rozwoju muzeum,
2) zapewnienia bezpieczeństwa zgromadzonym zbiorom,
3) sprawowania nadzoru nad muzeum.
•
ustawie z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (t.j. Dz. U. 2012 poz. 642, ze zm.). Mówi,
iż biblioteki i ich zbiory stanowią dobro narodowe, służą zachowaniu dziedzictwa narodowego.
Biblioteki organizują i zapewniają dostęp do zasobów dorobku nauki i kultury polskiej oraz
światowej.
Ochronę materiałów archiwalnych regulują przepisy:
•
ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (t.j. Dz. U.
2011 nr 123 poz. 698, ze zm.).
4. Uwarunkowania zewnętrzne ochrony dziedzictwa kulturowego
Dokumenty, do których odwołuje się Gminny program opieki nad zabytkami połączono na
trzech poziomach: ogólnokrajowym, regionalnym (wojewódzkim) oraz lokalnym. Są to różnego
rodzaju strategie, studia i programy.
Gminny program opieki nad zabytkami Gminy Strzelce Opolskie zbieżny jest ze
strategicznymi celami państwa w zakresie ochrony i opieki nad zabytkami. Cele te wymienione są
w następujących dokumentach:
•
Tezy do Krajowego Programu Ochrony Zabytków i Opieki nad Zabytkami
Tezy do Krajowego Programu Ochrony Zabytków i Opieki nad Zabytkami, opracowane przez
zespół Rady Ochrony Zabytków przy Ministrze Kultury pod przewodnictwem prof. dr hab. Bogumiły
Rouby,
są
niezwykle
ważnym
dokumentem,
związanym
z ochroną
zabytków
w Polsce.
W dokumencie zapisano między innymi: „Ochrona i konserwacja zabytków jest istotnym elementem
polityki kulturalnej Państwa, są one bowiem nie tylko śladem przeszłości, ale także cennym
składnikiem kultury współczesnej, przyczyniającym się do kształtowania przyjaznego człowiekowi
środowiska jego życia. (...) Ich zachowanie, ochrona i konserwacja jest działaniem ważnym
w interesie publicznym ze względu na znaczenie zabytków w procesie edukacji, humanizacji
społeczeństwa, jego kulturowej identyfikacji, wreszcie także znaczenie dla sfery ekonomii
i gospodarki”.
W opracowaniu zostały zawarte cele i zadania dla Programu Krajowego. Stwierdzono, że
„celem Programu jest wzmocnienie ochrony i opieki nad tą istotną częścią dziedzictwa kulturowego
oraz poprawa stanu zabytków w Polsce”.
Za istotne, uznano przypomnienie podstawowych zasad konserwatorskich porządkujących
sferę ochrony zabytków, które dotyczą konserwatorów, pracowników urzędów, restauratorów dzieł
sztuki, architektów, urbanistów, pracowników budowlanych, archeologów, badaczy, właścicieli
i użytkowników, w tym duchownych.
Podstawowe zasady konserwatorskie:
• zasady primum non nocere (z łac. - po pierwsze nie szkodzić);
• zasady maksymalnego poszanowania oryginalnej substancji zabytku i wszystkich jego wartości
(materialnych i niematerialnych);
• zasady minimalnej niezbędnej ingerencji;
• zasady, zgodnie z którą usuwać należy to (i tylko to), co na oryginał działa niszcząco;
• zasady czytelności i odróżnialności ingerencji;
• zasady odwracalności metod i materiałów;
• zasady wykonywania wszelkich prac zgodnie z najlepszą wiedzą i na najwyższym poziomie.
W dokumencie do opracowania krajowego programu ochrony zabytków i opieki nad
zabytkami wyznaczone zostały następujące założenia w zakresie:
- uwarunkowań dotyczących ochrony i opieki nad zabytkami: określenie stanu zabytków:
nieruchomych, ruchomych i archeologicznych oraz stanu zabytków techniki, pomników historii
i obiektów wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego UNESCO.
Dodatkowo ocena stanu służb związanych z ochroną i opieką nad zabytkami i stan uregulowań
finansowych, organizacyjnych i prawnych.
- działań o charakterze systemowym: powiązanie ochrony zabytków z polityką ekologiczną, ochrony
przyrody, architektoniczną i przestrzenną, celną i polityką bezpieczeństwa państwa; przygotowanie
strategii i głównych założeń ochrony dziedzictwa kulturowego w Polsce i wprowadzenie jej do polityk
sektorowych.
-
systemu
finansowania:
stworzenie
sprawnego
systemu
finansowania
ochrony
i opieki
konserwatorskiej.
- dokumentowania, monitorowania i standaryzacji metod działania: co oznacza ujednolicenie metod
działań profilaktycznych, konserwatorskich, restauratorskich i ochronnych.
-
kształcenia
i edukacji:
kształcenie
profilaktyczne,
podyplomowe
i system
uznawalności
wykształcenia, edukacja społeczeństwa, edukacja właścicieli i użytkowników.
- współpracy międzynarodowej: współpraca z instytucjami i organizacjami, współpraca w obszarze
Europy Środkowej.
•
Narodowa Strategia Rozwoju Kultury na lata 2004 - 2013 wraz z Uzupełnieniem na lata
2004 - 2020
Narodowa Strategia Rozwoju Kultury na lata 2004 - 2013, przyjęta przez Radę Ministrów
21 września 2004 r., rozwinięta w 2005 r., poprzez przygotowane przez Ministerstwo Kultury
uzupełnienie Narodowej Strategii Rozwoju Kultury na lata 2004 - 2020, jest podstawowym
dokumentem rządowym, w którym w oparciu o rzetelną analizę podjęto próbę określenia zasad
polityki kulturalnej państwa w warunkach rynkowych. Stanowi ona podstawę do dalszych
systemowych rozwiązań w dziedzinie kultury. Misją tej strategii jest „zrównoważony rozwój kultury
jako najwyższej wartości przenoszonej ponad pokoleniami, określającej całokształt historycznego
i cywilizacyjnego dorobku Polski, wartości warunkującej tożsamość narodową i zapewniającej
ciągłość tradycji i rozwój regionów”.
Uznając kulturę za jeden z podstawowych czynników rozwoju regionów zapisano w strategii
następujące priorytety:
- wzrost efektywności zarządzania kulturą,
- wprowadzenie innowacyjnych rozwiązań w systemie działalności kulturalnej i w systemie
upowszechniania kultury,
- wzrost uczestnictwa i wyrównanie szans w dostępie do szkolnictwa artystycznego, dóbr i usług
kultury,
- poprawa warunków działalności artystycznej,
- efektywna promocja twórczości,
- zachowanie dziedzictwa kulturowego i aktywna ochrona zabytków,
- zmniejszenie luki cywilizacyjnej przez modernizację i rozbudowę infrastruktury kultury.
Uzupełnienie Narodowej Strategii Rozwoju Kultury na lata 2004 - 2020 wprowadza programy
operacyjne służące realizacji strategii. Jednym z nich jest Program Operacyjny „Dziedzictwo
kulturowe”.
W programie wyróżnione zostały dwa komplementarne priorytety:
- rewaloryzacja zabytków nieruchomych i ruchomych oraz rozwój kolekcji muzealnych.
Podstawowym zadaniem priorytetu jest poprawa stanu zachowania zabytków, kompleksowa ich
rewaloryzacja, zwiększenie roli zabytków w rozwoju turystyki, poprawa warunków instytucjonalnych,
prawnych i organizacyjnych w zakresie ochrony zabytków i ich dokumentacji, zabezpieczenie
zabytków, muzealiów i archiwaliów przed skutkami klęsk żywiołowych, kradzieżami i nielegalnym
wywozem za granicę.
- zadania związane z zakupami dzieł sztuki i kolekcji dla instytucji muzealnych, zakupami
starodruków i archiwaliów, konserwacji i digitalizacji muzealiów, archiwaliów, starodruków,
księgozbiorów oraz zbiorów filmowych, wspieraniu rozwoju muzealnych pracowni konserwatorskich
oraz nowych technik konserwacji zabytków ruchomych.
•
Strategia Rozwoju Kraju 2020 - Aktywne społeczeństwo, Konkurencyjna gospodarka,
Sprawne państwo
Strategia Rozwoju Kraju 2020 została uchwalona przez Radę Ministrów w dniu 25 września
2012 r. Jest to główna strategia rozwojowa w średnim horyzoncie czasowym, wskazuje strategiczne
zadania państwa, których podjęcie w perspektywie najbliższych lat jest niezbędne, by wzmocnić
procesy rozwojowe.
Strategia wyznacza trzy obszary strategiczne, w których będą się koncentrować główne
zadania:
1. Sprawne i efektywne państwo;
2. Konkurencyjna gospodarka;
3. Spójność społeczna i terytorialna.
W Strategii pojawiają się zapisy mówiące o wprowadzeniu obowiązku sporządzania planów
zagospodarowania przestrzennego obszarów funkcjonalnych obejmujących obszary miejskie,
a w szczególności metropolitalne, tereny wrażliwe rozwojowo, związane z ochroną między innymi
dziedzictwa kulturowego (Cel I.1. Przejście od administrowania do zarządzania rozwojem, Priorytet
I.1.5. Zapewnienie ładu przestrzennego).
Drugim ważnym, podkreślonym przez strategię obszarem jest digitalizacja zasobów
dziedzictwa narodowego oraz zapewnienie właściwego ich przechowywania (Cel II.5. Zwiększenie
wykorzystania technologii cyfrowych, Priorytet II.5.3. Zapewnienie odpowiedniej jakości treści
i usług cyfrowych; Cel III.2. Zapewnienie dostępu i określonych standardów usług publicznych,
Priorytet III.2.1. Podnoszenie jakości i dostępności usług publicznych).
Ponadto wspierany będzie rozwój infrastruktury społecznej - w tym infrastruktury kulturalnej
- oraz działania na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego, co stanowi ważny czynnik rozwoju
i podnoszenia
atrakcyjności
gminy
(Cel
III.3.
Wzmocnienie
mechanizmów
terytorialnego
równoważenia rozwoju oraz integracja przestrzenna dla rozwijania i pełnego wykorzystania
potencjałów regionalnych, Priorytet III.3.2. Wzmacnianie ośrodków wojewódzkich).
•
Strategia rozwoju kapitału społecznego 2020
Strategia rozwoju kapitału społecznego 2020 została przyjęta uchwałą nr 104 przez Radę
Ministrów dnia 18 czerwca 2013 r. Jest jedną z dziewięciu tzw. strategii zintegrowanych, służących
wdrożeniu SRK 2020. Jako cel główny wskazano w niej wzmocnienie udziału kapitału społecznego
w rozwoju społeczno - gospodarczym Polski, w którego ramach określono cztery cele szczegółowe.
W kontekście ochrony zabytków i opieki nad nimi wskazać można czwarty z celów „Rozwój
i efektywne wykorzystanie potencjału kulturowego i kreatywnego”, a zwłaszcza jego priorytet 4.1.
„Wzmocnienie roli kultury w budowaniu spójności społecznej”. Wytyczone tutaj kierunki działań to:
4.1.1. Tworzenie warunków wzmacniania tożsamości i uczestnictwa w kulturze na poziomie
lokalnym, regionalnym i krajowym.
4.1.2. Ochrona dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego oraz krajobrazu.
4.1.3. Digitalizacja, cyfrowa rekonstrukcja i udostępnianie dóbr kultury.
Walory i potencjał tkwiący w dziedzictwie kulturowym są postrzegane w strategii jako
„kluczowy element potencjału kulturowego”, a tym samym jedna z „szans rozwojowych dla całego
społeczeństwa”. W strategii podnosi się także kwestię znaczenia aktywnej partycypacji społecznej
w ochronie zabytków i opiece nad nimi.
•
Krajowy Program Ochrony Zabytków i Opieki nad Zabytkami 2014 - 2017
Krajowy Program Ochrony Zabytków i Opieki nad Zabytkami na lata 2014 - 2017 przyjęty
został w dniu 24 czerwca 2014 r. przez Radę Ministrów. Dokument ma usprawnić nadzór nad
służbami konserwatorskimi oraz określić źródła finansowania inwestycji i procedur administracyjnych
związanych z wydawaniem decyzji oraz przyznawaniem funduszy na prace podejmowane w obiektach
zabytkowych.
Uchwalony program jest pierwszym dokumentem porządkującym działania organów
sprawujących opiekę nad zabytkami. Z programu będą pochodzić fundusze między innymi na
szkolenia dla urzędników i ujednolicenie kwestii formalnych. Wśród zadań uwzględnionych
w przyjętym dokumencie znalazło się porządkowanie rejestru zabytków oraz przygotowanie zasad
oceny stanu zachowania zabytków nieruchomych. Program ma na celu także zwiększenie
uspołecznienia ochrony zabytków i opieki nad zabytkami poprzez promowanie takich narzędzi jak
konkursy, konsultacje z mieszkańcami i współpraca z mediami. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa
Narodowego zamierza przeznaczyć na jego realizację 26,5 mln zł. Dokument doprecyzowuje ponadto
kompetencje samorządów w zakresie realizowania projektów konserwatorskich i rewitalizacyjnych.
Zgodnie z nowymi ustaleniami Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Generalnego
Konserwatora Zabytków, w ciągu najbliższych 3 lat zaangażowanie samorządów w opiekę nad
zabytkami powinno znacznie wzrosnąć.
•
Koncepcja zagospodarowania przestrzennego kraju 2030 (KPZK 2030)
Koncepcja zagospodarowania przestrzennego kraju 2030, przyjęta została uchwałą nr 239
Rady Ministrów dnia 13 grudnia 2011 r. Jest to najważniejszy dokument dotyczący ładu
przestrzennego Polski. Jego celem strategicznym jest efektywne wykorzystanie przestrzeni kraju i jej
zróżnicowanych
potencjałów
rozwojowych
do
osiągnięcia:
konkurencyjności,
zwiększenia
zatrudnienia i większej sprawności państwa oraz spójności społecznej, gospodarczej i przestrzennej
w długim okresie. Koncepcja ta kładzie szczególny nacisk na budowanie i utrzymywanie ładu
przestrzennego, ponieważ decyduje on o warunkach życia obywateli, funkcjonowaniu gospodarki
i pozwala wykorzystywać szanse rozwojowe. Koncepcja formułuje także zasady i działania służące
zapobieganiu konfliktom w gospodarowaniu przestrzenią i zapewnieniu bezpieczeństwa, w tym
powodziowego. W znacznie większym stopniu niż dotychczas uwzględnia problematykę ochrony
dziedzictwa kulturowego w systemie kształtowania prawidłowej polityki przestrzennej.
Jako cele polityki przestrzennej w aspekcie ochrony zabytków wskazano:
-ograniczenie presji urbanizacyjnej na obszary dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego, poprzez
rozwój narzędzi wspierania finansowego ochrony przyrody i krajobrazu,
- wprowadzenie systemu standardów zabudowy i zagospodarowania terenu na terenach o niższym
reżimie ochronnym,
- wprowadzenie narzędzi kompensacji utraconych korzyści ekonomicznych na terenach o wysokich
restrykcjach konserwatorskich;
- wspieranie rewitalizacji zdegradowanych przestrzeni: starych dzielnic mieszkaniowych, obiektów
poprzemysłowych, pokolejowych, opuszczonych wsi przez przyjęcie regulacji z zakresu rewitalizacji
obszarów miejskich i starych zasobów mieszkaniowych.
4.1. Relacje Gminnego programu opieki nad zabytkami z dokumentami wykonanymi na
poziomie województwa i powiatu
Przy sporządzaniu Gminnego programu opieki nad zabytkami Gminy Strzelce Opolskie
omówiono uwarunkowania zewnętrzne ochrony zasobów dziedzictwa i krajobrazu kulturowego gminy
wynikające z dokumentów na poziomie:
•
wojewódzkim: Strategia Rozwoju Województwa Opolskiego do 2020 roku, Plan
Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Opolskiego, Program ochrony środowiska
województwa opolskiego na lata 2012 - 2015 z perspektywą do 2019 roku, Strategia Rozwoju
Subregionu Kędzierzyńsko - Kozielskiego do roku 2020;
•
powiatowym: Strategia Rozwoju Powiatu Strzeleckiego na lata 2014 - 2020, Aktualizacja
programu ochrony środowiska dla powiatu strzeleckiego na lata 2012 - 2015 z perspektywą na lata
2016 - 2019.
Gminny program opieki nad zabytkami Gminy Strzelce Opolskie na lata 2016 - 2019 jest
zgodny
z celami,
zasadami
i kierunkami
wyznaczonymi
w wojewódzkich
i powiatowych
dokumentach programowych oraz z dokumentami wyznaczającymi kierunki polityki przestrzennej
gminy.
Dokumenty opracowane na poziomie województwa i powiatu:
•
Strategia Rozwoju Województwa Opolskiego do 2020 r.
Strategia Rozwoju Województwa Opolskiego do 2020 roku została przyjęta uchwałą
nr XXV/325/2012 przez Sejmik Województwa Opolskiego dnia 28 grudnia 2012 r. Strategia rozwoju
województwa jest najważniejszym regionalnym dokumentem strategicznym.
Strategia powstała z myślą o optymalnym wykorzystaniu potencjałów i szans rozwojowych
regionu woj. opolskiego. W ramach procesu opracowania strategii wykorzystano analizę SWOT. Był
to istotny etap diagnostyczny wspomagający proces formułowania wyzwań, celów strategicznych
i celów operacyjnych.
Realizacja kierunków rozwoju, które zostały określone w Strategii, ma służyć osiągnięciu
wizji naszego regionu w 2020 roku:
- regionu wielokulturowego, w którym najważniejsi są jego mieszkańcy: wykształceni,
otwarci na zmianę, wiedzę i innowacje, a także aktywni - na rynku pracy i poza nim;
- przyjaznego środowiska życia dla rodzin, przedsiębiorców i wszystkich reprezentantów przestrzeni
społeczno - gospodarczej;
- województwa z atrakcyjną ofertą rynku pracy, ofertą edukacyjną, kulturalną i gospodarczą,
zachęcającą do wyboru tego regionu jako miejsca do zamieszkania, wypoczynku, inwestycji i rozwoju
działalności innowacyjnej.
W rozdziale 2, w ramach diagnozy społeczno - gospodarczej opisano dziedzictwo kulturowe,
jako jeden z wyróżników województwa opolskiego. Dziedzictwo kulturowe, którego bogactwo często
przewyższa stan posiadania innych, znacznie większych i zasobniejszych regionów w Polsce, jest
znaczącym czynnikiem rozwoju województwa opolskiego. Spośród wielu obiektów wyróżniają się
przede wszystkim zabytkowe zespoły, w tym uznane przez Prezydenta RP za Pomniki Historii.
Wizytówką regionu są liczne kompleksy zabytkowej architektury sakralnej i świeckiej. Z wielu
szlaków w województwie na uwagę zasługują także droga św. Jakuba, przebiegająca z Europy
wschodniej do Santiago de Compostela w Hiszpanii oraz szlak średniowiecznych polichromii
brzeskich łączący ponad 20 obiektów z unikalnymi gotyckimi malowidłami ściennymi. W regionie
znajdują się liczne zabytkowe świątynie na obszarach wiejskich, w szczególności drewniane kościoły
na płn. województwa, a także zabytki techniki, rzemiosła i gospodarki oraz znaczące zabytki kultury
przemysłowej, technicznej i hydrotechnicznej warte zachowania, udostępnienia i wykorzystania na
cele turystyczne. W regionie jest również wiele obiektów o dużym znaczeniu historycznym oraz
zbiorów sztuki, także współczesnej. Niestety stan techniczny wielu obiektów i zespołów dziedzictwa
kulturowego jest zły, co kwalifikuje je do renowacji i rewitalizacji, tak by podnosiły atrakcyjność
turystyczną i społeczno-kulturową regionu. O tożsamości regionalnej świadczy także dbałość
o dziedzictwo kultury niematerialnej, łączącej głównie tradycje kultury śląskiej i kresowej, co
przejawia się między innymi w specyficznym dla regionu folklorze, obyczajowości, języku i sztuce
kulinarnej. Region opolski wyróżnia tradycyjna kuchnia, z której kilkadziesiąt produktów znalazło się
na listach produktów tradycyjnych w regionie, kraju i Europie.
W strategii zdefiniowano 10 celów strategicznych, które określają docelowy, pożądany stan
rozwoju województwa opolskiego w poszczególnych obszarach realizacji strategii, wyznaczają
obszary realizacji celów operacyjnych, tj. określonych zamierzeń, przeznaczonych do realizacji,
w ramach których zaplanowano bardziej skonkretyzowane działania:
CEL STRATEGICZNY 1. Konkurencyjny i stabilny rynek pracy;
CEL STRATEGICZNY 2. Aktywna społeczność regionalna;
CEL STRATEGICZNY 3. Innowacyjna i konkurencyjna gospodarka;
CEL STRATEGICZNY 4. Dynamiczne przedsiębiorstwa;
CEL STRATEGICZNY 5. Nowoczesne usługi oraz atrakcyjna oferta turystyczno - kulturalna;
CEL STRATEGICZNY 6. Dobra dostępność rynków pracy, dóbr i usług;
CEL STRATEGICZNY 7. Wysoka jakość środowiska;
CEL STRATEGICZNY 8. Konkurencyjna aglomeracja opolska;
CEL STRATEGICZNY 9. Ośrodki miejskie biegunami wzrostu;
CEL STRATEGICZNY 10. Wielofunkcyjne obszary wiejskie.
•
Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Opolskiego
Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Opolskiego został przyjęty uchwałą nr
XLVIII/505/2010 przez Sejmik Województwa Opolskiego dnia 28 września 2010 r. Dokument jest
podstawowym narzędziem prowadzenia polityki przestrzennej na poziomie regionu, rozumianej jako
celowe oddziaływanie władz województwa na rozmieszczenie funkcji i przestrzenne różnicowanie
dynamiki rozwoju. Głównym zadaniem planu jest określenie przestrzennych uwarunkowań rozwoju
oraz
kierunków
i priorytetów
kształtowania
środowiska
przyrodniczego,
kulturowego
i zurbanizowanego w ciągu najbliższych kilkunastu lat, w dostosowaniu do strategicznych kierunków
rozwoju społecznego i gospodarczego województwa z równoczesnym uwzględnieniem koncepcji
przestrzennego zagospodarowania kraju. Stanowi on punkt wyjścia dla opracowania innych
wojewódzkich programów i dokumentów strategicznych.
Kwestia środowiska kulturowego regionu została poruszona w rozdziale poświęconym
planowaniu przestrzennemu. Wśród celów zagospodarowania przestrzennego w zakresie osadnictwa
wymienia się utrzymanie historycznie ukształtowanej sieci osadniczej województwa, podkreślając
również jako jedną z głównych zasad zagospodarowania przestrzennego „nacisk na zapewnienie
wysokiego poziomu ładu przestrzennego rozumianego, jako dążenie do harmonii, uporządkowania,
proporcjonalności
i równoważenia
środowiska
przyrodniczego
i kulturowego
z potrzebami
urbanizacji”. Również rozdział traktujący o turystyce, w istotny sposób dotyka spraw związanych
z dziedzictwem kulturowym. Wg autorów opracowania, ochrona i racjonalne wykorzystanie walorów
dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego warunkuje rozwój turystyki. W związku z tym kierunki
polityki
przestrzennej
w tym
obszarze
obejmą
m.in.:
ochronę
walorów
przyrodniczych
i krajobrazowych, ochronę, modernizację, konserwację i odbudowę obiektów i układów zabytkowych
oraz innych obiektów kultury, budowę systemu szlaków tematycznych, w tym o zasięgu
międzyregionalnym.
Obszerny rozdział planu poświęcono bezpośrednio dziedzictwu kulturowemu Opolszczyzny,
co pokazuje, jaką do tej dziedziny życia społecznego przykładają władze samorządowe województwa.
Dokument, cytując ustawę o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami definiuje pojęcia ochrony
zabytków i opieki nad zabytkami i przypomina, że „ochrona dóbr kultury materialnej i niematerialnej
jest celem polityki przestrzennej, a kształtowanie środowiska kulturowego powinno generować rozwój
innych dziedzin życia regionu. Obiekty kultury materialnej powinny być wykorzystane i użytkowane
z zapewnieniem opieki konserwatorskiej, rewaloryzacji i nadania im odpowiednich funkcji
użytkowych”.
Główne
zasady
zagospodarowania
przestrzennego
województwa
w zakresie
dziedzictwa kulturowego:
1. Zachowanie ładu przestrzennego na terenach zabudowy historycznej poprzez:
- wymóg uczytelniania historycznych układów urbanistycznych i ruralistycznych,
- wymóg dostosowania nowej zabudowy w zakresie skali, formy, materiału i koloru do zabudowy
historycznej,
- wymóg szczególnej ochrony elementów tworzących zabytkowy charakter przestrzeni;
2. Obejmowanie prawną ochroną dziedzictwa kulturowego poprzez opracowywanie mpzp
z określeniem stref ochrony konserwatorskiej - priorytet dla obszarów cennych pod względem
zabytkowym;
3. Nadawanie mocy prawnej Gminnym Ewidencjom Zabytków poprzez umieszczanie ich w mpzp;
4. Kompleksową ochronę obszarów i obiektów zabytkowych;
5. Wykorzystanie obiektów i obszarów zabytkowych do pełnienia określonych funkcji, zgodnych bądź
nie kolidujących z ich zabytkowym charakterem;
6. Oszczędne kształtowanie krajobrazu kulturowego, a także przeciwdziałanie rozpraszaniu
historycznie ukształtowanej zabudowy;
7. Harmonizowanie zabytkowych układów urbanistycznych w powiązaniu z rozwojem osadnictwa
i komunikacji;
8. Zachowanie mieszkalno - usługowego charakteru centrów miast;
9. Eksponowanie regionalnych cech środowiska kulturowego województwa opolskiego;
10. Inicjowanie nowych form ochrony dziedzictwa kulturowego poprzez tworzenie pomników historii
i parków kulturowych w symbiozie z przyrodą i wymogami rozwoju społeczno - gospodarczego.
•
Program ochrony środowiska województwa opolskiego na lata 2012 - 2015
z perspektywą do 2019 roku
Program ochrony środowiska województwa opolskiego na lata 2012 - 2015 z perspektywą do
2019 roku podkreśla pierwszorzędną potrzebę zachowania dobrego stanu środowiska, jako
podstawowego warunku zrównoważonego i harmonijnego rozwoju. W oparciu o diagnozę stanu
środowiska, uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne polityki ochrony środowiska oraz wymagania
w zakresie
jakości
środowiska
i racjonalnego
użytkowania
zasobów
naturalnych
poniżej
przedstawiono priorytety bądź uciążliwości wraz z głównymi kierunkami działań.
W programie określono wojewódzkie priorytety ochrony środowiska:
- ochrona wód i gospodarka wodna,
- ochrona powierzchni ziemi przed odpadami,
- ochrona powietrza przed zanieczyszczeniami i środowiska człowieka przed hałasem,
- ochrona dziedzictwa przyrodniczego i racjonalne użytkowanie zasobów przyrody:
Dotyczy to przede wszystkim nowego podejścia do ochrony przyrody, uwzględniającego
europejskie wymogi w tym zakresie. Istotnymi zagadnieniami jest również ochrona i zrównoważony
rozwój lasów. Główne kierunki to: wdrażanie systemu NATURA 2000, optymalizacja sieci obszarów
chronionych, zapewniająca spójność ekologiczną województwa oraz ochronę różnorodności
biologicznej, w tym pobudzenie aktywności samorządów, polepszenie wdrażania programu rolno środowiskowego, wprowadzanie zielonej infrastruktury do planowania przestrzennego, odbudowa
zdegradowanych ekosystemów i siedlisk przyrodniczych, zwiększanie lesistości i przebudowa
drzewostanów w oparciu o zasadę zachowania różnorodności biologicznej, w tym zalesianie gruntów
nieprzydatnych do produkcji rolniczej lub zdegradowanych za wyjątkiem terenów cennych
przyrodniczo.
- ochrona powierzchni ziemi i środowiska glebowego.
W województwie opolskim powierzchnia o szczególnych walorach przyrodniczych prawnie
chroniona zajmuje łącznie 56 261,4 ha2 , co stanowi 27,2% powierzchni ogólnej województwa.
Regionalny system obszarów i obiektów chronionych w województwie opolskim tworzą:
- obszary Natura 2000, w tym zatwierdzono 4 obszary specjalnej ochrony ptaków: Grądy Odrzańskie,
Jezioro Turawskie, Zbiornik Nyski, Zbiornik Otmuchowski oraz wskazano do objęcia ochroną
kolejnych 21 ostoi, docelowo obszarami Natura 2000 ma być objęte 6,6% powierzchni województwa;
- 3 parki krajobrazowe („Góry Opawskie”, „Góra Św. Anny”, „Stobrawski”), plan ochrony posiada
w chwili obecnej Stobrawski Park Krajobrazowy i Park Krajobrazowy Góra Św. Anny;
- 9 obszarów chronionego krajobrazu;
- 36 rezerwatów przyrody, w tym 30 rezerwatów leśnych, 2 florystycznych, 2 stepowe i 2 przyrody
nieożywionej;
- obszary o randze lokalnej: zespoły przyrodniczo - krajobrazowe, których na terenie województwa
utworzono 14;
- użytki ekologicznej - 96;
- stanowiska dokumentacyjne - 9;
- pomniki przyrody - 606 sztuk.
Na terenie województwa opolskiego znajdują się obszary o wysokich walorach krajobrazu
kulturowego. Ulegają one stopniowej degradacji. Na obszarach tych powinny zostać podjęte
zdecydowane
działania
ochronne,
w szczególności
za
pomocą
instrumentów
planowania
przestrzennego. Wojewoda opolski opracował dokument „Ochrona i Konserwacja Zabytkowego
Krajobrazu Kulturowego Województwa Opolskiego”, na którego podstawie określono obszary
o predyspozycjach rezerwatów kulturowych i parków kulturowych.
Najważniejszymi celami w zakresie ochrony krajobrazu kulturowego, w województwie
opolskim są:
- ochrona i rewaloryzacja krajobrazu kulturowego, w szczególności na wyznaczonych obszarach
rezerwatów i parków kulturowych;
- ochrona obszarów o wysokich walorach krajobrazowych (przede wszystkim w granicach
istniejących oraz proponowanych wielko powierzchniowych form ochrony przyrody, a także
w granicach dolin rzecznych) przed dysharmonijnymi obiektami wysokościowymi i wielko
kubaturowymi (instalacje wiatrowe, stacje bazowe telefonii komórkowej itp.);
-
utrzymanie
tradycyjnego,
urozmaiconego
krajobrazu
rolniczego
w szczególności
w północnowschodniej części województwa, kształtowanie poprzez zadrzewienia i zakrzaczenia
krajobrazu intensywnie użytkowanego rolniczo (płd. - zach. część województwa) - łączenie ochrony
środowiska kulturowego z ochroną środowiska przyrodniczego.
•
Strategia Rozwoju Subregionu Kędzierzyńsko - Kozielskiego
Strategia Rozwoju Subregionu Kędzierzyńsko - Kozielskiego do roku 2020 została
opracowana
w 2015 r.
i jest
kluczową
deklaracją
samorządów
skupionych
w Subregionie
Kędzierzyńsko - Kozielskim, w której definiuje on wizję i kierunki rozwoju Subregionu, do którego
należą następujące jednostki samorządu terytorialnego: Powiat Kędzierzyńsko - Kozielski, Powiat
Strzelecki, a także gminy miejskie, miejsko - wiejskie i wiejskie: Bierawa, Cisek, Jemielnica,
Kędzierzyn - Koźle, Leśnica, Pawłowiczki, Polska Cerekiew, Reńska Wieś, Strzelce Opolskie, Ujazd
i Zawadzkie.
Strategia jest kompleksowym programem wspomagającym zarządzanie Subregionem.
Strategia zawiera analizę SWOT, definiuje wizję rozwoju Subregionu oraz cele strategiczne, a także
określa wymiar operacyjny - tzn. zawiera rekomendacje w zakresie kierunków interwencji
i zaangażowania samorządów Subregionu jako podmiotów odpowiedzialnych za wdrażanie strategii.
Wizytówką Subregionu Kędzierzyńsko - Kozielskiego jest jego dziedzictwo kultury - liczne
kompleksy zabytkowej architektury sakralnej i świeckiej. W badaniu ankietowym aż 15%
indagowanych wskazało na przyrodę (bioróżnorodność) jako pozytywny element Subregionu. Tereny
zielone, lasy, ukształtowanie terenu, pomniki przyrody oraz rzeka Odra i Mała Panew, to elementy
wyróżniające obszar z punktu widzenia przyrodniczego. Duża wartość historyczna zabytków wymaga,
podobnie jak w przypadku obiektów instytucji kultury, podjęcia inwestycji na rzecz ich rewitalizacji
i poprawy stanu technicznego. Rewaloryzacja jest niezbędnym warunkiem uratowania zabytkowej
tkanki dla przyszłych pokoleń. Inwestycje w infrastrukturę kultury, podobnie jak kultura sama
w sobie, wpływają również na rozwój ekonomiczny regionu.
Jako jeden z elementów misji Subregionu Kędzierzyńsko - Kozielskiego wymieniono:
wykorzystanie unikatowych zasobów przestrzennych, przyrodniczych i kulturowych Subregionu na
rzecz dynamicznego rozwoju społeczno - gospodarczego obszaru funkcjonalnego.
Cele strategiczne i operacyjne Subregionu Kędzierzyńsko - Kozielskiego:
Cel strategiczny 1. Tworzenie warunków dla dynamicznego wzrostu gospodarczego w oparciu
o dostępność atrakcyjnych terenów inwestycyjnych oraz wydajny układ komunikacyjny.
Cel strategiczny 2. Dywersyfikacja struktury gospodarczej Subregionu przy wykorzystaniu
unikatowego potencjału zasobów lokalnych - dziedzictwa przyrody i kultury.
Cel operacyjny 2.1. Góra Św. Anny - Opolskie Centrum Dziedzictwa Kulturowo -Przyrodniczego.
Cel operacyjny 2.2. Produkt turystyczny - system szlaków rowerowych.
Cel operacyjny 2.3. Produkt turystyczny - dziedzictwo historii, przyrody, rekreacja.
Cel operacyjny 2.4. Rozwój gospodarki społecznej.
Cel operacyjny 2.5. Promocja atrakcyjności turystycznej Subregionu w ramach projektów współpracy.
Cel strategiczny 3. Zapewnienie wysokiej jakości życia mieszkańców poprzez efektywną gospodarkę
energetyczną, ochronę gleb, powietrza i środowiska naturalnego.
Cel strategiczny 4. Wzrost poziomu bezpieczeństwa publicznego na obszarze Subregionu
w odniesieniu do zagrożeń naturalnych i cywilizacyjnych, zapewnienie zintegrowanego systemu
zarządzania kryzysowego.
Cel strategiczny 5. Wzmacnianie kapitału społecznego i ludzkiego Subregionu na rzecz
konkurencyjnej gospodarki na bazie uzupełniających się specjalizacji w ramach zintegrowanego
systemu edukacyjnego.
Cel strategiczny 6. Budowa zintegrowanego systemu wyspecjalizowanych usług publicznych
w obszarach zabezpieczenia społecznego, opieki senioralnej, ochrony zdrowia.
•
Strategia Rozwoju Powiatu Strzeleckiego na lata 2014 - 2020
Strategia Rozwoju Powiatu Strzeleckiego na lata 2014 - 2020 została przyjęta uchwałą nr
XLVIII/487/14 przez Radę Powiatu Strzeleckiego dnia 29 października 2014 r. Strategia jest
najważniejszym dokumentem, który określa kierunki rozwoju powiatu na najbliższe lata. Dokument
składa się z części programowej, stanowiącej najważniejszy rezultat procesu budowania strategii,
zawierającej wizję, misję, kierunki rozwoju, pola strategiczne i operacyjne oraz otwarty katalog
kierunków działań. Część programowa zawiera również wskaźniki realizacji strategii, opis
finansowania, analizę spójności strategii z innymi dokumentami strategicznymi oraz szczegółową
procedurę monitorowania, ewaluacji i aktualizacji strategii.
Dla każdego z trzech wypracowanych kierunków rozwoju powiatu Strzeleckiego w okresie
2014 - 2020 została przeprowadzona szczegółowa diagnoza obecnej sytuacji, wraz ze wskazaniem
istoty zachodzących procesów i zjawisk, a także ich uwarunkowań.
Wyznaczona wizja: Powiat strzelecki w 2020 r. jest obszarem dynamicznego rozwoju
opartego na współpracy wszystkich partnerów publicznych, społecznych i gospodarczych. Potencjał
powiatu sprawia, że jest to miejsce zapewniające mieszkańcom wysoką jakość życia, przedsiębiorcom
- atrakcyjne warunki prowadzenia działalności, a turystom - bogatą ofertę spędzania wolnego czasu.
Wyznaczona misja: Powiat strzelecki miejscem atrakcyjnym do życia i funkcjonowania.
Pola strategiczne i operacyjne:
Pole strategiczne 1. Przestrzeń, infrastruktura i środowisko.
Pole operacyjne 1.5. Atrakcyjna infrastruktura turystyczno - rekreacyjna:
Region powiatu strzeleckiego, to obszar o bogatej i ciekawej historii, korzystnym położeniu
geograficznym, na krzyżujących się ważnych szlakach komunikacyjnych, otoczony terenami
zielonymi. Urozmaicone walory powiatu predestynują zatem teren ten do rozwoju turystyki
weekendowej, głównie aktywnej, ale także kulturowej i pielgrzymkowej. Z kolei zlokalizowane na
terenie powiatu zasoby powinny stanowić dla samorządu impuls do wykreowania konkurencyjnej
oferty turystycznej w postaci rozwoju istniejących produktów turystycznych, w tym takich, jak:
zlokalizowane na terenie powiatu rezerwaty przyrody, parki zabytkowe, czy parki krajobrazowe,
zabytki architektury, a także wytyczone trasy rowerowe w dolinie Małej Panwi, ścieżki przyrodniczo dydaktyczne oraz szlaki turystyczne. Na terenie powiatu odbywa się szereg imprez turystyczno kulturalnych, które powinny zostać zebrane w jedno wspólne kalendarium.
Planowane kierunki działania:
Kierunek działania 1.5.1. Opracowanie spójnej oferty turystyczno - rekreacyjnej.
Kierunek działania 1.5.2. Wykorzystanie walorów turystyczno - rekreacyjnych.
Kierunek działania 1.5.3. Zwiększenie dostępności i poprawa jakości infrastruktury turystyczno rekreacyjnej.
Pole strategiczne 2. Kapitał ludzki.
Pole operacyjne 2.4. Rozwój kultury oraz zagospodarowanie czasu wolnego: w tym zakresie uwagę
należałoby zwrócić przede wszystkim na podejmowanie działań mających na celu rewitalizację
zabytkowych
parków,
układów
urbanistycznych,
założeń
dworskich,
a także
estetyzację
i zagospodarowanie terenów zielonych, poprawę jakości infrastruktury kulturalnej, a także
aktywizację mieszkańców wokół promocji tradycji i kultury regionu.
Planowane kierunki działania:
1. Kierunek działania 2.4.1. Opracowanie i wdrożenie koncepcji zagospodarowania czasu wolnego dla
mieszkańców powiatu strzeleckiego.
2. Kierunek działania 2.4.2. Tworzenie warunków dla rozwoju inicjatyw pozaformalnych, w tym
edukacji rówieśniczej.
Pole strategiczne 3. Przedsiębiorczość i kooperacja.
•
Aktualizacja programu ochrony środowiska dla powiatu strzeleckiego na lata 2012 -
2015 z perspektywą na lata 2016 - 2019
Aktualizacja programu ochrony środowiska dla powiatu strzeleckiego na lata 2012 - 2015
z perspektywą na lata 2016 - 2019 została przyjęta uchwałą nr XXVIII/260/12 przez Radę Powiatu
Strzeleckiego dnia 28 grudnia 2012 r. Program określa w szczególności: cele ekologiczne, priorytety
ekologiczne, rodzaj i harmonogram działań proekologicznych, środki niezbędne do osiągnięcia celów,
w tym mechanizmy prawno - ekonomiczne i środki finansowe.
Wyznaczono następujące cele dla Powiatu Strzeleckiego z zakresu ochrony środowiska:
- środowisko dla zdrowia - dalsza poprawa jakości środowiska i bezpieczeństwa ekologicznego,
- ochrona dziedzictwa przyrodniczego i racjonalne wykorzystanie zasobów przyrody,
- wzmocnienie systemu zarządzania środowiskiem oraz podniesienie świadomości ekologicznej
społeczeństwa.
W zakresie ochrony i rozwoju systemów obszarów ochrony jako główny cel długoterminowy
(strategiczny) dla powiatu strzeleckiego przyjęto: zachowanie walorów i zasobów przyrodniczych
i krajobrazowych powiatu.
W rozdziale analiza zagospodarowania przestrzennego powiatu strzeleckiego, opisano zabytki
na terenie powiatu. Przedmiotem ochrony są zachowane elementy struktury przestrzennej o wartości
kulturowej, krajobrazowej, a także przyrodniczej np. parki i inne tereny zieleni komponowanej.
Ochrona tych elementów polega głównie na ich zachowaniu, wyeksponowaniu i harmonijnej adaptacji
w procesie rozwoju, poprzez powstrzymanie procesów degradacji zabytków, modernizację techniczną
obiektów,
a także
przywracanie
im
wartości
estetycznej
poprzez
odpowiednie
zabiegi
konserwatorskie. Powiat Strzelecki posiada liczne obiekty dziedzictwa kulturowego, zasługujące na
szczególną ochronę. Są to zabytkowe kościoły, cmentarze oraz budowle z przylegającymi do nich
założeniami parkowymi, będącymi pozostałością po pałacach i parkach dworskich wchodzących
w skład majątków ziemskich. Wiele jest tu zabytkowych obiektów mieszkalnych i gospodarskich.
Część z nich jest wpisana do rejestru zabytków województwa opolskiego. Wiele wpisanych jest
jedynie do ewidencji zabytków. Są to w większości pojedyncze budowle (np. domy) nie zawsze
wiekowe, lecz reprezentujące kulturę i styl swoich czasów. Bardzo liczne w Powiecie Strzeleckim
stanowiska archeologiczne zlokalizowane są na terenie gmin: Jemielnica, Izbicko, Kolonowskie,
Strzelce Opolskie, Ujazd i Zawadzkie.
W rozdziale ochrona zasobów naturalnych opisano obszary prawnie chronione, do których
należą:
1. Obszary NATURA 2000:
- Kamień Śląski PLH160003,
- Dolina Małej Panwi PLH160008,
- Góra Świętej Anny PLH160002.
2. Rezerwaty przyrody na terenie Powiatu Strzeleckiego: Góra Św. Anny, Ligota Dolna (na terenie
gminy Strzelce Opolskie), Boże Oko, Grafik, Płużnica (na terenie gminy Strzelce Opolskie),
Tęczynów (na terenie gminy Strzelce Opolskie), Biesiec.
3. Park Krajobrazowy „Góra Św. Anny”, który obejmuje także gminę Strzelce Opolskie.
4. Obszar chronionego krajobrazu: „Lasy Stobrawsko - Turawskie”.
5. Zespoły przyrodniczo - krajobrazowe: Pod Dębami, Kocia Góra, Nad Brzyniczką, Mostki,
Piaskowa Góra, Szczypki.
6. Użytki ekologiczne, które nie występują na terenie gminy Strzelce Opolskie.
7. Pomniki przyrody: na terenie powiatu występuję ich 54, z czego 12 na terenie gminy Strzelce
Opolskie.
8. Parki pałacowe i dworskie (podlegających ochronie konserwatorskiej) - 7 na terenie powiatu,
z których 6 znajduje się na terenie Gminy Strzelce Opolskie.
9. Geopark - Góra Św. Anny otrzymała status Geoparku 1 czerwca 2010 r. Góra św. Anny i jej okolice
zyskały taka pozycję z uwagi na skupienie na stosunkowo niewielkim obszarze różnorodnych zjawisk
geologicznych.
5. Uwarunkowania wewnętrzne ochrony dziedzictwa kulturowego
5.1. Relacje Gminnego programu opieki nad zabytkami na lata 2016 - 2019 z dokumentami
wykonanymi na poziomie gminy
Władze samorządowe w procesie zarządzania gminą kierują się wytycznymi zawartymi
w sporządzonych na poziomie gminnych opracowań, które obejmują całokształt zjawisk i czynników
istotnych dla lokalnego rozwoju. Program opieki nad zabytkami jest zgodny z innymi dokumentami
gminnymi dotyczącymi różnych aspektów życia społeczno - gospodarczego.
Gminny program opieki nad zabytkami Gminy Strzelce Opolskie zgodny jest z następującymi
dokumentami:
•
Strategia Rozwoju Gminy Strzelce Opolskie na lata 2014 - 2020
Strategia Rozwoju Gminy Strzelce Opolskie na lata 2014 - 2020 została przyjęta uchwałą nr
XLIX/377/14 przez Radę Miejską dnia 30 lipca 2014 r. Jest to dokument, który określam główne
kierunki rozwoju w kontekście kolejnej perspektywy finansowej Unii Europejskiej na 2014 - 2020.
Dokument zawiera syntetyczną diagnozę obszaru funkcjonalnego gminy w zakresie sytuacji
społeczno-ekonomicznej. Opracowanie obejmuje koncepcję funkcjonowania gminy na najbliższe lata
ze wskazaniem jej wizji i misji, priorytetów, celów strategicznych oraz kierunków rozwoju.
Mając na względzie dobro wspólnoty lokalnej gminy Strzelce Opolskie, sformułowano wizję
oraz misję gminy na lata 2014 - 2020:
Wizja: Gmina Strzelce Opolskie w 2020 r. miejscem przyjaznym rodzinie i przedsiębiorcom - to
atrakcyjne miejsce do zamieszkania i prowadzenia działalności gospodarczej z nowoczesną
infrastrukturą techniczną, gospodarczą i społeczną.
Misja: Gmina Strzelce Opolskie - przyjazna mieszkańcom i przedsiębiorcom.
Kierunki rozwoju oraz celów strategicznych i operacyjnych:
Kierunek rozwoju I. Konkurencyjna gospodarka.
Cel strategiczny I.1. Wykorzystanie walorów gminy dla jej rozwoju gospodarczego.
Cele operacyjne:
I.1.1. Wzrost atrakcyjności inwestycyjnej gminy;
I.1.2. Rozwój przedsiębiorczości;
I.1.3. Rozwój rolnictwa i przetwórstwa rolno - spożywczego;
I.1.4. Stworzenie atrakcyjnej oferty turystycznej, agroturysty.
KIERUNKI DZIAŁANIA:
1. Wspieranie rozwoju infrastruktury turystycznej i usługowej na terenie gminy, w tym bazy
noclegowej oraz gastronomicznej.
2. Rozwój infrastruktury turystycznej w pobliżu tras turystycznych, w tym budowa punktów
widokowych, parkingów.
3. Współpraca z partnerami w zakresie zagospodarowania terenu wokół zbiorników wodnych.
4. Poprawa oznakowania atrakcji turystycznych gminy oraz dróg dojazdowych.
5. Wypracowanie modelu markowych imprez cyklicznych jako atrakcji turystycznej.
6. Rozwój lokalnego produktu turystycznego.
Kierunek rozwoju II. Kapitał społeczny.
Cel strategiczny II.1. Wzrost poziomu jakości życia mieszkańców gminy.
Cele operacyjne:
II.1.1. Rozwój warunków i jakości usług świadczonych przez instytucje ochrony zdrowia i opieki
społecznej;
II.1.2. Rozwój gminnego systemu edukacji;
II.1.3. Rozwój warunków i jakości sportu i rekreacji;
II.1.4. Ochrona dziedzictwa kulturowego.
KIERUNKI DZIAŁANIA:
1. Odnowa i rewitalizacja obiektów zabytkowych, parków, układów urbanistycznych na terenie miasta
i gminy.
2. Ochrona dziedzictwa przyrodniczego.
3. Promowanie działalności kulturalnej realizowanej na terenie gminy.
4. Rozwój kultury poprzez modernizację obiektów Strzeleckiego Ośrodka Kultury wraz z biblioteką
publiczną.
II.1.5. Rozwój bezpieczeństwa publicznego.
Kierunek rozwoju III. Inwestycje w zasoby.
Cel strategiczny III.1. Rozwój infrastruktury technicznej, gospodarczej i społecznej gminy.
Cele operacyjne:
III.1.1. Rozwój infrastruktury technicznej;
III.1.2. Zrównoważony rozwój infrastruktury transportowej;
III.1.3. Wspieranie rozwoju mieszkalnictwa;
III.1.4. Zrównoważone wykorzystywanie zasobów środowiska naturalnego oraz ochrona środowiska.
Kierunek rozwoju IV. Współpraca z otoczeniem.
Cel strategiczny IV.1. Rozwój społeczeństwa obywatelskiego.
Cele operacyjne:
IV.1.1. Wzrost dostępności i jakości świadczenia usług publicznych;
IV.1.2. Kreowanie społeczeństwa obywatelskiego.
•
Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Strzelce
Opolskie
Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Strzelce
Opolskie zostało przyjęte uchwałą nr XXIX/251/08 przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich dnia
22 grudnia 2008 r., ze zmianą przyjętą uchwałą nr III/6/2014 Rady Miejskiej w Strzelcach Opolskich
z dnia 17 grudnia 2014 r. Jako akt kierownictwa wewnętrznego, studium nie jest przepisem prawa
miejscowego i jako taki nie może być podstawą do wydawania żadnych decyzji inwestycyjnych oraz
decyzji z zakresu gospodarki nieruchomościami. Stanowi jednak podstawę do sporządzanych
miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego.
Studium ma na celu określenie długofalowego procesu kształtowania i ewolucji struktury
przestrzennej jej obszaru wynikającą z:
- uwarunkowań stanu, potrzeb i wymogów ochrony środowiska, przyrody, krajobrazu i dziedzictwa
kulturowego;
- uwarunkowań, potrzeb i możliwości rozwoju społeczno - gospodarczego gminy;
- kierunków polityki przestrzennej przyjętej przez państwo oraz regulacji prawnych dotyczących
gospodarki przestrzennej.
W dokumencie został wyznaczony cel nadrzędny: zapewnienie trwałych podstaw
harmonijnego rozwoju społeczeństwa i gospodarki, przy poprawie stanu miejscowych zasobów
i walorów przyrodniczych oraz kulturowych, a także wykorzystaniu dogodnego
położenia
komunikacyjnego. Przyjęto, że osiągnięcie ww. celu nadrzędnego powinno nastąpić poprzez realizację
wyznaczonych czterech celów strategicznych oraz ustalonych celów operacyjnych:
Cel 1 - Poprawa stanu środowiska na obszarze miasta i gminy;
Cel 2 - Poprawa warunków życia mieszkańców miasta i gminy;
Cel 3 - Restrukturyzacja i modernizacja gospodarki oraz stymulowanie jej rozwoju;
Cel 4 - Rozwój ponadlokalnych funkcji miasta Strzelce Opolskie.
W rozdziale. III Uwarunkowania historyczno - kulturowe i krajobrazowe, dokonano
szczegółowiej analizy zasobów dziedzictwa kulturowego: stanowiska archeologiczne, zabytki
nieruchome ujęte w rejestrze zabytków, zabytki nieruchome ujęte w Gminnej Ewidencji Zabytków,
układy i elementy historycznej struktury przestrzennej objęte ochroną i wymagające ochrony, tereny
wpisane do rejestru zabytków, obszary objęte ochroną na podstawie prawa miejscowego,
proponowane poszerzenie ustanowionych prawem miejscowym stref ochrony konserwatorskiej,
zabytkowe układy ruralistyczne i elementy struktury przestrzennej proponowane do ochrony oraz
dobra kultury współczesnej.
Stwierdzono, że miasto Strzelce jest miastem wyróżniającym się wśród innych miast
Opolszczyzny z uwagi na posiadane dziedzictwo kulturowe, czyli materialne i duchowe wartości
związane z jego dziejami. Obszar gminy zaliczyć można do bogatych w zasoby dziedzictwa
kulturowego w województwie opolskim. Licznie zachowane zabytki stanowią dziedzictwo kulturowe
tego obszaru. Gmina i miasto Strzelce Opolskie, mimo dużych strat poniesionych w czasie II Wojny
Światowej, zachowały klimat minionych wieków, liczne zabytki, a także duże walory krajobrazu
kulturowego.
•
Miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego gminy Strzelce Opolskie
Zgodnie
z art.
15
ust.
2 pkt.
5 ustawy
z dnia
27
marca
2003 r.
o planowaniu
i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz. U. 2015 poz. 199) w planie miejscowym określa się
obowiązkowo zasady ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej.
Projekt planu, zgodnie z ww. ustawą musi zostać uzgodniony przez Wojewódzkiego Konserwatora
Zabytków.
Miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego gminy Strzelce Opolskie jako akty prawa
miejscowego stanowią podstawę planowania przestrzennego. Mają one wiążące i nadrzędne znaczenie
dla gospodarki nieruchomościami. Ustalenia dotyczące ochrony dziedzictwa kulturowego i krajobrazu
w MPZP powinny sprzyjać ochronie otoczenia zabytków przed zbyt intensywną działalnością
gospodarczą oraz umożliwić uniknięcie inwestycji, które mogłyby zubożyć krajobraz kulturowy.
W gminie Strzelce Opolskie większość obiektów zabytkowych (wpisanych do rejestru i ujętych
w Gminnej Ewidencji Zabytków) oraz stanowisk archeologicznych posiada dodatkową formę ochrony
jaką są ustalenia ochrony w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Dodatkowo
wyznaczono strefy ochrony konserwatorskiej: strefę „A” ścisłej ochrony konserwatorskiej
przestrzennego układu urbanistycznego starego miasta Strzelec Opolskich, strefy „B” ochrony
konserwatorskiej dóbr kultury i elementów zabytkowych, strefy „OW” obserwacji archeologicznej,
strefy „W” ochrony konserwatorskiej stanowiska archeologicznego, strefy „E” ochrony ekspozycji
zabytków, strefy „K” ochrony krajobrazu kulturowego oraz strefy konserwatorskiej ochrony zieleni.
Obowiązujące miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego na terenie gminy
Strzelce Opolskie:
TEREN MIASTA:
1.
„Zmiana miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta Strzelce
Opolskie” uchwalona przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą Nr XLV/321/01 z dnia
24 października 2001 r., ogłoszona w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia
24 grudnia 2001 r. Nr 128, poz. 1405;
2.
„Zmiana miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta Strzelce Opolskie
dotycząca terenu w rejonie Adamowic” uchwalona przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich
Uchwałą Nr VIII/114/03 z dnia 26 marca 2003 r., ogłoszona w Dzienniku Urzędowym Województwa
Opolskiego z dnia 22 maja 2003 r. Nr 37, poz. 856;
3.
„Zmiana miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta Strzelce
Opolskie dotycząca terenu w rejonie ulicy Sosnowej” uchwalona przez Radę Miejską w Strzelcach
Opolskich Uchwałą Nr X/139/03 z dnia 28 maja 2003 r., ogłoszona w Dzienniku Urzędowym
Województwa Opolskiego z dnia 23 lipca 2003 r. Nr 57, poz. 1120;
4.
„Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego fragmentu miasta Strzelce Opolskie -
w rejonie Nowej Wsi” uchwalony przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą
Nr XXXI/280/05 z dnia 26 stycznia 2005 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa
Opolskiego z dnia 12 kwietnia 2005 r. Nr 25, poz. 671;
5.
„Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego fragmentu miasta Strzelce Opolskie -
w rejonie ulicy Szpitalnej” uchwalony przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą
Nr XXXV/318/05 z dnia 1 czerwca 2005 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa
Opolskiego z dnia 5 sierpnia 2005 r. Nr 51, poz. 1531;
6.
„Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego fragmentu miasta Strzelce Opolskie -
w rejonie ulicy Strzelców Bytomskich” uchwalony przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich
Uchwałą Nr XXXVIII/350/05 z dnia 28 września 2005 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym
Województwa Opolskiego z dnia 2 grudnia 2005 r. Nr 78, poz. 2420;
7.
„Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego fragmentu miasta Strzelce Opolskie
w rejonie Osiedla Piastów Śląskich” uchwalony przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą
Nr XXXIX/356/05 z dnia 9 listopada 2005 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa
Opolskiego z dnia 13 stycznia 2006 r. Nr 2, poz. 32;
8.
„Zmiana miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Nr 2 ograniczonego ulicami:
Leśna - Boczna, Zakładowa, Marka Prawego oraz terenami PKP w Strzelcach Opolskich dla obszaru
obejmującego działki Nr ewid. 509/50, 509/71, 509/72 k. m. 3” uchwalona przez Radę Miejską
w Strzelcach
Opolskich
Uchwałą
Nr XLVIII/420/06
z dnia
30 sierpnia
2006 r.,
ogłoszona
w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia 16 października 2006 r. Nr 70, poz. 2122;
9.
„Zmiana miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta Strzelce Opolskie
dotycząca terenu w rejonie Adamowic” uchwalona przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich
Uchwałą Nr XLIX/427/06 z dnia 27 września 2006 r., ogłoszona w Dzienniku Urzędowym
Województwa Opolskiego z dnia 20 października 2006 r. Nr 72, poz. 2245;
10.
„Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego dla terenu południowej obwodnicy miasta
Strzelce Opolskie w ciągu drogi krajowej Nr 94” uchwalony przez Radę Miejską w Strzelcach
Opolskich Uchwałą Nr XLVIII/419/06 z dnia 30 sierpnia 2006 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym
Województwa Opolskiego z dnia 27 października 2006 r. Nr 74, poz. 2285;
11.
„Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego fragmentu miasta Strzelce Opolskie
w rejonie ul. Dziewkowickiej” uchwalony przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą
Nr L/433/06 z dnia 25 października 2006 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa
Opolskiego z dnia 10 stycznia 2007 r. Nr 1, poz. 9;
12.
„Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego fragmentu miasta Strzelce Opolskie
w rejonie Mokrych Łan” uchwalony przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą
Nr L/439/06 z dnia 25 października 2006 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa
Opolskiego z dnia 10 stycznia 2007 r. Nr 1, poz. 10;
13.
„Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego fragmentu miasta Strzelce Opolskie
w rejonie Rybaczówki” uchwalony przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą Nr IV/20/07
z dnia 31 stycznia 2007 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia
23 marca 2007 r. Nr 21, poz. 926;
14.
„Miejscowy planu zagospodarowania przestrzennego fragmentu miasta Strzelce Opolskie
w rejonie Suchych Łanów” uchwalony przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą
Nr IV/21/07 z dnia 31 stycznia 2007 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa
Opolskiego z dnia 29 marca 2007 r. Nr 23, poz. 1025;
15.
„Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu górniczego „Strzelce Opolskie A”
uchwalony przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą Nr XXXII/264/09 z dnia 25 lutego
2009 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia 30 kwietnia 2009 r.
Nr 30, poz. 528;
16.
„Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego - obszaru obejmującego zachodnią część
miasta Strzelce Opolskie oraz część wsi Rożniątów” uchwalony przez Radę Miejską w Strzelcach
Opolskich Uchwałą Nr XV/82/2011 z dnia 26 października 2011 r., ogłoszony w Dzienniku
Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia 27 grudnia 2011 r. Nr 152, poz. 1955;
17.
„Zmiana miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego fragmentu miasta Strzelce
Opolskie w rejonie Adamowic przy ulicy Powstańców Śląskich” uchwalona przez Radę Miejską
w Strzelcach
Opolskich
Uchwałą
Nr XXII/142/2012
z dnia
25 kwietnia 2012 r.,
ogłoszona
w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia 21 maja 2012 r. poz. 738;
18.
„Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego fragmentu zachodniej część miasta
Strzelce Opolskie” uchwalony przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą Nr XL/302/2013
z dnia 23 listopada 2013 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia
12 grudnia 2013 r. poz. 2803;
19.
„Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego centrum miasta Strzelce Opolskie”
uchwalony przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą Nr L/379/2014 z dnia 24 września
2014 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia 21 października
2014 r. poz. 2305;
20.
„Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego miasta Strzelce Opolskie dla terenu
ograniczonego ulicami: Opolską, Szpitalną, 1 Maja i Powstańców Śląskich” uchwalony przez Radę
Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą Nr V/20/2015 z dnia 28 stycznia 2015 r., ogłoszony
w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia 11 lutego 2015 r. poz. 315;
21.
„Miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla terenu górniczego złoża wapieni
triasowych „Strzelce Opolskie I”, w części położonej w granicach administracyjnych gminy Strzelce
Opolskie, w granicach obrębów ewidencyjnych miasta Strzelce Opolskie oraz wsi Szczepanek” uchwalony
przez
26 maja 2015 r.,
Radę
Miejską
ogłoszony
w Strzelcach
w Dzienniku
Opolskich
Urzędowym
Uchwałą
Województwa
Nr IX/56/2015
z dnia
Opolskiego
z dnia
15 czerwca 2015 r. poz. 1433.
TEREN GMINY:
1.
„Zmiana miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy Strzelce Opolskie we
wsi Szczepanek” uchwalona przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą Nr LIV/374/02
z dnia 25 kwietnia 2002 r., ogłoszona w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia
24 lipca 2002 r. Nr 73, poz. 994;
2.
„Zmiana Nr 1 we wsi Sucha miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy
Strzelce Opolskie” uchwalona przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą Nr LVI/395/02
z dnia 19 czerwca 2002 r., ogłoszona w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia
4 września 2002 r. Nr 90, poz. 1232;
3.
„Miejscowy plany zagospodarowania przestrzennego Strzelec Opolskich we wsi Błotnica
Strzelecka” uchwalony przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą Nr XXVII/249/04 z dnia
27 października 2004 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia
7 stycznia 2005 r. Nr 1, poz. 22;
4.
„Miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy Strzelce Opolskie we wsi
Dziewkowice” uchwalony przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą Nr XXXI/279/05
z dnia 26 stycznia 2005 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia
21 marca 2005 r. Nr 19, poz. 486;
5.
„Zmiana miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy Strzelce Opolskie we
wsi Kadłub” uchwalona przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą Nr IX/127/03 z dnia
23 kwietnia 2003 r., ogłoszona w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia
16 czerwca 2003 r. Nr 46, poz. 999;
6.
„Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego gminy Strzelce Opolskie we wsi
Szymiszów - Osiedle” uchwalony przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą
Nr XXXI/257/09 z dnia 28 stycznia 2009 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa
Opolskiego z dnia 17 marca 2009 r. Nr 18, poz. 286;
7.
„Miejscowy planu zagospodarowania przestrzennego gminy Strzelce Opolskie we wsi
Szymiszów
-
Wieś”
uchwalony
przez
Radę
Miejską
w Strzelcach
Opolskich
Uchwałą
Nr XXXI/258/09 z dnia 28 stycznia 2009 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa
Opolskiego z dnia 17 marca 2009 r. Nr 18, poz. 287;
8.
„Miejscowy planu zagospodarowania przestrzennego gminy Strzelce Opolskie we wsi
Warmątowice” uchwalony przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą Nr XLIII/371/10
z dnia 27 stycznia 2010 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia
17 marca 2010 r. Nr 31, poz. 440;
9.
„Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego gminy Strzelce Opolskie we wsi Błotnica
Strzelecka w rejonie ul. Polnej” uchwalony przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą
Nr XLIII/372/10 z dnia 27 stycznia 2010 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa
Opolskiego z dnia 17 marca 2010 r. Nr 31, poz. 441;
10.
„Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego gminy Strzelce Opolskie dla wsi
Grodzisko” uchwalony przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą Nr LIV/425/10 z dnia
27 października 2010 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia
14 grudnia 2010 r. Nr 146, poz. 1736;
11.
„Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego gminy Strzelce Opolskie dla wsi
Rożniątów” uchwalony przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą Nr X/43/2011 z dnia
25 maja 2011 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia 8 lipca 2011 r.
Nr 73, poz. 923;
12.
„Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego gminy Strzelce Opolskie dla wsi
Rozmierka” uchwalony przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą Nr X/42/2011 z dnia
25 maja 2011 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia 12 lipca
2011 r. Nr 74, poz. 929;
13.
„Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego gminy Strzelce Opolskie dla wsi
Rozmierz” uchwalony przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą Nr X/46/2011 z dnia
25 maja 2011 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia 15 lipca
2011 r. Nr 76, poz. 953;
14.
„Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego gminy Strzelce Opolskie we wsi
Brzezina” uchwalony przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą Nr XXIV/157/2012 z dnia
20 czerwca 2012 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia 24 lipca
2012 r. poz. 1045;
15.
„Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego gminy Strzelce Opolskie dla wsi
Kalinowice” uchwalony przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą Nr XXVI/175/2012
z dnia 26 września 2012 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia
16 października 2012 r. poz. 1426;
16.
„Zmiana miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy Strzelce Opolskie we
wsi Kadłub” uchwalona przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą Nr XXIX/216/2012
z dnia 19 grudnia 2012 r., ogłoszona w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia
22 stycznia 2013 r. poz. 272;
17.
„Zmiana miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy Strzelce Opolskie we
wsi Warmątowice w rejonie ul. Błotnickiej” uchwalona przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich
Uchwałą Nr XXXVII/284/2013 z dnia 11września 2013 r., ogłoszona w Dzienniku Urzędowym
Województwa Opolskiego z dnia 25 września 2013 r. poz. 2018;
18.
„Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego gminy Strzelce Opolskie dla wsi Osiek”
uchwalony przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą Nr XXXVIII/285/2013 z dnia
25 września 2013 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia
15 października 2013 r. poz. 2208;
19.
„Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego gminy Strzelce Opolskie dla wsi Ligota
Górna” uchwalony przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą Nr XLIV/333/2014 z dnia
19 lutego 2014 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia 28 lutego
2014 r. poz. 561;
20.
„Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego gminy Strzelce Opolskie dla wsi
Kalinów” uchwalony przez Radę Miejską w Strzelcach Opolskich Uchwałą Nr VI/29/2015 z dnia
25 lutego 2015 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego z dnia 16 marca
2015 r. poz. 674.
•
Plany odnowy miejscowość
Plan odnowy miejscowości są to programy aktywizacji społeczności lokalnych, w ramach
których wdrożono metodykę budowania strategii rozwoju na poziomie sołectwa. Są one ważnym
narzędziem promującym opolską wieś. Plan odnowy miejscowości jest to dokument operacyjny,
określający plan, strategię działań społeczno - gospodarczych, cele, priorytety i zasady wspierania
zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich. Plan skupia się na aspektach społecznych,
ekonomicznych i środowiskowych tego rozwoju, w sposób zrównoważony.
Dokument ma charakter poznawczy, który służy szerokiemu i kompleksowemu rozpoznaniu
obecnego stanu miejscowości i potencjału rozwoju w szerszej perspektywie. Stwarza także
możliwości decyzyjne w sprawach podejmowania przedsięwzięć inwestycyjnych, które pozwalają na
wcześniejsze podjęcie prac przygotowawczych dla planowanych działań w miejscowości, które
pozwalają na wykorzystanie zasobów miejscowości i jej rozwój.
Dokument ma charakter otwarty, co oznacza, że plan odnowy miejscowości powinien być
aktualizowany w odniesieniu do oczekiwań i potrzeb mieszkańców, oraz zmieniających się warunków
lokalnych i regionalnych.
Na terenie gminy Strzelce Opolskie zostały opracowane następujące Plany odnowy
miejscowości:
- Rozmierka - „Plan Odnowy Miejscowości Rozmierka na lata 2012 - 2018”,
- Brzezina - „Plan Odnowy Miejscowości Brzezina na lata 2012 - 2018”,
- Błotnica Strzelecka - „Plan Odnowy Miejscowości Błotnica Strzelecka na lata 2012 - 2018”,
- Warmątowice - „Plan Odnowy Miejscowości Warmątowice na lata 2012 - 2018”,
- Rozmierz - „Plan Odnowy Miejscowości Rozmierz na lata 2010 - 2016”,
- Kadłub, Grodzisko i Sucha mają zatwierdzone plany na lata 2008 - 2014 i dla tych sołectw zostaną
opracowane nowe plany.
5.2. Charakterystyka zasobów oraz analiza stanu dziedzictwa i krajobrazu kulturowego gminy
5.2.1. Charakterystyka gminy
Gmina Strzelce Opolskie jest to gmina miejsko - wiejska, położona jest we wsch. części
województwa opolskiego, na pograniczu z województwem śląskim, w centrum powiatu strzeleckiego.
Gmina bezpośrednio graniczy z:
- od płn. z gminami Ozimek i Kolonowskie (w powiecie opolskim);
- od wsch. z gminami: Jemielnica, Wielowieś i Toszek (w powiecie gliwickim);
- od zach. z gminą Izbicko;
- od płd. z gminami Gogolin i Zdzieszowice (w powiecie krapkowickim), gminą Leśnica oraz gminą
Ujazd.
W skład gminy wchodzi 27 sołectw: Adamowice, Błotnica Strzelecka, Brzezina,
Dziewkowice, Farska Kolonia, Grodzisko, Jędrynie, Kadłub - Piec, Kadłub - Wieś, Kalinowice,
Kalinów, Ligota Dolna, Ligota Górna, Mokre Łany, Niwki, Nowa Wieś, Osiek, Płużnica Wielka,
Rozmierka, Rozmierz, Rożniątów, Sucha, Suche Łany, Szczepanek, Szymiszów Osiedle, Szymiszów
Wieś, Warmątowice. Administracyjnym i gospodarczym centrum gminy jest jedyne miasto na jej
terenie, Strzelce Opolskie, będące także siedzibą władz powiatowych.
Gminę pod względem zróżnicowania przyrodniczego można podzielić na trzy strefy:
- Strefa „leśno - łąkowa” obejmująca miejscowości Kadłub, Osiek, Jędrynie i Grodzisko. Są to tereny
głównie leśne i łąkowe. Rolnictwo w tym rejonie nastawione jest na produkcje mleka. Teren znajduje
się w strefie Obszaru Chronionego Krajobrazu „Lasy Stobrawsko - Turawskie”, który stanowi obszar
węzłowy o krajowym znaczeniu systemu sieci ekologicznej.
- Strefa „centralna” obejmująca miasto Strzelce Opolskie, ciąg drogi krajowej oraz sołectwa: Sucha,
Szymiszów, Rozmierz, Rozmierka, Dziewkowice, Błotnica Strzelecka, Płużnica Wielka, Szczepanek.
Są to tereny najsilniej przekształcone przez człowieka, przecięte drogą krajową o dużym natężeniu
ruchu. W obszarze tym występują złoża wapienia. Jedno z nich, znajdujące się tuż pod miastem, jest
obecnie eksploatowane. Również z zasobami wapienia związane jest stanowisko dokumentacyjne
przyrody nieożywionej - Wapienniki koło Szymiszowa. W strefie znajduje się rezerwat leśny
„Płużnica”.
- Strefa „pogórza” obejmująca płn. stoki Masywu Chełmu - tereny na południe od drogi przez Ligotę
Dolną, Niwki, Kalinów, Rożniatów, Strzelce Opolskie i Warmątowice. Pofałdowany, całkowicie
wylesiony teren, intensywnie użytkowany rolniczo ze względu na jakość gleb. Jego niewielka część
obejmuje Park Krajobrazowy „Góra Św. Anny”. Na wzgórzu o nazwie „Ligocka Kamienna Góra”
(321 m n.p.m.) - na zach. krańcu Góry Chełmskiej, zlokalizowany jest rezerwat roślinności
kserotermicznej „Ligota Dolna”. Znajdują się tu dwa parki podworskie: park w Kalinowicach, park
w Kalinowie.
Geograficznie gmina obejmuje dwie jednostki fizjograficzne: skłon grzbietu Chełmu,
zwieńczonego Górą Św. Anny, i równinę zajmującą obszar pomiędzy grzbietem a doliną Małej Panwi.
Gmina leży na obszarze nizinnym, przy czym w płd. części styka się z masywem Góry Św. Anny.
Krajobraz w tej części gminy - aż po miasto Strzelce Opolskie - jest lekko pofałdowany. Im dalej na
płn., tym krajobraz coraz bardziej wygładza się i obniża, po czym przechodzi w szeroką, płaską dolinę
Małej Panwi. Najwyższym wzniesieniem na terenie gminy jest „Ligocka Kamienna Góra”.
Obszar gminy należy do dorzecza Odry. W jego strukturze wyróżnić można podrzędną
zlewnię:
- Małej Panwi, do której należą Jemielnica i jej dopływy, Sucha z licznymi bezimiennymi ciekami łącznie większa część gminy,
- Kłodnicy, do której należą początkowe odcinki niewielkich dopływów z okolic Płużnicy Wielkiej
i Błotnicy Strzeleckiej.
Na terenie gminy Strzelce Opolskie znajduje się pięć udokumentowanych złóż wapienia (w
tym jedno w granicach miasta): złoże „Strzelce Opolskie”, złoże „Strzelce Opolskie I”, złoże „Strzelce
Opolskie II”, złoże „Szymiszów”, złoże „Rożniątów”.
Lasy i grunty leśne w gminie Strzelce Opolskie zajmują powierzchnię 6193,3 ha. Wskaźnik
lesistości wynosi 29,9%. Zalesiona jest przede wszystkim płn. - wsch. i zach. część gminy.
Największy kompleks leśny płn. części gminy (Kadłub - Osiek) położony jest w granicach Obszaru
Chronionego Krajobrazu „Lasy Stobrawsko - Turawskie”, co w dużym stopniu ogranicza ich
gospodarcze użytkowanie.
Na obszarze gminy Strzelce Opolskie występują następujące formy ochrony:
- rezerwaty przyrody: rezerwat leśny „Płużnica”, rezerwat leśny „Tęczynów”, rezerwat roślinności
kserotermicznej „Ligota Dolna”;
- parki zabytkowe: park miejski w Strzelcach Opolskich, park w Błotnicy Strzeleckiej (prawie
całkowicie zniszczony), park w Kalinowicach, park w Płużnicy Wielkiej, park w Szymiszowie, park
w Kalinowie;
- parki krajobrazowe: Obszar Chronionego Krajobrazu „Lasy Stobrawsko - Turawskie”, Park
Krajobrazowy „Góra Św. Anny”;
- obszar NATURA 2000 SOO Góra św. Anny PlH16002;
- pomniki przyrody (łącznie 10 pomników),
- użytki ekologiczne: UE oczko, UE śródleśne bagna, UE stawek (Rybaczówka).
5.2.2. Zarys historii obszaru gminy
W okresie nowożytnym osadnictwo na terenie gminy rozwinęło się stosunkowo późno.
W XIII w. teren był zaludniony w niewielkim stopniu, a sieć osadnicza zaczęła kształtować się na płd.
i zach. dzisiejszego obszaru gminy. Według źródeł historycznych najwcześniej wzmiankowaną
(1234 r.) osadą był gród, prawdopodobnie zlokalizowany w miejscu usytuowania późniejszego zamku
w mieście Strzelce Opolskie. W 1271 r. pojawiła się w źródłach pierwsza informacja o osadzie
targowej - wsi Strzelce, położonej na płn. od dzisiejszego miasta, w miejscu powstania późniejszego
przedmieścia lublinieckiego. Jej nazwa Strelici jest znacznie starsza i pochodzi z 1223 r., a związana
jest ze służbą łowiecką. Oznacza strzelców, łowców, posługujących się łukami. W źródłach pisanych
z 1305 r. występuje już miasto Strzelce (Gross Strehlitz, a w 1333 r.- Strelitz, w 1581 r.- Strzelce
Wielkie, w 1945 r. - Strzelce Opolskie) a przy nim wioska Strzelce Polskie (Strzelicz i Strelitz
Polonico).
Przed upływem okresu wczesnośredniowiecznego (wczesnofeudalnego) tj. przez końcem
XIII wieku po raz pierwszy zostały także wzmiankowane wsie dzisiejszej gminy:
- Adamowice (dzisiejsza dzielnica Strzelec Opolskich) - 1235 r.;
- Błotnica Strzelecka - 1240 r.;
- Sucha - 1254 r.;
- Płużnica Wielka - 1299 r.;
- Rozmierz - 1256 r.
Źródła pisane z 1235 r. donoszą także o wsi Brzozwóz, położonej na płn. od miasta, dziś już
nieistniejącej. Okres średniowieczny (feudalny) to czas powstania następnych wsi o charakterze
rolniczym. Z XIV - XV w. pochodzą wzmianki historyczne o wsiach:
- Grodzisko - 1300 r.;
- Rożniątów - 1302 r.;
- Kalinów - 1329 r.;
- Suche Łany - 1333 r.;
- Mokre Łany - 1333 r.;
- Warmątowice - 1339 r.;
- Szymiszów - 1439 r.;
- Dziewkowice - 1441 r.;
- Ligota Dolna - 1443 r.
Wszystkie wsie stanowiły własność prywatną możnowładców, jednak często sytuowane
w nich były majątki ziemskie lub ich zabudowa gospodarcza (folwarki). Od XVI w. do pocz. XIX w.,
w okresie późnofeudalnym i wczesnokapitalistycznym, prawie ostatecznie wykształciła się dzisiejsza
sieć osadnicza gminy. Powstały wówczas folwarki oraz towarzysząca im zabudowa robotników
folwarcznych, a także przysiółki wsi lokowanych wcześniej. Były to wsie:
- Kadłub - 1504 r.;
- Niwki - 1531 r.;
- Jędrynie - 1531 r.;
- Osiek - około 1530 r.;
- Rozmierka - 1531 r.;
- Kalinowice - 1743 r.;
- Nowa Wieś (dzisiejsza dzielnica Strzelec) - 1783 r.;
- Ligota Górna - 1783 r.
W okresie kapitalistycznym powstały dwie ostatnie wsie analizowanego obszaru. Są to:
- Szczepanek - 1818 r.
- Brzezina - około 1850 r.
Ożywienie gospodarcze w XIX w. (spowodowane budową powiązań kolejowych) przyczyniło
się do intensywnego rozwoju przestrzennego miasta i wsi gminy Strzelce Opolskie i idącym za tym
wzmożonym ruchem budowlanym. Do tej pory ludność miasta zajmowała się głównie handlem
produktami rolniczymi, rzemiosłem, sadownictwem, ogrodnictwem i hodowlą bydła.
Od pocz. XIX w. na terenie miasta intensywnie rozwija się rzemiosło, w 2 poł. XIX w. także
przemysł. Powstały wówczas takie zakłady jak fabryka maszyn rolniczych i odlewnia żelaza Prankela,
gazownia (1865 r.), fabryka maszyn Schmigalla, fabryka papy Ehrlicha, browar Steinitza, browar
Dietricha, fabryka cygar Buche i Hainricha z Wrocławia, fabryka pończoch Czokscha oraz fabryka
cementu
i wapiennik Spółki
Akcyjnej
Oberschlesische
Portland
Cement und Kalkwerke
AkteinGesellschaft. Sieć osadnicza analizowanego obszaru wzbogaciła się wówczas tylko o osiedle
robotnicze - Farską Kolonię. W 1880 r. otwarto linię kolejową Opole - Strzelce Opolskie - Bytom,
która przyczyniła się także do ożywienia gospodarczego okolicy. Miasto zyskało szereg obiektów
użyteczności publicznej i wraz z wsiami, szczególnie położonymi na trasie kolejowej, rozpoczęło
intensywny rozwój przestrzenny. Dogodne połączenie kolejowe umożliwiło znacznym rzeszom
mieszkańców miasta i sąsiednich wsi poszukiwanie pracy w pobliskim okręgu przemysłowym
górniczo - hutniczym. Od pocz. XX w. do II wojny światowej w sieci osadniczej gminy Strzelce
zachodzą już tylko niewielkie zmiany. W 1912 r. Strzelce Opolskie otrzymały kolejne połączenie
kolejowe, tym razem z Kluczborkiem przez Fosowskie. Rozwinęła się wówczas wieś Rozmierka, a na
terenie wsi Kadłub powstały (około 1916 r.) przysiółki Kadłubski Piec, Banatki Małe i Banatki Duże.
Budowa tych ostatnich związana jest z realizacją tej właśnie linii kolejowej. Sama nazwa wskazuje, że
jest to osiedle kolejarzy. Z tego samego okresu pochodzi przysiółek robotników leśnych wsi Osiek Kasztal.
Początek XX w. to przede wszystkim okres intensywnego rozwoju przestrzennego miasta
i wsi mających dogodne powiązania komunikacyjne. Należały do nich wsie położone na trasach linii
kolejowych (Szymiszów, Błotnica Strzelecka, Rozmierka i Kadłub) lub na głównej trasie komunikacji
kołowej relacji Wrocław - Kraków (Sucha), a także w sąsiedztwie rozwijającego się przemysłu miasta
(Dziewkowice, Rożniątów). Okres międzywojenny to czas powstawania osiedli robotniczych. Są to
jedno - i wielorodzinne osiedla robotnicze miasta, położone przy ul. Gogolińskiej oraz osiedle
Zydlungi. Działania wojenne II wojny światowej przyniosły straty głównie na terenie miasta Strzelce
Opolskie, które zniszczone zostało w około 80%. Najdotkliwiej ucierpiało jego śródmieście oraz
przemysł. W okresie gospodarki socjalistycznej wykształcona wcześniej sieć osadnicza gminy
Strzelce Opolskie nie uległa zmianom. Istniejące już jednostki osadnicze rozwijały się przestrzennie.
Powstały wówczas głównie osiedla zabudowy wielorodzinnej i jednorodzinnej w mieście oraz
jednorodzinnej na terenie wsi Szymiszów, Błotnica Strzelecka, Warmątowice, Rożniątów,
Kalinowice, Dziewkowice i Rozmierce. W 1948 r. zmieniono nazwę na Strzelce Opolskie. W 1950 r.
istniejący od XVIII w. powiat strzelecki znalazł się w granicach nowego województwa opolskiego.
Od lat 90 - tych XX w. Strzelce Opolskie są jednym z silnych ośrodków mniejszości
niemieckiej na Opolszczyźnie. Od 1999 r. ponownie pełnią rolę stolicy powiatu w województwie
opolskim.
5.3. Zabytki objęte prawnymi formami ochrony
Zgodnie z art. 7 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z dnia 23 lipca 2003 r.
(t.j. Dz. U. 2014 poz. 1446, ze zm.) formami ochrony zabytków są:
•
wpis do rejestru zabytków;
•
uznanie za pomnik historii;
•
utworzenie parku kulturowego;
•
ustalenia ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo w decyzji
o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy, decyzji
o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej lub
decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji w zakresie lotniska użytku publicznego.
Na obszarze gminy Strzelce Opolskie funkcjonują jedynie dwie z ww. form jest to wpis do
rejestru zabytków oraz ustalenia ochrony w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego.
5.3.1. Zabytki nieruchome wpisane do rejestru zabytków
Na terenie gminy Strzelce Opolskie znajduje się 73 zabytków nieruchomych wpisanych do
rejestru zabytków (Tabela nr 1), w tym 16 stanowisk archeologicznych (Tabela nr 2). Są to jedne
z najcenniejszych elementów krajobrazu kulturowego na terenie gminy. Obiekty te objęte są
wszelkimi rygorami prawnymi wynikającymi z treści odpowiednich aktów prawnych, w tym przede
wszystkim - rygorami ochrony konserwatorskiej wynikającymi z przepisów ustawy z dnia 23 lipca
2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Wszelkie działania podejmowane przy tego typu
obiektach wymagają pisemnego pozwolenia Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.
Tabela nr 1. Zabytki nieruchome wpisane do rejestru zabytków w gminie Strzelce Opolskie
LP.
MIEJSCOWOŚĆ
OBIEKT
ADRES
Strzelce Opolskie
Strzelce Opolskie
układ urbanistyczny ,,Stare
Miasto˝
mogiła lotników polskich
poległych w kampanii
wrześniowej 1939
kościół parafialny pw. św.
Wawrzyńca
dom
5
Strzelce Opolskie
6
1
Strzelce Opolskie
2
Strzelce Opolskie
3
Strzelce Opolskie
4
NR
Gogolińska
Kołłątaja
6
ks. Karola Lange
3
dom
ks. Karola Lange
5
Strzelce Opolskie
dawny browar
T. Kościuszki
4
7
Strzelce Opolskie
K. Miarki
1
8
Strzelce Opolskie
K. Miarki
1
9
Strzelce Opolskie
10
Strzelce Opolskie
11
Strzelce Opolskie
12
Strzelce Opolskie
budynek penitencjarny
w zespole więzienia
mur zewnętrzny
w zespole więzienia
kościół cmentarny pw. św.
Barbary
kościół ewangelicki, obecnie
katolicki pw. Bożego Ciała
dawna baszta, obecnie
dzwonnica przy kościele
parafialnym pw. św.
Wawrzyńca
kamienica
13
Strzelce Opolskie
14
Strzelce Opolskie
Opolska
Opolska
4
Parafialna
Parafialna
1
dom sióstr zakonnych
Parafialna
2
park w zespole zamkowym
park miejski
NR I DATA
REJESTRU
ZABYTKÓW
39/49
z 10.06.1949
241/90
z 14.03.1990
A-51/2007
z 29.03.2007
1385/66
z 02.05.1966
1386/66
z 02.05.1966
2267/91
z 20.05.1991
A-2360/96
z 29.07.1996
A-2360/96
z 29.07.1996
97/54
z 8.05.1954
1138/66
z 12.02.1966
882/64
z 15.05.1964
A-41/2005
z 19.05.2005
1387/66
z 2.05.1966
22/48 z 28.01.1949
oraz 104/84
z 6.02.1984
15
Strzelce Opolskie
ratusz
Plac Myśliwca
1
16
Strzelce Opolskie
Powstańców Śląskich
8
17
Strzelce Opolskie
J. Rychla
14
18
Strzelce Opolskie
J. Rychla
14
2065/81
z 27.04.1981
19
Strzelce Opolskie
J. Rychla
14
2065/81
z 27.04.1981
20
Strzelce Opolskie
dom zakonny zgromadzenia
sióstr św. Elżbiety
budynek mieszkalny przy
bażanciarni w parku
zamkowym
budynek gospodarczy
w zespole bażanciarni
w parku zamkowym
budynek mieszkalnogospodarczy w zespole
bażanciarni
kamienica mieszczańska
Rynek
15
21
Strzelce Opolskie
kamienica mieszkalna
Rynek
16
22
Strzelce Opolskie
kamienica mieszczańska
Rynek
17
23
Strzelce Opolskie
kamienica mieszczańska
Rynek
17
24
Strzelce Opolskie
kamienica mieszczańska
Rynek
18
25
Strzelce Opolskie
więzienie
Świerczewskiego
3
26
Strzelce Opolskie
kapliczka
Ujazdowska
27
27
Strzelce Opolskie
Zamkowa
28
Strzelce Opolskie
brama do zespołu
zamkowego
ruina zamku
Zamkowa
3
29
Strzelce Opolskie
Zamkowa
4
30
Strzelce Opolskie
Zamkowa
6
31
Błotnica Strzelecka
oficyna w zespole
zamkowym
masztalernia w zespole
zamkowym
pałac
Dworcowa
7
32
Błotnica Strzelecka
Dworcowa
7
33
Błotnica Strzelecka
Dworcowa
7, 9
34
Dziewkowice
Plac Klasztorny
3-4
35
Grodzisko
Główna
28a
36
Kadłub
Wodna
9
37
Kadłub
Wodna
11
38
Kadłub
Wodna
15
39
Kalinowice
Wiejska, Parkowa,
Przeskok
40
Kalinów
cmentarz rzymskokatolicki
198/88
z 6.10.1988
41
Kalinów
park w zespole pałacowofolwarcznym
mur ogrodzenia zespołu
pałacowo-folwarcznego
spichlerz w zespole
dworskim
kościół parafialny pw. św.
Katarzyny
czworak w zespole dworskofolwarcznym
rządcówka w zespole
dworsko-folwarcznym
czworak w zespole dworskofolwarcznym
park krajobrazowy
w zespole dworskofolwarcznym
mogiła zbiorowa
powstańców śląskich na
cmentarzu
park w zespole dworskofolwarcznym
1388/66
z 2.05.1966
1389/66
z 2.05.1966
1390/66
z 2.05.1966
1390/66
z 2.05.1966
1391/66
z 2.05.1966
A-2379/98
z 30.03.1998
2239/90
z 31.10.1990
973/65
z 28.01.1965
973/65
z 28.01.1965
2240/90
z 31.10.1990
2044/80
z 28.01.1980
2037/78
z 31.07.1978
136/86
z 6.06.1986
136/86
z 6.06.1986
1775/66
z 7.10.1966
1132/66
z 9.02.1966
1045/65
z 2.06.1965
1045/65
z 2.06.1965
1045/65
z 2.06.1965
138/86
z 11.06.1986
Wiejska
14
1381/66
z 2.05.1966
A-67/2008
z 14.07.2008
2065/81
z 27.04.1981
186/88
z 7.11.1988
42
Kalinów
43
Kalinów
44
Płużnica Wielka
45
Płużnica Wielka
46
Płużnica Wielka
47
Rozmierka
48
Rozmierka
49
Rozmierz
50
Rozmierz
51
Sucha
52
Szczepanek
53
Szymiszów
54
Szymiszów
55
Szymiszów
56
Szymiszów
57
Szymiszów
spichlerz w zespole
dworsko-folwarcznym
kościół filialny pw.
Narodzenia NMP
park krajobrazowy
w zespole dworskofolwarcznym
dwór
Wiejska
14
Wiejska
Strzelecka
2
Strzelecka
2e
Strzelecka
4
Strzelecka
51
spichlerz w zespole
dworsko-folwarcznym
kościół parafialny pw. św.
Michała Archanioła
mogiła zbiorowa
powstańców śląskich
kościół parafialny pw. św.
Bartłomieja
kościół filialny pw.
Nawiedzenia NMP
kościół parafialny pw. św.
Szymona i Judy Tadeusza
mogiła Franciszka Waloszka
(powstańca śląskiego)
pałac
Strzelecka
51
Kościelna
1a
Strzelecka
2
park w zespole pałacowofolwarcznym
spichlerz w zespole
pałacowo-folwarcznym
Strzelecka
2
Strzelecka
2
kościół parafialny pw.
Nawiedzenia NMP
dwór
Kościelna
Kościelna
Strzelecka
Kościelna
7
Kościelna
1783/66
z 8.10.1966
944/65
z 9.01.1965
137/86
z 13.06.1986
2124/86
z 23.06.1986
1137/66
z 10.02.1966
1046/65
z 2.06.1965
881/64
z 15.05.1964
130/54
z 13.09.1954
195/88
z 6.10.1988
1139/66
z 12.02.1966
883/64
z 19.05.1964
131/54
z 13.09.1954
248/90
z 2.05.1990
1047/65
z 25.06.1965
185/88
z 7.11.1988
1047/65
z 25.06.1965
Tabela nr 2. Stanowiska archeologiczne wpisane do rejestru zabytków w gminie Strzelce
Opolskie
LP.
MIEJSCOWOŚĆ
NR
STANO
WISKA
TYP
STANOWISKA
CHRONOLOGIA
NR
REJESTRU
ZABYTKÓW
1
Strzelce Opolskie
22
cmentarzysko
kurhanowe
okres wpływów rzymskich ?
A - 813/88
2
Strzelce Opolskie
5
osada
kultura łużycka, wczesne średniowiecze
(młodsza faza)
A - 839/89
3
Strzelce Opolskie
60
osada produkcyjna kultura przeworska (faza C)
A - 874/90
4
Błotnica Strzelecka
1
cmentarzysko,
osada
kultura łużycka (halsztat), wczesne
średniowiecze
A - 209/70
5
Brzezina
1
średniowiecze
A - 795/88
6
7
8
Grodzisko
Grodzisko
Niwki
3
7
7
grodzisko
stożkowate
osada
osada produkcyjna
osada
A - 1085/98
A - 1082/98
A - 698/86
9
10
Osiek
Płużnica Wielka
1
4
osada
grodzisko
wczesne średniowiecze (XI - XII w.)
późny okres wpływów rzymskich
kultura przeworska
(późny okres wpływów rzymskich)
wczesne średniowiecze - X - 1 poł. XI w.
średniowiecze (XIV - XV w.)
A - 1079/98
A - 343/72
11
Rozmierka
1
osada
12
13
22
7
14
15
Rozmierka
Rozmierka Podborzany
Rozmierz
Rożniątów
1
14
osada
cmentarzysko
birytualne
grodzisko
osada
16
Rożniątów
16
osada
kultura łużycka (późny okres epoki
A - 856/89
brązu/halsztat)
kultura łużycka (epoka brązu / halsztat C) A - 851/89
kultura łużycka (halsztat)
A - 342/72
średniowiecze (XIII - XIV w.)
kultura łużycka (V okres epoki
brązu/halsztat ), wczesne średniowiecze,
średniowiecze (XIII - XIV w.)
kultura przeworska (okres wpływów
rzymskich ), średniowiecze
A - 143/68
A - 792/88
A - 794/88
5.3.2. Zabytki ruchome wpisane do rejestru zabytków ruchomych w gminie Strzelce Opolskie
Zgodnie z art. 3. pkt. 1 i 3 Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zabytek
ruchomy, to rzecz ruchoma, jej część lub zespół rzeczy ruchomych, będących dziełem człowieka lub
związanych z jego działalnością, stanowiących świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których
zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną
lub naukową. Ze względu na bezpieczeństwo obiektów nie publikuje się szczegółowych danych na
temat zabytków ruchomych. Na terenie gminy Strzelce Opolskie zabytki ruchome to głównie
wyposażenie kościołów. (Tabela nr 3).
Wszystkie wymienione obiekty wpisane są do rejestru zabytków i również objęte są rygorami
ochrony konserwatorskiej wynikającymi z przepisów ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie
zabytków i opiece nad zabytkami, która zobowiązuje właściciela lub posiadacza zabytku ruchomego
do:
- zapobiegania zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytku;
- przeciwdziałaniu kradzieży, zaginięciu lub nielegalnemu wywozowi za granicę;
- zawiadomienia Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o uszkodzeniu, zniszczeniu lub kradzieży,
zagrożeniu, zmianie miejsca przechowania, zmianach dotyczących stanu prawnego zabytku.
Tabela nr 3. Zabytki ruchome wpisane do rejestru zabytków w gminie Strzelce Opolskie
LP.
1
2
3
4
5
6
ADRES
Strzelce Opolskie,
ul. Kołłątaja 6
Strzelce Opolskie,
ul. Kołłątaja 6
Strzelce Opolskie,
skrzyżowanie ul. Opolskiej
i ul. Gogolińskiej
Strzelce Opolskie,
ul. Zamkowej (park miejski)
Błotnica Strzelecka,
ul. Dworcowa 7 (park
w zespole pałacowofolwarcznym)
Kadłub,
ul. Powstańców Śląskich 3
OBIEKT/ ZESPÓŁ OBIEKTÓW
Wyposażenie kościoła parafialnego pw.
św. Wawrzyńca
Prospekt organowy z kościoła
parafialnego pw. św. Wawrzyńca
Wyposażenie kościoła cmentarnego pw.
św. Barbary
NR I DATA WPISU DO
REJESTRU ZABYTKÓW
Ks.B.t.III-587/1-6/72
Ks.B.t.III-262/12
Ks.B.t.IV-661/1-14/77
Wyposażenie zamku
Ks.B.t.IV-664/76
Dystrybutor paliwa do pojazdów
mechanicznych z silnikiem spalinowym
Ks.B.t.IV-298/14
Wyposażenie kościoła parafialnego pw.
Chrystusa Króla
Ks.B.t.III-234/1-6/11
8
Kadłub,
ul. Powstańców Śląskich 3
Rozmierz, ul. Kościelna 1a
9
Sucha, ul. Kościelna
10
Sucha, ul. Kościelna 10
11
Szczepanek, ul. Strzelecka
7
Prospekt organowy z kościoła
parafialnego pw. Chrystusa Króla
Wyposażenie kościoła parafialnego pw.
św. Michała Archanioła
Wyposażenie kościoła parafialnego pw.
św. Bartłomieja
Rzeźba św. Jana Nepomucena wewnątrz
kapliczki
Wyposażenie kościoła filialnego pw.
Nawiedzenia NMP
Ks.B.t.III-218/10
Ks.B.t.III-600/1-6/72
Ks.B.t.V-760/1-13/89
Ks.B.t.V-850/90
Ks.B.t.V-726/1-13/81
5.4. Zabytki w Gminnej Ewidencji Zabytków
Do obowiązków samorządu lokalnego należy ochrona zabytków, które znajdują się na terenie
gminy. Zadania te precyzuje art. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z dnia 23 lipca
2003 r. (t.j. Dz. U. 2014 poz. 1446, ze zm.). Gminy mają dbać między innymi o: „zapewnienie
warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych umożliwiających trwałe zachowanie zabytków
oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie” oraz zapobiegać „zagrożeniom mogącym spowodować
uszczerbek dla wartości zabytków”. Do obowiązków nałożonych przez ustawę na gminę należy:
„uwzględnienie zadań ochronnych w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz przy
kształtowaniu środowiska”, czemu ma służyć gminna ewidencja zabytków.
Zakres Gminnej Ewidencji Zabytków:
•
zabytki nieruchome wpisane do rejestru;
•
inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków;
•
stanowiska archeologiczne;
•
historyczne układy ruralistyczne wsi, historyczne układy urbanistyczne miasta;
•
inne zabytki nieruchome wyznaczone przez burmistrza (prezydenta miasta, wójta)
w porozumieniu z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków.
Informacje o zabytkach nieruchomych, które powinna zawierać karta adresowa, określa
Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie
prowadzenia rejestru zabytków krajowej, wojewódzkiej i Gminnej Ewidencji Zabytków oraz
krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz.
U. 2011 nr 113 poz. 661).
Gminna Ewidencja Zabytków nie jest jedną z form ochrony zabytków wymienionych
w art. 7 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z dnia 23 lipca 2003 r. (t.j. Dz. U. 2014
poz. 1446, ze zm.) oraz zgodnie z art. 21 jest podstawą do sporządzenia programów opieki nad
zabytkami. Dodatkowo ustawa z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków
i opiece nad zabytkami oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. 2010 nr 75 poz. 474) istotnie wzmacnia
rangę Gminnej Ewidencji Zabytków poprzez między innymi obowiązek uzgadniania z Wojewódzkim
Konserwatorem Zabytków projektów decyzji o WZIZT (Warunków Zabudowy i Zagospodarowanie
Terenu) oraz projektów budowlanych dotyczących obiektów ujętym między innymi w gminnej
ewidencji zabytków.
Spis obiektów ujętych w Gminnej Ewidencji Zabytków w gminie Strzelce Opolskie,
przedstawia tabela poniżej - Tabela nr 4. Gminna Ewidencja Zabytków nieruchomych gminy Strzelce
Opolskie zawiera 789 zabytków, w tym 57 obiektów wpisanych do rejestru zabytków. Została ona
opracowana w 2006 r. i przyjęta uchwałą nr XIX/120/2012 Rady Miejskiej w Strzelcach Opolskich
dnia 31 stycznia 2012 r. w ramach Gminnego programu opieki nad zabytkami na lata 2012 - 2015 jako
załącznik do tego programu. Gminna Ewidencja Zabytków jest systematycznie aktualizowana.
W porozumieniu z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków wykreślane są obiekty, które zostały
wyburzone lub dodawane nowe.
Tabela nr 4. Obiekty ujęte w Gminnej Ewidencji Zabytków w gminie Strzelce Opolskie
LP.
MIEJSCOWOŚĆ
OBIEKT
ADRES
NR
1
Strzelce Opolskie
dom
Budowlanych
4
2
Strzelce Opolskie
kamienica
F. Chopina
1, 1a
3
Strzelce Opolskie
dom
F. Chopina
3
4
Strzelce Opolskie
kamienica
F. Chopina
4
5
Strzelce Opolskie
kamienica
B. Chrobrego
3
6
Strzelce Opolskie
dom
B. Chrobrego
3a
7
Strzelce Opolskie
wieża ciśnień
B. Chrobrego
4
8
Strzelce Opolskie
kamienica
B. Chrobrego
5
9
Strzelce Opolskie
oficyna
B. Chrobrego
5a
10
Strzelce Opolskie
kamienica mieszczańska
Dąbrowskiego
2
11
Strzelce Opolskie
dom
Dąbrowskiego
4
12
Strzelce Opolskie
kamienica
Dąbrowskiego
14
13
Strzelce Opolskie
dom
Dąbrowskiego
20
14
Strzelce Opolskie
nastawnia kolejowa
Dworcowa
15
Strzelce Opolskie
nastawnia kolejowa
Dworcowa
16
Strzelce Opolskie
zespół 4 domów z komórkami
Dworcowa
1-15
17
Strzelce Opolskie
dom
Dworcowa
2
18
Strzelce Opolskie
dom
Dworcowa
4
19
Strzelce Opolskie
budynek dworca
Dworcowa
6
20
Strzelce Opolskie
budynek mieszkalno-gospodarczy w zespole dworca
Dworcowa
8
21
Strzelce Opolskie
dawny dworzec towarowy
Dworcowa
14
22
Strzelce Opolskie
dom
Dworcowa
17, 17a
23
Strzelce Opolskie
budynek kasyna
Dworcowa
23
24
Strzelce Opolskie
dom
Fabryczna
1
25
Strzelce Opolskie
budynek mieszkalno-gospodarczy
Floriana
2
26
Strzelce Opolskie
budynek mieszkalno-gospodarczy
Floriana
3
27
Strzelce Opolskie
budynek mieszkalno-gospodarczy
Floriana
6
28
Strzelce Opolskie
budynek mieszkalno-gospodarczy
Floriana
7
29
Strzelce Opolskie
dom
Floriana
8
30
Strzelce Opolskie
dom
Floriana
9
31
Strzelce Opolskie
cmentarz
Gogolińska
32
Strzelce Opolskie
kapliczka słupowa na cmentarzu
Gogolińska
33
Strzelce Opolskie
mogiła lotników polskich poległych w kampanii
Gogolińska
wrześniowej 1939
34
Strzelce Opolskie
kamienica
Grunwaldzka
3
35
Strzelce Opolskie
kamienica
Grunwaldzka
5
36
Strzelce Opolskie
wiadukt kolejowy
Habryki
37
Strzelce Opolskie
rzeźnia
Habryki
17
38
Strzelce Opolskie
budynek biurowy
Jordanowska
2
39
Strzelce Opolskie
willa
Jordanowska
3/5
40
Strzelce Opolskie
dom wielorodzinny
Jordanowska
4/6
41
Strzelce Opolskie
dom wielorodzinny
Jordanowska
8
42
Strzelce Opolskie
pomnik ze sceną ukrzyżowania
Kołłątaja
43
Strzelce Opolskie
kamienica mieszczańska
Kołłątaja
1
44
Strzelce Opolskie
dom
Kołłątaja
3
45
Strzelce Opolskie
dom
Kołłątaja
5
46
Strzelce Opolskie
kościół parafialny pw. św. Wawrzyńca
Kołłątaja
6
47
Strzelce Opolskie
plebania
Kołłątaja
9
48
Strzelce Opolskie
kapliczka
T. Kościuszki
49
Strzelce Opolskie
kamienica mieszkalna
T. Kościuszki
1
50
Strzelce Opolskie
dom
T. Kościuszki
2
51
Strzelce Opolskie
dawny browar
T. Kościuszki
4
52
Strzelce Opolskie
budynek gospodarczy w zespole dawnego browaru
T. Kościuszki
4
53
Strzelce Opolskie
szkoła
T. Kościuszki
8
54
Strzelce Opolskie
krzyż
Kozielska
55
Strzelce Opolskie
dom
Kozielska
4
56
Strzelce Opolskie
pomnik krzyża
Kozielska
5
57
Strzelce Opolskie
budynek mieszkalno-gospodarczy
Kozielska
7
58
Strzelce Opolskie
zagroda
Kozielska
10
59
Strzelce Opolskie
dom
Kozielska
15
60
Strzelce Opolskie
dom
Kozielska
15a
61
Strzelce Opolskie
budynek mieszkalno-gospodarczy
Kozielska
17
62
Strzelce Opolskie
pomnik żołnierzy ofiar wojen światowych
Kozielska
18
63
Strzelce Opolskie
dom
Kozielska
21
64
Strzelce Opolskie
stodoła
Kozielska
24
65
Strzelce Opolskie
budynek mieszkalno-gospodarczy
Kozielska
25
66
Strzelce Opolskie
stodoła
Kozielska
26
67
Strzelce Opolskie
dom
Kozielska
30
68
Strzelce Opolskie
stodoła
Kozielska
30
69
Strzelce Opolskie
dom
Kozielska
32
70
Strzelce Opolskie
budynek mieszkalno-usługowy
Kozielska
35
71
Strzelce Opolskie
dom
Kozielska
36
72
Strzelce Opolskie
dom
Kozielska
44
73
Strzelce Opolskie
dom
Kozielska
47
74
Strzelce Opolskie
dom
Kozielska
49
75
Strzelce Opolskie
dom
Kozielska
52
76
Strzelce Opolskie
kapliczka
Kozielska
55
77
Strzelce Opolskie
kuźnia
Kozielska
55
78
Strzelce Opolskie
dom
Kozielska
56
79
Strzelce Opolskie
dom
Kozielska
61
80
Strzelce Opolskie
dom
Kozielska
67
81
Strzelce Opolskie
dom
Kozielska
68
82
Strzelce Opolskie
kamienica mieszczańska
Krakowska
1
83
Strzelce Opolskie
dom
Krakowska
3
84
Strzelce Opolskie
dom
Krakowska
4
85
Strzelce Opolskie
dom
Krakowska
5
86
Strzelce Opolskie
dom
Krakowska
7, 9, 11
87
Strzelce Opolskie
kamienica
Krakowska
13, 13a
88
Strzelce Opolskie
kamienica
Krakowska
15
89
Strzelce Opolskie
budynek administracyjno-biurowy
Krakowska
16
90
Strzelce Opolskie
kamienica
Krakowska
17
91
Strzelce Opolskie
kamienica
Krakowska
24
92
Strzelce Opolskie
kamienica
Krakowska (M.
25 (2-4)
Prawego)
93
Strzelce Opolskie
kamienica
Krakowska
26
94
Strzelce Opolskie
kamienica
Krakowska
27
95
Strzelce Opolskie
kamienica
Krakowska
28
96
Strzelce Opolskie
bar, restauracja
Krakowska
29
97
Strzelce Opolskie
kamienica, obecnie budynek administracyjno-
Krakowska
30
usługowy
98
Strzelce Opolskie
szkoła
Krakowska
38
99
Strzelce Opolskie
kamienica
Krakowska
39
100
Strzelce Opolskie
wozownia
Krakowska
40a
101
Strzelce Opolskie
dom
Krakowska
46
102
Strzelce Opolskie
kamienica z oficyną
Krakowska
53
103
Strzelce Opolskie
dom
Krakowska
57
104
Strzelce Opolskie
kamienica
ks. Lange
1
105
Strzelce Opolskie
dom
ks. Lange
3
106
Strzelce Opolskie
dom
ks. Lange
5
107
Strzelce Opolskie
dom
ks. Wajdy
1
108
Strzelce Opolskie
dom
Leśna
1
109
Strzelce Opolskie
dom
Leśna
3
110
Strzelce Opolskie
budynek warsztatowy
Leśna
5
111
Strzelce Opolskie
dom
Leśna
8
112
Strzelce Opolskie
willa
Ligonia
4
113
Strzelce Opolskie
pomnik krzyża
1 Maja
114
Strzelce Opolskie
dom
1 Maja
1
115
Strzelce Opolskie
dom
1 Maja
6
116
Strzelce Opolskie
dom
1 Maja
7
117
Strzelce Opolskie
dom
1 Maja
8
118
Strzelce Opolskie
dom
1 Maja
9
119
Strzelce Opolskie
dom
1 Maja
10
120
Strzelce Opolskie
dom
1 Maja
11
121
Strzelce Opolskie
dom
1 Maja
12
122
Strzelce Opolskie
dom
1 Maja
14
123
Strzelce Opolskie
budynek gospodarczy
1 Maja
14
124
Strzelce Opolskie
dom
1 Maja
17
125
Strzelce Opolskie
dom
1 Maja
20
126
Strzelce Opolskie
dom
1 Maja
22
127
Strzelce Opolskie
dom
1 Maja
24
128
Strzelce Opolskie
szkoła
1 Maja
26
129
Strzelce Opolskie
dom
1 Maja
27
130
Strzelce Opolskie
dom
1 Maja
33
131
Strzelce Opolskie
cmentarz ewangelicki
M. Prawego
132
Strzelce Opolskie
kuźnia z warsztatem + kotłownia w zespole
M. Prawego
folwarcznym
133
Strzelce Opolskie
trafostacja w zespole dawnych zakładów
M. Prawego
wapienniczych
134
Strzelce Opolskie
wozownia (II) w zespole folwarcznym
M. Prawego
135
Strzelce Opolskie
kamienica
M. Prawego
9
136
Strzelce Opolskie
kamienica
M. Prawego
11
137
Strzelce Opolskie
kamienica
M. Prawego
13
138
Strzelce Opolskie
poczta
M. Prawego
18
139
Strzelce Opolskie
kamienica
M. Prawego
20
140
Strzelce Opolskie
szkoła
M. Prawego
21
141
Strzelce Opolskie
kamienica
M. Prawego
22
142
Strzelce Opolskie
zespół zabudowań młyna
M. Prawego
24
143
Strzelce Opolskie
dom
M. Prawego
26
144
Strzelce Opolskie
kamienica
M. Prawego
28-30
145
Strzelce Opolskie
dom
M. Prawego
31
146
Strzelce Opolskie
budynek gospodarczy w zespole folwarcznym
M. Prawego
32
147
Strzelce Opolskie
obora w zespole folwarcznym
M. Prawego
32
148
Strzelce Opolskie
stajnia w zespole folwarcznym
M. Prawego
32
149
Strzelce Opolskie
wozownia (I) w zespole folwarcznym
M. Prawego
32
150
Strzelce Opolskie
dom w zespole folwarcznym
M. Prawego
32a
151
Strzelce Opolskie
dom w zespole folwarcznym
M. Prawego
32a
152
Strzelce Opolskie
dom w zespole folwarcznym
M. Prawego
32b
153
Strzelce Opolskie
stodoła
M. Prawego
33
154
Strzelce Opolskie
hala produkcyjna w zespole dawnych zakładów
M. Prawego
50
wapienniczych
155
Strzelce Opolskie
dom w zespole dawnych zakładów wapienniczych
M. Prawego
50a
156
Strzelce Opolskie
dom w zespole dawnych zakładów wapienniczych
M. Prawego
52
157
Strzelce Opolskie
dom w zespole dawnych zakładów wapienniczych
J. Matejki
2
158
Strzelce Opolskie
dom
J. Matejki
6
159
Strzelce Opolskie
dom
J. Matejki
9
160
Strzelce Opolskie
dom
J. Matejki
12
161
Strzelce Opolskie
bramy ze stróżówką do zespołu dawnych zakładów
J. Matejki
13
wapienniczych
162
Strzelce Opolskie
zespół dawnych zakładów wapienniczych
J. Matejki
13
163
Strzelce Opolskie
dom w zespole dawnych zakładów wapienniczych
J. Matejki
14
164
Strzelce Opolskie
dom
J. Matejki
19
165
Strzelce Opolskie
dom wielorodzinny
J. Matejki
25
166
Strzelce Opolskie
dom wielorodzinny
J. Matejki
26
167
Strzelce Opolskie
dom
J. Matejki
27
168
Strzelce Opolskie
dom
J. Matejki
28
169
Strzelce Opolskie
dom
J. Matejki
29
170
Strzelce Opolskie
budynek administracyjny w zespole więzienia
K. Miarki
1
171
Strzelce Opolskie
budynek penitencjarny w zespole więzienia
K. Miarki
1
172
Strzelce Opolskie
mur zewnętrzny w zespole więzienia
K. Miarki
1
173
Strzelce Opolskie
dom
K. Miarki
2/4
174
Strzelce Opolskie
trafostacja
A. Mickiewicza
175
Strzelce Opolskie
dom
A. Mickiewicza
3
176
Strzelce Opolskie
dom
A. Mickiewicza
11
177
Strzelce Opolskie
dom
A. Mickiewicza
13
178
Strzelce Opolskie
dom w zespole młyna
A. Mickiewicza
17
179
Strzelce Opolskie
spichlerz w zespole folwarcznym
A. Mickiewicza
18
180
Strzelce Opolskie
stajnia w zespole folwarcznym
A. Mickiewicza
18
181
Strzelce Opolskie
rządcówka w zespole folwarcznym
A. Mickiewicza
18a
182
Strzelce Opolskie
czworak w zespole folwarcznym
A. Mickiewicza
18b
183
Strzelce Opolskie
czworak w zespole folwarcznym
A. Mickiewicza
18c
184
Strzelce Opolskie
ciąg stodół w zespole folwarcznym
A. Mickiewicza
18g
185
Strzelce Opolskie
obora w zespole folwarcznym
A. Mickiewicza
18g
186
Strzelce Opolskie
obora w zespole folwarcznym
A. Mickiewicza
18g
187
Strzelce Opolskie
obora w zespole folwarcznym
A. Mickiewicza
18g
188
Strzelce Opolskie
spichlerz w zespole folwarcznym
A. Mickiewicza
18g
189
Strzelce Opolskie
młyn
A. Mickiewicza
19
190
Strzelce Opolskie
budynek
A. Mickiewicza
21
191
Strzelce Opolskie
dom wielorodzinny
S. Moniuszki
2
192
Strzelce Opolskie
dom wielorodzinny z ogrodzeniem
S. Moniuszki
8
193
Strzelce Opolskie
willa
S. Moniuszki
10
194
Strzelce Opolskie
dom
Mostowa
5a
195
Strzelce Opolskie
dom
Mostowa
9
196
Strzelce Opolskie
obora
Mostowa
9
197
Strzelce Opolskie
dom
Mostowa
19
198
Strzelce Opolskie
kapliczka
Nowowiejska
199
Strzelce Opolskie
dom
Nowowiejska
33
200
Strzelce Opolskie
budynek mieszkalno-gospodarczy
Nowowiejska
37
201
Strzelce Opolskie
pozostałości muru obronnego
Opolska, Parafialna,
Zamkowa
202
Strzelce Opolskie
kościół cmentarny pw. św. Barbary
Opolska
203
Strzelce Opolskie
kościół ewangelicki, obecnie katolicki pw. Bożego
Opolska
4
Ciała
204
Strzelce Opolskie
budynek sądu
Opolska
11
205
Strzelce Opolskie
szpital
Opolska
36
206
Strzelce Opolskie
zespół kąpieliska miejskiego
Opolska
46
207
Strzelce Opolskie
kąpielisko miejskie-budynek bramny
Opolska
46
208
Strzelce Opolskie
kąpielisko miejskie-pawilon
Opolska
46
209
Strzelce Opolskie
dawna baszta, obecnie dzwonnica przy kościele
Parafialna
parafialnym pw. św. Wawrzyńca
210
Strzelce Opolskie
kaplica grobowa
Parafialna
211
Strzelce Opolskie
kamienica
Parafialna
1
212
Strzelce Opolskie
dom sióstr zakonnych
Parafialna
2
213
Strzelce Opolskie
park w zespole zamkowym
park miejski
214
Strzelce Opolskie
mostek drogowy w parku miejskim
Parkowa
215
Strzelce Opolskie
willa
J. Piłsudskiego
1
216
Strzelce Opolskie
dom
J. Piłsudskiego
20
217
Strzelce Opolskie
dom
J. Piłsudskiego
22
218
Strzelce Opolskie
dom
J. Piłsudskiego
24
219
Strzelce Opolskie
willa
J. Piłsudskiego
26
220
Strzelce Opolskie
budynek produkcyjny
Plac M. Kopernika
1
221
Strzelce Opolskie
magazyn
Plac M. Kopernika
1
222
Strzelce Opolskie
pomnik myśliwca
Plac Myśliwca
223
Strzelce Opolskie
ratusz
Plac Myśliwca
224
Strzelce Opolskie
tartak w zespole folwarcznym
Plac Targowy
225
Strzelce Opolskie
trafostacja
Plac Targowy
226
Strzelce Opolskie
dom
Plac Targowy
5
227
Strzelce Opolskie
dom
Plac Targowy
7
228
Strzelce Opolskie
dom
Plac Targowy
9
229
Strzelce Opolskie
kamienica z oficyną boczną
Plac S. Żeromskiego
1
230
Strzelce Opolskie
dom wielorodzinny
Plac S. Żeromskiego
2/3
231
Strzelce Opolskie
kamienica
Plac S. Żeromskiego
4
232
Strzelce Opolskie
kamienica
Plac S. Żeromskiego
6
233
Strzelce Opolskie
kamienica
Plac S. Żeromskiego
8
234
Strzelce Opolskie
kamienica
Plac S. Żeromskiego
9
235
Strzelce Opolskie
bank
Plac S. Żeromskiego
10
236
Strzelce Opolskie
trafostacja
Powstańców Śląskich
237
Strzelce Opolskie
kamienica
Powstańców Śląskich
2
238
Strzelce Opolskie
kamienica
Powstańców Śląskich
4
239
Strzelce Opolskie
dom zakonny zgromadzenia sióstr św. Elżbiety
Powstańców Śląskich
8
240
Strzelce Opolskie
dom
Powstańców Śląskich
12
241
Strzelce Opolskie
dom
Powstańców Śląskich
16
242
Strzelce Opolskie
kamienica
Powstańców Śląskich
20
243
Strzelce Opolskie
dom
Powstańców Śląskich
24
244
Strzelce Opolskie
dom
B. Prusa
3, 3a
245
Strzelce Opolskie
dom
B. Prusa
5, 5a
246
Strzelce Opolskie
dom
B. Prusa
7, 7a
247
Strzelce Opolskie
dom
Rosenbergów
1
248
Strzelce Opolskie
willa
Rosenbergów
3
249
Strzelce Opolskie
dom
Rosenbergów
4
250
Strzelce Opolskie
willa
Rosenbergów
5
251
Strzelce Opolskie
willa
Rosenbergów
8
1
252
Strzelce Opolskie
willa
Rosenbergów
10
253
Strzelce Opolskie
willa
Rosenbergów
11
254
Strzelce Opolskie
willa
Rosenbergów
12
255
Strzelce Opolskie
willa
Rosenbergów
16
256
Strzelce Opolskie
budynek mieszkalny przy bażanciarni w parku
J. Rychla
14
budynek gospodarczy w zespole bażanciarni w parku J. Rychla
14
zamkowym
257
Strzelce Opolskie
zamkowym
258
Strzelce Opolskie
budynek mieszkalno-gospodarczy w zespole
J. Rychla
14
bażanciarni
259
Strzelce Opolskie
kamienica mieszczańska
Rynek
15
260
Strzelce Opolskie
kamienica mieszkalna
Rynek
16
261
Strzelce Opolskie
kamienica mieszczańska
Rynek
17
262
Strzelce Opolskie
kamienica mieszczańska
Rynek
17
263
Strzelce Opolskie
kamienica mieszczańska
Rynek
18
264
Strzelce Opolskie
dom
Rynek
19/20
265
Strzelce Opolskie
kamienica
Rynek
21
266
Strzelce Opolskie
kamienica mieszczańska
Rynek
22
267
Strzelce Opolskie
kamienica
Rynek
23
268
Strzelce Opolskie
kamienica
Rynek
24
269
Strzelce Opolskie
kamienica
Rynek
25
270
Strzelce Opolskie
kamienica
Rynek
26/27
271
Strzelce Opolskie
zespół domów wielorodzinnych
Sosnowa
1,4,5,6,7
272
Strzelce Opolskie
trafostacja
Strzelców Bytomskich
273
Strzelce Opolskie
hotel-restauracja
Strzelców Bytomskich 3
274
Strzelce Opolskie
więzienie
Świerczewskiego
3
275
Strzelce Opolskie
dom wielorodzinny
Świerczewskiego
10/12
276
Strzelce Opolskie
dom wielorodzinny
Świerczewskiego
14/16
277
Strzelce Opolskie
dom wielorodzinny
Świerczewskiego
18/20
278
Strzelce Opolskie
dom
W. Świerzego
13
279
Strzelce Opolskie
budynek gospodarczy
W. Świerzego
13
280
Strzelce Opolskie
dom
W. Świerzego
15
281
Strzelce Opolskie
kamienica
W. Świerzego
16
282
Strzelce Opolskie
dawna szkoła
W. Świerzego
42
283
Strzelce Opolskie
dom
W. Świerzego
50
284
Strzelce Opolskie
budynek mieszkalno-gospodarczy
W. Świerzego
73
285
Strzelce Opolskie
pomnik krzyża
Ujazdowska
286
Strzelce Opolskie
trafostacja
Ujazdowska
287
Strzelce Opolskie
dom
Ujazdowska
2
288
Strzelce Opolskie
dom
Ujazdowska
4
289
Strzelce Opolskie
dom
Ujazdowska
6
290
Strzelce Opolskie
dom
Ujazdowska
7
291
Strzelce Opolskie
dom
Ujazdowska
8
292
Strzelce Opolskie
dom
Ujazdowska
10
293
Strzelce Opolskie
dom
Ujazdowska
14
294
Strzelce Opolskie
dom
Ujazdowska
16
295
Strzelce Opolskie
budynek mieszkalno-usługowy
Ujazdowska
18
296
Strzelce Opolskie
dom
Ujazdowska
19
297
Strzelce Opolskie
budynek mieszkalno-gospodarczy
Ujazdowska
26
298
Strzelce Opolskie
kapliczka
Ujazdowska
27
299
Strzelce Opolskie
dom
Ujazdowska
30
300
Strzelce Opolskie
budynek mieszkalno-gospodarczy
Ujazdowska
31
301
Strzelce Opolskie
dom z częścią gospodarczą
Ujazdowska
33
302
Strzelce Opolskie
budynek mieszkalno-gospodarczy
Ujazdowska
37
303
Strzelce Opolskie
obora w zespole folwarcznym
Ujazdowska
39
304
Strzelce Opolskie
obora w zespole folwarcznym
Ujazdowska
39
305
Strzelce Opolskie
budynek gospodarczy
Ujazdowska
46
306
Strzelce Opolskie
dom
Ujazdowska
50
307
Strzelce Opolskie
budynek mieszkalno-gospodarczy
Ujazdowska
62
308
Strzelce Opolskie
dom
Ujazdowska
64
309
Strzelce Opolskie
budynek mieszkalno-gospodarczy
Ujazdowska
66
310
Strzelce Opolskie
budynek mieszkalno-gospodarczy
Ujazdowska
68
311
Strzelce Opolskie
budynek mieszkalno-gospodarczy
Ujazdowska
72
312
Strzelce Opolskie
obora
Ujazdowska
74
313
Strzelce Opolskie
spichlerz
Ujazdowska
74
314
Strzelce Opolskie
dom
Wałowa
1
315
Strzelce Opolskie
dom
Wałowa
2
316
Strzelce Opolskie
dom
Wałowa
3
317
Strzelce Opolskie
kamienica
Wałowa
7
318
Strzelce Opolskie
kamienica mieszczańska
Wojska Polskiego
2
319
Strzelce Opolskie
kamienica mieszczańska
Wojska Polskiego
6
320
Strzelce Opolskie
bank
Zamkowa
1
321
Strzelce Opolskie
brama do zespołu zamkowego
Zamkowa
322
Strzelce Opolskie
oficyna w zespole zamkowym
Zamkowa
2
323
Strzelce Opolskie
ruina zamku
Zamkowa
3
324
Strzelce Opolskie
oficyna w zespole zamkowym
Zamkowa
4
325
Strzelce Opolskie
masztalarnia w zespole zamkowym
Zamkowa
6
326
Strzelce Opolskie
dom
Żwirki i Wigury
3
327
Strzelce Opolskie
dom
Żwirki i Wigury
4
328
Strzelce Opolskie
dom
Żwirki i Wigury
5
329
Błotnica Strzelecka
poczta
Centawska
2
330
Błotnica Strzelecka
budynek mieszkalno-gospodarczy
Dworcowa
1
331
Błotnica Strzelecka
pałac
Dworcowa
7
332
Błotnica Strzelecka
park w zespole pałacowo-folwarcznym
Dworcowa
7
333
Błotnica Strzelecka
mur ogrodzenia zespołu pałacowo-folwarcznego
Dworcowa
7, 9
334
Błotnica Strzelecka
czworak w zespole pałacowo-folwarcznym
Dworcowa
11-13
335
Błotnica Strzelecka
stajnia w zespole pałacowo-folwarcznym
Dworcowa
15
336
Błotnica Strzelecka
dom w zespole dworca kolejowego
Dworcowa
20
337
Błotnica Strzelecka
wozownia w zespole pałacowo-folwarcznym
Dworcowa
21
338
Błotnica Strzelecka
dom w zespole dworca kolejowego
Dworcowa
22
339
Błotnica Strzelecka
obora w zespole pałacowo-folwarcznym
Dworcowa
23
340
Błotnica Strzelecka
spichlerz w zespole pałacowo-folwarcznym
Dworcowa
341
Błotnica Strzelecka
stajnia w zespole pałacowo-folwarcznym
Dworcowa
342
Błotnica Strzelecka
stodoła w zespole pałacowo-folwarcznym
Dworcowa
343
Błotnica Strzelecka
Grobowiec rodu von Posadowsky na terenie parku
Dworcowa
w zespole pałacowo-folwarcznym
344
Błotnica Strzelecka
nastawnia kolejowa
Dworcowa
345
Błotnica Strzelecka
dom
Leśna
2
346
Błotnica Strzelecka
kuźnia
Parkowa
3
347
Błotnica Strzelecka
stodoła
Powstańców Śląskich
1
348
Błotnica Strzelecka
stodoła
Toszecka
5
349
Błotnica Strzelecka
dom
Toszecka
14
350
Błotnica Strzelecka
czworak
Toszecka
15
351
Błotnica Strzelecka
budynek w zespole szkoły
Toszecka
19
352
Błotnica Strzelecka
karczma
Toszecka
20a
353
Błotnica Strzelecka
kapliczka pw. św. Jana Nepomucena
Toszecka
354
Błotnica Strzelecka
budynek mieszkalno-gospodarczy
Wiejska
2
355
Błotnica Strzelecka
dom
Wiejska
3
356
Błotnica Strzelecka
budynek mieszkalno-gospodarczy
Wiejska
6
357
Błotnica Strzelecka
stodoła i spichlerz
Wiejska
6
358
Błotnica Strzelecka
budynek mieszkalno-gospodarczy
Wiejska
11
359
Błotnica Strzelecka
budynek mieszkalno-gospodarczy
Wiejska
15
360
Błotnica Strzelecka
budynek mieszkalno-gospodarczy
Wiejska
19
361
Błotnica Strzelecka
trafostacja
Wiejska
362
Brzezina
wieża ,,Ischl" w zespole zamkowym
park miejski
363
Brzezina
kapliczka
na płd. od zespołu
folwarcznego
364
Brzezina
obora w zespole folwarcznym
Lipowa
365
Brzezina
obora w zespole folwarcznym
Lipowa
366
Brzezina
wozownia w zespole folwarcznym
Lipowa
367
Brzezina
stodoła w zespole folwarcznym
Lipowa
368
Brzezina
stodoła w zespole folwarcznym
Lipowa
369
Dziewkowice
kapliczka
Korfantego
2
370
Dziewkowice
stodoła
Korfantego
8
371
Dziewkowice
kuźnia
Kościelna
5
372
Dziewkowice
stodoła
Kościelna
5
373
Dziewkowice
trafostacja
Kościelna
374
Dziewkowice
budynek mieszkalno-gospodarczy
Józefa Lompy
375
Dziewkowice
pomnik krzyża
Józefa Lompy
376
Dziewkowice
dom dróżnika
Karola Miarki
1
377
Dziewkowice
budynek mieszkalno-gospodarczy
Karola Miarki
8
378
Dziewkowice
spichlerz
Ogrodowa
8
379
Dziewkowice
dom
Ogrodowa
11
380
Dziewkowice
budynek mieszkalno-gospodarczy
Ogrodowa
12
381
Dziewkowice
budynek mieszkalno-gospodarczy
Ogrodowa
17
382
Dziewkowice
spichlerz w zespole dworskim
Plac Klasztorny
3-4
383
Dziewkowice
czworak w zespole folwarcznym
Plac klasztorny
7-8
384
Dziewkowice
stodoła
Poprzeczna
4
385
Dziewkowice
budynek mieszkalno-gospodarczy
Poprzeczna
5
386
Dziewkowice
stodoła
Poprzeczna
6
387
Dziewkowice
stodoła
Poprzeczna
11
388
Dziewkowice
stodoła
Poprzeczna
389
Dziewkowice
dom
Sportowa
1
390
Dziewkowice
budynek w zespole szkoły
Strzelecka
1
391
Dziewkowice
szkoła
Strzelecka
3
392
Dziewkowice
dom w zespole szkoły
Strzelecka
5
393
Dziewkowice
dom
Szkolna
2
394
Dziewkowice
dom
Szkolna
13
395
Dziewkowice
dom z piekarnią
Szkolna
17
396
Grodzisko
obora
Główna
20
397
Grodzisko
stodoła
Główna
22
398
Grodzisko
budynek mieszkalno-gospodarczy
Główna
25
399
Grodzisko
dom parafialny
Główna
28a
400
Grodzisko
kościół parafialny pw. św. Katarzyny
Główna
28a
401
Grodzisko
pomnik krzyża przy kościele
Główna
28a
402
Grodzisko
ogrodzenie kościoła parafialnego
Główna
28a
17
403
Grodzisko
szkoła
Główna
35
404
Grodzisko
dom
Główna
42
405
Grodzisko
sala taneczno-widowiskowa przy karczmie
Główna
44
406
Grodzisko
budynek mieszkalno-gospodarczy
Główna
46
407
Grodzisko
pomnik krzyża
Główna
408
Grodzisko
pomnik krzyża
Główna
409
Grodzisko
trafostacja
Główna
410
Grodzisko
kapliczka słupowa i pomnik krzyża
Wolności
411
Jędrynie
stodoła
Krótka
412
Jędrynie
pomnik krzyża
Polna/Dębowa
413
Kadłub
dom w zespole tartaku wodnego
Barwinek
7
414
Kadłub
tartak wodny
Barwinek
7
415
Kadłub
pomnik krzyża
Dworcowa
51
416
Kadłub
dom
Dworcowa
57
417
Kadłub
dworzec kolejowy
Dworcowa
61
418
Kadłub
dawna poczta
Dworcowa
76
419
Kadłub
dawna szkoła
Kolejowa
2
420
Kadłub
dom
Krótka
8
421
Kadłub
obora ze stodołą
Krótka
8
422
Kadłub
obora
Leśna
8
423
Kadłub
stodoła
Młyńska
1
424
Kadłub
młyn wodny
Młyńska
2
425
Kadłub
budynek mieszkalno-gospodarczy
Młyńska
3
426
Kadłub
budynek mieszkalno-gospodarczy
Piaskowa
4
427
Kadłub
budynek mieszkalno-gospodarczy
Piaskowa
6
428
Kadłub
karczma
Piaskowa
9
429
Kadłub
budynek mieszkalno-gospodarczy
Piaskowa
24
430
Kadłub
dom
Piaskowa
26
431
Kadłub
dom
Piaskowa
28
432
Kadłub
zabudowania gospodarcze w zagrodzie
Piaskowa
28
433
Kadłub
obora ze stodoła i wozownią
Polna
1
434
Kadłub
kościół parafialny pw. Chrystusa Króla
Powstańców Śląskich
435
Kadłub
spichlerz
Powstańców Śląskich
5
436
Kadłub
stodoła
Powstańców Śląskich
5
437
Kadłub
karczma
Powstańców Śląskich
12
438
Kadłub
dom ze stodołą
Powstańców Śląskich
30
439
Kadłub
kaplica
Powstańców Śląskich
440
Kadłub
przepust wodny na rzece Jemielnicy
Powstańców Śląskich
441
Kadłub
czworak w zespole dworsko-folwarcznym
Wodna
8
9
442
Kadłub
rządcówka w zespole dworsko-folwarcznym
Wodna
11
443
Kadłub
czworak w zespole dworsko-folwarcznym
Wodna
15
444
Kadłub
dom z oborą w zespole dworsko-folwarcznym
Wodna
15
445
Kadłub
most nad odnogą rzeki Jemielnicy
Wodna
446
Kadłub
dom mieszkalny z częścią gospodarczą
Wolności
5
447
Kadłub
budynek mieszkalno-gospodarczy
Wolności
7
448
Kadłub
dom z częścią gospodarczą
Wolności
7
449
Kadłub
obora
Wolności
7
450
Kadłub
dom
Wolności
23
451
Kadłub
dom
Wolności
25
452
Kadłub
dwór
Zamkowa
453
Kadłub
cmentarz rzymsko-katolicki
Zamkowa
454
Kalinowice
stodoła w zespole folwarcznym
Gogolińska
1
455
Kalinowice
ruina stodoły w zespole dworsko-folwarcznym
Parkowa
4
456
Kalinowice
obora w zespole folwarcznym
Parkowa
14
457
Kalinowice
dwa czworaki w zespole folwarcznym
Przeskok
1i2
458
Kalinowice
lamus w zespole dworsko-folwarcznym
Przeskok
5
459
Kalinowice
obora w zespole dworsko-folwarcznym
Przeskok
7
460
Kalinowice
obora w zespole dworsko-folwarcznym
Przeskok
461
Kalinowice
wozownia w zespole dworsko-folwarcznym
Przeskok
462
Kalinowice
chlewnia w zespole dworsko-folwarcznym
Przeskok
463
Kalinowice
park krajobrazowy w zespole dworsko-folwarcznym
Wiejska, Parkowa,
Przeskok
464
Kalinowice
budynek mieszkalno-gospodarczy
Wiejska
11
465
Kalinowice
budynek mieszkalno-gospodarczy
Wiejska
13
466
Kalinowice
dom
Wiejska
15
467
Kalinowice
dom
Wiejska
17
468
Kalinowice
dzwonek umarłych
Wiejska
18
469
Kalinowice
dom
Wiejska
20
470
Kalinowice
budynek mieszkalno-gospodarczy
Wiejska
22
471
Kalinowice
kuźnia
Wiejska
22
472
Kalinowice
stodoła z wozownią
Wiejska
22
473
Kalinowice
aleja lipowa
Wiejska
474
Kalinowice
trafostacja
Wiejska
475
Kalinów
kapliczka słupowa
w płd. części wsi
476
Kalinów
mogiła zbiorowa powstańców śląskich na cmentarzu
cmentarz rzymskokatolicki
477
Kalinów
budynek mieszkalno-gospodarczy
Gogolińska
2
478
Kalinów
stodoła
Gogolińska
2
479
Kalinów
kapliczka słupowa
Gogolińska
480
Kalinów
kapliczka słupowa
Gogolińska
481
Kalinów
dom
Parkowa
482
Kalinów
trafostacja
Parkowa
483
Kalinów
stodoła
Wiejska
1
484
Kalinów
budynek mieszkalno-gospodarczy
Wiejska
7
485
Kalinów
chlewnie w zespole dworsko-folwarcznym
Wiejska
14
486
Kalinów
kuźnia w zespole dworsko-folwarcznym
Wiejska
487
Kalinów
obora w zespole dworsko-folwarcznym
Wiejska
14
488
Kalinów
park krajobrazowy w zespole dworsko-folwarcznym
Wiejska
14
489
Kalinów
spichlerz w zespole dworsko-folwarcznym
Wiejska
14
490
Kalinów
stajnia w zespole dworsko-folwarcznym
Wiejska
14
491
Kalinów
stodoła w zespole dworsko-folwarcznym
Wiejska
14
492
Kalinów
stodoła w zespole dworsko-folwarcznym
Wiejska
14
493
Kalinów
warsztat kołodziejski w zespole dworsko-
Wiejska
14
1
folwarcznym
494
Kalinów
wozownia w zespole dworsko-folwarcznym
Wiejska
14
495
Kalinów
obora z dwoma domami w zespole dworsko-
Wiejska
14a
folwarcznym
i 14b
496
Kalinów
ogrodzenie zespołu dworsko-folwarcznego
Wiejska
14, 33
497
Kalinów
budynek mieszkalno-gospodarczy
Wiejska
15
498
Kalinów
czworak w zespole dworsko-folwarcznym
Wiejska
20-22
499
Kalinów
dom
Wiejska
23
500
Kalinów
czworak w zespole dworsko-folwarcznym
Wiejska
24
501
Kalinów
czworak w zespole dworsko-folwarcznym
Wiejska
26-28
502
Kalinów
czworak w zespole dworsko-folwarcznym
Wiejska
33
503
Kalinów
obora w zespole dworsko-folwarcznym
Wiejska
33
504
Kalinów
obora w zespole dworsko-folwarcznym
Wiejska
33
505
Kalinów
stodoła w zespole dworsko-folwarcznym
Wiejska
33
506
Kalinów
stodoła w zespole dworsko-folwarcznym
Wiejska
33
507
Kalinów
kościół filialny pw. Narodzenia NMP
Wiejska
508
Kalinów
pomnik krzyża
Wiejska
509
Ligota Dolna
dom
Wiejska
1
510
Ligota Dolna
dom z oborą i stodołą
Wiejska
1
511
Ligota Dolna
chlew
Wiejska
1
512
Ligota Dolna
stodoła
Wiejska
1
513
Ligota Dolna
budynek mieszkalno-gospodarczy
Wiejska
4
514
Ligota Dolna
budynek mieszkalno-gospodarczy
Wiejska
6
515
Ligota Dolna
stodoła
Wiejska
6
516
Ligota Dolna
stodoła
Wiejska
16
517
Ligota Dolna
hala warsztatu lotniczego przy dawnym zespole
Wiejska
20
folwarcznym
518
Ligota Dolna
hangar lotniczy przy dawnym zespole folwarcznym
Wiejska
22
519
Ligota Dolna
obora w dawnym zespole folwarcznym
Wiejska
22
520
Ligota Dolna
kuźnia
Wiejska
27
521
Ligota Dolna
stodoła
Wiejska
27
522
Ligota Dolna
kapliczka
Wiejska
523
Ligota Dolna
piec wapienniczy
Wiejska
524
Ligota Górna
dom
Wiejska
2
525
Ligota Górna
stodoła
Wiejska
2
526
Ligota Górna
stodoła
Wiejska
15
527
Ligota Górna
dom z oborą
Wiejska
18a
528
Ligota Górna
stodoła
Wiejska
18a
529
Ligota Górna
dom z oborą
Wiejska
20
530
Ligota Górna
dom
Wysocka
2
531
Ligota Górna
dom
Wysocka
3
532
Ligota Górna
stodoła
Wysocka
3
533
Ligota Górna
trafostacja
Wysocka
4a
534
Niwki
wozownia
Strzelecka
1
535
Niwki
obora
Strzelecka
3
536
Niwki
spichlerz - wozownia
Strzelecka
3
537
Niwki
dom
Strzelecka
4
538
Niwki
stodoła
Strzelecka
6
539
Niwki
trafostacja
Strzelecka
540
Niwki
dom, tzw. „wycug”
Wiejska
1
541
Niwki
obora
Wiejska
3
542
Niwki
stodoła
Wiejska
3
543
Niwki
obora
Wiejska
4
544
Niwki
dom
Wiejska
6
545
Niwki
dom, tzw. „wycug”
Wiejska
8
546
Niwki
obora
Wiejska
8
547
Niwki
kapliczka
Wiejska
8
548
Niwki
obora
Wiejska
10
549
Niwki
stodoła
Wiejska
10
550
Niwki
dom
Wiejska
11
551
Niwki
dom
Wiejska
15
552
Niwki
stodoła
Wiejska
17
553
Niwki
dom z oborą i stajnią
Wiejska
20
554
Niwki
budynek gospodarczy
Wiejska
22
555
Niwki
dom
Wiejska
26
556
Niwki
kapliczka słupowa
Wiejska
26
557
Niwki
kapliczka
Wiejska
558
Osiek
układ ruralistyczny wsi
559
Osiek
kościół pw. Matki Bożej Piekarskiej
Strzelecka
12b
560
Osiek
budynek mieszkalno-gospodarczy
Strzelecka
14
561
Osiek
budynek mieszkalno-gospodarczy
Strzelecka
19
562
Osiek
ruina stajni
Strzelecka
19
563
Osiek
stodoła
Strzelecka
19
564
Osiek
budynek mieszkalno-gospodarczy
Strzelecka
27
565
Osiek
budynek mieszkalno-gospodarczy
Strzelecka
37
566
Osiek
obora
Strzelecka
44
567
Osiek
dom
Strzelecka
49
568
Osiek
budynek mieszkalno-gospodarczy
Strzelecka
52
569
Osiek
budynek mieszkalno-gospodarczy
Strzelecka
58
570
Osiek
stodoła z oborą
Strzelecka
58
571
Osiek
kapliczka
Strzelecka
572
Osiek
pomnik krzyża
Strzelecka
573
Płużnica Wielka
pomnik krzyża
przy drodze
w kierunku Strzelec
Opolskich
574
Płużnica Wielka
bramka w ogrodzeniu zespołu dworsko-
Strzelecka
2
Strzelecka
2
folwarcznego
575
Płużnica Wielka
budynek gospodarczy w zespole dworskofolwarcznym
576
Płużnica Wielka
park krajobrazowy w zespole dworsko-folwarcznym
Strzelecka
2
577
Płużnica Wielka
spichlerz w zespole dworsko-folwarcznym
Strzelecka
2
578
Płużnica Wielka
stodoła w zespole dworsko-folwarcznym
Strzelecka
2
579
Płużnica Wielka
obora w zespole dworsko-folwarcznym
Strzelecka
2d
580
Płużnica Wielka
dwór
Strzelecka
2e
581
Płużnica Wielka
kościół parafialny pw. Nawiedzenia NMP
Strzelecka
4
582
Płużnica Wielka
mur wokół kościoła
Strzelecka
4
583
Płużnica Wielka
pomnik krzyża
Strzelecka
584
Płużnica Wielka
dom
Strzelecka
6
585
Płużnica Wielka
dom
Strzelecka
10
586
Płużnica Wielka
dom
Strzelecka
13
587
Płużnica Wielka
dom
Strzelecka
23
588
Płużnica Wielka
dom
Strzelecka
27
589
Płużnica Wielka
dom
Strzelecka
34
590
Płużnica Wielka
dom
Strzelecka
36
591
Płużnica Wielka
pomnik krzyża
Strzelecka
592
Płużnica Wielka
trafostacja
Wiejska
593
Rozmierka
układ ruralistyczny wsi
594
Rozmierka
most kolejowy
między wsiami
Jędrynie i Rozmierka
595
Rozmierka
budynek gospodarczy w zespole stacji kolejowej
Dworcowa
10
596
Rozmierka
budynek stacji kolejowej
Dworcowa
10
597
Rozmierka
dom
Jemielnicka
4
598
Rozmierka
budynek mieszkalno-gospodarczy
Jemielnicka
32
599
Rozmierka
mur z bramką
Jemielnicka
32
600
Rozmierka
stodoła
Jemielnicka
32
601
Rozmierka
budynek mieszkalno-gospodarczy
Jemielnicka
36
602
Rozmierka
budynek mieszkalno-gospodarczy
Jemielnicka
36
603
Rozmierka
kapliczka
Jemielnicka
36
604
Rozmierka
mur z bramką
Jemielnicka
36
605
Rozmierka
stajnia z wozownią
Jemielnicka
36
606
Rozmierka
stodoła
Jemielnicka
36
607
Rozmierka
budynek mieszkalno-gospodarczy
Jemielnicka
43
608
Rozmierka
stodoła
Jemielnicka
43
609
Rozmierka
pomnik krzyża
Jemielnicka
610
Rozmierka
obora
Leśna
8
611
Rozmierka
budynek mieszkalno-gospodarczy
Strzelecka
11
612
Rozmierka
dom
Strzelecka
17
613
Rozmierka
budynek mieszkalno-gospodarczy
Strzelecka
37
614
Rozmierka
dawna kuźnia
Strzelecka
41
615
Rozmierka
dom
Strzelecka
48
616
Rozmierka
kurnik
Strzelecka
48
617
Rozmierka
stodoła
Strzelecka
48
618
Rozmierka
kapliczka z dzwonnicą
Strzelecka
48
619
Rozmierka
budynek mieszkalno-gospodarczy
Strzelecka
49
620
Rozmierka
dawna karczma (obecnie restauracja)
Strzelecka
50
621
Rozmierka
zabudowania gospodarcze
Strzelecka
50
622
Rozmierka
dwór
Strzelecka
51
623
Rozmierka
kapliczka słupowa w zespole dworsko-folwarcznym
Strzelecka
51
624
Rozmierka
obora w zespole dworsko-folwarcznym
Strzelecka
51
625
Rozmierka
spichlerz w zespole dworsko-folwarcznym
Strzelecka
51
626
Rozmierka
oficyna w zespole dworsko-folwarcznym
Strzelecka
51a, 51b
627
Rozmierka
czworak w zespole dworsko-folwarcznym
Strzelecka
51c
628
Rozmierka
dom
Strzelecka
52
629
Rozmierka
obora
Strzelecka
52
630
Rozmierka
pomnik krzyża
Strzelecka
631
Rozmierka
szkoła
Szkolna
632
Rozmierz
układ ruralistyczny wsi
633
Rozmierz
kapliczka
Jemielnicka
634
Rozmierz
plebania
Kościelna
1
635
Rozmierz
kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła
Kościelna
1a
636
Rozmierz
pomnik krzyża
Kościelna
1a
637
Rozmierz
szkoła
Kościelna
10-12
638
Rozmierz
cmentarz
Kościelna
639
Rozmierz
mogiła zbiorowa powstańców śląskich
Kościelna
640
Rozmierz
budynek mieszkalno-gospodarczy
Krzyżowa
3
641
Rozmierz
dom
Powstańców Śląskich
3
642
Rozmierz
dom
Powstańców Śląskich
4
643
Rozmierz
budynek mieszkalno-gospodarczy
Powstańców Śląskich
12
644
Rozmierz
dom
Powstańców Śląskich
19
645
Rozmierz
dom
Powstańców Śląskich
22
646
Rozmierz
obora
Powstańców Śląskich
24
647
Rozmierz
dom
Powstańców Śląskich
27
648
Rozmierz
trafostacja
Powstańców Śląskich
29
649
Rozmierz
pomnik krzyża
Powstańców Śląskich
650
Rozmierz
stodoła
Strzelecka
1
651
Rozmierz
obora ze stodołą
Wyzwolenia
2
652
Rozmierz
budynek mieszkalno-gospodarczy
Wyzwolenia
17
653
Rozmierz
budynek mieszkalno-gospodarczy
Wyzwolenia
22
654
Rozmierz
dawna szkoła
Wyzwolenia
26
655
Rozmierz
budynek mieszkalno-gospodarczy
Wyzwolenia
27
656
Rozmierz
dom
Wyzwolenia
30
657
Rozmierz
stodoła
Wyzwolenia
44
658
Rozmierz
dom
Wyzwolenia
46
659
Rożniątów
ruina kaplicy pw. św. Floriana
na wsch. od wsi
3
Rożniątów
660
Rożniątów
pomnik krzyża
Gogolińska
661
Rożniątów
dom
Szymiszowska
8
662
Rożniątów
młyn wodny
Wolności
1
663
Rożniątów
stajnia z wozownią w zespole młyna wodnego
Wolności
1
664
Rożniątów
stodoła w zespole młyna wodnego
Wolności
1
665
Rożniątów
zagroda
Wolności
2
666
Rożniątów
dom
Wolności
4
667
Rożniątów
stodoła
Wolności
4
668
Rożniątów
dom
Wolności
19
669
Rożniątów
obora
Wolności
19
670
Rożniątów
zabudowania gospodarcze
Wolności
20
671
Rożniątów
budynek mieszkalno-gospodarczy
Wolności
21
672
Rożniątów
szkoła
Wolności
28
673
Rożniątów
budynek mieszkalno-gospodarczy
Wolności
31
674
Rożniątów
budynek mieszkalno-gospodarczy
Wolności
33
675
Rożniątów
dom
Wolności
34
676
Rożniątów
obora w zespole folwarcznym
Wolności
43b
677
Rożniątów
rządcówka w zespole folwarcznym
Wolności
43b
678
Rożniątów
kaplica
Wolności
679
Rożniątów
pomnik krzyża
Wolności
680
Rożniątów
trafostacja
Wolności
681
Sucha
kapliczka
przy drodze między
Suchą a Rozmierzą
682
Sucha
pomnik krzyża
przy drodze do
Suchodańca
683
Sucha
dom
Kościelna
11
684
Sucha
dom
Kościelna
14
685
Sucha
grota z wieżą - dzwonnicą
Kościelna
686
Sucha
kapliczka
Kościelna
687
Sucha
kapliczka
Kościelna
688
Sucha
kapliczka słupowa
Kościelna
689
Sucha
kościół parafialny pw. św. Bartłomieja
Kościelna
690
Sucha
pomnik krzyża
Kościelna
691
Sucha
pomnik krzyża
Kościelna
692
Sucha
dawny młyn wodny
Powstańców Śląskich
32
693
Sucha
stodoła w zespole młyńskim
Powstańców Śląskich
32
694
Sucha
pomnik krzyża
Powstańców Śląskich
695
Sucha
budynek mieszkalno-gospodarczy
Świętej Anny
6
696
Sucha
budynek gospodarczy, tzw. "wycug"
Świętej Anny
6
697
Szczepanek
budynek mieszkalno-gospodarczy
Strzelecka
13
698
Szczepanek
budynek mieszkalno-gospodarczy
Strzelecka
36
699
Szczepanek
trafostacja
Strzelecka
38
700
Szczepanek
dom
Strzelecka
48
701
Szczepanek
karczma
Strzelecka
57
702
Szczepanek
stodoła z wozownią
Strzelecka
57-59
703
Szczepanek
kapliczka
Strzelecka
74
704
Szczepanek
dom
Strzelecka
77
705
Szczepanek
kuźnia
Strzelecka
91
706
Szczepanek
stodoła
Strzelecka
91
707
Szczepanek
szkoła
Strzelecka
99
708
Szczepanek
kościół filialny pw. Nawiedzenia NMP
Strzelecka
709
Szymiszów
dom
Dworcowa
20
710
Szymiszów
dom robotniczy w zespole dawnych zakładów
Dworcowa
21-23
wapienniczych
711
Szymiszów
dom w zespole dworca PKP
Dworcowa
22
712
Szymiszów
dworzec kolejowy
Dworcowa
24-26
713
Szymiszów
dom dróżnika w zespole dworca PKP
Dworcowa
28
714
Szymiszów
dom w zespole dworca PKP
Dworcowa
33
715
Szymiszów
nastawnia kolejowa w zespole dworca PKP
Dworcowa
716
Szymiszów
nastawnia kolejowa
Dworcowa
717
Szymiszów
pozostałość mostu transport. w zespole dawnych
Fabryczna-Dworcowa
zakładów wapienniczych
718
Szymiszów
grupa 4 domów robotniczych w zespole dawnych
Fabryczna
1,2,3,4
Fabryczna
7i9
zakładów wapienniczych
719
Szymiszów
grupa 2 domów robotniczych w zespole dawnych
zakładów wapienniczych
720
Szymiszów
dom w zespole dawnych zakładów wapienniczych
Fabryczna
11
721
Szymiszów
dom robotniczy w zespole dawnych zakładów
Fabryczna
12-13
Fabryczna
14-18
wapienniczych
722
Szymiszów
dom robotniczy w zespole dawnych zakładów
wapienniczych
723
Szymiszów
dom w zespole dawnych zakładów wapienniczych
Fabryczna
25
724
Szymiszów
budynek mieszkalno-gospodarczy (wozownia)
Fabryczna
26
Fabryczna
27-28
w zespole dawnych zakładów wapienniczych
725
Szymiszów
pałac fabrykanta w zespole dawnych zakładów
wapienniczych
726
Szymiszów
budynek warsztatów w zespole dawnych zakładów
Fabryczna
wapienniczych
727
Szymiszów
budynek mieszkalno-gospodarczy
Kościelna
1
728
Szymiszów
kościół parafialny pw. św. Szymona i Judy Tadeusza Kościelna
7
729
Szymiszów
pomnik krzyża
Kościelna
7
730
Szymiszów
mogiła Franciszka Waloszka (powstańca śląskiego)
Kościelna
731
Szymiszów
dom
Myśliwca
14
732
Szymiszów
pałac
Strzelecka
2
733
Szymiszów
park w zespole pałacowo-folwarcznym
Strzelecka
2
734
Szymiszów
spichlerz w zespole pałacowo-folwarcznym
Strzelecka
2
735
Szymiszów
rządcówka w zespole pałacowo-folwarcznym
Strzelecka
4
736
Szymiszów
stodoła w zagrodzie plebanii
Strzelecka
5
737
Szymiszów
zabudowania młyna wodnego
Strzelecka
7
738
Szymiszów
dom w zespole folwarcznym Kosice
Franciszka Waloszka
26
739
Szymiszów
chlew w zespole folwarcznym Kosice
Franciszka Waloszka
26
740
Szymiszów
obora w zespole folwarcznym Kosice
Franciszka Waloszka
26
741
Szymiszów
stodoła w zespole folwarcznym Kosice
Franciszka Waloszka
26
742
Szymiszów
szkoła
Wolności
1
743
Szymiszów
dom
Wolności
4
744
Szymiszów
budynek mieszkalno-gospodarczy
Wolności
8
745
Szymiszów
dom
Wolności
15
746
Szymiszów
kapliczka
Wolności
16
747
Szymiszów
dom
Wolności
20
748
Szymiszów
dawny zajazd
Wolności
22-24
749
Szymiszów
dom
Wolności
25
750
Szymiszów
poczta
Wolności
27
751
Szymiszów
zespół dwóch domów w zagrodzie
Wolności
29
752
Szymiszów
dom
Wolności
34
753
Szymiszów
dom
Wolności
36
754
Szymiszów
budynek gospodarczy tzw. „dom kozła” w zespole
Wolności
41
Wolności
41
pałacowo-folwarcznym
755
Szymiszów
kuźnia i stelmacharnia w zespole pałacowofolwarcznym
756
Szymiszów
obora w zespole pałacowo-folwarcznym
Wolności
41
757
Szymiszów
stajnia w zespole pałacowo-folwarcznym
Wolności
41
758
Szymiszów
dom w zespole pałacowo-folwarcznym
Wolności
43
759
Szymiszów
karczma
Wolności
46
760
Szymiszów
stajnia-dom w zespole pałacowo-folwarcznym
Wolności
47
761
Szymiszów
wozownia w zespole pałacowo-folwarcznym
Wolności
47
762
Szymiszów
spichlerz
Wolności
48
763
Szymiszów
dom w zespole pałacowo-folwarcznym
Wolności
49
764
Szymiszów
czworaki w zespole pałacowo-folwarcznym
Wolności
64, 66
765
Szymiszów
pomnik krzyża
Wolności
766
Szymiszów
pomnik krzyża
Wolności
767
Szymiszów
trafostacja
Wolności
768
Warmątowice
szkoła
Centawska
2
769
Warmątowice
pomnik krzyża
Centawska
770
Warmątowice
grupa 2 domów pracowników folwarcznych
Olszowska
4i6
Olszowska
15
15
z komórkami
771
Warmątowice
dom (dawny czworak)w zespole folwarcznym
„Leopold”
772
Warmątowice
obora w zespole folwarcznym „Leopold”
Olszowska
773
Warmątowice
obora w zespole folwarcznym „Leopold”
Olszowska
774
Warmątowice
budynek mieszkalno-gospodarczy
Stawowa
7
775
Warmątowice
stodoła
Stawowa
7
776
Warmątowice
sala taneczno-widowiskowa zajazdu
Strzelecka
2
777
Warmątowice
budynek mieszkalno-gospodarczy
Wiejska
6
778
Warmątowice
dom
Wiejska
15
779
Warmątowice
kapliczka
Wiejska
20
780
Warmątowice
chlewnia
Wiejska
22
781
Warmątowice
obora w zespole dworsko-folwarcznym
Wiejska
22
782
Warmątowice
spichlerz w zespole dworsko-folwarcznym
Wiejska
22
783
Warmątowice
stajnia w zespole dworsko-folwarcznym
Wiejska
22
784
Warmątowice
wozownia z kuźnią w zespole dworsko-folwarcznym Wiejska
22
785
Warmątowice
grupa 4 domów pracowników folwarcznych
22a,b,c,
Wiejska
z komórkami
d
786
Warmątowice
dom w zespole folwarcznym
Wiejska
22h
787
Warmątowice
dwór
Wiejska
22j
788
Warmątowice
trafostacja przy zespole dworsko-folwarcznym
Wiejska
24
789
Warmątowice
bramka ogrodzenia zagrody
Wiejska
28
* Obiekty oznaczone na kolor niebieski są wpisane do rejestru zabytków.
Poniżej przedstawiony Rysunek nr 1, obrazuje strukturę obiektów ujętych w Gminnej
Ewidencji Zabytków.
Rysunek nr 1. Struktura GEZ
Struktura GEZ
budynki mieszkalne
budynki gospodarcze
inne
kapliczki/ krzyże/ figury
obiekty użyteczności publicznej
obiekty sakralne i przykościelne
obiekty przemysłowe
obiekty kolejowe
5%
4% 2% 1%
8%
52%
8%
20%
5.5. Zabytki archeologiczne
Stanowiska archeologiczne są ważnym elementem krajobrazu kulturowego i stanowią
podstawę wiedzy o najdawniejszych dziejach okolic gminy Strzelce Opolskie. Środowisko kulturowe
gminy zawiera zewidencjonowane stanowiska archeologiczne datowane od epoki kamienia do epoki
nowożytnej. Ewidencja stanowisk archeologicznych nie jest jednak zbiorem zamkniętym i nie można
wykluczyć, że w wyniku dalszej weryfikacji lub prowadzonych prac ziemnych uda się zidentyfikować
nowe ślady osadnicze.
Stanowiska archeologiczne to materialne ślady działalności ludzi. W obrębie stanowiska
archeologicznego grupują się zazwyczaj pozostałości licznych powstających i zamierających kolejno
osad czy cmentarzysk. Stanowią one podstawowe, a często wręcz jedyne źródło wiedzy
o najdawniejszej przeszłości naszych ziem. Nawet dla późniejszych czasów, poczynając od
średniowiecza, wyniki badań archeologicznych stanowią cenne uzupełnienie przekazów pisanych.
W celu ochrony stanowisk archeologicznych i nawarstwień kulturowych podczas inwestycji
związanych z zabudowaniem i zagospodarowaniem terenu, ważne jest określenie zasad ochrony
zabytków archeologicznych wpisanych do rejestru zabytków oraz ujętych w gminnej ewidencji
zabytków, lub przeznaczonych do ujęcia w gminnej ewidencji zabytków, w miejscowych planach
zagospodarowania przestrzennego, warunkach zabudowy i inwestycjach celu publicznego oraz
respektowanie przez inwestorów zapisów dotyczących ochrony zabytków archeologicznych
w opiniach i decyzjach właściwego miejscowo Konserwatora Zabytków.
W związku z licznymi zagrożeniami zgodnie z ustawą z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie
zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. 2014 poz. 1446, ze zm.) wszystkie zabytki
archeologiczne, bez względu na stan zachowania, podlegają ochronie i opiece. W celu ochrony
stanowisk archeologicznych i nawarstwień kulturowych, na obszarach występowania stanowisk
archeologicznych oraz w strefie ich ochrony, podczas inwestycji związanych z robotami ziemnymi,
wymagane jest prowadzenie prac archeologicznych w zakresie uzgodnionym pozwoleniem na badania
archeologiczne Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków przed uzyskaniem pozwolenia na budowę
lub przed rozpoczęciem prac ziemnych. Wyniki badań często stanowią jedyną dokumentację
następujących po sobie faktów osadniczych na tym terenie. Pozwalają one skorygować,
uszczegółowić i potwierdzić informacje uzyskane ze źródeł pisanych. Pozyskany w trakcie badań
materiał ruchomy umożliwia uzupełnienie danych o kulturze materialnej mieszkańców. Należy przy
tym pamiętać, że zasięg stanowisk archeologicznych został wyznaczony na mapach na podstawie
badań powierzchniowych. Jednak nie może on odpowiadać dokładnie zasięgowi występowania
pozostałości osadnictwa pradziejowego pod ziemią. Dlatego należy traktować go zawsze
orientacyjnie, ponieważ może okazać się, że obiekty archeologiczne zalegają także w sąsiedztwie
wyznaczonego na podstawie obserwacji powierzchniowej, zasięgu stanowiska. Niezbędne jest także
określenie zasad ochrony zabytków archeologicznych wpisanych do rejestru zabytków oraz ujętych
w gminnej ewidencji zabytków, lub przeznaczonych do ujęcia w gminnej ewidencji zabytków,
w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego, warunkach zabudowy i inwestycjach celu
publicznego oraz respektowanie przez inwestorów zapisów dotyczących ochrony zabytków
archeologicznych w opiniach i decyzjach właściwego miejscowo Konserwatora Zabytków, zgodnie
z ustawą o ochronie i opiece nad zabytkami.
Cały obszar gminy Strzelce Opolskie został rozpoznany stosowaną obecnie metodą
powszechnej inwentaryzacji zabytków archeologicznych Polski pod nazwą archeologiczne zdjęcie
polski. Największą liczbę zabytków archeologicznych udokumentowano na terenie miasta Strzelce
Opolskie. Na terenie gminy Strzelce Opolskie znajduje się 273 zewidencjonowanych stanowisk
archeologicznych (Tabela nr 5) ujętych w wojewódzkiej ewidencji zabytków archeologicznych, w tym
16 stanowisk wpisanych jest do rejestru zabytków.
Tabela nr 5. Stanowiska archeologiczne na terenie gminy Strzelce Opolskie
NR
LP.
MIEJSCOWOŚĆ
STANO
WISKA
1
Strzelce Opolskie
1
FUNKCJA
KULTURA
STANOWISKA
cmentarzysko
łużycka
CHRONOLOGIA
epoka brązu - okres
halsztacki
2
Strzelce Opolskie
2
punkt osadniczy
-
wczesne średniowiecze
3
Strzelce Opolskie
3
ślad osadnictwa
ceramiki wstęgowej
neolit
4
Strzelce Opolskie
4
punkt osadniczy
-
średniowiecze
5
6
Strzelce Opolskie
Strzelce Opolskie
5
7
punkt osadniczy
-
wczesne średniowiecze
osada
łużycka
?
ślad osadnictwa
-
wczesne średniowiecze
ślad osadnictwa
-
późny okres wpływów
rzymskich
ślad osadnictwa
-
epoka kamienia
7
Strzelce Opolskie
8
osada
-
średniowiecze
8
Strzelce Opolskie
9
punkt osadniczy
-
wczesne średniowiecze
punkt osadniczy
-
średniowiecze
punkt osadniczy
-
wczesne średniowiecze
punkt osadniczy
-
III-IV w.n.e.
punkt osadniczy
-
XIII-XV w.
punkt osadniczy
łużycka
okres halsztacki
punkt osadniczy
-
pradzieje
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
9
10
11
Strzelce Opolskie
Strzelce Opolskie
Strzelce Opolskie
10
11
12
12
Strzelce Opolskie
13
ślad osadnictwa
-
epoka kamienia
13
Strzelce Opolskie
14
punkt osadniczy
-
średniowiecze
14
Strzelce Opolskie
15
ślad osadnictwa
-
IV w. n.e.
15
Strzelce Opolskie
16
cmentarzysko
łużycka
V okres epoki brązu
ciałopalne
16
Strzelce Opolskie
17
punkt osadniczy
-
średniowiecze
17
Strzelce Opolskie
18
cmentarzysko
-
średniowiecze
18
Strzelce Opolskie
19
punkt osadniczy
-
średniowiecze
19
Strzelce Opolskie
20
punkt osadniczy
-
średniowiecze
20
Strzelce Opolskie
21
punkt osadniczy
-
średniowiecze
21
Strzelce Opolskie
22
cmentarzysko
?
okres wpływów
kurhanowe
22
Strzelce Opolskie
23
cmentarzysko
rzymskich
przeworska
faza B2-C1
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
-
-
pradzieje
punkt osadniczy
-
V lub VI okres epoki
ciałopalne
23
Strzelce Opolskie
24
brązu
24
Strzelce Opolskie
25
punkt osadniczy
-
średniowiecze
25
Strzelce Opolskie
26
ślad osadnictwa
-
neolit
26
Strzelce Opolskie
27
punkt osadniczy
-
epoka kamienia
27
Strzelce Opolskie
28
punkt osadniczy
-
pradzieje
punkt osadniczy
-
wczesne średniowiecze
punkt osadniczy
-
średniowiecze
28
Strzelce Opolskie
29
29
Strzelce Opolskie
30
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
30
Strzelce Opolskie
31
ślad osadnictwa
-
wczesne średniowiecze
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
ślad osadnictwa
-
wczesne średniowiecze
ślad osadnictwa
-
neolit
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
31
32
Strzelce Opolskie
Strzelce Opolskie
32
33
33
Strzelce Opolskie
34
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
34
Strzelce Opolskie
35
ślad osadnictwa
-
okres wpływów
rzymskich
35
Strzelce Opolskie
36
ślad osadnictwa
-
okres wpływów
rzymskich
36
Strzelce Opolskie
37
skarb monet
-
I w. i XIV w.
37
Strzelce Opolskie
38
ślad osadnictwa
-
neolit
38
Strzelce Opolskie
39
ślad osadnictwa
-
neolit
39
Strzelce Opolskie
40
ślad osadnictwa
-
okres wpływów
rzymskich
40
Strzelce Opolskie
41
ślad osadnictwa
-
?
41
Strzelce Opolskie
42
ślad osadnictwa
-
?
42
Strzelce Opolskie
43
ślad osadnictwa
-
okres wpływów
rzymskich
43
Strzelce Opolskie
44
punkt osadniczy
-
średniowiecze
44
Strzelce Opolskie
45
punkt osadniczy
-
epoka kamienia
45
Strzelce Opolskie
46
punkt osadniczy
-
średniowiecze
46
Strzelce Opolskie
47
punkt osadniczy
-
średniowiecze
47
Strzelce Opolskie
48
ślad osadnictwa
-
XI- XII w.
48
Strzelce Opolskie
49
ślad osadnictwa
-
okres wpływów
rzymskich
49
Strzelce Opolskie
50
punkt osadniczy
-
średniowiecze
50
Strzelce Opolskie
51
punkt osadniczy
-
średniowiecze
ślad osadnictwa
-
epoka kamienia
punkt osadniczy
-
okres wpływów
51
Strzelce Opolskie
52
rzymskich
52
Strzelce Opolskie
53
punkt osadniczy
-
53
Strzelce Opolskie
54
punkt osadniczy
54
Strzelce Opolskie
55
punkt osadniczy
-
średniowiecze
55
Strzelce Opolskie
56
ślad osadnictwa
-
?
56
Strzelce Opolskie
57
ślad osadnictwa
-
okres wpływów
średniowiecze
średniowiecze
rzymskich
57
Strzelce Opolskie
58
punkt osadniczy
-
średniowiecze
58
Strzelce Opolskie
59
cmentarzysko
-
średniowiecze
59
Strzelce Opolskie
60
osada produkcyjna
przeworska
faza C
60
Strzelce Opolskie
61
ślad osadnictwa
-
średniowiecze
61
Strzelce Opolskie
62
punkt osadniczy
-
epoka brązu
62
Strzelce Opolskie
63
ślad osadnictwa
-
średniowiecze
63
Strzelce Opolskie
64
punkt osadniczy
-
epoka kamienia
punkt osadniczy
-
V - VI okres epoki brązu
punkt osadniczy
-
epoka kamienia
punkt osadniczy
-
średniowiecze
punkt osadniczy
-
epoka kamienia
punkt osadniczy
-
pradzieje
64
65
Strzelce Opolskie
Strzelce Opolskie
65
66
66
Strzelce Opolskie
67
punkt osadniczy
-
średniowiecze
67
Strzelce Opolskie
68
ślad osadnictwa
-
neolit
68
Strzelce Opolskie
69
ślad osadnictwa
-
XIII w.
69
Strzelce Opolskie
70
punkt osadniczy
-
pradzieje
70
Strzelce Opolskie
71
skarb monet
-
XVI-XVII w.
cmentarzysko
-
II-III okres epoki brązu
punkt osadniczy
łużycka
okres halsztacki
kurhanowe ?
71
Strzelce Opolskie
72
cmentarzysko
łużycka
V okres epoki brązu
72
Błotnica
1
osada
przeworska ?
okres wpływów
rzymskich
73
Błotnica
2
ślad osadnictwa
-
neolit
osada
-
XIV-XV w.
cmentarzysko
łużycka
V okres epoki brązu
skarb
-
okres wpływów
rzymskich
74
Błotnica
3
skarb
-
średniowiecze
75
Błotnica
4
punkt osadniczy
-
epoka kamienia
76
Błotnica
5
cmentarzysko ?
-
?
77
Błotnica
6
punkt osadniczy
łużycka
?
osada produkcyjna
przeworska
okres wpływów
rzymskich
78
Błotnica
7
punkt osadniczy
-
wczesne średniowiecze
punkt osadniczy
-
średniowiecze
punkt osadniczy
-
pradzieje
79
Błotnica
8
osada
-
XIV-XV w.
80
Błotnica
9
punkt osadniczy
-
pradzieje
81
82
Błotnica
Brzezina
10
1
punkt osadniczy
-
wczesne średniowiecze
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
ślad osadnictwa
-
epoka kamienia
ślad osadnictwa
-
pradzieje
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
grodzisko
-
średniowiecze
osada
-
XI-XII w.
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
stożkowate
83
Brzezina
2
84
Brzezina
3
grodzisko
-
średniowiecze
85
Brzezina
4
punkt osadniczy
-
epoka kamienia
punkt osadniczy
-
średniowiecze
86
Brzezina
5
punkt osadniczy
-
średniowiecze
87
Brzezina
6
punkt osadniczy
łużycka
V okres epoki brązu
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
88
Brzezina
7
punkt osadniczy
-
epoka kamienia
89
Dziewkowice
1
cmentarzysko
łużycka
epoka brązu
90
Dziewkowice
2
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
91
Grodzisko
1
punkt osadniczy
ceramiki wstęgowej
neolit
rytej
punkt osadniczy
-
wczesne średniowiecze
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
92
Grodzisko
2
ślad osadnictwa
-
neolit
93
Grodzisko
3
punkt osadniczy
-
epoka kamienia
osada
-
XI-XII w.
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
94
Grodzisko
4
punkt osadniczy
-
neolit
95
Grodzisko
5
punkt osadniczy
-
wczesne średniowiecze
96
Grodzisko
6
punkt osadniczy
-
pradzieje
punkt osadniczy
97
Grodzisko
7
osada
średniowiecze
przeworska
późny okres wpływów
rzymskich
punkt osadniczy
-
wczesne średniowiecze
punkt osadniczy
-
średniowiecze
98
Grodzisko
8
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
99
Grodzisko
9
ślad osadnictwa
-
epoka kamienia
100
Grodzisko
10
punkt osadniczy
-
średniowiecze
punkt osadniczy
-
pradzieje
punkt osadniczy
-
średniowiecze
101
Grodzisko
11
102
Grodzisko
12
punkt osadniczy
-
średniowiecze
103
Grodzisko
13
punkt osadniczy
-
średniowiecze
104
Grodzisko
14
punkt osadniczy
-
średniowiecze
105
Grodzisko
15
punkt osadniczy
-
średniowiecze
106
Grodzisko
16
punkt osadniczy
-
średniowiecze
107
Grodzisko
17
punkt osadniczy
-
średniowiecze
108
Grodzisko
18
punkt osadniczy
-
średniowiecze
109
Grodzisko
19
punkt osadniczy
-
średniowiecze
110
Grodzisko
20
punkt osadniczy
-
średniowiecze
111
Grodzisko
21
punkt osadniczy
-
średniowiecze
112
Grodzisko
22
ślad osadnictwa
-
neolit
113
Grodzisko
23
wały tzw. szwedzkie -
neolit
szańce
114
Grodzisko
24
grodzisko
-
średniowiecze
domniemane
115
Grodzisko
25
ślad osadnictwa
-
?
116
Grodzisko
26
ślad osadnictwa
-
epoka kamienia
punkt osadniczy
-
średniowiecze
ślad osadnictwa
-
wczesne średniowiecze
punkt osadniczy
-
średniowiecze
117
Grodzisko
27
118
Grodzisko
28
punkt osadniczy
-
wczesne średniowiecze
119
Grodzisko
29
punkt osadniczy
-
średniowiecze
120
Grodzisko
30
punkt osadniczy
-
średniowiecze
121
Grodzisko
31
punkt osadniczy
-
średniowiecze
122
Grodzisko
32
punkt osadniczy
-
nieokreślona
123
Grodzisko
33
punkt osadniczy
-
nieokreślona
124
Grodzisko
34
punkt osadniczy
-
średniowiecze
punkt osadniczy
-
pradzieje
punkt osadniczy
-
późny neolit
125
Jędrynie
1
cmentarzysko ?
-
-
126
Jędrynie
2
punkt osadniczy
-
epoka kamienia
127
Kadłub
1
punkt osadniczy
-
neolit
128
Kadłub
2
ślad osadnictwa
-
neolit
129
Kadłub
3
punkt osadniczy
-
pradzieje
punkt osadniczy
-
późne średniowiecze
130
Kadłub
4
punkt osadniczy
-
epoka kamienia
131
Kadłub
5
punkt osadniczy
-
mezolit
132
Kadłub
6
osada produkcyjna
-
XIV-XV w.
133
Kalinowice
1
cmentarzysko
przeworska
okres wpływów
rzymskich
134
Kalinowice
3
ślad osadnictwa
-
okres wpływów
rzymskich
135
Kalinowice
4
punkt osadniczy
-
epoka kamienia
136
Kalinowice
5
punkt osadniczy
-
epoka kamienia
osada
łużycka
epoka brązu i okres
halsztacki
punkt osadniczy
-
późny okres wpływów
rzymskich
punkt osadniczy
-
średniowiecze
137
Kalinowice
6
punkt osadniczy
pradzieje
138
Kalinowice
7
punkt osadniczy
-
epoka kamienia
139
Kalinowice
8
punkt osadniczy
-
średniowiecze
140
Kalinowice
9
osada
-
okres wpływów
rzymskich
141
Kalinowice
10
ślad osadnictwa
-
epoka kamienia
142
Kalinowice
11
punkt osadniczy
-
V okres epoki brązu
143
Kalinowice
12
ślad osadnictwa
-
okres wpływów
rzymskich
144
Kalinowice
13
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
145
Kalinowice
14
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
146
Kalinowice
15
punkt osadniczy
-
średniowiecze
punkt osadniczy
łużycka
epoka brązu
punkt osadniczy
-
epoka kamienia
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
cmentarzysko
przeworska
II-III w.n.e
cmentarzysko
łużycka
okres halsztacki
147
Kalinów
1
148
Kalinów
2
cmentarzysko
-
epoka brązu - halsztat C
149
Kalinów
3
punkt osadniczy
-
?
150
Kalinów
4
cmentarzysko
łużycka
okres halsztacki
151
Kalinów
5
punkt osadniczy
-
VI okres epoki brązu ?
152
Kalinów
6
punkt osadniczy
łużycka
?
punkt osadniczy
-
średniowiecze
punkt osadniczy
-
okres wpływów
rzymskich
punkt osadniczy
-
wczesne średniowiecze
153
Kalinów
7
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
punkt osadniczy
przeworska
okres wpływów
rzymskich
154
Kalinów
8
punkt osadniczy
-
neolit ?
punkt osadniczy
przeworska
okres wpływów
rzymskich
155
Ligota Dolna
1
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
punkt osadniczy
-
neolit
punkt osadniczy
łużycka
V okres epoki brązu
i okres
punkt osadniczy
środkowy przemysł
paleolit
oryniacki
punkt osadniczy
-
średniowiecze
156
Ligota Dolna
2
grodzisko ?
-
średniowiecze
157
Ligota Dolna
3
punkt osadniczy
-
neolit
-
-
pradzieje
158
Ligota Dolna
4
punkt osadniczy
-
neolit
159
Ligota Dolna
5
cmentarzysko
łużycka
okres halsztacki
160
Ligota Dolna
6
ślad osadnictwa
-
późne średniowiecze
161
Ligota Dolna
7
ślad osadnictwa
-
paleolit górny (?)
162
Ligota Górna
1
ślad osadnictwa
-
epoka kamienia
ślad osadnictwa
-
średniowiecze
ślad osadnictwa
-
nieokreślona
punkt osadniczy
-
pradzieje
punkt osadniczy
-
średniowiecze
163
Ligota Górna
164
Ligota Górna
3
ślad osadnictwa
-
średniowiecze
165
Ligota Górna
4
ślad osadnictwa
-
epoka kamienia
166
Ligota Górna
5
punkt osadniczy
-
epoka kamienia
167
Ligota Górna
6
osada
-
późne średniowiecze
168
Niwki
1
punkt osadniczy
-
średniowiecze
punkt osadniczy
-
epoka kamienia ?
punkt osadniczy
-
późny okres wpływów
169
Niwki
2
rzymskich
170
Niwki
3
ślad osadnictwa
-
epoka kamienia
171
Niwki
4
punkt osadniczy
-
epoka kamienia
172
Niwki
5
osada
-
późny okres wpływów
rzymskich
173
Niwki
6
ślad osadnictwa
przeworska
okres wpływów
rzymskich
174
175
Niwki
Niwki
7
8
punkt osadniczy
-
pradzieje
osada
przeworska
faza C1-C2
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
punkt osadniczy
-
pradzieje
osada
przeworska
okres wpływów
rzymskich
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
176
Niwki
9
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
177
Niwki
10
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
178
Niwki
11
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
179
Niwki
12
punkt osadniczy
-
średniowiecze
punkt osadniczy
-
IV w.n.e.
punkt osadniczy
-
wczesne średniowiecze
punkt osadniczy
-
późne średniowiecze
punkt osadniczy
-
pradzieje
180
Niwki
13
181
Osiek
4
cmentarzysko
-
?
182
Osiek
5
punkt osadniczo -
-
XIV-XV w.
punkt osadniczy
-
późne średniowiecze
punkt osadniczy
przeworska
faza D
ślad osadnictwa
-
epoka kamienia
-
-
pradzieje
punkt osadniczy
-
XI- XII w.
punkt osadniczy
-
XIV w.
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
punkt osadniczy
-
pradzieje
osada
-
X - 1 poł. XI w.
punkt osadniczo –
-
XIV-XV w.
-
XIV-XV w.
hutniczy
183
184
185
186
Osiek
Osiek
Osiek
Osiek
6
7
1
2
hutniczy
187
Osiek
3
punkt osadniczo hutniczy
188
Płużnica Wielka
3
wał
-
?
189
Płużnica Wielka
2
ślad osadnictwa
-
XIV-XV w.
ślad osadnictwa
-
pradzieje
cmentarzysko
łużycka
?
-
XIV-XV w.
190
Płużnica Wielka
1
ciałopalne
191
Płużnica Wielka
4
grodzisko
192
193
194
Rozmierka
Rozmierka
Rozmierka
1
2
3
punkt osadniczy
łużycka
V okres epoki brązu
punkt osadniczy
-
wczesne średniowiecze
punkt osadniczy
-
średniowiecze
punkt osadniczy
tardenuaska
-
punkt osadniczy
-
epoka kamienia
osada
łużycka
okres halsztacki
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
punkt osadniczy
tardenuaska
mezolit
punkt osadniczy
-
pradzieje
195
Rozmierka
4
punkt osadniczy
-
XIV w.
196
Rozmierka
5
punkt osadniczy
-
epoka kamienia
punkt osadniczy
łużycka
V okres epoki brązu
punkt osadniczy
-
średniowiecze
punkt osadniczy
tardenuaska
mezolit
punkt osadniczy
-
wczesne średniowiecze
punkt osadniczy
-
epoka kamienia
cmentarzysko
łużycka
V okres epoki brązu
punkt osadniczy
-
wczesne średniowiecze
cmentarzysko ?
-
średniowiecze
punkt osadniczy
łużycka
?
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
197
198
199
Rozmierka
Rozmierka
Rozmierka
6
7
8
200
Rozmierka
9
osada
łużycka
?
201
Rozmierka
10
osada
-
wczesne średniowiecze
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
202
Rozmierka
11
ślad osadnictwa
-
XIII- XIV w.
203
Rozmierka
12
ślad osadnictwa
-
-
204
Rozmierka
13
ślad osadnictwa
-
epoka kamienia
205
Rozmierka
14
ślad osadnictwa
-
epoka kamienia
206
Rozmierka
15
cmentarzysko ?
-
?
207
Rozmierka
16
ślad osadnictwa
-
neolit
208
Rozmierka
17
ślad osadnictwa
-
epoka kamienia
209
Rozmierka
18
obozowisko
-
mezolit
210
Rozmierka
19
punkt osadniczy
-
średniowiecze
punkt osadniczy
-
pradzieje
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
punkt osadniczy
-
XI- XII w.
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
osada
-
wczesne średniowiecze
211
212
Rozmierka
Rozmierka
20
21
213
214
215
Rozmierka
Rozmierka
Rozmierka
22
23
24
osada
łużycka
epoka brązu - halsztat C
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
osada
łużycka
?
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
punkt osadniczy
-
pradzieje
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
216
Rozmierka
25
punkt osadniczy
-
XIV w.
217
Rozmierka
26
punkt osadniczy
-
nowożytność
punkt osadniczy
-
pradzieje
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
osada
łużycka
?
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
osada
przeworska
okres wpływów
218
219
Rozmierka
Rozmierka
27
28
rzymskich
220
221
Rozmierka
Rozmierz
29
1
punkt osadniczy
-
pradzieje
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
punkt osadniczy
-
XI- XII w.
-
-
pradzieje
osada
łużycka
?
osada
przeworska
późny okres wpływów
rzymskich
grodzisko
-
XIV-XV w.
grodzisko
-
XIII- XIV w.
przeworska
późny okres wpływów
stożkowate
222
Rozmierz
2
punkt osadniczy
rzymskich
osada
-
XIII- XIV w.
osada
-
XIV-XV w.
-
-
pradzieje
223
Rozmierz
3
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
224
Rozmierz
4
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
225
Rozmierz
5
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
226
Rozmierz
6
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
227
Rozmierz
7
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
228
Rożniątów
1
cmentarzysko
-
pradzieje
punkt osadniczy
-
średniowiecze
ślad osadnictwa
-
epoka kamienia
229
Rożniątów
2
230
Rożniątów
3
punkt osadniczy
-
późne średniowiecze
231
Rożniątów
4
ślad osadnictwa
-
epoka kamienia
232
Rożniątów
5
punkt osadniczy
-
okres wpływów
rzymskich
punkt osadniczy
-
średniowiecze
-
-
pradzieje
233
Rożniątów
6
punkt osadniczy
-
średniowiecze
234
Rożniątów
7
punkt osadniczy
-
V i VI okres epoki brązu
235
Rożniątów
8
skarb
-
XIV-XVI w.
236
Rożniątów
9
ślad osadnictwa
-
epoka brązu
237
Rożniątów
10
punkt osadniczy
-
pradzieje
238
Rożniątów
11
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
239
Rożniątów
12
punkt osadniczy
-
pradzieje
punkt osadniczy
-
XIV w.
240
Rożniątów
13
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
241
Rożniątów
14
osada
łużycka
schyłek epoki brązu
punkt osadniczy
-
2 poł. XIII w. - pocz. XIV
w.
punkt osadniczy
-
wczesne średniowiecze
242
Rożniątów
15
punkt osadniczy
przeworska
faza C
243
Rożniątów
16
osada
przeworska
faza D
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
grodzisko
-
średniowiecze ?
punkt osadniczy
-
średniowiecze
punkt osadniczy
-
wczesne średniowiecze
punkt osadniczy
-
pradzieje
skarb monet
-
okres wpływów
244
Sucha
1
domniemane
245
246
Sucha
Sucha
2
3
rzymskich
247
Sucha
4
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
248
Sucha
5
punkt osadniczy
-
pradzieje
punkt osadniczy
-
XIV-XV w.
punkt osadniczy
-
epoka kamienia
punkt osadniczy
-
?
249
Szczepanek
1
250
Szczepanek
2
ślad osadnictwa
-
mezolit
251
Szczepanek
3
punkt osadniczy
-
średniowiecze
252
Szymiszów
1
punkt osadniczy
przeworska
późny okres wpływów
rzymskich
253
Szymiszów
2
osada
-
okres wpływów
rzymskich
254
Szymiszów
3
?
-
wczesne średniowiecze
skarb
-
okres wpływów
rzymskich
255
Szymiszów
4
osada
-
256
Szymiszów
5
osada ?
wczesne
wczesne średniowiecze
średniowiecze
257
Szymiszów
6
cmentarzysko
przeworska
III-IV w.n.e.
258
Szymiszów
7
cmentarzysko
łużycka
schyłek epoki brązu
-
późny okres wpływów
birytualne
259
Szymiszów
8
osada
rzymskich
260
Szymiszów
9
punkt osadniczy
-
?
261
Szymiszów
10
ślad osadnictwa
-
XIV w.
262
Szymiszów
11
punkt osadniczy
-
średniowiecze
263
Szymiszów
12
ślad osadnictwa
-
okres wpływów
rzymskich
264
Szymiszów
13
skarb
-
okres wpływów
rzymskich
265
Szymiszów
14
skarb
-
okres wpływów
rzymskich
266
Szymiszów
15
punkt osadniczy
-
okres wpływów
rzymskich
267
Szymiszów
16
ślad osadnictwa
-
epoka kamienia
268
Szymiszów
17
ślad osadnictwa
-
neolit
269
Szymiszów
1
punkt osadniczy
-
epoka kamienia
punkt osadniczy
-
?
270
Szymiszów
2
ślad osadnictwa
-
mezolit
271
Szymiszów
3
punkt osadniczy
-
średniowiecze
272
Warmątowice
1
ślad osadnictwa
-
okres halsztacki
273
Warmątowice
2
punkt osadniczy
łużycka
okres halsztacki
* Obiekty oznaczone na kolor niebieski są wpisane do rejestru zabytków.
5.6. Krajobraz kulturowy i zabytki o najwyższym znaczeniu dla gminy
Krajobraz kulturowy gminy w dużej mierze kształtuje zabudowa wiejska, zgrupowana
w największych osadach oraz działalność związana z rolnictwem. Historycznie istotny dla gminy jest
przemysł wapienniczy, którego liczne pozostałości (piece wapiennicze, kamieniołomy, nieczynne
cementownie i zakłady związane z przemysłem mineralnym) rozsiane są na całym jej terenie. Duża
część zabudowy, zarówno mieszkalnej jak i gospodarczej, posiada kamienno - ceglane mury.
Popularne są elementy małej architektury - murki, kapliczki, wzniesione całkowicie z białego
wapienia.
Cechą charakterystyczną dla terenu gminy jest duży udział zamieszkującej ją od pokoleń
ludności śląskiej, kontynuującej miejscowe tradycje i zwyczaje. W części miejscowości działają
liderzy, w swoich działaniach czerpiący z bogactwa kulturowego regionu i tradycyjnej śląskiej
gospodarności. Na wsiach powstały świetlice wiejskie z salami szkoleniowymi i komputerowymi,
będące miejscem spotkań społeczności wiejskiej. Powstały urządzone „centra wsi” - z funkcją
plenerowych spotkań integracyjnych. Podejmowane są wielokierunkowe działania poprawiające
infrastrukturę
społeczną
i techniczną.
Jednym
z ważniejszych
efektów
jest
pobudzenie
przedsiębiorczości mieszkańców wsi w sektorach około rolniczych (agroturystyka) a także
wykorzystanie dziedzictwa kulturowego do wszechstronnego rozwoju gminy.
UKŁAD URBANISTYCZNY MIASTA STRZELCE OPOLSKIE
Zdjęcie nr 1. Widok z lotu ptaka układu urbanistycznego miasta Strzelce Opolskie
W okresie przedlokacyjnym na terenie obecnego miasta funkcjonowały dwie jednostki: gród
(wzm. 1234 r.) i leśna osada targowa Strzelce (wzm. 1271 r.). Lokacja na prawie magdeburskim
(1290 r., 1305 r., 1320 r., powtórna - 1362 r.) nowego miasta nastąpiła na terenie na zach. od dawnego
targowiska, na wzniesionym terenie otoczonym bagnami. Miasto otrzymało wówczas owalny,
zwężający się z jednej strony kształt. Otoczone było murami obronnymi (wzm. 1327 r.) z dwiema
bramami: Opolską i Krakowską i fosą. Centrum stanowił czworoboczny rynek otoczony regularnym
układem ulic. Miasto oprócz zamku (wzm. 1303 r.) posiadało ratusz (1358 r.), zwarty blok zabudowy
śródrynkowej, szkołę (1419 r.) i szpital pw. Ducha Świętego. W 1505 r. wzniesiono drewniany kościół
św. Barbary i cmentarz - poza murami. Ten stan trwał do 1 poł. XVI w.
Strzelce pełniły funkcję lokalnego ośrodka handlowego, a później (do wygaśnięcia rodu
piastowskich książąt) stanowiły również centrum polityczno - administracyjne księstwa strzeleckiego.
Położone były przy ważnym trakcie handlowym prowadzącym z Wrocławia przez Opole i dalej przez
Strzelce, Pyskowice, Bytom do Krakowa - tzw. „via magnae” o znaczeniu tranzytowym międzynarodowym już od średniowiecza (1226 r.). W tym czasie istniało już szereg ważnych
obiektów: mury miejskie ratusz (1358 r.), kościół parafialny (1335 r.), szkoła (1419 r.) i szpital pw.
Ducha Świętego (1466 r.), a od 1505 r. drewniany kościół św. Barbary i cmentarz, zlokalizowany poza
murami miasta.
Pierwsze wzmianki o istnieniu zamku pochodzą już z 1303 r. Do zamku należały dwa
folwarki: w Zalesiu - dziś gmina Leśnica i tzw. Wielki Folwark - położony za miastem. W chwili
lokacji w jego sąsiedztwie istniały wsie: Adamowice (1235 r.), Brzozwóz (Brzesowice - 1235 r.)
i wieś Strzelce (1271 r.) - dwie ostatnie nie zachowane do obecnych czasów. Miasto posiadało także
powiązania komunikacyjne z sąsiednimi Krapkowicami (dzisiejsza ul. Gogolińska), Koźlem
(ul. Kozielska) i Ujazdem (ul. Ujazdowska). Wzdłuż drogi do Koźla w 1333 r. lokowano wieś Suche
Łany, a przy drodze do Ujazdu powstał - wieś Mokre Łany.
W trakcie lokacji miasto otrzymało formę nieregularnego owalu, z osią podłużną prostopadłą
do głównego traktu komunikacyjnego ze wsch. na zach. Mury miasta biegły od Bramy Krakowskiej przy drodze wylotowej w kierunku wsch. do wieży kościoła farnego, którego zachowana dzwonnica
(XVIII w.) pełniła funkcję baszty obronnej. Dalej - wzdłuż muru kościoła parafialnego (1335 r.)
i przez ogród przykościelny do Bramy Opolskiej (10 m za kościołem Bożego Ciała); następnie przez
plac kościoła Bożego Ciała do zamku, którego płd. ścianę włączono w system obrony.
Trakt komunikacyjny - dzisiejsze ulice: Opolska i Krakowska - przecinał pierścień murów
w dwóch miejscach i wchodził do miasta od zach. przez bramę Opolską, a od wsch. przez bramę
Krakowską. Odległość pomiędzy bramami wynosiła tylko około 250 m, a więc obszar miasta
lokacyjnego był raczej nieduży. Wewnątrz murów szlaków rozwidlał się na dwie odnogi, które biegły
wzdłuż dłuższych pierzei rynkowych, po czym zbiegały się ponownie po przeciwnej stronie w jeden
trakt. Centrum miasta stanowił rynek w formie prostokąta, proporcjami zbliżonego do kwadratu,
otoczony czterema blokami zabudowy. Ze względu na znaczne rozmiary placu rynkowego oraz
niewielką odległość pomiędzy bramami miasta nie mogła się w pełni rozwinąć szachownica uliczna,
a czterem blokom rynkowym towarzyszyły tylko cztery nieregularne bloki przymurne, przyległe
bezpośrednio do owalnych obwarowań. Główną dominantą placu rynkowego stanowił ratusz oraz dziś
nieistniejący blok zabudowy śródrynkowej. W 1447 r. powiększono obszar miasta o wioskę i folwark
Czatkowice (niezachowanie do dzisiaj).
Do pocz. XVIII w. średniowieczny układ przestrzenny miasta zachował się bez większych
zmian. Natomiast rozwinęły się przedmieścia: Opolskie i Krakowskie - przed bramami, przy głównym
szlaku oraz Lublinieckie. Przedmieście Opolskie rozciągało się od bramy miejskiej wzdłuż dzisiejszej
ul. Dąbrowskiego, Powstańców Śląskich do skrzyżowania z ul. Opolską i Gogolińską, gdzie
usytuowany był kościół św. Barbary wraz z cmentarzem. Zasięg przedmieścia Krakowskiego
wyznaczała dzisiejsza ul. M. Prawego, która łączyła się z nieistniejącą drogą (równoległą do
ul. Krakowskiej) biegnącą przez teren dzisiejszego parku. Z kolei przedmieście Lubinieckie,
rozciągało się przy dzisiejszej ulicy Grunwaldzkiej - M. Prawego i położone było pomiędzy murami
miejskimi, a zabudową ówczesnej wsi Strzelce.
Zasadnicze zmiany w układzie przestrzennym miasta przyniósł XIX w. - w latach 1816 - 1825
przeprowadzono jego regulację. Zlikwidowano mury obronne i fosę, dokonano przesunięcia głównej
trasy przelotowej przez miasto nieznacznie na południe. Na uzyskanym w ten sposób trójkątnym placu
wzniesiono w 1825 r. kościół ewangelicki. Zabudowano też teren dawnego wału, położony pomiędzy
zlikwidowanym murem obronnym i ul. Wałową - Kościuszki. Prawdopodobnie w trakcie regulacji
głównego traktu miejskiego wyburzono obydwie bramy miejskie. Osuszono ponadto znajdujące się na
płd. - wsch. od miasta tereny bagienne i założono tam park krajobrazowy (lata 1832 - 1848). Przy tej
okazji zmieniono przebieg drogi do wsi Suche Łany, wyznaczając dzisiejszą ulicę Parkową.
Zlikwidowano także dwie drogi biegnące na płd. - wsch., położone pomiędzy ul. Kozielską
i Ujazdowską. W 1848 r. wytyczono dzisiejszą ulicę Chopina, a w miejscu osuszonego stawu
urządzono nowe centrum miasta tzw. Nowy Rynek (dzisiejszy Pl. Żeromskiego). Jego zabudowa
pochodzi głównie z lat 1850 - 1870. W tym czasie wybudowano także szereg domów przy
ul. Wałowej, Krakowskiej i Lublinieckiej, aż po tzw. plac stodół i kościół św. Krzyża i gimnazjum
(1871 r.).
Budowa linii kolejowej Opole - Bytom w 1880 r. zapoczątkowała rozwój miasta w kierunku
płn., doprowadzając do zabudowy obszaru pomiędzy terenem miasta średniowiecznego, a dworcem
kolejowym. W jego pobliżu wybudowano wówczas więzienie (1888 r.) oraz więzienie Sądu
Grodzkiego (1892 r.), urząd pocztowy i rzeźnię (1894 r.) a także szkołę miejską (1897 r.). Powstały
też pierwsze osiedla robotnicze na terenach dawnych przedmieść tj. osiedle przy ul. M. Prawego
i Karola Miarki oraz osiedle przy ul. Rozenbergów.
Na pocz. XX w. miasto rozpoczęło rozwój na gruntach wsi Adamowice. Intensywny rozwój
przemysłu okresie międzywojennym doprowadził do realizacji kolejnych zakładów, po płn. stronie
„starego miasta”. Po I wojnie światowej przystąpiono do budowy domów na wsch. od centrum miasta
(przy „placu stodół”) i na zach., gdzie realizowano zabudowę mieszkaniową m.in. osiedle domów
jednorodzinnych przy ulicach Gogolińskiej oraz osiedle zydlugi. Możliwości przestrzennego rozwoju
miasta w latach 1926 - 1929 zwiększono, poprzez włączenie w jego granice administracyjne
sąsiednich wsi - Adamowic oraz Mokrych i Suchych Łanów.
Druga wojna światowa przyniosła duże zniszczenia, szczególnie w obszarze średniowiecznego
układu urbanistycznego. Zniszczona całkowicie została zabudowa rynku i częściowo ulic oraz spalony
zamek. Likwidacji uległy bloki przyrynkowe - wsch. i zach. oraz częściowo południowy. Okres
rozwoju gospodarki socjalistycznej przyczynił się odbudowy i dalszego rozwoju przestrzennego
Strzelec. Nowe budownictwo mieszkaniowe lokalizowano głównie pomiędzy ul. Krakowską,
a parkiem krajobrazowym, na płn. - wsch. od centrum miasta (osiedle „Milionerów”) oraz na południe
od ul. Opolskiej.
Układ przestrzenny dzisiejszych Strzelec jest wynikiem sprzężenia kilku organizmów
osiedleńczych o odmiennym pochodzeniu i planie. Tworzy go częściowo zniszczony układ
średniowiecznego miasta lokacyjnego wraz z zamkiem, zabudowa przedmieść Krakowskiego
i Lublinieckiego - o charakterze ulicowym, zespół zabudowy więzienia i osiedla kolejarzy, zespół
zabudowy koszarowej, a także komunalne osiedla mieszkaniowe z pocz. XX w. oraz zabudowa wsi
Mokre Łany, Suche Łany, Nowej Wsi, Adamowice i folwarków.
Granice miasta średniowiecznego wyznaczają fragmentarycznie zachowane mury miejskie,
kościół i zamek - w ruinie od czasu wojny. Częściowo zachował się średniowieczny układ miasta
lokacyjnego z rynkiem i szachownicą ulic. Nie istnieje wsch. blok zabudowy rynkowej, pozostałe
pierzeje zabudowano w latach 1960 - 1970 bez zachowania pierwotnych podziałów parcelacyjnych.
Teren miasta średniowiecznego został objęty strefą ochrony konserwatorskiej typu A w granicach ulic:
Powstańców Śl., Kościuszki, Wałowa, Zatylna i pomiędzy południowymi blokami zabudowy
miejskiej, a założeniem pałacowo parkowym.
Istotnym elementem układu przestrzennego miasta jest część przedmieść: Opolskiego,
Lublinieckiego i Krakowskiego. Posiadają układ ulicowy, powiązany ściśle z przebiegiem dróg
historycznych z miasta i zabudowę o charakterze miejskim z przełomu XIX/ XX w. W granicach
przedmieścia
Lublinieckiego
znajduje
się,
częściowo
zachowana,
zabytkowa
zabudowa
tzw. Wielkiego Folwarku.
Niezależnymi członami struktury przestrzennej miasta są zachowane układy wiejskie, wsi
włączonych w granice administracyjne miasta. Najwcześniej z nich powstały Adamowice (1235 r.) do obecnych czasów zachował się genetyczny układ dzisiejszej ul. 1 Maja z zabudową zagrodową
z XIX/XX w. Podobnie dawna wieś Suche Łany, położona wzdłuż ul. Kozielskiej z historyczna
parcelacją, rozszerzeniem drogi w centrum osiedla i zespołem zabudowy zagrodowej z 2 poł. XIX w.
i XIX/XX w.
Historyczne wartości prezentuje również obszar śródmiejski położony w rejonie ulic
Powstańców Śląskich - Dworcowej - Karola Miarki, zajęty przez zakład karny.
•
UKŁADY RURALISTYCZNE WSI GMINY STRZELCE OPOLSKIE I OBECNE
UKSZTAŁTOWANIE
W okresie wczesnego średniowiecza (do 1300 r.) powstały wsi: Błotnica Strzelecka, Płużnica
Wielka, Rozmierka i Rozmierz. W XIV - XV w. po raz pierwszy wzmiankowane są wsie rolnicze,
stanowiące własność możnowładców więc posiadające folwark: Dziewkowice, Grodzisko, Kalinów,
Ligota Dolna, Rożniątów, Szymiszów, Warmątowice. W okresie XVI - XIX w. wykształciła się
obecna sieć osadnicza, powstały wsi: Jędrynie, Kalinowice, Kadłub, Ligota Górna, Niwki, Osiek oraz
przysiółki wsi starszych. We wsiach, również starszych powstały folwarki z zabudową mieszkalną dla
pracowników. W XIX w. powstały dwie wsie: Szczepanek i Brzezina oraz osiedle robotnicze Farska
Kolonia. W XX w. powstały już tylko przysiółki na terenie wsi Kadłub: Kadłubski Piec, Banatki Duże
i Banatki Małe oraz przysiółek Kasztal w Osieku. Po wojnie istniejące wsie rozwijały się
przestrzennie poprzez osiedla zabudowy jednorodzinnej na terenie wsi: Błotnica Strzelecka,
Dziewkowice, Kalinowice, Rozmierka, Rożniątów, Szymiszów i Warmątowice.
Wsie gminy Strzelce Opolskie charakteryzują się różnorodnością układów przestrzennych.
Zdecydowana
większość
powstała
samorzutnie,
nie
przechodząc
jednorazowej
regulacji
charakterystycznej dla wsi lokowanych. Są to wsie nieregularne, z nieregularnym układem pól
i stosunkowo regularnym siedliskiem. Historycznie większość wsi gminy to wsie małych rozmiarów liczyły do 20 kmieci i zagrodników. Kilka z nich zachowało czytelny genetyczny układ przestrzenny
owalnicy, krótkiej ulicówki, wielodrożnicy czy wsi, wpisany w późniejszą zabudowę.
Na terenie gminy Strzelce Opolskie najczęściej występuje typ ulicówki i wielodrożnicy, trzy
wsie prezentują typ owalnicy, jedna - rzędówki kolonizacyjnej. Dobrze zachowany układ ruralistyczny
prezentuje wieś Rozmierz oraz Błotnica Strzelecka, w pozostałych wsiach mamy do czynienia
z fragmentarycznym zachowaniem historycznego układu przestrzennego.
Wsie o genezie owalnicy:
- Rozmierz - wzmiankowana w 1256 r. Zachowany jest pierwotny układ owalnicy - „nawsie”
o kształcie wrzeciona, z kościołem otoczonym kamiennym murem - w zach. części, które mimo
częściowej zabudowy nadal pełni funkcję społeczną. Zachował się układ dróg, okalających
wewnętrzny plac oraz zewnętrzne działki siedliskowe o kształcie prostokątnym, krótszym bokiem do
ulicy. Zmiany następowały głównie w zabudowie gospodarczej, usytuowanej w drugiej linii
zabudowy. Dobrze zachowany układ siedliska zamykają tzw. drogi zastodolne. Obecnie wieś jest
dobrze zurbanizowana.
- Warmątowice - powstała jako wieś kmieca, rozwijała się powoli - układ owalnicy pozostaje
czytelny. Dopiero w 1 poł. XIX w. w płd. części powstał zespół zabudowy folwarcznej, zaś na pocz.
XX w. po wsch. stronie starej wsi - nowa zabudowa. Pierwotny układ wsi pozostaje czytelny. W kilku
miejscach zachował się układ zabudowy ciasnej szczytowej na wąskich działkach oraz układ zespołu
folwarcznego.
- Rozmierka - owalnica o czytelnym układzie - w płn. części obecnej zabudowy. W 1861 r. we wsi
wymieniane są 3 folwarki. W okresie międzywojennym działały cztery sklepy, piekarnia i karczma.
We wsi znajdowały się 2 cegielnie (ul. Jemielnicka, a druga w kierunku Grodziska). Układ
przestrzenny wsi zachowany jest dobrze, wraz ze zwartą zabudowę zagrodową z dużą ilością
kamiennych domów oraz elementem charakterystycznym w postaci kamiennych murków, a także
dobrze zachowane założenie dworsko - folwarczne z dworem i spichlerzem, kapliczki, figura św. Jana
Nepomucena, dzwonnica (XVIII w.) z dobudowaną częścią sakralną (1923 r.) - w centrum.
Wsie o układzie wielodrożnicy najczęściej wykształciły się w trakcie rozwoju, wchłaniając
układy genetyczne:
- Błotnica Strzelecka - wieś kmieca w typie rozproszonej wielodrożnicy, od płn. ograniczona drogą
krajową, od płd. - równoległą do niej linią kolejową. Najstarsza zabudowa sytuowana była po wsch.
stronie ul. Wiejskiej, po zach. stronie znajdował się zespół pałacowo - folwarczny z parkiem
krajobrazowym. Na płn. od drogi - niewielki kamieniołom wapienia. Budowa linii kolejowej (1880 r.)
przyczyniła się do powstania zespołu zabudowy przy ul. Dworcowej - Kolejowej. Osiedle domów
jednorodzinnych, położone po płd. - wsch. stronie wsi kmiecej, powstało współcześnie.
- Dziewkowice - rozległa wielodrożnica z zachowanym genetycznym układem ulicówki kmiecej
z folwarkiem - w płn. - zach. części dzisiejszej zabudowy (ul. Poprzeczna - Plac Kościelny); wśród
budynków - cenna, nieliczna zabudowa z kamienia wapiennego. Dworska zabudowa folwarczna
została zniszczona i pozostaje mało czytelna w planie. W końcu XIX w., po płd. i wsch. stronie
kmiecego siedliska powstały nowe budynki mieszkalne dla robotników. Wieś jest atrakcyjna pod
względem przyrodniczym. Znajdują się tutaj liczne zbiorniki wodne, dawne wyrobiska kamienia
wapiennego, a także szczeliny krasowe.
- Kalinowice - wieś leży w granicach obszaru zabytkowego krajobrazu kulturowego Góry Św. Anny.
Jest to wielodrożnica powstała w otoczeniu rozległego założenia pałacowo - folwarcznego
(zniszczonego w czasie II wojny) z parkiem krajobrazowym oraz alejami dębowymi zachowanymi do
dziś. Na pocz. XX w. powstał przysiółek robotniczy Lipa Dolna, który do obecnych czasów zachował
swe cechy przestrzenne. Historyczny układ ruralistyczny zachowany jest w niewielkim stopniu.
W najbliższej okolicy umiejscowiony jest rezerwat przyrody z rzadką roślinnością kserotermiczną
oraz rzadkimi motylami.
- Rożniątów - wieś leży w granicach obszaru zabytkowego krajobrazu kulturowego Góry Św. Anny.
Wielodrożnica z nieco zamazanym genetycznym układem - płd. - wsch. części dzisiejszej zabudowy
(ul. Wolności) i folwarkiem po płd. stronie siedliska. We wsi zespół młyna wodnego, w płd. części
pozostałości zabudowy folwarcznej o przekształconym układzie. Wieś rozwijała się wzdłuż drogi na
Gogolin i Leśnicę. Powstały na pocz. XIX w. folwark Biadacz wraz z towarzyszącym mu
przysiółkiem robotników rolnych - zniszczony i przekształcony.
- Kadłub - wieś położona w granicach obszaru zabytkowego krajobrazy Doliny Małej Panwi.
Powstała w 1429 r. jako folwark bez wsi kmiecej. Zabudowania dworskie i gospodarcze zostały
rozlokowane na brzegu rzeki Jemielnicy, z wjazdem od ob. ul. Wiejskiej. W kolejnych latach
zabudowa rozwijała się wzdłuż ob. ulic Powstańców Śląskich i Młyńskiej. W XX w. wraz z rozwojem
kolei wieś się rozbudowała, powstały trzy przysiółki: Kadłub Piec (ulicówka), Kadłub Wieś
i Barwinek. Obok folwarku, po drugiej stronie Jemielnicy powstał w nowy zespół pałacowy. Wieś
przekształciła się w rozbudowaną wielodrożnicę o rozproszonej zabudowie, w środku której
wytworzyło się centrum wsi. Charakterystyczne dla miejscowości, poprzecinanej rzeką Jemielnica
i jej odnogą, są obiekty powiązane z wodą - przepust wodny i mostek na Jemielnicy, dawne młyny
wodne, nieczynny tartak wodny (Barwinek). Historyczny układ przestrzenny wsi zachowany
w częściowo, podobnie, zabudowa wiejsko - osiedlowa, która nie przedstawia większej wartości
zabytkowej. Do rejestru zabytków wpisano jedynie dwór i dwa czworaki. Pominięty został Kościół
wzniesiony w 1934 r. i nowy pałac von Strachwitzów, ob. Szkoła Specjalna i DSP.
- Szymiszów - wzmiankowany w 1439 r., miejscowość złożona z dwóch jednostek osadniczych:
starszego - Szymiszowa oraz Szymiszowa Osiedle powstałego w k. XIX w. w związku z powstaniem
zakładów wapienniczych Edwarda Tilgnera w 1880 r. Osiedle nazywane jest Pranklem - od nazwiska
właściciela zakładów rolniczych „Prankel” ze Strzelec. Szymiszów Wieś posiada nieregularny układ
wielodrożnicy o rozbudowanej strukturze. Powstał jako ulicówka z obszernym założeniem pałacowo parkowo - folwarcznym oraz kościołem - w płd. części. W części Szymiszów Osiedle znajduje się
zespół zakładów wapienniczych, stacja kolejowa oraz osiedla jedno - i wielorodzinnych domów
robotniczych.
- Grodzisko - wieś powstała zapewne na terenie grodu. Jej genezą jest owalnica, której pozostałością
jest wrzecionowate wygięcie drogi w części płn. - wsch. oraz lokalizacja kościoła, szkoły i karczmy.
Obecnie jest to wielodrożnica bez większych wartości zabytkowych. Nowa zabudowa wsi powstawała
głównie na zach. i płd. od pierwotnego siedliska wsi.
- Jędrynie - niewielka wielodrożnica bez typowych cech przestrzennych, wyodrębniona z gruntów
Rozmierki.
Wsie w typie ulicówki:
- Kalinów - wieś leży w otulinie Parku Krajobrazowego Góry Św. Anny. Jest ulicówką z czytelnym
układem pierwotnej wsi kmiecej - niewielkiej owalnicy, widocznej w płn. części siedliska. Zachował
się układ wrzecionowato wygiętych dróg oraz nawsie, na którym w późniejszych czasach usytuowano
gotycki kościół otoczony murem. Płn. część zabudowy siedliska została zniszczona przez budowę
drogi relacji Strzelce - Gogolin. W poł. XIX w. po płd. stronie siedliska powstał dwór z parkiem
krajobrazowym, folwarkiem oraz zabudową dla robotników rolnych. Układ przestrzenny zespołu
przetrwał w pierwotnym stanie.
- Ligota Dolna - wieś leży w granicach Parku Krajobrazowego Góry Św. Anny. Genetyczna forma
krótkiej ulicówki czytelna jest w środkowej części zabudowy wsi. Zabudowa skupiona wzdłuż
ul. Wiejskiej, w płd. części - pozostałości zespołu folwarcznego. Po płd. - zach. stronie wsi
usytuowano hangar lotniczy. We wsi przewaga budownictwa kamiennego z wapiennych ciosów.
- Ligota Górna - wieś leży w granicach Parku Krajobrazowego Góry Św. Anny. Dobrze zachowany
typ układu ulicowego jednostronnego.
- Niwki - wieś o układzie krótkiej ulicówki. Zabudowa skupiona jest wzdłuż ul. Wiejskiej, do której
przylegają wąskie, silnie wydłużone działki z ustawionymi szczytowo budynkami mieszkalnymi w przedniej części, zabudową gospodarczą - w części tylnej i stodołą z przejazdem zamykającą
zabudowę od strony pól i ogrodu. W płd. części wsi znajdował się wiatrak, po którym została
historyczna nazwa okolicy - „Wiatraczna Łąka”.
- Płużnica Wielka - wieś kmieca o układzie ulicówki z folwarkiem i kościołem we wsch. części
siedliska. Wieś usytuowana wzdłuż drogi wiejskiej biegnącej równolegle do niewielkiego cieku
wodnego. Spowodowało to skrócenie parceli po płd. stronie drogi. We wsch. części znajduje się
kościół otoczony murem z kamienia łamanego i cmentarzem, oraz pałac i park usytuowane
z pozostałościami zespołu folwarcznego. Zabudowa wsi silnie przekształcona.
- Sucha - wieś kmieca o rozbudowanym, nieregularnym układzie ulicówki, z dużym udziałem
zabudowy z nietynkowanego kamienia. Pierwotne siedlisko kmiece usytuowane jest w płn. części
dzisiejszej wsi. Na przestrzeni wieków nowa zabudowa zajmowała tereny znajdujące się głównie po
płd. i wsch. stronie genetycznego układu przestrzennego. W miejscowości znajduje się zespół
dawnego młyna wodnego, liczne krzyże oraz kapliczki.
- Szczepanek - wieś o funkcji robotniczo - rolnej powstała w 1818 r., w typie ulicówki.
- Osiek - jedna z najstarszych miejscowości w gminie, z grodem istniejącym w okresie wczesnego
średniowiecza, wzmiankowana w poł. XIII w. Jej genezą jest folwark, przy którym rozwinęła się wieś
o układzie ulicówki, z zabytkową zabudową skupioną wzdłuż ul. Strzeleckiej. W 1824 r. w pobliżu
wsi założono kolonię Carlsthal.
- Brzezina - rzędówka kolonizacyjna - powstała z wydzielonych gruntów wsi Suche Łany. Osada
o genetycznym kształcie niewielkiej, jednostronnie zabudowanej ulicówki z regularnym układem.
Historycznym elementem zabudowy wsi są stodoły zamykające działki od strony pól. W płd. części
wsi znajdują się zabudowania folwarczne skupione wokół prostokątnego podwórza rozdzielonego
szosą wiejską. W obrębie wsi funkcjonowały dwa folwarki - założony w 1710 r. „Brzezina”
i „Kaczorownia”. Wieś leży w granicach obszaru zabytkowego krajobrazu kulturowego Góry Św.
Anny. Pierwotny układ wsi zachowany, zabudowa nie posiada cech zabytkowych.
•
ZABUDOWA I ORGANIZACJA WSI GMINY
Podstawę układu większości wsi gminy stanowi regularna zabudowa wydłużonych,
prostokątnych działek, krótszym bokiem przylegających do drogi. Budynki ustawione są kalenicowo
lub szczytowo do drogi, w dość luźnej zabudowie. Od przodu sytuowane są budynki mieszkalne,
w tylnej części działki - gospodarcze. W Brzezinie na tyłach zabudowy mieszkalnej występuje ciąg
stodół, zaś od strony ulicy pojawia się pas zieleni. Nieodłącznym elementem posesji jest ogród
warzywny lub sad lokalizowany najczęściej za stodołami.
Stosunkowo niewiele budynków mieszkalnych prezentuje walory zabytkowe. Wśród nich
znajdują się jedno - i dwukondygnacyjne domy mieszkalne oraz częściej budynki łączące funkcje
mieszkalne i inwentarskie. Część mieszkalna znajduje się bliżej ulicy, z tyłu - część inwentarska.
Całość nakrywa wspólny dwuspadowy dach. Remonty elewacji domów w znacznym stopniu
pozbawiły budynki dekoracji architektonicznej. Zachowany detal przybiera formę opasek okiennych
i drzwiowych, gzymsów nad i podokiennych. Ozdobną formę przybierają elementy użytkowe
tj. okiennice, ganki, stolarka okienna i drzwiowa, kratki wentylacyjne, dachy. Wśród zachowanych
obiektów można zaobserwować zróżnicowanie zabudowy ze względu na materiał, z którego jest
wykonana i sposób wykończenia. Najpowszechniej występują budynki wykonane z cegły ceramicznej
pokrytej warstwą tynku. Na obszarze występowania kamienia wapiennego jest on powszechnie
wykorzystywany, jako materiał budowlany - wsie: Ligota Dolna, Błotnica Strzelecka, Szymików, czy
Dziewkowice.
Zieleń swobodna występuje sporadycznie i ogranicza się do zarośli w obniżeniu terenu, przy
stawach, potokach. Obecnie jest częstym elementem układu pojawiającym się spontanicznie w formie
samosiewów lub wprowadzana przez mieszkańców. Zazwyczaj nie jest elementem współgrającym
z tradycyjnym, uporządkowanym układem. Natomiast zieleń komponowana (sady, ogródki warzywne
i ozdobne, pasy przedogródków podlega względom praktycznym). Dominują rośliny użytkowe.
•
ZESPOŁY PARKOWO - PAŁACOWE I FOLWARCZNE ORAZ PARKI W OBRĘBIE
UKŁADÓW:
URBANISTYCZNYCH
MIASTA
STRZELCE
OPOLSKIE
I RURALISTYCZNYCH WSI GMINY
Zespół zabudowy dawnego zamku wraz z parkiem krajobrazowym, ob. Parkiem Miejskim,
Strzelce Opolskie
Zdjęcie nr 2, 3. Zespół zabudowy dawnego zamku wraz z parkiem krajobrazowym, ob. Parkiem Miejskim, Strzelce Opolskie
Zamek wzniesiony w miejscu lokalizacji grodu wzmiankowanego w 1303 r., książąt opolskich
w pocz. XIV w., wzmiankowany w latach 1324 - 1356: niezbyt rozległe założenie otoczone fosą
z wieżą mieszkalną z wapienia. W czasie istnienia księstwa strzeleckiego zamek był rezydencją
władcy, przebudowany w XV w. W kolejnych latach przekształcony w rezydencję, którą władały
kolejno rody Hohenzollernów (w latach 1562 - 1595 przebudowali warownię na renesansowy pałac),
Redern, Collona, Promnitz. Ostatnia przebudowa - w poł. XIX w. przeprowadzona przez hr. Renarda zlikwidowała pierwotne cechy stylowe budowli. Była to budowla trójskrzydłowa z dziedzińcem,
murowana z kamienia i cegły, otynkowana. Pośrodku budowli znajdował się dziedziniec.
Późnoklasycystyczna brama wjazdowa pochodzi z 2 poł. XIX w., park założony został w 1832 r.
Podczas II wojny światowej zamek został zniszczony. Resztki pierwotnego XIV - wiecznego zamku
znajdują się w obecnych ruinach budynku bramnego.
Istotnym elementem zespołu jest park - jeden z najpiękniejszych parków w regionie,
o obszarze 65 ha podzielony drogą wojewódzką 426 (ul. Parkowa) na dwie części - Mały i Duży Park.
Obszar w ogólnym zarysie ukształtowany został przed 1880 r. Starszą częścią założenia (1 poł. XIX
w.) jest mały park - w części płn., w którym prócz ruin zamku usytuowana jest tzw. masztalarnia
(stajnia dla koni) oraz zarys fundamentów nieistniejącej świątyni - kaplicy św. Andrzeja. Wśród
nasadzeń (lipa, klon, czerwony i biały buk, dąb, topola, grab) znajduje się sporo drzew pochodzenia
obcego: cisy w wieku ok. 350 - 400 lat, tulipanowiec, miłorząb, buk czerwony, okazała lipa, platany,
klon srebrzysty.
W drugiej części parku znajduje się domniemane wzgórze świątyni „Tempelberg”. Nie
zachowały się budynki oranżerii, ananasarni i bażanciarni. Teren zagospodarowany jest biegnącym ze
wsch. na zach. ciekiem wodnym rozlewającym się w malownicze stawy, otoczone roślinnością łęgową
(olsze, jesiony, topole). W płd. - zach. części parku znajduje się zespół budynków zgromadzonych
wokół niewielkiego dziedzińca ogrodzonego kamiennym murem: murowany neogotycki i drewniany
na wysokiej podmurówce w stylu szwajcarskim. Obok budynek z kominem (cieplarnia ?). Zasadnicze
wnętrze parku podzielone jest na szereg obszernych polan krajobrazowych, widokowo połączonych ze
sobą, otoczonych zwartym drzewostanem. Zachował się pierwotny układ komunikacyjny parku.
W Dużym Parku spotkać można: kasztany, białe buki, wierzby, amerykańskie białe jodły i inne. Duży
Park kończy się wąskim parkowym duktem prowadzącym na południe, gdzie na końcu znajduje się
neogotycka wieża widokowa Ischl (1840 r.), z parku do wieży prowadzi około 2 km aleja kasztanowa.
Od 2008 r. prowadzone są prace rewaloryzacyjne parku. Na płn. - wsch. od zespołu, przy
ul. Marka Prawego zlokalizowany był tzw. Wielki Folwark, wzmiankowany w 1534 r.
W gminie Strzelce Opolskie architektura rezydencjonalna i towarzyszące jej założenia
folwarczne i pałacowe stanowią dużą część zasobu zabytków. Większość majątków na Śląsku,
zniszczonych podczas wojny siedmioletniej, od XVIII w. podnosiło się z upadku. W XVIII i XIX w.
powstała większość założeń w gminie, część z nich była została przebudowana na pocz. XX w.
W większości miejscowości znajdowały zabudowania folwarczne, usytuowane w wyeksponowanym
miejscu i pełniące ważną funkcję w rozwoju wsi.
Forma architektoniczna pałaców i dworów oraz rozplanowanie zespołów jest różnorodne.
Typowym układem jest grupowanie budynków na planie czworoboku, z dworem zajmującym jeden
z boków i parkiem rozciągającym się na jego tyłach. Drugi układ to czworobok budynków
zgrupowanych
wokół
dziedzińca
gospodarczego
i osobny,
odsunięty
zespół
zabudowy
rezydencjonalnej, otoczonej parkiem. Oprócz folwarków integralnie związanymi z dworem lub
pałacem wyróżnić można też zespoły funkcjonujące jako folwarki pomocnicze i polne, w oderwaniu
od rezydencji.
Większość parków w gminie to założenia pierwotnie towarzyszące pałacom. Z reguły mają
charakter swobodnych kompozycji krajobrazowych, jedynie w bezpośrednim sąsiedztwie rezydencji
znajdowały się niższe, geometrycznie ukształtowane powierzchnie zieleni. Częstym elementem
urozmaicającym kompozycję była woda: stawy i strumienie. Oprócz Parku Miejskiego w Strzelcach
Opolskich większość założeń znajduje się w niezadowalającym stanie. Do części z nich wprowadzono
nowe elementy w postaci garaży, zabudowań gospodarczych, ogródków itp. Większość jest
zachwaszczona, ze znacznymi ubytkami w starodrzewiu i licznymi samosiejkami zacierającymi
pierwotny obraz parku. Na tym tle pozytywnie wyróżnia się park w Szymiszowie, gdzie rozpoczęto
prace porządkowe.
Zespół zabudowy pałacowo - folwarcznej z parkiem krajobrazowym w Błotnicy Strzeleckiej
Zdjęcie nr 4. Pałac w zespole zabudowy pałacowo - folwarcznej z parkiem krajobrazowym w Błotnicy Strzeleckiej
Pałac położony w centrum wsi, w obrębie obszernego parku otoczonego murem z kamienia
wapiennego, w sąsiedztwie zespołu folwarcznego. Klasycystyczny budynek wzniesiony ok. poł.
XIX w.: założony na rzucie prostokąta, z dwukondygnacyjnym, siedmioosiowym korpusem
i parterowymi skrzydłami zwieńczonymi tarasami z tralkowymi balustradami. Namiotowy dach
korpusu zakończony jest tarasem z okrągłą wieżyczką pośrodku. Główne wejście osłonięte
czterofilarowym portykiem z tarasem w zwieńczeniu; podniebie zdobione sztukateriami. We wnętrzu
zachował się układ wnętrz i część wyposażenia. Stan techniczny obiektu średni, budynek wystawiony
jest na sprzedaż. W czasie III Powstania Śląskiego znajdowała się tu siedziba sztabu powstańców.
Park krajobrazowy w typie angielskim (powierzchnia 6,67 ha), został znacznie zniszczony
podczas huraganu w 2008 r. Zlokalizowany między ulicami Wiejską i Dworcową, na nieregularnym
terenie wydłużonym na linii płn. - płd. Pośrodku parku pałac z owalnym podjazdem przed fasadą
i drogą dojazdową od zach. W części płn. zlokalizowany nieregularny staw, ścieżki parkowe czytelne
w części płn. - zach.
Budynki folwarczne z XIX i XX w., zgrupowane są w części płd. - zach., wokół dwóch
podwórzy. W części zach. znajdowały się: spichlerz, stodoła, obora, stajnia oraz budynek mieszkalny
i gospodarczy; w części wsch.: gorzelnia, obora, bukaciarnia i jałownik. Pierwotny układ zespołu
został znacznie zdekompletowany przez rozbiórki i zniszczenia ostatnich lat.
Zespół zabudowy pałacowo - folwarcznej z parkiem krajobrazowym w Szymiszowie
Zdjęcie nr 5. Pałac w zespole zabudowy pałacowo - folwarcznej z parkiem krajobrazowym w Szymiszowie
Wczesnobarokowy pałac został wzniesiony ok. poł. XVII w., częściowo przebudowany po
zniszczeniach w 1921, 1945 i adaptacji na Dom Pomocy Społecznej. Budynek na rzucie prostokąta
z kwadratowym dziedzińcem wewnętrznym, dwukondygnacyjny, nakryty dachami mansardowymi,
w dolnej połaci rozczłonkowanymi gęsto rozmieszczonymi lukarnami. W 2 poł. XVIII w.
zamurowano krużganki od strony dziedzińca. Wejście główne poprzedzone czterofilarowym
portykiem z tarasem w zwieńczeniu. Wewnątrz przelotowa sień kryta sklepieniem krzyżowo żebrowym. Elewacje o prostej dekoracji, wokół okien stiukowe opaski, narożniki budynku boniowane.
Park o powierzchni 5 ha, złożony jest z pierwotnego ogrodu użytkowego i ozdobnego
z (XVII w.), parku typu swobodnego oraz parku leśnego z XIX/XX w. Usytuowany na płd. - wsch. od
pałacu, otoczony jest w ogrodzeniem z dwiema bramami. W centralnej części parku znajduje się staw
zasilany wodami Rożniątkowskiego Potoku, poprowadzonymi sztucznym kanałem. W parku można
spotkać wiele chronionych i rzadkich gatunków roślin oraz drobnych zwierząt. Staw jest miejscem
rozrodu wielu gatunków płazów, m.in. ropuchy zielonej, rzekotki drzewnej oraz ginącej w całej
Europie traszki grzebieniastej. Wśród drzew (buk, dąb) występują gatunki egzotyczne, m.in.
najbardziej okazała na Śląsku Opolskim surmia zwyczajna. W runie rośnie m.in. konwalia majowa
oraz objęty ścisłą ochroną storczyk listera jajowata.
Zabudowania gospodarcze usytuowane wzdłuż ul. Wolności - w płn. - zach. części założenia.
Obszerne prostokątne podwórze, nieco wysunięte na płn. poza obręb zespołu, zabudowane jest na
pierzei zach. - ciąg dwukondygnacyjnych budynków mieszkalnych i gospodarczych, pierzei płn. wsch. - tu zlokalizowany jest spichlerz z poł. XIX w. oraz na pierzei płd. - parterowa uszkodzona
zabudowa. Zespół zachował pierwotny układ i sposób użytkowania, jego poszczególne elementy
znajdują się w różnym stanie technicznym - od bardzo dobrego (pałac), przez nieco zaniedbane
(spichlerz, obora) po będące w stanie ruiny (niektóre z zabudowań folwarcznych).
Zespół zabudowy dworsko - folwarcznej z parkiem w Płużnicy Wielkiej
Zdjęcie nr 6. Dwór w zespole zabudowy dworsko - folwarcznej z parkiem w Płużnicy Wielkiej
Dwór wzniesiony w 1 poł. XIX w., po 2 wojnie użytkowany jako mieszkania pracowników
PGR - u zlokalizowanego na terenie folwarku. Obecnie zabytek jest własnością prywatną. Budynek
dworu wzniesiony jest na rzucie prostokąta, dwukondygnacyjny z trójkondygnacyjnymi ryzalitami na osi elewacji dłuższych, z dwoma parterowymi skrzydłami. Korpus nakryty dachem dwuspadowym,
skrzydła nakryte płasko. Budynek po remoncie częściowo zmieniającym układ otworów okiennych.
Zachowane taśmowe opaski okienne.
Park krajobrazowy (powierzchnia 3,68 ha) usytuowany jest na płn. od dworu, na niewielkim,
prostokątnym obszarze. W płn. części znajduje się rozległy staw, wokół którego poprowadzono
ścieżki. Dominuje drzewostan liściasty, nasadzany przeważnie pojedynczo lub wzdłuż alejek. Wzdłuż
zach. granicy - aleja dębowa w wieku ok. 200 - 250 lat. Teren zaniedbany, z licznymi samosiejkami
krzewów i drzew. Budynki dawnego folwarku (stajnia i stodoła) zachowały się na płd. - zach. i na
wsch. od dworu. Mocno wydłużone, nakryte dwuspadowo, obecnie nie powiązane funkcjonalnie. Na
terenie folwarku wprowadzono współczesną zabudowę zacierając układ pierwotny.
Zespół zabudowy dworsko - folwarcznej w Rozmierce
Zdjęcie nr 7. Dwór w zespole zabudowy dworsko - folwarcznej w Rozmierce
Klasycystyczny dworek wzniesiony ok. 1800 r. w płn. części wsi. Wzniesiony na rzucie
prostokąta, nakryty wysokim dachem mansardowym z naczółkami. Fasada siedmioosiowa,
z centralnie umieszczonym drewnianym, ob. otynkowanym portykiem kolumnowym, nad którym
trójkątny szczyt. Elewacje bez podziałów, boniowane w narożach. Układ wnętrz dwutraktowy z sienią
nakrytą kolebką - na osi. W pozostałych pomieszczeniach - sufity, część z fasetą. W wejściu
zachowane drzwi klasycystyczne z dekoracją rozetową. Obecnie dwór jest własnością prywatną, po
remoncie.
Założenie folwarczne powstało w ciągu XIX w. przy dwóch dziedzińcach na wsch. od dworu.
W bezpośrednim sąsiedztwie dworu: obora, jałownik, gorzelnia ob. budynek gospodarczy, wozownia budynki połączone murem. Na płn. - wsch. od dworu stał browar, obecnie budynek mieszkalny. Po
drugiej stronie drogi - wąskie, otoczone zabudową gospodarczą podwórze z dobrze zachowanym
spichrzem z XVIII/XIX w. Większość budynków jest użytkowana, najczęściej niezgodnie
z pierwotnym przeznaczeniem i znajduje się w średnim stanie technicznym. Pierwotny układ
założenia dobrze czytelny, teren zaniedbany poza bezpośrednim otoczeniem wyremontowanego
dworu.
Zespół zabudowy dworsko - folwarcznej w Kadłubie, ul. Wodna 11
Zdjęcie nr 8. Dwór w zespole zabudowy dworsko - folwarcznej w Kadłubie, ul. Wodna 11
Wpis do rejestru zabytków dotyczy tzw. starego dworu (zameczku myśliwskiego
wymienianego w 1845 r.), należącego do rodu von Strachwitz. W związku z budową nowego dworu
(ul. Zamkowa 5, ob. Zespół Szkół Specjalnych przy DPS Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek
Misjonarek Maryi w Kadłubie) po drugiej stronie rzeki Jemielnica - w 1930 r., budynek został
przekazany nadleśnictwu, po wojnie pełniąc funkcje przedszkola. Obecnie pełni funkcje mieszkalne.
Dwór wzniesiony w 1 poł. XIX w., wysoko podpiwniczony, parterowy, nakryty
mansardowym dachem z piętrem w mansardzie. Prostokątny, wnętrze dwutraktowe z przelotową
sienią. Frontowa elewacja pięcioosiowa, z drewnianym gankiem i facjatką zwieńczoną trójkątnym
naczółkiem. W elewacji ogrodowej płytki ryzalit poprzedzony tarasem i schodami. W piwnicach
kolebki z lunetami i bez.
Wokół dworu nasadzenia drzew na prostokątnym terenie od płd. - zach. ograniczonym
korytem Jemielnicy, od płn. - zach. - pierzeją budynków gospodarczych, od płn. - wsch. - dwoma
parterowymi czworakami, miedzy którymi zlokalizowany wjazd na dawną posesję. Granica płd. wsch. zespołu zatrata, układ folwarku zakłócony przez podział na odrębne posesje. Wjazd na
dziedziniec prowadzi pomiędzy dwoma parterowymi czworakami na planie wydłużonych prostokątów
krytych dachami dwuspadowymi z naczółkiem. Zachowane zabudowania folwarczne złożone są
z kolejnych budynków postawionych wzdłuż linii prostej. Zespól zaniedbany, częściowo
nieużytkowany.
Zespół zabudowy dworsko - folwarcznej z parkiem w Kalinowicach
Przylegający częścią południową do trasy przelotowej Strzelce Opolskie - Krapkowice
rozległy park w Kalinowicach należy do parków wieloprzestrzennych o układzie złożonym. Styl parku
oparty jest na naturalnych formach przyrodniczych. Przez jego teren przebiegały liczne alejki i ścieżki
spacerowe, otaczające serpentynami najciekawsze zakątki. Drzewostan parku tworzą głównie gatunki
liściaste, natomiast drzewa iglaste występują nielicznie i sporadycznie. Park, o powierzchni 1,15 ha,
jest zaniedbany i nieogrodzony, wymaga przeprowadzenia wielu zabiegów pielęgnacyjnych.
Pierwotnie na terenie parku znajdował się pałac, a przy jego wsch. granicy założenie folwarczne
skupione wokół dwóch czworokątnych podwórzy, zachowane do dziś w szczątkowej formie.
Zespół zabudowy dworsko - folwarcznej z parkiem w Kalinowie
Zespół w Kalinowie zajmował płd. - zach. część wsi. Wchodzący w jego skład pałac,
położony pomiędzy parkiem a założeniem folwarcznym, został zniszczony podczas powstań śląskich.
Kilkanaście folwarcznych budynków z poł. XIX w. zgrupowanych jest wokół prostokątnego
podwórza znacznie wydłużonego na osi płn. - płd. Wśród budynków - spichlerz murowany
z kamienia, tynkowany, dwukondygnacyjny, kryty dachem siodłowym z okapem podpartym
profilowanymi rysiami.
Park znajdujący się w płn. części zespołu (powierzchnia 2,55 ha) założony na planie
prostokąta, powstał w k. XVIII w. jako park typu swobodnego z nerkowatym stawem w części płd. wsch., w miejscu ogrodów dworskich z poł. XVIII w. obsadzonych grabami. Na przełomie XIX/XX
w. urozmaicono linię brzegową stawu i wprowadzono wiele nowych nasadzeń. Obecny stan parku jest
bardzo zły, degradacji uległa zarówno jego kompozycja, jak i zabytkowy drzewostan.
W kilku wsiach zachowały się zespoły zabudowy folwarcznej: w Warmątowicach
(z nieistniejącym dworem), Rożniątowie, Brzezinie, Ligocie Dolnej i przy ul. Mickiewicza w Suchych
Łanach, w których oprócz częściowo zatartego historycznego układu chronione są poszczególne
budynki gospodarcze.
Spośród zabudowań folwarcznych wyróżniał się spichlerz - zwykle duży budynek odsunięty
od reszty zabudowy (zagrożenie pożarem). Od XVIII w. drewniane spichlerze zastępowane były
murowanymi. Spośród nich wyróżnia się spichlerz w Rozmierce, o dwukondygnacyjnej bryle, krytej
dachem mansardowym. W związku z rozwojem hodowli w folwarkach powstawały obory i stajnie.
Z reguły są to okazałe, wewnątrz funkcjonalnie rozplanowane budynki o sklepieniach żaglastych
podpartych żeliwnymi kolumnami lub skromniejsze - ze stropami Kleina. Mniej okazałe były
owczarnie, bukaciarnie i jałowniki. W poł. XIX w. w strukturze folwarków zaznaczył się rozwój
przemysłowy - przez wprowadzenie gorzelni czy młynów mechanicznych.
•
OBIEKTY SAKRALNE GMINY
Charakterystyczna dla gminy Strzelce Opolskie jest stosunkowo niewielka liczba zabytków
sakralnych, reprezentowanych przez kościoły, klasztory czy kaplice. Większość kościołów na terenie
gminy ma genezę średniowieczną (XV - XVI w.): Kalinów, Płużnica Wielka, Rozmierz, Sucha,
Szymiszów. W późniejszych latach uległy przebudowie, najczęściej barokowej w XVIII w. lub
bezstylowej na przełomie w XIX/XX w. Najczęściej stosowanym materiałem do budowy był łatwo
dostępny w regionie kamień wapienny.
Kościół parafialny pw. Św. Stanisława i Nawiedzenia NMP w Płużnicy Wielkiej
Zdjęcie nr 9. Kościół parafialny pw. Św. Stanisława i Nawiedzenia NMP w Płużnicy Wielkiej
Najbardziej archaiczne cechy stylowe zachował późnogotycki kościół w Płużnicy Wielkiej.
Zbudowany zapewne w XVI w., z wieżą XVIII/XIX w. Otoczony jest murem z kamienia łamanego,
zapewne z czasów pierwszego kościoła (wzm. 1335 r.). Jednonawowy z węższym, prosto zamkniętym
prezbiterium, oszkarpowany w narożach, z późniejszą wieżą w fasadzie. Da dwuspadowym dachu
nawy sygnaturka.
Kościół filialny pw. Narodzenia NMP w Kalinowie
Zdjęcie nr 10. Kościół filialny pw. Narodzenia NMP w Kalinowie
Zbudowany w XV w., przebudowany w XVIII w., odnawiany w 1935 r. Jednonawowy,
z trójbocznie zamkniętym, nie wyodrębnionym z bryły budynku, oszkarpowanym prezbiterium
i kwadratową wieżą w fasadzie, z cylindrycznym aneksem klatki schodowej - od płd. Gotycka bryła
zakłócona została przez znaczne poszerzenie nawy w kierunku płn., modernizację górnych
kondygnacji wieży w duchu baroku oraz zmianę kształtu otworów.
W okresie baroku zintensyfikowało się budownictwo sakralne, związane z działalnością
kontrreformacyjną. Najczęściej przebudowywano istniejące już obiekty. Cechy barokowe prezentuje
również kościół pw. Św. Wawrzyńca w Strzelcach Opolskich - jego barokowe cechy spotęgowała
neobarokowa przebudowa na pocz. XX w.
Kościół parafialny pw. św. Szymona i Judy Tadeusza w Szymiszowie
Zdjęcie nr 11. Kościół parafialny pw. św. Szymona i Judy Tadeusza w Szymiszowie
Zbudowany w 1607 r. jako protestancki, powiększony w latach 1909 - 1911 r. o transept
i prezbiterium z zakrystią. Jednonawowy, salowy, oszkarpowany korpus z trójbocznie zamkniętym
prezbiterium nie wyodrębnionym z bryły budynku, nakryty jest dwuspadowym dachem. W fasadzie
wieża zwieńczona cebulastym hełmem, z cylindryczną klatką schodową w narożu. Smukła, gotycka
bryła, otwory okienne korpusu - ostrołuczne. Kamienny, arkadowy portal z szeroką opaska
dekorowaną „kaboszonami”, zwieńczony rozbudowanym nadprożem z datą 1607 i tarczami
herbowymi - renesansowy, podobnie jak stiukowa dekoracja sklepień nawy kaplicy i zakrystii.
Elementy barokowe to ukształtowanie górnych kondygnacji wieży i sygnaturka.
Kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła w Rozmierzy
Zdjęcie nr 12. Kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła w Rozmierzy
Zbudowany w XV w., powiększony w XVIII w., rozbudowany w 1900 r. Kościół
jednonawowy, z węższym i niższym prezbiterium, z wieżą w fasadzie zwieńczonej spływami
wolutowymi oraz z aneksami zakrystii i kruchty płd. Z XV - wiecznego kościoła zachowane
częściowo mury nawy i zakrystii oraz wieża od zach. Obecny wygląd kościół zawdzięcza barokowej
przebudowie.
W najstarsze dzieje budownictwa sakralnego w gminie wpisują się kościoły drewniane:
cmentarny pw. Św. Barbary w Strzelcach Opolskich i kościół w Szczepanku. Jak większość na terenie
województwa opolskiego powstały dzięki wiejskim cieślom w XVII i XVIII w., którzy pozyskiwali
budulec z obfitych wówczas lasów.
Kościół cmentarny pw. św. Barbary w Strzelcach Opolskich
Zdjęcie nr 13. Kościół cmentarny pw. św. Barbary w Strzelcach Opolskich
Kościół wzmiankowany w 1505 r., odbudowany lub odnowiony w latach 1683 - 1690 przez
cieślę Jana Brychcego z fundacji Floriana i Fryderyka Weisera; ponownie odnowiony w 1720 r. oraz
w 1970 r. Drewniany, orientowany, o konstrukcji zrębowej.
Kościół filialny pw. Nawiedzenia NMP w Szczepanku
Zdjęcie nr 14. Kościół filialny pw. Nawiedzenia NMP w Szczepanku
Wzniesiony w 1668 r., przeniesiony z Polskiej Nowej Wsi pod Opolem w 1960 r.
Orientowany, w konstrukcji zrębowej, wieża o konstrukcji słupowej dostawiona do nawy. Odbudowy
dokonał majster ciesielski Antoni Piontek.
Kościół parafialny pw. św. Wawrzyńca w Strzelcach Opolskich
Zdjęcie nr 15, 16. Kościół parafialny pw. św. Wawrzyńca w Strzelcach Opolskich
Neobarokowy, monumentalny budynek, dominujący w przestrzeni miejskiej. Pierwszy kościół
w obrębie murów miejskich wzniesiony został przed 1290 r. Obok kościoła wznosiła się baszta
przeznaczona do celów obronnych (XV w.), w XVII/XVIII w. przebudowana na dzwonnicę kościelną.
W latach 1731 - 1732 przeprowadzono restaurację budynku, kolejną - po pożarze w 1754 r. W latach
1904 - 1907 na miejscu świątyni wzniesiono nowy kościół wg planów Jerzego Güldenpfenniga.
Trójnawowy kościół z transeptem i półkoliście zamkniętym prezbiterium. Prostokątny masyw
fasady,
zwieńczony
dwiema
spłaszczonymi
hełmami
z latarenkami,
rozczłonkowany
czterokondygnacyjną wieżą - na osi, zwieńczoną wieloczłonowym hełmem. Ściany rozczłonkowane
gęsto rozmieszczonymi pilastrami, przeprute otworami okien o zróżnicowanych kształtach.
Kościół filialny pw. św. Bartłomieja w Suchej
Zdjęcie nr 17. Kościół filialny pw. św. Bartłomieja w Suchej
Zbudowany w XVI w., odnowiony w 1682r., przebudowany 1820 r. przez arch. Ernesta
Samuela Friebla. Rozbudowany 1959 r. Z dawnego kościoła zachowane częściowo ściany nawy,
z dwiema półkolistymi, barokowymi kaplicami od płn. i płd. oraz kwadratowa wieża.
Kościół parafialny pw. św. Katarzyny w Grodzisku
Zdjęcie nr 18. Kościół parafialny pw. św. Katarzyny w Grodzisku
Zbudowany w latach 1812 - 1814, na miejscu drewnianego, w 1924 r. dobudowano kaplicę
i nową zakrystię. Murowany z kamienia łamanego, otynkowany. Bezstylowy, bryłą nawiązuje do form
kościołów średniowiecznych. W kościele uwagę zwracają freski z lat 30 - tych XX w. W prezbiterium
- adoracja Chrystusa Króla przez mieszkańców Kadłuba. W 1952 r. w ołtarzach bocznych
umieszczono obrazy autorstwa znanego malarza śląskiego Łukasza Mrzygłóda (lata 1884 - 1952).
Jego dziełem są też freski drogi krzyżowej, św. Cecylii i Chrystusa Dobrego Pasterza umieszczone na
ambonie.
Kościół pw. Bożego Ciała w Strzelcach Opolskich
Zdjęcie nr 19. Kościół pw. Bożego Ciała w Strzelcach Opolskich
Wzniesiony jako kościół ewangelicki w latach 1825 - 1826 wg planów Ernesta Samuela
Friebla. Wieża z ok. 1888 r. W 1982 r. przejęty przez katolików. Kapitalny remont kościoła
prowadzono w latach 1982 - 1985.
W krajobrazie gminy istotna jest również architektura kościołów wzniesionych w XX w.:
Kościół pw. Chrystusa Króla w Kadłubie
Zdjęcie nr 20. Kościół pw. Chrystusa Króla w Kadłubie
Wzniesiony w 1934 r. wg projektu Kehrera. Budynek na rzucie prostokąta, jednonawowy
z węższym, prosto zamkniętym prezbiterium i wieżą zwieńczoną pękatym hełmem, umieszczoną
w płd. narożu fasady. Budynek murowany, tynkowany, w narożu wieży - kamienna szkarpa. Bryła
prosta, bez dekoracji, z regularnie rozmieszczonymi otworami okien. Cennym zabytkiem są organy
firmy SCHLAG & SÖHNE z 1903 r. sprowadzone ze Świdnicy.
Kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Rozmierce
Zdjęcie nr 21. Kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Rozmierce
Budynek wzniesiony w latach 1980 - 1982.
Kościoły
w gminie
znajdują
w dobrym
stanie
technicznym,
w ostatnich
latach
przeprowadzono liczne remonty, głównie dachów (wymiana pokryć dachowych, remonty więźby),
zakładano izolacje przeciwilgociowe i instalacje odprowadzające wodę opadową, co znacznie
poprawiło techniczną kondycję budynków. Negatywną konsekwencją prowadzonych prac jest utrata
substancji zabytkowej (stolarka okienna i drzwiowa, więźby dachowe, rzadziej - posadzki),
wymienianej często nie ze względów technicznych, a estetycznych.
Synagoga w Strzelcach Opolskich, Plac Żeromskiego 5a
Zdjęcie nr 22, 23. Synagoga w Strzelcach Opolskich, Plac Żeromskiego 5a
Synagoga wzniesiona w 1850 r.: murowany budynek na rzucie prostokąta pierwotnie nakryty
dwuspadowym dachem. Aneks ze schodami do babińca - w 1901 r. (mistrz murarski M. Hohmann).
Wyposażenie zniszczono 1938 r., po wojnie urządzono w budynku magazyn rolno - spożywczy,
w 1976 r. - salę sportową. Przebudowy całkowicie zatarły dawny wygląd bożnicy. Budynek stracił
walory zabytkowe. Społeczność żydowska w historii miasta odegrała istotną rolę w okresie od 1 poł.
XVIII w. do 1920 r. Żydzi angażowali się w życie publiczne i towarzyskie miasta, byli wybierani do
rady miejskiej. Oprócz synagogi w 2 poł. XIX w. istniała w mieście szkoła żydowska, działała
biblioteka, działało w niej wiele stowarzyszeń.
•
INNE ZESPOŁY ZABUDOWY
Najczęściej związane są z rozwojem przemysłu i budową linii kolejowej oraz zespoły
budynków mieszkalnych i więzienia. Najcenniejszym architektonicznie jest zespół więzienia
w Strzelcach Opolskich.
Zespół zabudowy więziennej przy ul. Karola Miarki w Strzelcach Opolskich
Zdjęcie nr 24, 25. Zespół zabudowy więziennej przy ul. Karola Miarki w Strzelcach Opolskich
Jednym z ciekawszych architektonicznie zespołów więziennych w województwie jest zakład
karny nr 1 w Strzelcach Opolskich (lata 1885 - 1889), wzniesiony na planie na planie krzyża
równoramiennego wg projektu radcy budowlanego Endella. Po wojnie dobudowano budynki
administracji i pomieszczeń gospodarczych.
Zakład karny nr 2 ul. Świerczewskiego 3
Zdjęcie nr 26. Zakład karny nr 2 ul. Świerczewskiego 3 w Strzelcach Opolskich
Zakład karny nr 2 (lata 1893 - 1896) składa się z dwóch pawilonów więziennych i kuchni
otoczonych murem więziennym oraz współczesnego budynku. Oba zespoły są w dobrym stanie
technicznym.
Zakład powstał według jednorodnej koncepcji architektonicznej (dwa wielokondygnacyjne,
kryte czterospadowymi, ceramicznymi dachami budynki mieszkalne na rzucie litery „T”,
z charakterystycznymi ryzalitami - „pawilon I” i „pawilon II”; między nimi niższy dwukondygnacyjny
budynek z dachem jednospadowym, także wolno stojący, pełniący funkcję kuchni dla obu pawilonów.
Elewacje całego zespołu są wieloosiowe - osie wyznaczone otworami okiennymi o zróżnicowanej
wielkości, zamknięte łukiem odcinkowym i pełnym. Płaszczyzny ścian są tynkowane bez dekoracji
architektonicznej. Całość zwieńczona jest wykonanym w cegle gzymsem z motywem ceglanych
kroksztynów.
Od 1944 r. łącznie w strzeleckich więzieniach przebywało ok. 2000 Belgów, internowanych
z powodu buntu przeciwko władzom okupacyjnym. Mężczyźni zasiedlali wówczas obecne Zakład
karny nr 1, a kobiety umieszczono w dzisiejszym Zakładzie karnym nr 2. Przy wejściu do budynku
administracyjnego zamontowano tablicę pamiątkową.
•
BUDYNKI UŻYTECZNOŚCI PUBLICZNEJ
Budynki użyteczności publicznej, reprezentowane są przez budynki szkoły, dworca, hoteli,
banku, poczty, ratusza, sądu, karczmy itd. Zabytki przemysłowe stanowią niecałe 6% zabytków
gminy, przy czym na terenie miasta ich liczebność jest większa niż na terenach wiejskich gminy.
Z kolei zabytkowe budynki użyteczności publicznej stanowią aż 7% ogólnej liczby zabytków obszaru.
Ratusz miejski w Strzelcach Opolskich
Zdjęcie nr 27. Ratusz miejski w Strzelcach Opolskich
Neogotycki budynek wzniesiony w latach 1844 - 1846 na fundamentach starszej budowli,
spalonej w 1827 r. Z wcześniejszego budynku pochodzi wtopiona w tylną elewację wieża z XVI w. w dolnej kondygnacji na planie kwadratu, wyżej o przekroju ośmiobocznym, zwieńczona fryzem
i nakryta hełmem. Wzniesiony na rzucie prostokąta z prostokątnymi skrzydłami - w bocznych osiach
elewacji. Między skrzydłami - neogotycki portyk zwieńczony tarasem. Elewacje rozczłonowane
regularnie i gęsto rozmieszczonymi oknami i wyrazistymi podziałami gzymsowymi.
Budynek poczty, ul. Marka Prawego w Strzelcach Opolskich
Zdjęcie nr 28. Budynek poczty, ul. Marka Prawego w Strzelcach Opolskich
Historyzm nawiązujący północnego manieryzmu jest ceglany budynek. Dwukondygnacyjny,
na rzucie prostokąta, z fasadą rozczłonkowaną dwoma płytkimi ryzalitami - w osiach skrajnych; jeden
z ryzalitów zwieńczony wysoką facjatą o wklęsło - wypukłym wykroju szczytu. Ściany ceglane, cokół
kamienny, detal - w tynku: boniowanie naroży, opaski okienne.
Szpital powiatowy, im. Prałata J. Glowatzkiego w Strzelcach Opolskich
Zdjęcie nr 29. Szpital powiatowy, im. Prałata J. Glowatzkiego w Strzelcach Opolskich
Modernistyczny ceglany budynek wzniesiony w 1930 r. na planie łuku, czterokondygnacyjny,
nakryty dwuspadowo, rozczłonkowany gęsto rozmieszczonymi oknami i zaoblonymi. Budynek po
remoncie - w latach 2007 - 2013 przeprowadzono termomodernizację.
•
BUDOWNICTWO OBRONNE
Zdjęcie nr 30, 31. Mury obronne w Strzelcach Opolskich
Reprezentowane jest przez pozostałości murów obronnych miasta Strzelce Opolskie,
wzmiankowanych w 1327 r., zachowały się przy ul. Opolskiej, wzdłuż ul. Kościuszki gdzie stanowią
część kościelnego ogrodzenia i parku. Wzniesione z kamienia wapiennego, miejscowo umocnione
potężnymi szkapami. Zachowała się także dawna baszta obronna w pobliżu kościoła parafialnego,
wymurowana z kamienia w XV w., a na przełomie XVII/XVIII w. - przebudowana na dzwonnicę,
z górną kondygnacją ceglaną. Ważnym elementem systemu obronnego miasta był zamek,
zintegrowany z pierścieniem murów obronnych. Relikty pierwotnego założenia, odnaleźć można
w dobrze zachowanym budynku bramnym. Rozpoczęte w 2010 r. prace nad odbudową zamku
w Strzelcach Opolskich, prowadzone pod nadzorem konserwatora, nie są kontynuowane. Umocniono
jedynie fundamenty.
•
BUDYNKI MIESZKALNE MIEJSKIE
Zdjęcie nr 32, 33. Płd. - wsch. strona Rynku, między ul. Krakowską i WP; Płd. część Rynku, między ulicami Zamkową i WP.
Wśród
zabytków
nieruchomych
najliczniejsze
są
budynki
mieszkalne
miejskie
reprezentowane przez wille i kamienice. Część została wpisana do rejestru zabytków. Są to głownie
budynki ulokowane w obrębie XIX w. zabudowy centrum miasta. Większość z nich powstała na
przestrzeni XIX w. i prezentują walory typowe dla budownictwa małych miast tego okresu.
Przeprowadzone remonty przywróciły im dawny blask.
Kamienica, ul. Parafialna 2 w Strzelcach Opolskich
Zdjęcie nr 34. Kamienica, ul. Parafialna 2 w Strzelcach Opolskich
Starszy budynek to kamienica narożna ul. Parafialna 2 dawna plebania, ob. Klasztor,
z k. XVIII w. Wolnostojący z późniejszą przybudówką przy krótszym boku, na rzucie prostokąta,
dwutraktowy z sienią ze schodami sklepioną kolebkowo - na osi, dwukondygnacyjny, nakryty
czterospadowym dachem.
Willa, ul. Zamkowa 4 w Strzelcach Opolskich
Zdjęcie nr 35. Willa, ul. Zamkowa 4 w Strzelcach Opolskich
Przy ul. Zamkowej 4 znajduje się willa z końca XIX w. Malownicza bryła z wieżyczką
zwieńczona wysokim, namiotowym hełmem, parter murowany z kamiennym detalem, piętro
w konstrukcji szkieletowej z dekoracyjnym układem belek w fasadzie.
Pozostałą historyczną zabytkową zabudowę miejską tworzą budynki z XIX w. i pocz. XX w.
Prezentują walory stylów historycznych, zachowane w bryle i podziałach elewacyjnych, rzadziej
w dekoracji. Strzelce Opolskie znacznie ucierpiały w okresie II wojny, zniszczeniu uległo 80
zabytkowej substancji miasta. Dlatego należy wzmóc działania ochronne wobec wszelkich budynków
wzniesionych w mieście przed 1945 r. Wśród nich budynki mieszkalne związane z infrastrukturą
kolejową.
Domy, ul. Matejki 14 i 12 w Strzelcach Opolskich
Zdjęcie nr 36, 37. Domy, ul. Matejki 14 i 12 w Strzelcach Opolskich
Mało przebudowane, z zachowanym oryginalnym detalem architektonicznym są budynki
wzniesione w stylistyce modernistycznej, powstałe w latach 20 - tych i 30 - tych XX w. - zabudowa
przy ul. Matejki.
•
ZABYTKI TECHNIKI
Ich postanie jest wynikiem gwałtownej industrializacji regionu w XIX w., opartej na bogatych
złożach naturalnych. Zachowane w gminie obiekty związane są głównie z przemysłem wapienniczo cementowym. Nieużytkowane, prezentują bardzo zły stan techniczny. Nie istnieje już żaden
z kręgowych pieców do wypału wapna, których kilka działało w najbliższej okolicy Strzelec
Opolskich.
Nieco lepiej prezentują się obiekty związane z przemysłem spożywczym: browar
zaadaptowany do nowych funkcji, modernistyczny zespół rzeźni przy ul. K. Habryki czy wieża ciśnień
z pocz. XX w. wykonana z monolitycznej konstrukcji żelbetowej z częściowym ceglanym
wypełnieniem (ul. Chrobrego) - aktualnie poddana remontowi, w Strzelcach Opolskich.
We wsiach znajdowały się gorzelnie, przy ciekach wodnych lokalizowano młyny i tartaki
wodne. Obiekty te w większości nie posiadają już zabytkowego wyposażenia. W gminie zachowała
się również znaczna ilość zabytkowych obiektów inżynierskich - wiadukt, stacje trafo, jaz, mostki tych ostatnich wiele znajduje się w Kadłubie.
Browar w Strzelcach Opolskich
Zdjęcie nr 38. Browar w Strzelcach Opolskich
Budynek biurowy rzeźni
Zdjęcie nr 39. Budynek biurowy rzeźni w Strzelcach Opolskich
Wieża ciśnień w Strzelcach Opolskich
Zdjęcie nr 40. Wieża ciśnień w Strzelcach Opolskich
•
NAJCENNIEJSZE ZABYTKI
Niewątpliwie najcenniejszym zabytkiem o charakterze ponadregionalnym jest Park Miejski
wraz z jego zabudową, ukształtowany w romantycznej odmianie stylu angielskiego, towarzyszący
ruinom zamku. Zajmuje znaczną część centrum miasta - jest największym parkiem na Opolszczyźnie.
Największym jego walorem jest jego kompozycja, nie ograniczająca się do samego obszaru parku,
lecz wybiegająca daleko poza jego granice i włączająca do całości kompozycji otaczający krajobraz.
Istotne znaczenie dla kształtowania krajobrazu, zwłaszcza w mniejszych miejscowościach,
mają budynku monumentalne, stanowiące dominanty architektoniczne w przestrzeni. W Strzelcach
Opolskich są to: sytuowana w parku miejskich masztalarnia, kościół św. Wawrzyńca i tworzące ramy
dla znacznej przestrzeni ruiny zamku. Na terenie gminy do najbardziej wartościowych należy
zaliczyć: zespół zabudowy pałacowo - folwarcznej z parkiem krajobrazowym w Szymiszowie, Pałac
w Błotnicy Strzeleckiej czy malowniczy dworek w Rozmierce.
•
INNE ZESPOŁY ZABYTKOWEJ ZABUDOWY:
- zespół zabudowy dworca kolejowego wraz z osiedlem KOLEJARZY przy ul. Dworcowej oraz
ul. Żwirki i Wigury w Strzelcach Opolskich;
- osiedle mieszkaniowe ZYDLUNGI w Strzelcach Opolskich;
- osiedle mieszkaniowe przy ul. Gogolińskiej - K. Wyszyńskiego - Topolowej - Gen. Świerczewskiego
(zespół zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej i wielorodzinnej) w Strzelcach Opolskich;
- osiedle mieszkaniowe w rejonie ul. Moniuszki i Rozenbergów w Strzelcach Opolskich;
- Szymiszów - zespół zabudowy robotniczej (mieszkalnej) przy dawnych zakładach wapienniczych
wraz z pałacem fabrykanta w Szymiszowie. Zespół murowanych parterowych i dwukondygnacyjnych
wielorodzinnych domów mieszkalnych oraz gospodarczych. Murowane, tynkowane ściany, gzymsy
i opaski otworów - ceglane. Zakład jest w stanie ruiny.
•
ELEMENTY MAŁEJ ARCHITEKTURY
Są to najczęściej kapliczki i pomniki - stanowiące również wyraz kultury niematerialnej -
kultywowanie pamięci. W Strzelcach Opolskich znajdują się trzy pomniki oraz jeden w Rozmierzy:
- Pomnik myśliwca w Rynku Strzelce Opolskie (1929 r.) - związany z historyczną genezą miasta
zamieszkiwanego przez myśliwych - strzelców książęcych;
- Pomnik ofiar wojen i przemocy, stojący na miejscu pomnika przyjaźni polsko - radzieckiej,
nazywany również „Śląską Pietą” (1991 r.);
- Pomnik S. Żeromskiego (pocz. 60 - tych lat XX w.);
- Pomnik „Serce od Serca” w Rozmierzy (2011 r.) - pamiątka emigracji wielu strzeleckich rodzin do
Teksasu.
Kapliczki i krzyże, także tzw. dzwonki umarłych zawiązane z wiarą i życiem duchowym są
bardzo ważnym elementem przestrzeni miejskiej a szczególnie wiejskiej. Najliczniejszą grupę
w gminie stanowią kapliczki: niewielkie kapliczki kubaturowe, kapliczki słupowe, murowane krzyże
na cokołach i krzyże drewniane:
- krzyż na skrzyżowaniu ul. Agatowej i Bursztynowej (1990 r.) w Strzelcach Opolskich;
- krzyż przy drodze do Dolnej - pierwotny krzyż drewniany zniszczony w czasie II wojny światowej,
ob. metalowy na betonowym cokole (lata 1940 - 1945), odnowiony w 2003 r.;
- krzyże murowane: ul. Ujazdowska - 1 poł. XX w.; obok gimnazjum - 1904 r.; krzyż z białego
marmuru przy ul. 1 Maja - 1906 r.; przy ul. Kozielskiej - 1 ćw. XX w.; przy skrzyżowaniu ulic:
Nowowiejskiej i Polnej - 1 ćw. XX w.; marmurowy krzyż przy skrzyżowaniu ulic Ujazdowskiej
z Brzezińską (Mokre Łany) - 1913 r.; przy drodze do Zalesia - od 1995 r. murowany; krzyż ok. 2 km
za Suchymi Łanami przy drodze do Dolnej - pocz. XX w.;
- kapliczki niekubaturowe: przy drodze łączącej Mokre Łany z drogą nr 88 - 1 poł. XX w;
- 7 kapliczek słupkowych drewnianych;
- 7 krzyży drewnianych: obok ZSK nr 1, przy skrzyżowaniu ulic M. Prawego i Zakładowej, osłonięty
daszkiem krzyż w parku (1935 r.), przy ul, Osieckiej (1991 r.), przy ul. Czereśniowej, dwa na terenie
Farskiej Kolonii, z których jeden zastąpiony w 1980 r. krzyżem metalowym.
Kaplice kubaturowe:
- Strzelce Opolskie - neogotycka kapliczka kubaturowa, ceglana pw. Św. Barbary (1879 r.) i krzyż
(1906 r.) - przy ul. Jemielnickiej na Podborzanach;
- Strzelce Opolskie - kaplica przy ul. Kościuszki, XIX/XX w.;
- Strzelce Opolskie - kaplica kubaturowa przy ul. Kozielskiej (Suche Łany) - 1887 r., murowana
z sygnaturką;
- Strzelce Opolskie - kapliczka kubaturowa pw. śś. Stanisława i Wojciecha przy skrzyżowaniu ulic:
Nowowiejskiej i Kolejowej (Nowa Wieś) - 1910 r., zaprojektowana i wzniesiona przez braci:
Franciszka, Walentego i Jana Bioły;
- Strzelce Opolskie - ludowa kapliczka kubaturowa obok skrzyżowania ulic Ujazdowskiej
z W. Świerzego (Mokre Łany) - XVIII/XIX w., murowana i tynkowana, czterospadowy dach
z latarnią i tzw. dzwonkiem śmierci kryty gontem;
- Brzezina - mała kapliczka kubaturowa, lata 20 - te XX w.;
- Błotnica Strzelecka - kapliczka kubaturowa, ok. poł. XIX w., murowana z sygnaturką;
- Dziewkowice - kapliczka kubaturowa św. Anny, 1907 r., poł. XIX w.;
- Kadłub - kapliczka kubaturowa w centrum, XIX w.;
- Ligota Dolna - kapliczka kubaturowa z sygnaturką, k. XIX w.,
- Niwki - kapliczka kubaturowa św. Jana Nepomucena, 1820 r.;
- Osiek - kapliczka kubaturowa z sygnaturką, 1900 r.;
- Rozmierka - kaplica kubaturowa, pw. MB Częstochowskiej, k. XVIII w., pocz. XX w.;
- Rozmierz - kapliczka kubaturowa MB Nieustającej Pomocy, 1852 r., tynkowana z ceglanym
detalem;
- Rożniątów - kapliczka z 1925 r. murowana, wzniesiona w miejscu starszej z 1918 r., jako
podziękowanie za przetrwanie w zdrowiu I wojny światowej;
- Sucha - kapliczka kubaturowa, ul. Kościelna, XVIII/XIX w. Murowana z cegły; wewnątrz - ponad
metrowej wysokości figury Matki Boskiej i św. Jana Nepomucena; kapliczka kubaturowa, koło
kościoła, 1 poł. XIX w., murowana, nakryta daszkiem gontowym;
- Szczepanek - kapliczka kubaturowa z sygnaturką - lata 20 - te - 30 - te XIX w.;
- Szymiszów - kapliczka kubaturowa Św. Jana Nepomucena;
- Warmątowice - kapliczka kubaturowa z lat 1839 - 1840, murowana z sygnaturką na dwuspadowym
dachu.
Pomniki współczesne w Strzelcach Opolskich:
- pomnik Czesława Niemena przy Gimnazjum nr 2, ul. Kozielska, 2008 r.;
- replika pomnika Czesława Niemena ze Wzgórza Uniwersyteckiego w Opolu;
- pomnik Ojca Świętego Jana Pawła II przy kościele pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, 2007 r.;
- pomnik Ojca Pio, ul. Bursztynowa;
- symboliczny but Piusa Gabora, skwer przy ul. Opolskiej, w pobliżu kamienicy, gdzie w latach 1919 1945 mieściła się siedziba słynnego szewca - twórcy światowej firmy Gabor. Wykonany z mosiądzu
but, to artystyczna wizja kobiecej szpilki. Zostanie ona zamontowana na skwerze przy ul. Opolskiej
(naprzeciwko pomnika Piety Śląskiej). Samo ustawienie buta to inicjatywa studentów instytutu kultury
Uniwersytetu Opolskiego, którzy w porozumieniu z rodziną Gaborów zaprojektowali i wykonali
rzeźbę;
- grób lotników z kampanii wrześniowej 1939 na cmentarzu katolickim.
•
CMENTARZE, MOGIŁY
Cmentarz komunalny w Strzelcach Opolskich znajduje się na obszarze zamkniętym ulicami:
Gogolińską, Strzelców Bytomskich i drogą krajową nr 94. Teren w całości ogrodzony, podzielony na
kwatery, alejki wyłożone puzzlami. Wśród grobów - groby zasłużonych dla miasta: grób burmistrza
Paula Gundruma (lata 1865 - 1938) i jego małżonki Hedwig. Jest też grób ks. Piotra Biolego (lata
1879 - 1942), który zginął w obozie koncentracyjnym Dachau, grób rodziny Faltina, (fundatorzy
kościoła św. Wawrzyńca), mogiła kierownika szkoły na Suchych Łanach, Maxa Mende (lata 1885 1943), grób Ks. Augustyna Bertzika. W środkowej części cmentarza znajduje się natomiast grób
Tomasza Skowronka (lata 1884 - 1966) pierwszego powojennego burmistrza Strzelec Opolskich i jego
żony Marii zagorzałej patriotki.
Obok kościółka św. Barbary umieszczona jest niewielka tablica upamiętniająca ofiary
konfliktów zbrojnych XX w. Po zach. stronie kościółka, tuż obok ogrodzenia od strony
ul. Gogolińskiej - mogiła żołnierzy rosyjskich z 1918 r., otoczona jest czterema marmurowymi
płytami. Znajdują się na niej trzy żeliwne tablice z krzyżami.
Cmentarz żydowski w Strzelcach Opolskich - kirkut znajduje się przy ul. Gogolińskiej. Powstał
około 1830 - 1840. Ma powierzchnię 0,5 ha. W czasie II wojny światowej hitlerowcy zniszczyli
obszar kirkutu. Do dnia dzisiejszego nie zachowały się żadne macewy. Obecnie znajduje się na jego
miejscu skwer i parking przed budynkiem bank. Brak jakiejkolwiek tablicy informującej, że w miejscu
tym znajduje się cmentarz żydowski.
Cmentarz ewangelicki ul. Marka Prawego, koniec XVI w., po II wojnie zamknięty dla pochówku.
Teren ogrodzony, z pozostałościami grobów, zadrzewiony. Najstarsza informacja o pochówkach
dotyczy szwedzkich żołnierzy z czasów wojny trzydziestoletniej (lata 1618 - 1648).
Na cmentarzu spoczął lekarz Johann Heinrich Bruns, k. XVIII w., rodzice niemieckiego poety
Gustava Freytaga.
•
WARTOŚCI NIEMATERIALNE
Oprócz obfitującej w wydarzenia historii miasta wpisującej się w historię regionu Śląska
Opolskiego, świadectw kultury materialnej (rozwój urbanistyczny, architektura, budownictwo,
przemysł), na krajobraz kulturowy składają się również wartości niematerialne, stanowiące trwałe
dziedzictwo kulturowe regionu, które winno być kultywowane i zachowane dla następnych pokoleń.
Działalność w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego oraz kształtowania współczesnego
środowiska kulturowego na terenie gminy Strzelce Opolskie prowadzą:
Strzelecki Ośrodek Kultury (SOK) - prowadzący liczne koła zainteresowań, m.in. muzyczne,
plastyczne, taneczne, modelarskie oraz pracownię filmową. SOK dysponuje nowoczesną salą
widowiskową na 200 miejsc wraz z profesjonalnym nagłośnieniem oraz oświetleniem. W ramach
SOK działa wiele zespołów muzycznych: Zespół wokalny „Viva la Musica”, Zespół taneczny „Klik”,
Zespół wokalny SEN oraz, poza strukturami SOK - dziecięco - młodzieżowy zespół ludowy „Na
Chwila” z Kadłuba czy „Suskie Skowronki” - zespół śpiewaczy z siedzibą w Suchej. W ramach
ośrodka działa od niedawna Kawiarenka Artystyczna, utworzona w ramach zadania pn.: „Remont
i modernizacja Strzeleckiego Ośrodka Kultury wraz z zakupem wyposażenia” dofinansowanego ze
środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
W Strzelcach Opolskich SOK jest głównym animatorem corocznych imprez, takich jak:
- Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy, Gminny Przegląd Kolędniczy, „Walentynki” - imprezy
muzyczno - poetyckie, „Kroszonki” - Otwarty Konkurs Zdobienia Jaj Wielkanocnych;
- Dni Ziemi Strzeleckiej - blok imprez kulturalnych, rekreacyjnych i sportowych;
- Plenery: malarski dla młodzieży i Ogólnopolski Plener Malarsko - Rzeźbiarski z wystawą
poplenerową;
- Strzeleckie Spotkania Amatorskich Teatrów Lalek - przegląd wojewódzki i Mikołajki - spektakle
teatralne dla dzieci/grudzień;
- Cykl Audycji Umuzykalniających dla Szkół we współpracy z Filharmonią Opolska - cykl
comiesięczny w roku szkolnym.
Na terenie gminy w ramach struktury SOK działa 17 świetlic w tym: w dzielnicy Mokre Łany,
trzy z elementami profilaktyki w miejscowościach: Rozmierka, Kadłub Piec, Nowa Wieś, 13 świetlic
wiejskich w miejscowościach: Warmątowice, Rożniątów, Szymiszów Wieś, Szymiszów Osiedle,
Sucha, Rozmierz, Grodzisko, Osiek, Szczepanek, Dziewkowice, Błotnica Strzelecka, Kadłub Wieś,
Kalinowice. Prowadzona jest działalność rozrywkowa, oświatowa, prace z amatorskim ruchem
artystycznym oraz najczęściej - prace z dziećmi i młodzieżą.
Świetlice
współpracują
z radami
sołeckimi,
Mniejszością
Niemiecką,
parafiami,
przedszkolami i szkołami. Przy świetlicach działają liczne kluby i kółka zainteresowań.
Rolę Lokalnych Centrów Rozwoju służących również sąsiednim miejscowościom pełnią
świetlice w miejscowościach: Kadłub, Rozmierz, Szymiszów i Błotnica Strzelecka. System świetlic
wiejskich, spełniających role centrów społecznych i kulturalnych w środowiskach wiejskich, jest
unikatowy na skalę województwa.
Biblioteka Publiczna im. Powstańców Śląskich - podlega jej sześć placówek powstałych w 1948 r.
i 1949 r.: na Osiedlu Piastów Śląskich w Strzelcach Opolskich, w Błotnicy Strzeleckiej, w Suchej,
w Szymiszowie, w Kadłubie (1956 r.) i w Dziewkowicach (1983 r.) Biblioteka organizuje wiele
imprez i spotkań kulturalnych, są to m.in.: wycieczki do bibliotek, lekcje biblioteczne, konkursy
czytelnicze i rysunkowe gry i zabawy stolikowe, quizy, wystawy, spotkania autorskie z okazji Dni
Ziemi Strzeleckiej oraz konkursy rysunkowe dla dzieci.
Powiatowe Centrum Kultury w Strzelcach Opolskich - w ramach centrum funkcjonuje Powiatowa
Biblioteka, Regionalna Izba Tradycji, Galeria III Filary oraz sala widowiskowa wyposażona
w najnowocześniejszą aparaturę do projekcji filmów i organizowania wydarzeń artystycznych.
Powiatowe Centrum Kultury organizuje także wernisaże wystaw malarskich i fotograficznych,
koncerty, recitale, spotkania autorskie i wieczory poetyckie, spektakle teatralne oraz kabaretowe.
Regionalna Izba Tradycji Stanowi prowadzi działalność w zakresie ochrony dziedzictwa
kulturowego, zajmuje się kultywowaniem i propagowaniem dziejów Ziemi Strzeleckiej i okolicznych
regionów.
•
ZNANI MIESZKAŃCY:
- Arkadiusz Jakubik (ur. 1969) - polski aktor, reżyser i scenarzysta teatralny;
- Bernard Maseli (ur. 1965) - muzyk, kompozytor, pedagog;
- Erich Mende (1916 - 1998) - polityk liberalny w RFN;
- Gustav Meyer (1850 -1900) - filolog niemiecki, bałkanista;
- Hubertus Mynarek (ur. 1929) - filozof, teolog, religioznawca;
- Mirosław Sekuła - polityk, działacz samorządowy;
- Leszek Żuliński - poeta, krytyk literacki, publicysta;
- Gerhard Bartodziej - naukowiec, polityk mniejszości niemieckiej;
- Mieczysław Bieniek - generał Wojska Polskiego;
- Sportowcy: Euzebiusz Fert - (lata 1919 - 1992) lekkoatleta, maratończyk, mistrz Polski; Ronald
Mehlich (ur. 1969) - płotkarz; Sławomir Szmal (ur. 1978) - sportowiec, piłkarz ręczny.
•
TRADYCJE, OBRZĘDY, ZWYCZAJE I LEGENDY
Istotnym faktem wynikającym z położenia gminy Strzelce Opolskie jest fakt, że należy ona do
gmin ze znacznym odsetkiem rodowitych Ślązaków. Poczucie narodowe Ślązaków jest ich osobistym
wyborem. Część z nich utożsamia się z narodowością niemiecką, część z polską, jeszcze inni uznają
istnienie odrębnej narodowości śląskiej. Wieloletnie sąsiedztwo różnych narodowości określa
tolerancyjną mentalność tutejszego społeczeństwa, przy równoczesnym kultywowaniu odrębnych
zwyczajów. Ponadto kultywowanie pamięci o dziedzictwie minionych wieków jest o tyle łatwiejsze,
gdyż jest to własne dziedzictwo.
Charakterystyczna jest również religijność tutejszego społeczeństwa ujawniająca się
w dbałości o wszelkie obiekty sakralne, również kapliczki przydrożne i krzyże, przy których odbywają
się np. niektóre wiejskie nabożeństwa, opierają się lokalne wierzenia, które stanowią miejsca kultu.
Ciekawy jest lokalny kult świętego Walentego w okolicy Grodziska, realizowany m.in. poprzez
odpust św. Walentego, na który pielgrzymują mieszkańcy sąsiednich wsi. W dniu 14 lutego każdego
roku uczestniczą w mszy i odpuście. Kult praktykowany od XVII w., ożywiony w XIX w., gdy
w okolicznych wioskach zapanowała epidemia cholery. Do czasu zbudowania kościoła mieszkańcy
modlili się przy kaplicy pw. św. Walentego, zlokalizowanej w miejscu ob. kościoła. Kolejnym
zdarzeniem istotnym dla religijności regionu są pielgrzymki na Górę Św. Anny.
Z obrzędowością roku liturgicznego związane są kolejne tradycje kultywowane szczególnie
przez mieszkańców wsi: obrzędy wielkanocne - kroszonki, lany poniedziałek, obrzędy wielkopostne roznoszenie
krzyżyków
z poświeconych
palm,
kolędowanie,
chodzenie
z kołatkami
czy
bożonarodzeniowe - „dzieciątko” przynosi prezenty. Wyrosły z tradycji jest również sposób
obchodzenia Bożego Ciała, organizowany jest „żniwniok” - uroczysta msza, modlitwy dziękczynne
i korowód z koroną żniwną, potem zabawa. Korona żniwna przez kilka tygodni wyplatana jest
wspólnie przez kobiety. Korony żniwne prezentowane są na dożynkach gminnych.
Inne zwyczaje: dożynki, wodzenie niedźwiedzia, gwiazdka noworoczna, topienie Marzanny.
Oraz zwyczaje weselne: roznoszenie kołaczy weselnych (z makiem, serem, posypką i owocami),
tradycja polterabendu panny młodej (tłuczenie szkła przed domem panny młodej w przeddzień
wesela), pożegnanie pana młodego w jego domu, tzw. wywodziny (przybycie do domu narzeczonej,
wypraszanie i wykupywanie panny młodej), błogosławieństwo rodziców, ślub w kościele, powitanie
nowożeńców w domu weselnym, uczta, zabawa, oczepiny, poprawiny.
W kilku miejscowościach dodatkowo pielęgnowane są inne tradycje. W Dziewkowicach Barbórka i Dzień św. Marcina; w Rozmierce - Barbórka, adwentowe spotkanie pokoleń, Babski
comber; w Brzezinie - wielkanocne krzyże z poświęconych gałązek. W wielu miejscowościach
codziennym językiem jest gwara śląska, popularne są lokalne potrawy, jak np. polywka z maślunki,
ślepy szałołt, rogaliki z kartofli (Rozmierka).
Wśród mieszkańców znane są legendy i przekazy. Dotyczą najczęściej legendarnej genezy ich
miejscowości, zdarzeń z okresu wojny trzydziestoletniej czy wojen napoleońskich. Część legend
dotyczy czasów przedchrześcijańskich. Np. legenda dotycząca źródła rożniątowskiego - uznawanego
za święte źródło, a dębowy zwany był świętym gajem. Podobnie rzeka Rozmierz, której wody zwane
„wodami głodowymi” uznawane są za miernik płodności gleby.
W wielu miejscowościach zachowały się zwyczajowe nazwy dotyczące części obszaru wsi,
np. Bażancia Góra, Niwki, Babiowy, Las, Gruszki - w Brzezinie; Dołki, Bregle, Kozi Rynek, Ściegna,
Witki - w Grodzisku; Rudzinki, Pioski, Pasternik, Szymońskie, Kozi rynek - w Rozmierce; Banatki
Duże, Banatki Małe, Barwinek, Piec - Kadłubie.
W wielu miejscowościach mieszkańcy używają śląskiej gwary, pielęgnują śląskie potrawy, zaś
Koła Mniejszości Niemieckiej znajdujące się w większości wsi gminy - kultywują narodowe tradycje
związane z pieśnią i strojem ludowym. Ponadto każda z wsi organizuje cały szereg lokalnych
wydarzeń mających na celu integrację społeczną: Dzień Dziecka, Dzień Seniora, Dzień Matki,
zawody wędkarskie (Dziewkowice), festyny sportowe i inne.
Ciekawostką pejzażu kulturowego są „Serca” na polach - serca z krzyżami będące powstałe
w wyniku symbolicznego zasiewu w kształcie serca (Jędrynie, Rozmierz). Zwyczaj przekazywany jest
z pokolenia na pokolenie. Według tradycji chrześcijańskiej ma to chronić zbiory przed zniszczeniem
oraz sprawić by były obfite.
O charakterze gminy decydują wsie. W ramach Programu Odnowy Wsi, w którego realizację
wsie gminy Strzelce Opolskie włączają się od 2003 r., podjęto szereg działań mających na celu
aktywizację lokalnych społeczności w procesie odnowy wsi i zmianę najbliższego otoczenia
w kierunku estetycznym, przyjaznym do pracy i zamieszkania. Objęte programem wsie wyróżniają się
ładem przestrzennym, estetyką i urodą wiejskich wnętrz i obejść oraz wysokim standardem przestrzeni
publicznej. Na terenie gminy w programie uczestniczą wsie: Rozmierz (od 2003 r.), Kadłub (od
2003 r.), Osiek (od 2004 r.), Dziewkowice (od 2005 r.), Sucha (od 2007 r.), Grodzisko (od 2007 r.),
Rozmierka (od 2011 r.), Błotnica Strzelecka (od 2011 r.), Warmątowice (od 2011 r.), Mokre Łany
i Brzezina (od 2011 r.).
Działania w ramach programu prowadzą grupy odnowy wsi na czele z liderami, w trzech
sołectwach powstały stowarzyszenia: Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju Wsi Kadłub, Stowarzyszenie
Odnowy Wsi i Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Rozmierz, Stowarzyszenie Rozwoju Wsi
Grodzisko, które dzięki posiadanej osobowości prawnej dają możliwość aplikowania o środki unijne.
Od 2006 r. w Gminie Strzelce Opolskie funkcjonuje konkurs grantowy „Kształtujemy naszą wieś”,
dzięki któremu sołectwom udało się zrealizować wiele projektów. W większości wsi w dziele tym,
prócz stowarzyszeń, biorą udział wszystkie lokalne organizacje: Rada Sołecka, Rada Parafialna, Koło
Gospodyń Wiejskich (Grodzisko, Osiek, Rozmierz), Koło Mniejszości Niemieckiej (Dziewkowice,
Grodzisko, Kalinowice, Kadłub, Osiek, Rozmierz), Ochotnicza Staż Pożarna (Grodzisko, Kadłub,
Osiek, Rozmierz, Sucha), Lokalny Klub Sportowy (Kadłub, Rozmierz) oraz Grupa Odnowy Wsi - we
wsiach, w których się zorganizowała.
Gmina należy do Lokalnej Grupy Działania „Kraina św. Anny”, które jest stowarzyszeniem
obejmującym swoim zasięgiem gminy Gogolin, Izbicko, Jemielnica, Krapkowice, Leśnica, Walce,
Strzelce Opolskie, Tarnów Opolski, Ujazd, Zdzieszowice. Powołano ją do życia w celu przystąpienia
do opracowania i realizacji Lokalnej Strategii Rozwoju w ramach Programu Rozwoju Obszarów
Wiejskich na lata 2007 - 2013 oraz w latach 2014 - 2020, dostosowując się do nowych wymogów.
6. Ocena stanu dziedzictwa kulturowego gminy. Analiza szans i zagrożeń
Analiza SWOT stanowi jedną z najpopularniejszych technik analitycznych, pozwalających na
porządkowanie informacji oraz diagnozowanie sytuacji wspólnoty samorządowej w konkretnym
aspekcie. Stanowi użyteczną pomoc przy dokonywaniu oceny zasobów i otoczenia danej jednostki
samorządu terytorialnego, ułatwia też identyfikację problemów i określenie priorytetów rozwoju. Jej
nazwa to skrót od pierwszych liter angielskich słów, stanowiących jednocześnie pola
przyporządkowania czynników, mogących mieć wpływ na powodzenie planu strategicznego - silne
strony, słabe strony, szanse i zagrożenia.
•
S - STRENGHTS, czyli silne strony,
•
W - WEAKNESSES, czyli słabe strony,
•
O - OPPORTUNITIES, czyli szanse,
•
T - THREATS, czyli zagrożenia.
Czynniki rozwoju podzielić można - ze względu na ich pochodzenie - na wewnętrzne, na które
społeczność lokalna ma wpływ (silne i słabe strony), oraz na czynniki zewnętrzne - umiejscowione
w bliższym i dalszym otoczeniu jednostki (szanse i zagrożenia), na które społeczność lokalna nie ma
bezpośredniego wpływu. Jednocześnie czynniki te można podzielić według kryterium charakteru
wpływu na społeczność lokalną, dzięki czemu wyróżnić można czynniki: pozytywne, czyli atuty
i szanse, oraz negatywne, czyli słabości i zagrożenia.
Poniżej przedstawione zostały wyniki analizy SWOT (Tabela nr 6), skoncentrowanej wokół
problematyki zarządzania zasobem dziedzictwa kulturowego w gminie Strzelce Opolskie. Oznacza to,
że obok zagadnień związanych z ochroną i opieką nad zabytkami, uwzględniono także inne czynniki,
które wynikają z wielości i różnorodności elementów składających się na dziedzictwo kulturowe.
W tabeli znalazły się silne i słabe strony oraz szanse i zagrożenia dotyczące zasobu zabytkowego,
warunków dla realizacji działań w zakresie inicjowania, wspierania, koordynowania badań i prac
budowlanych w odniesieniu do nieruchomości zabytkowych, jak również upowszechniania
i promowania dziedzictwa materialnego i niematerialnego dla rozwoju gminy. Analiza nawiązuje
w ten sposób do fundamentalnego założenia względem niniejszego programu - konieczności
przemodelowania systemu ochrony zabytków w efektywny system ochrony dziedzictwa. Dziedzictwo
gminy tworzy bowiem jego kilkusetletnia historia, manifestująca się zarówno w bogactwie zasobu
zabytkowego, jak również w tradycji i kulturze, tworząc niepowtarzalny klimat.
Tabela nr 6. Analiza SWOT
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
SILNE STRONY
SŁABE STRONY
GMINY STRZELCE OPOLSKIE
GMINY STRZELCE OPOLSKIE
położenie geograficzne - bliskość miasta Opola;
dogodne połączenie komunikacyjne międzynarodowa trasa 94, droga krajowa 88;
lokalizacja blisko autostrady A4;
otwartość i przychylność władz samorządowych;
zachowane obiekty sakralne, zespoły pałacowo dworskie - folwarczne z założeniami parkowymi,
zabytki przemysłowe, budynki użyteczności
publicznej;
licznie występujące zabytkowe krzyże i kapliczki;
zachowany w znacznym stopniu historyczny układ
wsi oraz tradycyjny układ zagrody;
tradycyjna architektura wiejska z XIX i XX w.;
walory przyrodnicze gminy - rezerwaty przyrody,
parki zabytkowe, parki krajobrazowe, obszar
NATURA 2000, pomniki przyrody i użytki
ekologiczne;
oznakowane szlaki turystyczne, w tym piesze, trasy
rowerowe, np. trasa turystyczna - Muzeum bez
murów w Kadłubie;
zaktualizowana Gminna Ewidencja Zabytków;
akcentowanie rozwoju turystyki z wykorzystaniem
dziedzictwa kulturowego w dokumentach
strategicznych gminy;
opracowane miejscowe plany zagospodarowania
przestrzennego gminy uwzględniające ochronę
dziedzictwa kulturowego oraz wyznaczone strefy
ochrony konserwatorskiej;
prężnie działający Strzelecki Ośrodek Kultury oraz
Kadłubska Izba Tradycji w Kadłubie, Regionalna
Izba Tradycji w Rozmierzy;
gmina należy do Lokalnej Grupy Działania „Kraina
św. Anny”;
przynależność do Stowarzyszenia „Odnowy wsi”.
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
brak popularyzacji wiedzy o wartości
chronionych obiektów oraz idei ochrony
zabytków;
niewystarczający stan zabezpieczenia
obiektów zabytkowych, w tym parków
i cmentarzy, postępujący proces ich
niszczenia;
niewystarczająca wizualizacja obszaru
(brak tablic informacyjnych, miejsc
historycznych);
samowole budowlane oraz niewłaściwie
prowadzone remonty obiektów
zabytkowych, powodujące utratę
walorów zabytkowych;
pogarszający się stan techniczny
obiektów zabytkowych na terenie
gminy;
brak zabezpieczeń antywłamaniowych
i przeciwpożarowych w obiektach
zabytkowych;
niewielka baza turystyczna
i gastronomiczna;
stosunkowo niewielka dbałość o obiekty
wpisane do gminnej ewidencji
zabytków;
mieszana struktura własnościowa,
utrudniająca porozumienie w sprawie
remontów;
niedostateczna kondycja i sytuacja
ekonomiczna gospodarstw rolnych,
spadek dochodów ludności wiejskiej;
niewystarczające środki finansowe
przeznaczane na dotacje na remonty
i konserwacje zabytków;
brak muzeum miejskiego.
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
SZANSE
ZAGROŻENIA
GMINY STRZELCE OPOLSKIE
GMINY STRZELCE OPOLSKIE
zwiększenie atrakcyjności wsi;
pojawienie się funduszy pomocowych
wspomagających inwestycje gminne;
możliwość wsparcia finansowego z różnych źródeł,
w tym ze środków Unii Europejskiej;
wzrost dotacji na prace z zakresu ochrony i opieki
nad zabytkami, w tym na prace konserwatorskie;
podniesienie poziomu życia ludzi;
wykorzystanie walorów zasobów kulturowych dla
rozwoju turystyki;
wzrost świadomości w widzeniu obiektu
zabytkowego jako miejsca do życia i jako lokowanie
kapitału;
rosnący popyt na usługi turystyczne w Polsce i na
świecie;
kreowanie nowych obszarów i produktów
turystycznych w oparciu o atrakcyjny sposób
zagospodarowania obiektów zabytkowych;
tworzenie nowych projektów i produktów
turystycznych w oparciu o istniejące zasoby;
oznakowanie tras turystycznych pod kątem
zabytków i atrakcji turystycznych;
poprawa dostępności do zabytków przez
wprowadzanie nowoczesnych, bazujących na
technologiach internetowych systemów informacji
turystycznej;
rosnąca rola samorządu włączającego się w sferę
ochrony dziedzictwa;
wysoka atrakcyjność turystyczna regionu;
programy edukacyjne, promocyjne,
restrukturyzacyjne, prewencyjne i modernizacyjne
realizowane na terenie gminy przez powiat, organy
administracji wojewódzkiej i państwowej;
systematyczne opracowywanie aktualizacji
dokumentów na poziomie gminy;
uwzględnienie ochrony dziedzictwa kulturowego
w planowaniu przestrzennym;
archeologiczne badania na terenach realizowanych
lub przewidzianych do inwestycji;
wprowadzenie nowoczesnych metod badawczych;
opracowanie Gminnych programów rewitalizacji;
Dyrektywa INSPIRE.
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
brak jasnych i przejrzystych przepisów
regulujących działania przy obiektach
zabytkowych niewpisanych do rejestru
zabytków;
samowola budowlana - wprowadzanie
elementów obcych, nowej zabudowy np. nieprzemyślanej, niezgodnej
z historyczną kolorystyką, agresywnych
nośników reklamowych, architektury
niezgodnej z lokalnymi tradycjami;
niezbyt skuteczna egzekucja prawna
w zakresie samowoli budowlanych oraz
dewastacji zabytków i środowiska;
zanieczyszczenie środowiska związane ze
zwiększoną liczbą pojazdów;
jednowymiarowe postrzeganie zasobów
dziedzictwa kulturowego: wyłącznie
poprzez pryzmat ich gospodarczego
wykorzystania lub przeciwnie - jedynie
jako zasobu historycznego;
brak dostatecznego nadzoru nad
remontami i przebudowami obiektów
zabytkowych;
brak środków finansowych na
infrastrukturę;
skomplikowane procedury w ubieganiu
się o środki zewnętrzne skutkujące
stosunkowo niewielkim wykorzystaniem
środków z Unii Europejskiej, zwłaszcza
przez osoby prywatne;
zerwanie ciągłości kulturowej - zmiana
sytemu wartości pomiędzy pokoleniami;
zagrożenia powodujące zmiany
w układzie kompozycyjnym gminy;
zagrożenie dla dziedzictwa
archeologicznego przez eksploatacje
surowców mineralnych oraz działalność
rolniczą;
bardzo wysokie koszty remontów
obiektów zabytkowych.
7. Założenia programowe oraz zasady oceny realizacji Gminnego programu opieki nad
zabytkami Gminy Strzelce Opolskie
Gminny program opieki nad zabytkami Gminy Strzelce Opolskie służy ochronie
i wykorzystaniu lokalnych zasobów dziedzictwa kulturowego, w różnych dziedzinach życia
społecznego. Realizacja wyznaczonych celów, wymaga przede wszystkim zmiany w świadomości,
szczególnie w obszarze odpowiedzialności jednostki samorządu terytorialnego, podmiotów, instytucji
i sfer funkcjonalnych, które odpowiadają za ochronę środowiska kulturowego i naturalnego, za ład
i zagospodarowanie przestrzenne, a także wyznaczone kierunki rozwoju gminy. Ważne jest także, aby
właściciele zabytkowych obiektów, zmienili swoje podejście, przyczyniając się w ten sposób do
poprawy stanu zachowania wszelkich dóbr środowiska kulturowego i naturalnego.
Na podstawie przeprowadzonej oceny stanu dziedzictwa kulturowego gminy, za pomocą
analizy SWOT, zostały opracowane dwa priorytety, do których realizacji wyznaczono kierunki
działania wraz z zadaniami (Tabela nr 7 i 8). Czynności te osiągnięte zostaną w perspektywie
długofalowej, wieloletniej, których ostatecznym rezultatem będzie przywrócenie zabytkom gminy
właściwych im walorów historycznych i estetycznych.
Zgodnie z art. 87 ust. 5 ustawą z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad
zabytkami (t.j. Dz. U. 2014 poz. 1446, ze zm.), Burmistrz zobowiązany jest do sporządzania, co dwa
lata, sprawozdań z realizacji Gminnego programu opieki nad zabytkami i przedstawiania go Radzie
Miejskiej. Wykonanie takiego sprawozdania, powinno być poprzedzone oceną poziomu realizacji
programu, która powinna uwzględniać: wykonanie zadań, które zostały przyjęte do realizacji
w czteroletnim okresie obowiązywania Gminnego programu opieki nad zabytkami oraz efektywność
ich wykonania. Sposób weryfikacji ze zrealizowanych zadań został ujęty w ostatniej kolumnie
w Tabeli nr 7 i nr 8.
Tabela nr 7. Kierunki i zadania w ramach Priorytetu nr I
PRIORYTET I: Ochrona i świadome kształtowanie krajobrazu kulturowego gminy, jako element rozwoju
gospodarczo - społecznego gminy.
KIERUNKI DZIAŁAŃ
ZADANIA
Poprawa dostępności do poszczególnych obiektów
SPOSÓB WERYFIKACJI
Ilość osób zwiedzających
Podjęcie działań
zabytkowych poprzez udostępnienie obiektów dla
mających na celu
zwiedzających w ścisłej współpracy z właścicielami
podniesienie
obiektów.
atrakcyjności
Współpraca oraz wspieranie działań instytucji oraz
Ilość podjęcia wspólnych
krajobrazu
organizacji turystycznych w zakresie ustalenia potrzeb
działań, inwestycji, ilość
kulturowego gminy na
rozwoju bazy turystycznej i propagowania walorów
turystów odwiedzających
potrzeby edukacyjne,
gminy, rozwinięcia informacji turystycznej w miejscach
poszczególne obiekty/
społeczne i turystyczne.
najliczniej uczęszczanych przez turystów oraz podjęcie
atrakcje
działań w celu utworzenia muzeum miejskiego.
Opracowanie zasad dotyczących umieszczania szyldów
Ilość opracowanych zasad,
i reklam na obiektach zabytkowych w obszarze starego
dokumentów
miasta w Strzelcach Opolskich.
Podjęcie współpracy z instytucjami wprowadzającymi
Ilość postawionych znaków/
dodatkowe oznakowania obiektów zabytkowych na drogach
tablic
wojewódzkich, powiatowych i gminnych, w celu
informowania i ułatwiania dojazdu do tych obiektów.
Montaż iluminacji świetlnych zabytkowych obiektów.
Ilość oświetlonych obiektów
Promowanie istniejących wartości krajobrazowych gminy
Ilość działań promujących
oraz atrakcyjnych przestrzeni widokowych, w tym ochrona
historycznego tła krajobrazowego.
Zintegrowana ochrona
W momencie przyjmowania nowych planów, strategii,
Ilość informacji
dziedzictwa
zwiększenie uwagi na prawidłowość treści dotyczących
umieszczonych
kulturowego
ochrony i opieki nad zabytkami oraz systematyczne
w dokumentach na temat
i środowiska
uzupełnianie MPZP o obiekty ostatnio wpisane do rejestru
zabytków, ilość
przyrodniczego.
zabytków.
wprowadzonych zmian
Wspieranie badań archeologicznych poprzez inwentaryzacje
Ilość przeprowadzonych
terenowe stanowisk archeologicznych w ramach AZP.
badań, ilość odnalezionych
obiektów
Kontynuowanie działań związanych z aktualizacją
Ilość przeprowadzonych
i weryfikacją obiektów ujętych w Gminnej Ewidencji
aktualizacji gez, ilość
Zabytków, poprzez okresowe przeglądy obiektów
obiektów wyłączonych z gez
wpisanych do ewidencji.
Rozszerzenie zasobów
Systematyczne zbieranie informacji od właścicieli obiektów
prawnych form
wpisanych do rejestru zabytków, dotyczących
ochrony zabytków
przeprowadzonych remontów.
Ilość zebranych informacji
gminy Strzelce
Coroczne rezerwowanie środków w budżecie gminnym
Ilość środków
Opolskie.
przeznaczonych na dofinansowania prac konserwatorskich
przeznaczonych na
i remontów dla właścicieli zabytków.
dofinansowania
Zwrócenie się do WKZ z prośbą o wykonanie kart
Ilość opracowanych kart, ilość
ewidencyjnych (tzw. „kart białych”) zabytków należących
zaktualizowanych kart
do gminy.
Zahamowanie procesu
degradacji zabytków
i doprowadzenie do
poprawy stanu ich
zachowania.
Utrzymanie obiektów zabytkowych we właściwym stanie
Ilość przeprowadzonych prac
technicznym i estetycznym oraz prowadzenie prac
remontowych,
remontowo - konserwatorskich przy obiektach
Konserwatorskich, ilość
zabytkowych, stanowiących własność gminy:
wydanych środków
•
wpisanych do rejestru zabytków:
1)
Strzelce Opolski, ul. Piłsudskiego 26, willa -remont
całego budynku (dach, pomieszczenia, termomodernizacja);
2) Strzelce Opolskie, ul. M. Prawego 21, budynek szkoły wykonanie termomodernizacji budynku, remont wszystkich
instalacji, wykonanie zabezpieczeń przed upadkiem
w klatkach schodowych;
3) Strzelce Opolskie, ul. 1 - go Maja 26, budynek szkoły wykonanie termomodernizacji, remont pokrycia dachu,
remont wszystkich instalacji;
4) Strzelce Opolskie, ul. Szkolna 3, budynek szkoły remont całego budynku oraz instalacji;
5) Dziewkowice, ul. Strzelecka 1, budynek w zespole
szkoły - wymiana instalacji, uzupełnienie stolarki okiennej,
remont pokrycia dachu, dostosowanie obiektu do przyszłej
funkcji;
6) Dziewkowice, ul. Strzelecka 3, szkoła termomodernizacja budynku, remont pokrycia dachu,
wymiana wszystkich instalacji;
7) Szymiszów, ul. Wolności 1, szkoła - dokończenie
remontu 2 - go piętra budynku, termomodernizacja
budynku, remont więźby dachowej oraz pokrycia dachu.
•
ujętych w Gminnej Ewidencji Zabytków:
1) Kadłub Piec, ul. Kolejowa 2 - wymiana dachu;
2) Strzelce Opolskie, ul. Dąbrowskiego 16 - wymiana dachu
i remont elewacji;
3) Strzelce Opolskie, ul. Ks. Lange 1 - wymiana dachu;
4) Strzelce Opolskie, ul. Krakowska 4 - remont dachu
i elewacji;
5) Strzelce opolskie, ul. Mickiewicza 13 - remont elewacji;
6) Strzelce Opolskie, ul. Powstańców Śląskich 20 wymiana dachu i remont elewacji;
7) Strzelce Opolskie, ul. M. Prawego 52 - wymiana dachu;
8) Strzelce Opolskie, ul. Powstańców Śląskich 16 - remont
elewacji;
9) Strzelce Opolskie, ul. W. Świerzego 52 - wymiana
dachu;
10) Strzelce Opolskie, ul. Ujazdowska 18 - wymiana dachu;
11) Strzelce Opolskie, ul. Ujazdowska 4 - wymiana dachu;
12) Strzelce Opolskie, ul. Zamkowa 2 - remont dachu
i elewacji.
Długofalowa rewaloryzacja zabytkowego układu
Ilość zaplanowanych prac,
urbanistycznego miasta Strzelec Opolskich, poprzez
ilość przeprowadzonych
systematyczną renowację kamienic, utrzymanie budynku
prac, ilość wydanych
ratusza w dobrym stanie, prac przy odbudowie zamku.
środków
Prowadzenie okresowych kontroli stanu zachowania
Ilość odbytych kontroli,
obiektów zabytkowych wpisanych do rejestru zabytków:
ilość obiektów
stanowiących własność gminy, w celu wytypowania
wymagających remonty/
najbardziej zagrożonych, wymagających niezbędnych
konserwacje,
remontów, na tej podstawie opracowanie planu
ilość wytypowanych
remontów.
obiektów do remontów/
konserwacji
Prowadzenie nadzoru konserwatorskiego nad
Ilość przeprowadzonych
inwestycjami ziemnymi realizowanymi przez gminę,
nadzorów, ilość
a stanowiącymi zagrożenie dla zabytków
realizowanych prac
archeologicznych.
ziemnych
Interwencja władz gminy przy rażących naruszeniach
Ilość podjętych interwencji
prawa budowlanego, przy obiektach zabytkowych oraz
ujętych w ewidencji gminnej (zwłaszcza jeśli chodzi
o rozbudowy i przebudowy zmieniające bryłę
budynków) we współpracy z Wojewódzkim
Konserwatorem Zabytków.
Rewaloryzacja obszarów i obiektów zabytkowych
Ilość adaptacji obiektów,
z możliwością ich adaptacji do nowych funkcji.
rodzaj działań związanych
z rewaloryzacją
Zapoznanie właścicieli i dysponentów obiektów
Ilość zainteresowanych
zabytkowych z możliwościami korzystania
dofinansowaniem, ilość
z programowych funduszy Wspólnoty Europejskiej.
spotkań z właścicielami
Dysponowanie aktualnymi informacjami
obiektów zabytkowych,
o możliwościach starania się o środki pozabudżetowe na
ilość przekazanych
dofinansowanie prac konserwatorskich przy obiektach
informacji dotyczących
zabytkowych.
dotacji
Wspieranie lub prowadzenie prac porządkowych na
Ilość przeprowadzonych
terenach zabytkowej zieleni projektowanej oraz
prac
cmentarzach znajdujących się na terenie gminy, po
uprzednim zaopiniowaniu zakresu prac i użytych metod
z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków.
Dofinansowanie prac rewaloryzacyjnych przy obiektach
Wartość dofinansowań
zabytkowych niebędących własnością gminy.
Wspieranie działań związanych z zabezpieczeniem
Ilość działań, ilość
obiektów zabytkowych przed pożarem, zniszczeniem
obiektów, gdzie niezbędne
i kradzieżą (montaż instalacji przeciwpożarowej
jest zabezpieczenie, ilość
i alarmowej, zabezpieczeń przeciw włamaniom,
wandalizmów
znakowanie i ewidencjonowanie zabytków ruchomych
itp.).
Stały monitoring oraz aplikowanie o środki z programów
Ilość pozyskanych środków
wspierających rewitalizację obiektów zabytkowych oraz
ochronę dziedzictwa kulturowego.
Podnoszenie poziomu wyszkolenia pracowników Urzędu
Ilość przeprowadzonych
Miejskiego zatrudnionych w sferze ochrony dziedzictwa
szkoleń
kulturowego, poprzez przeprowadzanie odpowiednich
szkoleń.
Merytoryczna pomoc właścicielom zabytków
Ilość chętnych osób do
Podejmowanie działań
w tworzeniu wniosków aplikacyjnych o przyznanie
złożenia wniosków, ilość
umożliwiających
środków na odnowę zabytku z funduszy unijnych,
złożonych wniosków
tworzenie miejsc pracy
budżetu państwa oraz dotacji samorządowych.
związanych z opieką
Współpraca z urzędem pracy w zakresie prowadzenia
Ilość przeprowadzonych
nad zabytkami.
bieżących prac pielęgnacyjnych, porządkowych
prac porządkowych, ilość
i zabezpieczających na terenach objętych ochroną.
osób zatrudnionych
Opracowywanie ofert prac sezonowych dla
Ilość sporządzonych ofert,
bezrobotnych mieszkańców gminy przy bieżących
ilość zatrudnionych osób,
pracach pielęgnacyjnych i porządkowych prowadzonych
ilość przeprowadzonych
na terenie strefy ochrony zabytkowych układów zieleni.
prac
Tabela nr 8. Kierunki i zadania w ramach Priorytetu nr II
PRIORYTET II: Promocja dziedzictwa kulturowego i edukacja służąca budowaniu tożsamości kulturowej
mieszkańców gminy Strzelce Opolskie.
KIERUNKI
ZADANIA
DZIAŁAŃ
SPOSÓB WERYFIKACJI
Elektroniczna publikacja wykazu Gminnej Ewidencji
Ilość ogłoszonych informacji,
Zabytków na stronie internetowej gminy, w celu
ilość osób odwiedzających
zwiększenia świadomości mieszkańców o zasobie
stronę internetową
dziedzictwa kulturowego gminy, jak również
poinformowania właścicieli obiektów zabytkowych.
Popularyzowanie
Stworzenie „vademecum” poświęconego zabytkom dla
Ilość wydanych vademecum,
właścicieli obiektów zabytkowych dotyczącego prac
ilość osób zainteresowanych
i obowiązków.
vademecum, ilość pobrań
wiedzy o dziedzictwie
kulturowym gminy.
vademecum na stronie
Wspieranie działań i ścisła współpraca z organizacjami
Ilość podjętych działań
pozarządowymi działającymi w sferze ochrony
zabytków.
Wydawanie i wspieranie publikacji, folderów
Ilość wydanych publikacji,
promocyjnych, przewodników poświęconych
ilość osób zainteresowanych
problematyce dziedzictwa kulturowego gminy.
publikacjami
Prowadzenie działalności edukacyjnej skierowanej do
Ilość opracowanych
młodzieży szkolnej poprzez organizowanie dla niej:
konkursów, wystaw, ilość
wystaw, konkursów szkolnych popularyzujących historię
osób biorących udział
gminy oraz jego zabytki itp.
Nagłaśnianie, promowanie i informowanie lokalnej
Ilość zdarzeń, ilość
społeczności, o ważnych odkryciach konserwatorskich
ogłoszonych informacji, ilość
i archeologicznych, w celu budowania tożsamości
osób zainteresowanych
historycznej oraz kreowania właściwych zachowań
wobec dziedzictwa kulturowego.
Promowanie imprez folklorystycznych, warsztatów,
Ilość odbytych imprez, ilość
przeglądów, festiwali, lokalnych obrzędów, jako
wypromowanych imprez, ilość
produktów turystycznych stanowiących o tożsamości
osób uczestniczących
gminy.
Ustalenie z właścicielami wybranych obiektów
Ilość osób zainteresowanych
zabytkowych, wpisanych do rejestru zabytków oraz
zwiedzaniem, ilość osób
Gminnej Ewidencji Zabytków, możliwości i zasady ich
zwiedzających, ilość
udostępniania dla celów publicznych, edukacyjnych.
udostępnionych obiektów
Podjęcie działań w kierunku utworzenia w lokalnej
Ilość przedstawionych
prasie rubryki dotyczącej zagadnień związanych
informacji, ilość wydanych
z zabytkami (informacje o zamierzeniach i pracach
artykułów
konserwatorskich, ocena ich realizacji, wskazanie
najkorzystniejszych realizacji, także realizacji
niekorzystnych i samowoli budowlanych).
Popularyzacja dobrych realizacji konserwatorskich
Ilość przeprowadzonych prac,
i budowlanych przy zabytkach, popularyzacja dobrych
ilość działań związanych
praktyk projektowych przy zabytkach, a także
z promowaniem dobrych
zagospodarowaniu obszarów oraz terenów cennych
praktyk
kulturowo, przyrodniczo i krajobrazowo, poprzez
prezentowanie przeprowadzonych konserwacji,
remontów, rekonstrukcji itp.
•
Stworzenie trasy turystycznej po kapliczkach/
figurach/ krzyżach znajdujących się na terenie gminy,
Ilość opracowanych tras, ilość
zwiedzających
w postaci mapy z rozmieszczeniem ww. obiektów.
Utrzymanie i opracowanie nowych szlaków
Ilość nowych szlaków, ilość
turystycznych, wykorzystujących walory dziedzictwa
osób odwiedzających szlaki
kulturowego.
8. Instrumentarium realizacji Gminnego programu opieki nad zabytkami
Gminny program opieki nad zabytkami realizowany będzie poprzez wykonanie wskazanych
zadań, na rzecz osiągnięcia przyjętych w nim priorytetów. Podstawę instrumentarium stanowią
obowiązujące przepisy prawa oraz zawarte w nich regulacje. Regulacje te dotyczą instrumentów
ekonomiczno - prawnych, społecznych oraz finansów publicznych. Zakłada się, że zadania określone
w niniejszym programie będą wykonywane za pomocą następujących instrumentów:
•
instrumenty prawne, wynikające z obowiązujących przepisów prawnych:
- aktualizacja miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego;
- wnioskowanie o wpis do rejestru zabytków obiektów będących własnością gminy;
-
wykonywanie
decyzji
administracyjnych
z zakresu
ochrony
i opieki
nad
zabytkami,
np. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.
•
instrumenty finansowe:
- finansowanie prac konserwatorskich przy obiektach zabytkowych będących własnością gminy;
- udzielanie dotacji na prace remontowe, konserwatorskie i budowlane przy zabytkach;
- korzystanie z programów uwzględniających finansowanie z funduszy europejskich oraz dotacje,
subwencje.
•
instrumenty społeczne:
- prowadzenie działań z zakresu współpracy i współdziałania z właścicielami oraz użytkownikami
zabytków (władzami kościelnymi i parafiami, osobami fizycznymi oraz spółkami), a także edukacja
i informacja odnośnie dziedzictwa kulturowego gminy Strzelce Opolskie;
- edukacja kulturowa.
•
instrumenty koordynacji:
- realizacja projektów i programów gminy, dotyczących ochrony dziedzictwa kulturowego gminy;
- realizacja poprzez monitoring stanu środowiska kulturowego.
•
instrumenty kontrolne:
- aktualizacja i weryfikacja gminnej ewidencji zabytków;
- oceny zmian w zagospodarowaniu przestrzennym gminy;
- analizy stanu zachowania dziedzictwa kulturowego,
- sporządzanie co dwa lata sprawozdania z realizacji Gminnego programu opieki nad zabytkami oraz
aktualizacja programu związana z ustawowym czteroletnim okresem obowiązywania.
9. Źródła finansowania Gminnego programu opieki nad zabytkami
Niniejszy rozdział wskazuje możliwości w zakresie pozyskiwania dodatkowych środków ze
źródeł pozabudżetowych. Ważne jest, by władze gminy z własnej inicjatywy podjęły próbę
wygospodarowania w budżecie środków przeznaczonych na realizację zapisów programu opieki nad
zabytkami. Tym bardziej, że znaczna część źródeł zewnętrznych wymaga zapewnienia wkładu
własnego w finansowanych przez nie projektach. Główny obowiązek związany z opieką, ochroną oraz
finansowaniem wszelkich prac konserwatorskich, spoczywa na właścicielach i użytkownikach
obiektów zabytkowych.
W związku z tym ważne jest propagowanie przez organ gminy informacji wśród właścicieli
zabytków o różnych możliwościach dofinansowywania szeroko pojętych prac konserwatorskich
prowadzonych przy zabytkach wpisanych do rejestru zabytków. Na samym wstępie każdy właściciel
czy posiadacz zabytku ubiegający się o pozyskanie środków na prace przy zabytkach powinien
pamiętać o sformułowaniu rzeczywistych celów zamierzonych działań przy zabytku, aby wybrać
odpowiedni program dofinansowania i przygotować prawidłowo wymagane dokumenty. Jednocześnie
ubiegający się o dotacje beneficjent powinien pamiętać, że łączna wartość uzyskanych dotacji ze
źródeł zewnętrznych nie może przekraczać 100% całkowitej wartości zadania. Dodatkowo powinien
wiedzieć także, że środki z funduszy europejskich nie mogą być łączone ze środkami pochodzącymi
z budżetu państwa i samorządów terytorialnych.
Źródła zewnętrznego finansowania można podzielić następująco:
•
Źródła krajowe:
- dotacje Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego;
- dotacje Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków;
- dotacje wojewódzkie, powiatowe, gminne;
- dotacje Ministra Administracji i Cyfryzacji - fundusz kościelny;
- Fundusz Termomodernizacji i Remontów;
- Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa;
- Rządowy Program Ograniczania Przestępczości i Aspołecznych Zachowań program pn. „Razem
bezpieczniej”;
- programy operacyjne Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego;
- promesa Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
•
Źródła zagraniczne:
- źródła unijne w ramach funduszy strukturalnych;
- źródła unijne z programów: Polska Cyfrowa PO PC 2014 - 2020.
9.1. Dotacje
Sprawy, związane z dofinansowaniem
prac przy obiektach zabytkowych, reguluje
rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 14 października 2015 r. w sprawie
prowadzenia
prac
konserwatorskich,
prac
restauratorskich,
robót
budowlanych,
badań
konserwatorskich, badań architektonicznych i innych działań przy zabytku wpisanym do rejestru
zabytków oraz badań archeologicznych i poszukiwań zabytków (Dz. U. 2015 poz. 1789).
Dotacja może zostać udzielona osobie fizycznej, jednostce samorządu terytorialnego lub innej
jednostce organizacyjnej będącej właścicielem bądź posiadaczem zabytku wpisanego do rejestru lub
posiadającej taki zabytek w trwałym zarządzie. Udzielana jest na wykonanie prac konserwatorskich,
restauratorskich i robót budowlanych, planowanych do przeprowadzenia w roku złożenia wniosku lub
następnym, bądź na zasadzie refundacji poniesionych już nakładów przed upływem 3 lat po
wykonaniu prac. W przypadku refundacji kosztów prac wniosek powinien być złożony w roku
następującym po roku, w trakcie którego zakończono wszystkie prace konserwatorskie i roboty
budowlane podlegające dofinansowaniu.
Art. 77 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, określa szczegółowo wykaz
działań które mogą podlegać dofinansowaniu. Dotacja na prace konserwatorskie, restauratorskie
i roboty budowlane może obejmować wyłącznie nakłady konieczne poniesione na przeprowadzenie
następujących działań:
•
sporządzenie ekspertyz technicznych i konserwatorskich;
•
przeprowadzenie badań konserwatorskich lub architektonicznych;
•
wykonanie dokumentacji konserwatorskiej;
•
opracowanie programu prac konserwatorskich i restauratorskich;
•
wykonanie projektu budowlanego zgodnie z przepisami prawa budowlanego;
•
sporządzenie projektu odtworzenia kompozycji wnętrz;
•
zabezpieczenie, zachowanie i utrwalenie substancji zabytku;
•
stabilizację konstrukcyjną części składowych zabytku lub ich odtworzenie w zakresie
niezbędnym dla zachowania tego zabytku;
•
odnowienie lub uzupełnienie tynków i okładzin architektonicznych albo ich całkowite
odtworzenie, z uwzględnieniem charakterystycznej dla tego zabytku kolorystyki;
•
odtworzenie zniszczonej przynależności zabytku, jeżeli odtworzenie to nie przekracza 50%
oryginalnej substancji tej przynależności;
•
odnowienie lub całkowite odtworzenie okien, w tym ościeżnic i okiennic, zewnętrznych
odrzwi i drzwi, więźby dachowej, pokrycia dachowego, rynien i rur spustowych;
•
modernizację instalacji elektrycznej w zabytkach drewnianych lub w zabytkach, które
posiadają oryginalne, wykonane z drewna części składowe i przynależności;
•
wykonanie izolacji przeciwwilgociowej;
•
uzupełnianie narysów ziemnych dzieł architektury obronnej oraz zabytków archeologicznych
nieruchomych o własnych formach krajobrazowych;
•
działania
zmierzające
do
wyeksponowania
istniejących,
oryginalnych
elementów
zabytkowego układu parku lub ogrodu;
•
zakup materiałów konserwatorskich i budowlanych, niezbędnych do wykonania prac i robót
przy zabytku wpisanym do rejestru;
•
zakup i montaż instalacji przeciwwłamaniowej oraz przeciwpożarowej i odgromowej.
Standardowo, dotacja udzielana jest w wysokości do 50% nakładów koniecznych na wykonanie
powyższych działań. Natomiast wysokość dotacji może zostać zwiększona, nawet do 100% nakładów
koniecznych, w wypadku jeżeli:
•
zabytek posiada wyjątkową wartość historyczną, artystyczną lub naukową,
•
wymaga przeprowadzenia złożonych pod względem, technologicznym prac konserwatorskich,
restauratorskich lub robót budowlanych,
•
stan zachowania zabytku wymaga niezwłocznego podjęcia prac konserwatorskich,
restauratorskich lub robót budowlanych.
Jednocześnie, łączna kwota dotacji na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane
przy zabytku wpisanym do rejestru, udzielonych przez ministra właściwego do spraw kultury
i ochrony dziedzictwa narodowego, Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków bądź organ stanowiący
gminy, powiatu lub samorządu województwa, nie może przekraczać wysokości 100 % nakładów
koniecznych na wykonanie tych prac lub robót.
•
Dotacje Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków
Udzielane są w celu poprawy stanu zachowania zabytków poprzez ochronę i zachowanie
materialnego dziedzictwa kulturowego, konserwację i rewaloryzacje zabytków, udostępnianie
zabytków na cele publiczne. Kwalifikują się prace prowadzone przy zabytku wpisanym do rejestru
zabytków, realizowane bez udziału środków europejskich. Planowane w roku udzielenia dotacji lub
prowadzone w okresie trzech lat poprzedzających rok złożenia wniosku (refundacja). Uprawnionymi
wnioskodawcami są jednostki posiadające tytuł prawny do zabytku wynikający z prawa własności,
użytkowania wieczystego, trwałego zarządu, ograniczonego prawa rzeczowego albo stosunku
zobowiązaniowego.
Zasady udzielania dotacji:
- dofinansowanie może obejmować jedynie nakłady konieczne na prace określone w art. 77 ustawy
o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami;
- dofinansowanie może być udzielone do wysokości 50% nakładów koniecznych. W wyjątkowych
wypadkach (wyjątkowa wartość historyczna, artystyczna lub naukowa obiektu, wymagane
przeprowadzenie
złożonych
technologicznie
robót,
stan
zachowania
zabytku
natychmiastowej interwencji) dofinansowanie może stanowić 100% wartości robót.
wymaga
Środki Opolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków - zasady udzielania dotacji określa
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz Rozporządzenie Ministra Kultury z dnia
6 czerwca 2005 r. w sprawie udzielania dotacji celowej na prace konserwatorskie, restauratorskie
i roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków. Wniosek należy złożyć do 28
lutego roku, w którym ma być udzielona dotacja na dofinansowanie prac, które zostaną
przeprowadzone lub do 30 czerwca roku, w którym dotacja ma być udzielona na dofinansowanie prac
przeprowadzonych w okresie 3 lat poprzedzających rok złożenia wniosku. Została ponadto
opracowana Instrukcja w sprawie przyjmowania i rozpatrywania wniosków oraz udzielania
i rozliczania dotacji celowej udzielanej przez OWKZ na prace konserwatorskie, restauratorskie
i roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków województwa opolskiego.
•
Dotacje wojewódzkie i powiatowe
Dofinansowanie prac przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków odbywa się na podstawie
art. 81 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz na podstawie uchwały Sejmiku
Województwa (Powiatu) w sprawie trybu i zasad przyznawania dotacji celowej na prace
konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane.
Środki województwa opolskiego - samorząd Województwa Opolskiego udziela dotacji celowych na
prace konserwatorskie i budowlane w drodze konkursu. Zasady i tryb udzielania dotacji określa
uchwała nr XXXII/345/2009 Sejmiku Województwa Opolskiego z dnia 26 maja 2009 r. (zmieniona
uchwałą nr XL/398/2009 z dnia 17 grudnia 2009 r.). Wniosek należy złożyć w terminie wyznaczonym
przez Zarząd Województwa Opolskiego (I kwartał) w ramach corocznie ogłaszanego konkursu.
Środki powiatu strzeleckiego - zasady udzielania dotacji określa uchwała nr XLVI/400/10 Rady
Powiatu Strzeleckiego z dnia 17 września 2010 r. Wniosek należy złożyć do dnia 30 czerwca (po tym
terminie wnioski będą rozpatrywane w miarę posiadanych środków). Beneficjent może starać się
o dofinansowanie prac przeprowadzonych w okresie 1 roku poprzedzającego rok złożenia wniosku
(ale tylko dla nie prowadzącego działalności finansowanej ze środków publicznych).
•
Dotacje gminne
Zgodnie z art. 81 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz zgodnie z ustawą
z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. 2015 poz. 1515) finansowanie prac
konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytkach jest również obowiązkiem
jednostki samorządu terytorialnego szczebla gminnego. Dla jednostki samorządu terytorialnego,
posiadającej tytuł prawny do obiektu, opieka nad zabytkiem jest ponadto jej zadaniem własnym.
Zasady i tryb postępowania o udzielenie dotacji z budżetu gminy na prace konserwatorskie,
restauratorskie i roboty budowlane przy zabytkach wpisanych do rejestru zabytków określa
odpowiednia uchwała, podjęta przez radę gminy.
Środki gminy Strzelce Opolskie - zasady udzielania dotacji określa uchwała nr XIII/104/07 Rady
Miejskiej w Strzelcach Opolskich z dnia 30 października 2007 r. w sprawie zasad udzielania dotacji na
prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytkach wpisanych do rejestru
zabytków. Z budżetu gminy Strzelce Opolskie udzielane są dotacje celowe na dofinansowanie prac
konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku, jeżeli jest on w złym stanie
technicznym oraz posiada istotne znaczenie historyczne, artystyczne lub naukowe dla gminy. Łączną
kwotę dotacji w danym roku budżetowym określa jednorazowo uchwała budżetowa. Wnioski
o dotacje na dany rok budżetowy składa się Burmistrzowi Strzelec Opolskich w terminie do
31 października roku poprzedzającego ten rok budżetowy.
•
Dotacje Ministra Administracji i Cyfryzacji - fundusz kościelny
Środki Funduszu Kościelnego można przeznaczyć na remonty i konserwacje obiektów
sakralnych o wartości zabytkowej (art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 1950 i § 1 rozporządzenia
Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 1990 r. w sprawie rozszerzenia celów Funduszu Kościelnego, Dz.
U. nr 61 poz. 354). Dotacja mogą być objęte podstawowe prace zabezpieczając obiekt: remonty
dachów, stropów, ścian i elewacji, osuszanie, odgrzybianie, izolacja, wymiana stolarki okiennej
i drzwiowej, instalacji elektrycznej, odgromowej, przeciwwłamaniowej i przeciwpożarowej.
•
Fundusz Termomodernizacji i Remontów
Celem rządowego programu wsparcia remontów i termomodernizacji jest poprawa stanu
technicznego istniejących zasobów mieszkaniowych, ze szczególnym uwzględnieniem ich
termomodernizacji. Z programu mogą skorzystać właściciele zasobów mieszkaniowych (gminy,
spółdzielnie mieszkaniowe, właściciele mieszkań zakładowych i prywatni właściciele). Jego
beneficjentami są także osoby mieszkające w budynkach objętych programem, gdyż poprawia się
komfort zamieszkiwania z jednoczesnym zmniejszeniem opłat za energię cieplną.
Program realizowany na podstawie ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów
obejmuje dwa główne moduły - wsparcie przedsięwzięć termomodernizacyjnych i wsparcie
przedsięwzięć remontowych. Wprowadza on także dodatkowe wsparcie dla właścicieli budynków
mieszkalnych objętych w przeszłości czynszem regulowanym. Wsparcie jest udzielane w postaci tzw.
premii, czyli spłaty części kredytu wykorzystanego na realizację przedsięwzięcia. Spłata jest
dokonywana ze środków Funduszu Termomodernizacji i Remontów, obsługiwanego przez Bank
Gospodarstwa Krajowego i zasilanego ze środków budżetu państwa.
•
Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa
Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa została powołana przez Sejm RP ustawą z 2 lipca
1947 r. Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa jest jedynym w Polsce organem państwowym
inicjującym i koordynującym działalność związaną z upamiętnianiem historycznych wydarzeń
i miejsc oraz postaci w dziejach walk i męczeństwa narodu polskiego w kraju i zagranicą, a także walk
i męczeństwa innych narodów na terytorium Polski. Do jej zadań należy między innymi:
- sprawowanie opieki nad miejscami walk i męczeństwa Polaków oraz upamiętnianie związanych
z nimi faktów, wydarzeń i postaci;
- sprawowanie opieki nad grobami i cmentarzami wojennymi Polaków oraz cmentarzami wojennymi
innych narodów na terenie Polski;
- inspirowanie oraz współdziałanie w organizowaniu obchodów, uroczystości, przedsięwzięć
wydawniczych
i wystawienniczych,
a także
popularyzowanie
miejsc,
wydarzeń
i postaci
historycznych związanych z walkami i męczeństwem;
- ocena stanu, a także - w odniesieniu do zagranicy organizowanie i sprawowanie opieki nad
miejscami i trwałymi obiektami polskiej pamięci narodowej, szczególnie nad cmentarzami i mogiłami
wojennymi oraz cmentarzami ofiar systemów totalitarnych;
- sprawowanie funkcji opiniodawczej i opiekuńczej nad muzeami - miejscami pamięci, utworzonymi
na terenach byłych niemieckich obozów koncentracyjnych i obozów zagłady.
Na stronie internetowej znajdują się wnioski między innymi na dofinansowanie Rady Ochrony
Pamięci Walk i Męczeństwa na wykonanie prac remontowych na cmentarzach, kwaterach i mogiłach
wojennych oraz wniosek o środki finansowe na wykonanie pomników, tablic pamiątkowych lub
remonty już istniejących upamiętnień.
•
Rządowy program ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań „Razem
Bezpieczniej”
Rządowy Program Ograniczania Przestępczości i Aspołecznych Zachowań program pn.
„Razem bezpieczniej” został przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 18 listopada 2006 r. Program
łączy działania Policji, administracji rządowej i samorządowej oraz partnerów społecznych,
zainteresowanych poprawą bezpieczeństwa i porządku publicznego. Jednym z podstawowych założeń
programu jest przekonanie obywateli do nawiązania trwałego, stałego, naturalnego partnerstwa
z Policją oraz innymi instytucjami ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. Szereg
przedsięwzięć realizowanych w ramach programu wpisuje się w zadania poszczególnych jednostek
i może być realizowana w ramach bieżącej działalności.
Na podstawie aktualnej wiedzy o stanie i poczuciu bezpieczeństwa określono obszary
działania programu i kierunki aktywności zaangażowanych podmiotów:
- bezpieczeństwo w miejscach publicznych i w miejscu zamieszkania,
- przemoc w rodzinie,
- bezpieczeństwo w szkole,
- bezpieczeństwo w środkach komunikacji publicznej,
- bezpieczeństwo w ruchu drogowym,
- bezpieczeństwo w działalności gospodarczej,
- ochrona dziedzictwa narodowego.
W ramach obszaru Ochrona dziedzictwa narodowego określono następujący problem:
systematyczne niszczenie dziedzictwa narodowego w całym kraju, zwłaszcza drewnianych
zabytkowych kościołów, skutkujące utratą dóbr (kradzież, zniszczenie, zaginięcie, nielegalny wywóz,
pożary), dla którego wyznaczono następujące zadania:
- podejmowanie międzyinstytucjonalnych skoordynowanych inicjatyw w celu ochrony zabytków,
między innymi wspólne inspekcje i kontrole obiektów ze zgromadzonymi dobrami kultury,
prowadzone przez przedstawicieli Wojewódzkich Konserwatorów Zabytków, Policji i Państwowej
Straży Pożarnej;
- upowszechnianie nowoczesnych technicznych środków zabezpieczeń (wraz z monitoringiem)
zarówno na wypadek klęsk żywiołowych, jaki przestępczej działalności człowieka, np. kradzieży,
dewastacji;
- kontynuowanie systemowej rejestracji zbiorów, wraz z dokumentacją fotograficzną i opisową,
z uwzględnieniem znakowania obiektów ruchomych;
- przeprowadzanie szkoleń, wydawanie publikacji, współpraca z wyspecjalizowanymi strukturami
resortu kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, stowarzyszeniami, towarzystwami itd.;
- poprawa wymiany informacji o skradzionych i poszukiwanych zabytkach, w oparciu o przepis art. 23
ust. 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami;
- stworzenie centralnego systemu informacji o wydanych pozwoleniach na wywóz zabytków za
granicę;
- podjęcie działań nad stworzeniem w strukturach organów ścigania specjalistycznej komórki do
zwalczania przestępczości przeciwko zabytkom.
9.2. Programy operacyjne Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Jednym z najważniejszych źródeł finansowania zadań związanych z ochroną i opieką
zabytków są środki budżetu państwa będące w dyspozycji Ministra Kultury i Dziedzictwa
Narodowego, który corocznie ogłasza stosowne konkursy.
Programy operacyjne Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego:
•
Programy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2015
Miejsca Pamięci Narodowej - to nowy priorytet w ramach Programów ogłoszonych przez
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego prof. Małgorzatę Omilanowską. Jego celem jest
wspieranie samorządów w zapewnianiu stabilnej opieki nad najważniejszymi miejscami pamięci,
stanowiącymi materialne świadectwo wydarzeń kluczowych dla narodowej tożsamości. Nabór
wniosków trwał do 30 listopada 2014 r., z wyjątkiem priorytetu Ochrona zabytków, gdzie termin
minął 31 października 2014 r. Dokumenty należy składać poprzez portal systemu EBOI.
Programy na 2015 r. w ramach dziedzictwa kulturowego:
- ochrona zabytków,
- wspieranie działań muzealnych,
- kultura ludowa i tradycyjna,
- ochrona dziedzictwa kulturowego za granicą,
- ochrona zabytków archeologicznych,
- ochrona i cyfryzacja dziedzictwa kulturowego,
- miejsca Pamięci Narodowej.
•
Program „Infrastruktura kultury”
Celem programu jest poprawa warunków funkcjonowania instytucji i obiektów kultury.
Przedmiotem dofinansowania mogą być modernizacje i remonty obiektów przeznaczonych na
działalność kulturalną i edukacyjną, w zakresie kultury oraz przygotowanie dokumentacji technicznej
do inwestycji.
•
Program wieloletni KULTURA +
Realizowany w latach 2011 - 2015. Jego celem jest poprawa dostępu do kultury oraz
uczestnictwa w życiu kulturalnym na terenach wiejskich i wiejsko - miejskich, poprzez modernizację
i budowę infrastruktury bibliotecznej i digitalizację zasobów muzeów, bibliotek i archiwów.
9.3. Środki europejskie
Poza podstawowymi źródłami finansowania jakimi są środki publiczne pochodzące z budżetu
państwa oraz budżetów samorządów, finansowanie ochrony zabytków odbywa się również przy
znaczącym udziale funduszy pochodzących z Unii Europejskiej oraz Mechanizmu Finansowego
Europejskiego Obszaru Gospodarczego.
•
Programy Europejskiej Współpracy Terytorialnej 2014 - 2020
Obecnie trwa przygotowanie trzech typów programów: transgranicznych, transnarodowych
i międzyregionalnego na lata 2014 - 2020. Zasadniczą różnicą między trzema typami współpracy jest
zakres terytorialny, w ramach którego można realizować wspólne przedsięwzięcia:
- obszary przylegające do granic państwowych, w przypadku programów współpracy transgranicznej.
Programy transgraniczne służą przede wszystkim budowaniu więzi łączących społeczności po obu
stronach granicy. Ich realizacja służy wzmocnieniu współpracy poprzez wzrost liczby wspólnych
inicjatyw dotyczących między innymi ochrony środowiska, rozbudowy infrastruktury, wymiany
kulturalnej, czy wzajemnych kontaktów młodzieży;
- duże zgrupowania europejskich regionów z kilku lub kilkunastu państw w ramach programów
współpracy transnarodowej;
- wszystkie regiony UE w zakresie współpracy międzyregionalnej. Projekty, oparte na współpracy
z partnerami zagranicznymi mogą dotyczyć między innymi kultury, sztuki, turystyki i promocji
regionu.
•
Ustawa o rewitalizacji z dnia 9 października 2015 r.
Głównym celem ustawy jest zapewnienie skuteczności i powszechnego charakteru działań
rewitalizacyjnych, a także ich kompleksowości i wprowadzenia mechanizmów koordynacji, co
pozwoli na wyprowadzenie obszarów zdegradowanych ze stanu kryzysowego. Zadaniem ustawy jest
stworzenie skutecznych narzędzi, które pozwolą na sprawniejsze wyprowadzanie zdegradowanych
obszarów ze stanu kryzysowego. Ustawa określa programowanie, koordynację i tworzenie warunków
do realizacji procesu rewitalizacji przez jej interesariuszy jako fakultatywne zadanie własne gminy.
Głównymi adresatami ustawy są organy samorządu terytorialnego oraz mieszkańcy gmin, na terenie
których znajdują się obszary zdegradowane i w których prowadzone będą działania rewitalizacyjne.
Obecnie ważnym źródłem finansowania działań rewitalizacji, pokrywającym się z pierwszym
okresem obowiązywania ustawy, będą środki europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych
(głównie EFS, EFRR oraz dodatkowo środki FS). Umowa Partnerstwa, czyli główny dokument
ustanawiający ramy wdrażania środków unijnych w perspektywie budżetowej 2014 - 2020, wskazuje
„miasta i dzielnice miast wymagające rewitalizacji” jako jeden z pięciu tzw. obszarów strategicznej
interwencji. Zgodnie z dokonanymi szacunkami, na działania rewitalizacyjne w ramach wybranych
priorytetów inwestycyjnych przeznaczona zostanie co najmniej równowartość 25 mld zł. Środki te
będą głównie dotyczyć regionalnych programów operacyjnych (RPO). Do tej kwoty należy także
doliczyć wkład własny beneficjentów.
•
Kreatywna Europa
Kreatywna Europa to program Unii Europejskiej oferujący wsparcie finansowe dla sektorów
audiowizualnych, kultury i kreatywnych. Program jest realizowany w latach 2014 - 2020 i zawiera
trzy komponenty: MEDIA, KULTURA i część międzysektorową z nowym instrumentem finansowym
od 2016 r. Nowe priorytety, które pojawiły się w Kreatywnej Europie wynikają z analizy obecnej
sytuacji sektorów kultury w Europie i problemów, jakie napotykają europejscy artyści. Są to przede
wszystkim: budowanie kompetencji sektorów kultury i kreatywnych do skutecznego działania na
poziomie ponadnarodowym oraz strategiczne budowanie i rozwój publiczności dla odbioru
europejskich dzieł i zwiększanie dostępu do kultury.
Komponent Kultura jest częścią programu Kreatywna Europa skierowaną do instytucji,
organizacji i innych podmiotów działających w sektorach kultury i kreatywnych. Jego celem jest
promocja europejskiej kultury i sztuki, zwiększanie mobilności artystów i dzieł europejskich,
budowanie współpracy kulturalnej na poziomie ponadnarodowym, rozwijanie europejskiej
publiczności oraz dostosowywanie sektorów kultury i kreatywnych do technologii cyfrowych
i wdrażania innowacji.
•
Program Europa dla Obywateli 2014 - 2020
Kolejnym programem wspólnotowym skierowanym na realizację „miękkich” działań
projektowych między innymi w tematyce dziedzictwa kulturowego jest celem jest zwiększenie
świadomości obywateli o historii i integracji europejskiej oraz pomoc w lepszym zrozumieniu polityki
UE i jej wpływu na życie codzienne obywateli jej państw członkowskich.
Celami ogólnymi programu są:
- rozwijanie obywatelstwa europejskiego przez umożliwienie współpracy i uczestnictwa w budowaniu
demokratycznej, różnorodnej kulturowo, otwartej na świat Europy;
- rozwijanie poczucia tożsamości europejskiej opartej na wspólnych wartościach, historii i kulturze,
umacnianie poczucia odpowiedzialności za UE wśród obywateli;
- pogłębianie tolerancji i wzajemnego zrozumienia między obywatelami Europy.
Cele ogólne realizowane są na poziomie ponadnarodowym za pomocą celów szczegółowych,
do których należy:
- gromadzenie członków społeczności lokalnych z całej Europy w celu wymiany doświadczeń, opinii
i wartości;
- wspieranie działań, debat i refleksji na temat obywatelstwa europejskiego i demokracji przy
współpracy z europejskimi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego;
- przybliżanie Europy obywatelom przez propagowanie europejskich wartości i osiągnięć
z zachowaniem pamięci o jej historii;
- zachęcanie obywateli i organizacji obywatelskich we wszystkich krajach do wzajemnych kontaktów,
umacniających dialog międzykulturowy (jedność w różnorodności), budowanie więzi między
„starymi” a nowymi członkami UE.
Program składa się z dwóch obszarów tematycznych: Pamięć i Obywatelstwo europejskie oraz
Demokratyczne zaangażowanie i uczestnictwo obywatelskie, które są uzupełnione przez działanie
horyzontalne
nazwane
„waloryzacją”,
sprowadzające
się
do
analizy,
rozpowszechniania
i wykorzystania wyników projektów dofinansowanych z Programu „Europa dla Obywateli”.
Minimalna kwota dofinansowania projektu to 60 000 euro, maksymalna 600 000 euro. Wsparcie
finansowe Unii nie może przekroczyć 70% całkowitego budżetu. Wnioski mogą składać organizacje
badające europejską politykę publiczną (ośrodki analityczne) lub organizacje społeczeństwa
obywatelskiego, które przez swoje stałe i regularnie prowadzone działania wnoszą konkretny wkład
w realizację celów programu Europa dla Obywateli, a ponadto spełniają wszystkie następujące
wymagania:
- posiadają osobowość prawną co najmniej od czterech lat,
- działają na poziomie europejskim,
- nie są nastawione na zysk,
- mają siedzibą w jednym z krajów członkowskich UE, krajach EFTA i innych, jeśli podpisały one
w 2014 r. protokół ustaleń z Komisją Europejską.
•
Polska Cyfrowa PO PC 2014 - 2020
Projekt programu operacyjnego Polska Cyfrowa przygotowały Ministerstwo Administracji
i Cyfryzacji oraz Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju. Program został przyjęty przez rząd 8 stycznia
2014 r., a 5 grudnia 2014 r. przez Komisję Europejską. Orientacyjna kwota przewidziana na nabory
w 2015 r. to blisko 2,6 mld zł. Celem tego programu jest wykorzystanie potencjału cyfrowego do
poprawy jakości życia. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji wychodzi z założenia, że pełne
wykorzystanie potencjału nowoczesnych technologii wymaga nie tylko budowy infrastruktury i usług,
ale także wspierania kompetencji cyfrowych Polaków.
W ramach programu planuje się realizację czterech osi priorytetowych:
Oś priorytetowa I. Powszechny dostęp do szybkiego Internetu - alokacja UE 1 020 222 652 EUR.
Cel
szczegółowy
1.
Wyeliminowanie
terytorialnych
różnic
w możliwości
dostępu
do
szerokopasmowego Internetu o wysokich przepustowościach.
Oś priorytetowa II. E-Administracja i otwarty rząd - alokacja UE 949 604 018 EUR.
Cel szczegółowy 2. Wysoka dostępność i jakość e-usług publicznych.
Podstawowym warunkiem wsparcia będzie wpisywanie się projektów w zakres priorytetu
inwestycyjnego 2c. Tworzone usługi i treści będą musiały zatem przyczyniać się do wzmocnienia
zastosowań TIK dla e-administracji (np. poprzez udostępnienie ponadstandardowego, rozszerzonego
interfejsu zintegrowanego korzystania z usług publicznych lub udostępnienie przetworzonych
informacji polityczno - administracyjnych), e-uczenia się, e-włączenia społecznego, e-kultury lub ezdrowia. Ponowne wykorzystanie ISP w formie e-usług tworzonych przez podmioty spoza sektora
finansów publicznych, przyczyni się do realizacji celów edukacyjnych i zawodowych obywateli, jak
również umożliwia łatwiejsze włączenie dorobku kulturowego i naukowego do usług i produktów
cyfrowych.
Cel szczegółowy 3.Cyfryzacja procesów back - office w administracji rządowej.
Cel szczegółowy 4. Cyfrowa dostępność i użyteczność informacji sektora publicznego.
W ramach celu szczegółowego będą finansowane projekty usprawniające podaż informacji
sektora publicznego (ISP) poprzez między innymi digitalizację ISP, w szczególności zasobów kultury
i nauki. Wsparcie będzie kierowane na kilka obszarów, w tym zasoby kultury: kontynuacja projektów
digitalizacyjnych zgodnie z zaleceniami dokumentów unijnych wskazujących priorytetowe znaczenie
m.in. digitalizacji dóbr kultury dla realizacji celów EAC38. Branża kulturalna i kreatywna została
uznana za jedną z najszybciej rozwijających się w ostatnich latach.
Oś priorytetowa III. Cyfrowa aktywizacja społeczeństwa - alokacja UE 145 000 000 EUR.
Cel szczegółowy 5. Zwiększenie stopnia oraz poprawa umiejętności korzystania z Internetu, w tym eusług publicznych.
Cel szczegółowy 6. Pobudzanie potencjału uzdolnionych programistów dla zwiększenia zastosowania
rozwiązań cyfrowych w gospodarce i administracji.
Oś priorytetowa IV. Pomoc techniczna - alokacja UE 57 668 000 EUR.
Cel szczegółowy 7. Wsparcie procesu zarządzania i wdrażania programu.
Cel szczegółowy 8 Informacja, promocja i doradztwo.
•
Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW)
Jest to kolejny program finansowy, dotowany przez Unię Europejską, w ramach
Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), z którego
możliwe było i będzie finansowanie przedsięwzięć związanych z ochroną szeroko pojmowanego
dziedzictwa kulturowego, jest Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 - 2020. W jego
projekcie zapisano między innymi, że w jego ramach przewidziane jest działanie 7.8. „Podstawowe
usługi i odnowa miejscowości na obszarach wiejskich”, a w nim poddziałanie 7.8.2.1. „Ochrona
zabytków i budownictwa tradycyjnego”. W ramach tego poddziałania mogą być wspierane
następujące typy operacji:
- odnawianie lub poprawa stanu zabytkowych obiektów budowlanych, służących zachowaniu
dziedzictwa kulturowego;
- zakup obiektów charakterystycznych dla tradycji budownictwa w danym regionie z przeznaczeniem
na cele publiczne.
Koszty kwalifikowalne obejmują:
- koszty zakupu, przebudowy lub modernizacji obiektów budowlanych;
- koszty prac konserwatorskich lub restauratorskich;
- koszty zakupu sprzętu, materiałów i usług, służących realizacji operacji;
- koszty ogólne, bezpośrednio związane z przygotowaniem i realizacją operacji.
•
Działania LEADER
Dodatkowo w środkach UE kierowanych do Polski przez EFRROW dofinansowania na
inicjatywy związane z ochroną dziedzictwa i podtrzymaniem tradycji kulturowych można szukać
w ramach działania 7.15 LEADER (PROW), definiowanego jako podejście oddolne, mające na celu
rozwój lokalny kierowany przez lokalną społeczność. LEADER może być realizowany na obszarach
wiejskich, przez które rozumieć należy tereny całego kraju, z wyłączeniem obszaru miast o liczbie
mieszkańców większej niż 20 000. Dla danego obszaru na terenach wiejskich, zamieszkanego przez
minimum 30 000 lub maksimum 150 000 mieszkańców, powstać powinna tzw. Lokalna Strategia
Rozwoju (LSR) zawierająca wszelkie aspekty charakterystyczne dla danego terenu i zamieszkującej
go ludności, które mogą przyczynić się do rozwoju gospodarczego, turystycznego, społecznego
i kulturowego tego obszaru. LSR będzie realizowana na obszarze obejmującym przynajmniej dwie
gminy, których tereny stanowią (bądź zawierają) obszary wiejskie, dla których utworzona zostanie
tzw. Lokalna Grupa Działania (LGD). Podejście LEADER wskazuje konieczność osiągnięcia przez
Lokalną Grupę.
Działania określonych celów szczegółowych, do których należą między innymi:
- wzmocnienie kapitału społecznego, w tym z wykorzystaniem rozwiązań innowacyjnych i wspieranie
partycypacji społeczności lokalnej w realizacji Lokalnej Strategii Rozwoju;
- rozwój przedsiębiorczości, z wyłączeniem świadczenia usług rolniczych;
- rozwój produktów lokalnych;
- zachowanie dziedzictwa lokalnego;
- rozwój ogólnodostępnej i niekomercyjnej infrastruktury: turystycznej, rekreacyjnej lub kulturalnej.
Operacje realizowane w ramach LSR powinny jednak wskazywać na wykorzystanie lokalnych
zasobów, takich jak: surowce naturalne, miejscową infrastrukturę, lokalizację (położenia
geograficzne), dziedzictwo kulturowe i krajobrazowe, potencjał mieszkańców itp.
•
Regionalny Program Operacyjny Województwa Opolskiego na lata 2014 - 2020 (RPO
WO 2014 - 2020)
Regionalny Program Operacyjny Województwa Opolskiego na lata 2014 - 2020 opracowany
został w grudniu 2014 r. Jest to program operacyjny finansowany zarówno ze środków Europejskiego
Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR), jak i Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS).
Obszarem realizacji programu jest obszar województwa.
Zakres RPOWŚ 2014 - 2020 jest odpowiedzią na wyzwania rozwojowe, określone dla regionu
w głównych dokumentach strategicznych i uwzględnia te obszary interwencji, których realizacja
przyniesie największe efekty. W programie znalazło się 11 osi priorytetowych, w tym Oś priorytetowa
V. Dziedzictwo naturalne i kulturowe, w ramach której wyznaczono cel tematyczny oraz priorytety
inwestycyjne realizowane w ramach osi priorytetowej:
Cel tematyczny 6. Zachowanie i ochrona środowiska naturalnego oraz wspieranie efektywnego
gospodarowania zasobami.
Priorytet inwestycyjny 6a. Inwestowanie w sektor gospodarki odpadami celem wypełnienia
zobowiązań określonych w dorobku prawnym Unii w zakresie środowiska oraz zaspokojenia
wykraczających poza te zobowiązania potrzeb inwestycyjnych określonych przez państwa
członkowskie.
Priorytet inwestycyjny 6b. Inwestowanie w sektor gospodarki wodnej celem wypełnienia zobowiązań
określonych w dorobku prawnym Unii w zakresie środowiska oraz zaspokojenia wykraczających poza
te zobowiązania potrzeb inwestycyjnych, określonych przez państwa członkowskie.
Priorytet inwestycyjny 6c. Zachowanie, ochrona, promowanie i rozwój dziedzictwa naturalnego
i kulturowego.
Priorytet
inwestycyjny
6d.
Ochrona
i przywrócenie
różnorodności
biologicznej,
ochrona
i rekultywacja gleby oraz wspieranie usług ekosystemowych, także poprzez program „Natura 2000”
i zieloną infrastrukturę.
Zgodnie z Umową Partnerstwa alokacja środków unijnych na oś priorytetową V. planowane
wsparcie z Unii Europejskiej ma wynieść 75 700 000,00 euro.
Teren płd. części województwa opolskiego jest obszarem o cennych przyrodniczo i kulturowo
zasobach, gdzie obok Parku Krajobrazowego Gór Opawskich, rezerwatów przyrody i parków
miejskich funkcjonują liczne obiekty historyczne, dziedzictwa kulturowego jak i obszary
zdegradowane - przewidziane do rewitalizacji i aktywizacji tereny z potencjałem przyrodniczym,
turystycznym, o bogatej historii archeologicznej. Wielokulturowość regionu sprzyjała powstaniu
niepowtarzalnego zbioru cennych obiektów dziedzictwa kulturowego. Różnorodność narodowościowa
wymieniana jest jako jeden z największych atutów województwa opolskiego i stanowi o jego
bogactwie kulturowym. Na liście krajowego rejestru zabytków wg danych z 2011 r. figurowało 2,8
tys. najcenniejszych nieruchomych zabytków z terenu województwa opolskiego. Za wizytówkę
regionu uważa się kompleksy architektury sakralnej i świeckiej, zespoły zamkowe i pałacowo parkowe oraz drewniane kościoły włączone w szlak architektury drewnianej Polski Południowej
będący częścią europejskiego szlaku.
•
Strategia działania Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki
Wodnej w Opolu na lata 2013 - 2016 z perspektywą do 2020 roku
Strategia wyznacza kierunki, zakres, formy, a także skalę działalności Funduszu służącej
finansowemu wspieraniu przedsięwzięć na rzecz ochrony środowiska i gospodarki wodnej
w województwie opolskim. Fundusz stanowi ponadto istotne źródło dofinansowywania projektów
środowiskowych w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego (RPO) i Programu Rozwoju
Obszarów Wiejskich (PROW).
W zakresie ochrony dziedzictwa przyrodniczego i racjonalnego użytkowania zasobów
przyrody - priorytety wskazują kierunek „nowego podejścia” do ochrony przyrody, uwzględniające
europejskie wymogi, w tym m.in. wdrażanie systemu Natura 2000, optymalizacja sieci obszarów
chronionych, zapewniające spójność ekologiczną województwa i ochronę bioróżnorodności. Zgodnie
z obowiązującym Programem ochrony środowiska Województwa Opolskiego na lata 2012 - 2015
z perspektywą do roku 2019 priorytetowo traktowane będą w szczególności:
- wdrażanie systemu NATURA 2000;
- optymalizacja sieci obszarów chronionych, zapewniająca spójność ekologiczną województwa oraz
ochronę różnorodności biologicznej, w tym pobudzenie aktywności samorządów;
- polepszenie wdrażania programu rolno - środowiskowego;
- wprowadzanie zielonej infrastruktury do planowania przestrzennego;
- odbudowa zdegradowanych ekosystemów i siedlisk przyrodniczych.
•
Program operacyjny infrastruktura i środowisko 2014 - 2020
Program Infrastruktura i Środowisko 2014 - 2020 to największy program finansowany
z Funduszy Europejskich nie tylko w Polsce, ale i Unii Europejskiej. Główne obszary na które zostaną
przekazane środki to: gospodarka niskoemisyjna, ochrona środowiska, przeciwdziałanie i adaptacja do
zmian klimatu, transport i bezpieczeństwo energetyczne oraz ochrona zdrowia i dziedzictwo
kulturowe. Budżet programu wynosi ponad 27,4 mld euro z Funduszy Europejskich (FE), czyli ok.
115 mld zł.
Priorytet nr 8. Ochrona i rozwój dziedzictwa kulturowego - alokacja z FE 467,3 mln euro:
inwestycje w ochronę i rozwój dziedzictwa kulturowego oraz zasobów kultury, np. instytucji kultury,
szkół artystycznych.
10. Realizacja i finansowanie przez gminę Strzelce Opolskie zadań z zakresu ochrony zabytków
Pełna realizacja zadań z zakresu ochrony zabytków przez samorząd gminny powinna
przebiegać dwutorowo, uwzględniając poniższe priorytety:
- opieka nad zabytkowymi obiektami i obszarami, których właścicielem lub współwłaścicielem jest
gmina Strzelce Opolskie;
- kształtowanie przestrzeni publicznych oraz ochrona dziedzictwa kulturowego (w tym krajobrazu
kulturowego) na całym obszarze gminy.
Gmina Strzelce Opolskie jest właścicielem (posiada tytuł prawny) lub współwłaścicielem 108
obiektów zabytkowych, z czego 9 obiektów wpisanych do rejestru zabytków oraz 99 obiektów ujętych
w Gminnej Ewidencji Zabytków. Szczegółowy wykaz został przedstawiony w tabeli poniżej (Tabela
nr 9). Gmina jako właściciel tych obiektów jest ustawowo zobligowana do opieki nad tymi obiektami:
utrzymywania w dobrym stanie technicznym, przeprowadzania remontów i bieżących konserwacji.
Niezależnie od zapisów legislacyjnych gmina Strzelce Opolskie powinna dołożyć wszelkich starań,
aby stan zabytków, jak i całej przestrzeni publicznej, wpływał pozytywnie na jakość życia
mieszkańców, a turystów zachęcał do dłuższych pobytów.
Tabela nr 9. Obiekty wpisane do rejestru zabytków oraz ujęte w Gminnej Ewidencji Zabytków,
których gmina Strzelce Opolskie jest właścicielem
LP.
MIEJSCOWOŚĆ
OBIEKT
ADRES
NR
1
Strzelce Opolskie
kapliczka
T. Kościuszki
2
Strzelce Opolskie
dom
T. Kościuszki
3
Strzelce Opolskie
krzyż
Kozielska
4
Strzelce Opolskie
dom
Kozielska
15
5
Strzelce Opolskie
dom
Kozielska
15a
6
Strzelce Opolskie
pomnik żołnierzy ofiar wojen światowych
Kozielska
18
7
Strzelce Opolskie
budynek mieszkalno-gospodarczy
Kozielska
25
8
Strzelce Opolskie
dom
Krakowska
3
9
Strzelce Opolskie
dom
Krakowska
4
10
Strzelce Opolskie
dom
Krakowska
5
11
Strzelce Opolskie
budynek administracyjno-biurowy
Krakowska
16
2
12
Strzelce Opolskie
kamienica
Krakowska
24
13
Strzelce Opolskie
kamienica
Krakowska
27
14
Strzelce Opolskie
bar, restauracja
Krakowska
29
15
Strzelce Opolskie
kamienica, obecnie budynek administracyjno-
Krakowska
30
usługowy
16
Strzelce Opolskie
kamienica
Krakowska
39
17
Strzelce Opolskie
kamienica
Ks. Lange
1
18
Strzelce Opolskie
pomnik krzyża
1 Maja
19
Strzelce Opolskie
szkoła
1 Maja
20
Strzelce Opolskie
cmentarz ewangelicki
M. Prawego
21
Strzelce Opolskie
kamienica
M. Prawego
13
22
Strzelce Opolskie
szkoła
M. Prawego
21
23
Strzelce Opolskie
zespół zabudowań młyna
M. Prawego
24
24
Strzelce Opolskie
bramy ze stróżówką do zespołu dawnych zakładów J. Matejki
26
13
wapienniczych
25
Strzelce Opolskie
zespół dawnych zakładów wapienniczych
J. Matejki
13
26
Strzelce Opolskie
dom
J. Matejki
27
27
Strzelce Opolskie
dom
A. Mickiewicza
3
28
Strzelce Opolskie
dom
A. Mickiewicza
11
29
Strzelce Opolskie
dom
A. Mickiewicza
13
30
Strzelce Opolskie
dom w zespole młyna
A. Mickiewicza
17
31
Strzelce Opolskie
młyn
A. Mickiewicza
19
32
Strzelce Opolskie
budynek
A. Mickiewicza
21
33
Strzelce Opolskie
park w zespole zamkowym
park miejski
34
Strzelce Opolskie
budynek produkcyjny
Plac M. Kopernika
35
Strzelce Opolskie
pomnik Myśliwca
Plac Myśliwca
36
Strzelce Opolskie
ratusz
Plac Myśliwca
1
37
Strzelce Opolskie
bank
Plac S. Żeromskiego
10
38
Strzelce Opolskie
kamienica
Powstańców Śląskich
2
39
Strzelce Opolskie
kamienica
Powstańców Śląskich
4
40
Strzelce Opolskie
dom
Powstańców Śląskich
16
41
Strzelce Opolskie
kamienica
Powstańców Śląskich
20
42
Strzelce Opolskie
dom
Powstańców Śląskich
24
43
Strzelce Opolskie
dom
B. Prusa
7, 7a
44
Strzelce Opolskie
kamienica mieszczańska
Rynek
15
45
Strzelce Opolskie
kamienica mieszczańska
Rynek
17
46
Strzelce Opolskie
kamienica
Rynek
24
47
Strzelce Opolskie
trafostacja
Strzelców Bytomskich
48
Strzelce Opolskie
dawna szkoła
W. Świerzego
1
42
49
Strzelce Opolskie
dom
W. Świerzego
50
50
Strzelce Opolskie
dom
Ujazdowska
4
51
Strzelce Opolskie
dom
Ujazdowska
8
52
Strzelce Opolskie
budynek mieszkalno-usługowy
Ujazdowska
18
53
Strzelce Opolskie
obora w zespole folwarcznym
Ujazdowska
39
54
Strzelce Opolskie
bank
Zamkowa
1
55
Strzelce Opolskie
pozostałości muru obronnego
Zamkowa, Opolska,
Parafialna
56
Strzelce Opolskie
brama do zespołu zamkowego
Zamkowa
57
Strzelce Opolskie
oficyna w zespole zamkowym
Zamkowa
2
58
Strzelce Opolskie
oficyna w zespole zamkowym
Zamkowa
4
59
Strzelce Opolskie
dom
Żwirki i Wigury
5
60
Błotnica Strzelecka
pałac
Dworcowa
7
61
Błotnica Strzelecka
park krajobrazowy w zespole pałacowo-
Dworcowa
7
folwarcznym
62
Błotnica Strzelecka
ogrodzenie
Dworcowa
7, 9
63
Błotnica Strzelecka
budynek w zespole szkoły
Toszecka
19
64
Dziewkowice
kapliczka
Korfantego
2
65
Dziewkowice
pomnik krzyża
Józefa Lompy
66
Dziewkowice
budynek w zespole szkoły
Strzelecka
1
67
Dziewkowice
szkoła
Strzelecka
3
68
Dziewkowice
dom w zespole szkoły
Strzelecka
5
69
Grodzisko
szkoła
Główna
35
70
Grodzisko
pomnik krzyża
Główna
71
Grodzisko
pomnik krzyża
Główna
72
Grodzisko
kapliczka słupowa i pomnik krzyża
Wolności
73
Jędrynie
kapliczka
Polna/Dębowa
74
Kadłub
pomnik krzyża
Dworcowa
51
75
Kadłub
dawna szkoła
Kolejowa
2
76
Kalinowice
dwa czworaki w zespole folwarcznym
Przeskok
1i2
77
Kalinowice
aleja lipowa
Wiejska
78
Kalinów
kapliczka słupowa
Gogolińska
79
Kalinów
kapliczka słupowa
Gogolińska
80
Ligota Dolna
hala warsztatu lotniczego przy dawnym zespole
Wiejska
20
folwarcznym
81
Ligota Dolna
kapliczka
Wiejska
82
Niwki
dom
Strzelecka
83
Osiek
pomnik krzyża
Strzelecka
4
84
Płużnica Wielka
pomnik krzyża
przy drodze
w kierunku Strzelec
Opolskich
85
Płużnica Wielka
pomnik krzyża
Strzelecka
4
86
Płużnica Wielka
dom
Strzelecka
6
87
Płużnica Wielka
pomnik krzyża
Strzelecka
88
Rozmierka
kapliczka słupowa w zespole dworsko-
Strzelecka
51
folwarcznym
89
Rozmierka
pomnik krzyża
Strzelecka
90
Rozmierka
szkoła
Szkolna
91
Rozmierz
kapliczka
Jemielnicka
92
Rozmierz
pomnik krzyża
Powstańców Śląskich
93
Rożniątów
pomnik krzyża
Gogolińska
94
Rożniątów
dom
Szymiszowska
8
95
Rożniątów
szkoła
Wolności
28
96
Rożniątów
pomnik krzyża
Wolności
97
Sucha
kapliczka
przy drodze między
3
Suchą a Rozmierzą
98
Sucha
pomnik krzyża
przy drodze do
Suchodańca
99
Sucha
kapliczka
Kościelna
100
Sucha
kapliczka słupowa
Kościelna
101
Sucha
pomnik krzyża
Powstańców Śląskich
102
Szczepanek
szkoła
Strzelecka
103
Szymiszów
pomnik krzyża
Wolności
104
Szymiszów
pomnik krzyża
Wolności
105
Szymiszów
szkoła
Wolności
1
106
Szymiszów
poczta
Wolności
27
107
Warmątowice
szkoła
Centawska
2
108
Warmątowice
pomnik krzyża
Centawska
99
* Obiekty oznaczone na kolor niebieski są wpisane do rejestru zabytków.
Rada Miejska, zgodnie ustawą z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad
zabytkami (t.j. Dz. U. 2014 poz. 1446, ze zm.), posiada prawo przyznawania dotacji celowych
z własnych środków na prace przy zabytkach znajdujących się na terenie gminy Strzelce Opolskie.
Zasady udzielania dotacji na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy
zabytkach wpisanych do rejestru zabytków określa uchwała nr XIII/104/07 Rady Miejskiej
w Strzelcach Opolskich z dnia 30 października 2007 r.
W ostatnich czterech latach gmina wydała na dotacje dla obiektów zabytkowych niebędących
jej własnością - 220 000,00 zł na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie
gminnym (Dz. U. z 2015 poz. 1515). Szczegółowy wykaz przekazanych dotacji przedstawiony został
Tabeli nr 10.
Tabela nr 10. Wykaz wydatków przy zabytkach niebędących własnością gminy w okresie 2011 2015
LP.
1
ADRES, RODZAJ
OBIEKTU
Kadłub, Rzymskokatolicka
Parafia pw. Chrystusa Króla
2
3
Sucha, Rzymskokatolicka
Parafia pw. Św. Bartłomieja
4
5
Grodzisko,
Rzymskokatolicka Parafia
pw. Św. Katarzyny
6
Strzelce Opolskie,
Rzymskokatolicka Parafia
pw. Św. Wawrzyńca
7
8
9
RODZAJ WYKONANYCH PRAC
2011 r.
Prace konserwatorskie i restauratorskie
prospektu organowego w kościele.
2012 r.
Wykonanie prac przy 14 malowidłach
ściennych (Stacjach Drogi Krzyżowej)
oraz malowidła ściennego Św. Cecylii
2011 r.
Wykonanie modernizacji wewnętrznej
instalacji elektrycznej w kościele
parafialnym.
2013 r.
Wykonanie prac związanych z wymianą
pokrycia dachowego kościoła
2013 r.
Wykonanie malowania dachu krytego
blachą oraz na odnowienie elewacji
kościoła.
2012 r.,
Remont organów.
2013 r.
Remont organów.
2014 r.
Termomodernizacja kościoła parafialnego
2015 r.
Ciąg dalszy termomodernizacji kościoła
parafialnego oraz wymiana okien.
PONIESIONE
WYDATKI
25 000,00 zł
20 000,00 zł
25 000,00 zł
20 000,00 zł
20 000,00 zł
20 000,00 zł
20 000,00 zł
30 000,00 zł
40 000,00 zł
220 000,00 zł
Gmina wydała 201 644,37 zł na prace remontowe/konserwatorskie stanowiące własność gminy, co
zostało przedstawione w Tabeli nr 11.
Tabela nr 11. Wykaz wydatków przy zabytkach będących własnością gminy w okresie 2011 2015
LP.
1
2
3
4
5
6
7
ADRES, RODZAJ
OBIEKTU
Dziewkowice,
ul. Strzelecka 1, budynek
w zespole szkoły
Dziewkowice,
ul. Strzelecka 3, szkoła
Rozmierka,
ul. Szkolna 3,
szkoła
Strzelce Opolskie,
ul. Piłsudskiego 26, willa budynek nieużytkowany
Strzelce Opolskie,
ul. M. Prawego 21, szkoła
Strzelce Opolskie,
ul. 1 - go Maja 26, szkoła
Szymiszów,
ul. Wolności 1, szkoła
RODZAJ WYKONANYCH PRAC
Remont dachu
PONIESIONE
WYDATKI
6 854,11 zł
Prace remontowo - konserwacyjne
wewnątrz budynku
Prace remontowo - konserwacyjne
wewnątrz budynku
62 090,76 zł
Remont części elewacji oraz remont
wewnątrz budynku
9 085,36 zł
Wymiana drzwi wewnętrznych, remont
części gzymsu i obróbek blacharskich,
naprawa więźby dachowej
Remont części instalacji wod. - kan. i c.o.,
remont instalacji elektrycznej
Prace remontowo - konserwacyjne
wewnątrz budynku
60 489,99 zł
50 802,15 zł
12 072,00 zł
250,00 zł
201 644,37 zł
Dodatkowo gmina korzystała z różnego rodzaju dofinansowań, np. w ramach Regionalnego
Programu Operacyjnego Województwa Opolskiego na lata 2007 - 2013, z Europejskiego Funduszu
Rozwoju Regionalnego. Wykaz otrzymanych dofinansowań prezentuje Tabela nr 12.
Tabela nr 12. Wykaz dofinansowań na zabytki w okresie 2012 - 2015
LP.
1
ADRES, RODZAJ
OBIEKTU
RODZAJ WYKONANYCH PRAC
PONIESIONE
WYDATKI
Strzelce Opolskie,
2014 r.
1 949 750,43 zł
ul. Zamkowa 4,
Utworzenie Regionalnego Inkubatora
w tym
oficyna w zespole
Przedsiębiorczości w Strzelcach Opolskich
dofinansowanie
zamkowym,
- etap I. Budynek uległ rozbudowie
1 612 797,29 zł
ob. Regionalny Inkubator
i przebudowie. Projekt obejmował także
Przedsiębiorczości
zagospodarowanie terenu - parkingi,
chodniki, ciągi pieszo jezdne i zieleń na
terenie objętym ochroną konserwatorską
typu A, odrestaurowane zostały także
zabytkowe mury.
2
3
Strzelce Opolskie,
2012 r.
Plac Myśliwca 1,
Remont płd. - wsch. elewacji ratusza.
ratusz
2013 - 2014 r.
Remont płn. - wsch. elewacji ratusza.
580 000,00 zł
410 000,00 zł
2014 r.
4
347 434,00 zł
Wykonanie klimatyzacji prawa strona
Ratusza I i II piętro, wykonanie systemu
wykrywania i sygnalizacji p. poż.,
wykonanie oświetlenia ewakuacyjnego,
system oddymiania.
5
Strzelce Opolskie,
2012 r.
176 145,82 zł
Mały i Duży Park
Rewitalizacja zabytkowego parku
w tym
miejskiego etap III, budowa alejki
dofinansowanie 94
parkowej - obejście dołem górki „Kaśki” -
874,06 zł
na terenie Dużego Parku, odmulenie rowu
A - 3 od ogrodzenia do alejki przy
ul. Opolskiej w Małym parku odwodnienie dzielnicy Suche Łany.
6
2013 r.
516 553,44 zł
Rewitalizacja zabytkowego parku
w tym
miejskiego etap III,
dofinansowanie
prace modernizacyjne na małym stawie
404 463,09 zł
związane z realizacją inwestycji na dużym
stawie, wykonanie niwelacji terenu
poprzez częściowe nadsypanie wzgórza na
polanie „Kaśka” dla celów widokowych
w Dużym Parku.
7
Strzelce Opolskie,
2014 r.
2 875 200,00 zł
ul. Opolska 46
Przebudowa, rozbudowa i zmiana sposobu
w tym
użytkowania obiektu „Dawnych łazienek”
dofinansowanie
w celu „Utworzenia Regionalnego
2 444 000,00 zł
Inkubatora Przedsiębiorczości
w Strzelcach Opolskich - etap II”.
Gmina planuje wspierać finansowo prace konserwatorskie i remonty zabytków również
w latach obowiązywania Gminnego programu opieki nad zabytkami. Zaleca się, aby finansowe
wsparcie gminy w latach 2016 - 2019 przy zadaniach z zakresu opieki i ochrony dziedzictwa
kulturowego, w miarę możliwości, z każdym kolejnym rokiem systematycznie wzrastało do pewnego,
stałego poziomu finansowania (np. procentowego udziału w corocznie uchwalanym budżecie).
Pozwoli to potencjalnym beneficjentom na zaplanowanie inwestycji w perspektywie kilkuletniej
(np. gdy w ciągu jednego roku nie jest możliwe zakończenie prac).
Możliwe jest wsparcie finansowe przez gminę danego zabytku będącego w Gminnej
Ewidencji Zabytków w połączeniu z Gminnym programem opieki nad zabytkami oraz zapisami
w budżecie gminy. W przypadku spełnienia tych kryteriów istnieją podstawy formalne do
dofinansowania prac przy takim zabytku z budżetu gminy. Pomimo braku sformułowania w ustawie
o ochronie zabytków możliwości dofinansowania zabytków wpisanych do Gminnej Ewidencji
Zabytków to biorąc pod uwagę wpisane do Gminnego programu opieki nad zabytkami doprowadzanie
do poprawy stanu zabytków, dopuszczalne jest także ich dofinansowanie.
Kolejnym
rozwiązaniem polepszającym
stan zachowania lokalnych zabytków jest
występowanie gminy w roli partnera przy projektach unijnych lub ministerialnych, w których
beneficjenci (właściciele zabytków) często nie są w stanie zapewnić wymaganego wkładu własnego.
Takie działania z pewnością podniosłoby poziom życia mieszkańców oraz atrakcyjność turystyczną
gminy Strzelce Opolskie.
Zadania Gminnego programu opieki nad zabytkami mogą też być realizowane przez instytucje
kultury podległe gminie lub funkcjonujące na jej terenie (np. regionalne izby tradycji, domy kultury,
biblioteki) w ramach działalności bieżącej. Ponadto (w zakresie ustawy o działalności pożytku
publicznego i wolontariacie) gminy mogą wspierać działalność kulturalną związaną z ochroną
zabytków i tradycji prowadzoną przez organizacje pozarządowe (między innymi stowarzyszenia,
parafie).
11. Bibliografia
1.
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami;
2.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.;
3.
Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach;
4.
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym;
5.
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r.- Prawo budowlane;
6.
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r.- Prawo ochrony środowiska;
7.
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody;
8.
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami;
9.
Ustawa z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej;
10.
Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie;
11.
Ustawa z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach;
12.
Ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach;
13.
Ustawa z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej;
14.
Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie
prowadzenia rejestru zabytków krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego
wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem;
15.
Rozporządzenie Ministra Kultury z dnia 6 czerwca 2005 r. w sprawie udzielania dotacji celowej na prace
konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków;
16.
Materiały udostępnione przez Urząd Miejski w Strzelcach Opolskich;
17.
Materiały konserwatorskie udostępnione w siedzibie WKZ o. Opole;
18.
Studium urbanistyczne Strzelec Opolskich. Praca zbiorowa. MSP, PKZ, Wrocław, 1956. K. Rainczak:
Studium historyczno - architektoniczne zamku w Strzelcach Opolskich. Msp. PKZ Wrocław, 1963;
19.
Morawiec R., Strzelce Opolskie – dawniej i dziś, Opole 2011;
20.
http://jaktrafic.org/download/opracowanie_drewkosc_opole.pdf;
21.
http://www.sztetl.org.pl/pl/article/strzelce-opolskie/11,synagogi-domy-modlitwy-i
inne/39,synagoga-w-
strzelcach-opolskich-plac-zeromskiego-5a-/;
22.
www.niezwyklapolska.pl;
23.
www.opolskie.pl/serwis/;
24.
http://opolskie.fotopolska.eu/352,powiat.html;
25.
http://www.polskaniezwykla.pl/;
26.
http://historian.bloog.pl/id,333891394,title,Strzeleckie-wiezienia-cz1-Zaklad-Karny-nr1,index.html?smoybbtticaid=615aae;
27.
http://www.mapofpoland.pl/Strzelce-Opolskie,zdjecie,851,Budynek-poczty.html;
28.
http://www.mapofpoland.pl/Strzelce-Opolskie,zdjecie,36403,Centrum-BROWAR.html;
29.
Kucharz A., Więzienia w Strzelcach Opolskich [w:] Kalendarz Strzelecki 2001, Strzelce Op. 2001;
30.
http://www.sw.gov.pl;
31.
www.powiatstrzelecki.pl/172/strona-glowna.html;
32.
www.strzelceopolskie.pl/serwis/;
33.
www.dziedzictwowsiopolskiej.pl;
34.
www.parafia-strzelce.pl;
35.
www.inkubator.strzelceopolskie.pl;
36.
www.nid.pl;
37.
www.nimoz.pl;
38.
www.stat.gov.pl/gus;
39.
www.isap.sejm.gov.pl;
40.
www.wikipedia.pl.
12. Spis tabel, rysunków i zdjęć
1.
Tabela nr 1. Zabytki nieruchome wpisane do rejestru zabytków w gminie Strzelce Opolskie;
2.
Tabela nr 2. Stanowiska archeologiczne wpisane do rejestru zabytków w gminie Strzelce Opolskie;
3.
Tabela nr 3. Zabytki ruchome wpisane do rejestru zabytków ruchomych w gminie Strzelce Opolskie;
4.
Tabela nr 4. Obiekty ujęte w Gminnej Ewidencji Zabytków w gminie Strzelce Opolskie;
5.
Tabela nr 5 . Stanowiska archeologiczne na terenie gminy Strzelce Opolskie;
6.
Tabela nr 6. Analiza SWOT;
7.
Tabela nr 7. Kierunki i zadania w ramach Priorytetu nr I;
8.
Tabela nr 8. Kierunki i zadania w ramach Priorytetu nr II;
9.
Tabela nr 9. Obiekty wpisane do rejestru zabytków oraz ujęte w Gminnej Ewidencji Zabytków, których
gmina Strzelce Opolskie jest właścicielem;
10.
Tabela nr 10. Wykaz wydatków przy zabytkach niebędących własnością gminy w okresie 2011 - 2015;
11.
Tabela nr 11. Wykaz wydatków przy zabytkach będących własnością gminy w okresie 2011 - 2015;
12.
Tabela nr 12. Wykaz dofinansowań na zabytki w okresie 2012 - 2015;
13.
Rysunek nr 1. Struktura GEZ;
14.
Zdjęcie nr 1. Widok z lotu ptaka układu urbanistycznego miasta Strzelce Opolskie;
15.
Zdjęcie nr 2, 3. Zespół zabudowy dawnego zamku wraz z parkiem krajobrazowym, ob. Parkiem
Miejskim, Strzelce Opolskie;
16.
Zdjęcie nr 4. Pałac w zespole zabudowy pałacowo - folwarcznej z parkiem krajobrazowym w Błotnicy
Strzeleckiej;
17.
Zdjęcie
nr
5.
Pałac
w zespole
zabudowy
pałacowo-folwarcznej
z parkiem
krajobrazowym
w Szymiszowie;
18.
Zdjęcie nr 6. Dwór w zespole zabudowy dworsko - folwarcznej z parkiem w Płużnicy Wielkiej;
19.
Zdjęcie nr 7. Dwór w zespole zabudowy dworsko - folwarcznej w Rozmierce;
20.
Zdjęcie nr 8. Dwór w zespole zabudowy dworsko - folwarcznej w Kadłubie, ul. Wodna 11;
21.
Zdjęcie nr 9. Kościół parafialny pw. Św. Stanisława i Nawiedzenia NMP w Płużnicy Wielkiej;
22.
Zdjęcie nr 10. Kościół filialny pw. Narodzenia NMP w Kalinowie;
23.
Zdjęcie nr 11. Kościół parafialny pw. św. Szymona i Judy Tadeusza w Szymiszowie;
24.
Zdjęcie nr 12. Kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła w Rozmierzy;
25.
Zdjęcie nr 13. Kościół cmentarny pw. św. Barbary w Strzelcach Opolskich;
26.
Zdjęcie nr 14. Kościół filialny pw. Nawiedzenia NMP w Szczepanku;
27.
Zdjęcie nr 15, 16. Kościół parafialny pw. św. Wawrzyńca w Strzelcach Opolskich;
28.
Zdjęcie nr 17. Kościół filialny pw. św. Bartłomieja w Suchej;
29.
Zdjęcie nr 18. Kościół parafialny pw. św. Katarzyny w Grodzisku;
30.
Zdjęcie nr 19. Kościół pw. Bożego Ciała w Strzelcach Opolskich;
31.
Zdjęcie nr 20. Kościół pw. Chrystusa Króla w Kadłubie;
32.
Zdjęcie nr 21. Kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Rozmierce;
33.
Zdjęcie nr 22, 23. Synagoga w Strzelcach Opolskich, Plac Żeromskiego 5a;
34.
Zdjęcie nr 24, 25. Zespół zabudowy więziennej przy ul. Karola Miarki w Strzelcach Opolskich;
35.
Zdjęcie nr 26. Zakład karny nr 2 ul. Świerczewskiego 3 w Strzelcach Opolskich;
36.
Zdjęcie nr 27. Ratusz miejski w Strzelcach Opolskich;
37.
Zdjęcie nr 28. Budynek poczty, ul. Marka Prawego w Strzelcach Opolskich;
38.
Zdjęcie nr 29. Szpital powiatowy, im. Prałata J. Glowatzkiego w Strzelcach Opolskich;
39.
Zdjęcie nr 30, 31. Mury obronne w Strzelcach Opolskich;
40.
Zdjęcie nr 32, 33. Płd. - wsch. strona Rynku, między ul. Krakowską i WP; Płd. część Rynku, między
ulicami Zamkową i WP;
41.
Zdjęcie nr 34. Kamienica, ul. Parafialna 2 w Strzelcach Opolskich;
42.
Zdjęcie nr 35. Willa, ul. Zamkowa 4 w Strzelcach Opolskich;
43.
Zdjęcie nr 36, 37. Domy, ul. Matejki 12 i 14 w Strzelcach Opolskich;
44.
Zdjęcie nr 38. Browar w Strzelcach Opolskich;
45.
Zdjęcie nr 39. Budynek biurowy rzeźni;
46.
Zdjęcie nr 40. Wieża ciśnień w Strzelcach Opolskich.
Was this manual useful for you? yes no
Thank you for your participation!

* Your assessment is very important for improving the work of artificial intelligence, which forms the content of this project

Download PDF

advertisement