Terry Pratchett - 8 Piramidy

Terry Pratchett - 8 Piramidy
Terry Pratchett
PIRAMIDY
Przełożył: Piotr W Cholewa
Warcraft
Terry Pratchett - Piramidy
CZĘŚĆ I
Księga Wyjścia
Nic tylko gwiazdy, rozsypane w mroku, jakby Stwórca rozbił szybę w
swoim samochodzie i nie zatrzymał się, żeby zmieść odłamki.
To otchłań między wszechświatami, lodowata głębia kosmosu, zawierająca jedynie z rzadka jakąś przypadkową molekułę, kilka zagubionych komet i...
...krąg czerni przesuwa się lekko, oko na nowo ocenia perspektywę, i to,
co wydawało się niezmierzoną dalą międzygwiezdnej... czegoś
międzygwiezdnego, staje się światem okrytym nocą, a jego gwiazdy to
światła tego, co litościwie nazwiemy cywilizacją.
Świat sunie leniwie i okazuje się, że jest on światem Dysku - płaskim,
okrągłym, niesionym przez kosmos na grzbietach czterech słoni, stojących
z kolei na skorupie Wielkiego A'Tuina, jedynego żółwia, który figuruje na
diagramie Hertzsprunga-Russella, żółwia długiego na dziesięć tysięcy mil,
obsypanego
szronem
martwych
komet,
z
krostami
kraterów
meteorytowych i oczami mającymi albedo. Nikt nie zna przyczyny tego
stanu rzeczy, ale prawdopodobnie jest kwantowa.
Wiele z tego, co dziwne, może się zdarzyć w świecie jak ten,
umieszczonym na grzbiecie żółwia.
Już się zdarza.
Gwiazdy w dole to ogniska na pustyni i światełka małych wiosek w
wysokich górach. Miasteczka to niewyraźne mgławice, miasta to ogromne
konstelacje. Wielkie, rozległe miasto Ankh-Morpork, na przykład, błyszczy
jak zderzające się galaktyki.
Tu jednak, z dala od głównych skupisk ludności, gdzie Okrągłe Morze
styka się z pustynią, błyszczy linia zimnego błękitnego ognia. Ku niebu
wznoszą się płomienie lodowate jak zbocza Piekła. Upiorne światło
migocze na piasku.
To piramidy w starożytnej dolinie Djelu oddają w ogniu swoją moc.
Energia spływająca z ich parakosmicznych wierzchołków może - w
dalszych częściach - rozjaśnić wiele tajemnic: dlaczego żółwie nienawidzą
filozofii, dlaczego przesadna religijność źle wpływa na kozy i co naprawdę
robią podręczne.
Z pewnością wyjawi, co nasi przodkowie by pomyśleli, gdyby żyli do
dzisiaj. Ludzie współcześni często spekulują na ten temat. Czy podobałoby
im się nowoczesne społeczeństwo, pytają; czy zachwyciłyby ich nasze
zdobycze? Oczywiście, pomija to kluczowe zagadnienie. Nasi przodkowie,
gdyby żyli do dzisiaj, myśleliby: „Dlaczego tu jest tak ciemno?"
***
Najwyższy kapłan Dios otworzył oczy w chłodzie poranka. Od pewnego
czasu prawie nie sypiał. Nie pamiętał już, kiedy spał po raz ostatni. Sen
był zbyt podobny do tego drugiego stanu, a zresztą i tak go nie
1
Terry Pratchett - Piramidy
potrzebował. Wystarczyło trochę poleżeć - a w każdym razie poleżeć tutaj.
Trucizny zmęczenia znikały jak wszystko pozostałe. Na pewien czas. Ale
czas dostatecznie długi.
Zsunął nogi z płyty w swojej małej komorze. Niemal bez świadomego
ponaglenia mózgu, prawa dłoń chwyciła oplecioną wężami laskę, symbol
jego urzędu. Dios zatrzymał się jeszcze, by wydrapać kolejny znak na
ścianie, owinął się szatą i dziarsko ruszył pochylonym korytarzem na
zewnątrz. W myślach układały się już słowa Inwokacji Nowego Słońca.
Noc minęła, nadchodził dzień. Wiele rad i wskazówek czekało, by ich
udzielił, a Dios żył tylko po to, by służyć.
Dios nie miał najdziwniejszej sypialni na świecie. Była to jedynie
najdziwniejsza sypialnia, z której ktokolwiek wyszedł.
***
Słońce sunęło po niebie.
Wielu ludzi zastanawia się, dlaczego to robi. Niektórzy sądzą, że
popycha je gigantyczny skarabeusz. Temu wyjaśnieniu brakuje jednak
pewnej technicznej dokładności. Ma także tę wadę, że - jak wykażą
niektóre wydarzenia - może być w istocie prawdziwe.
Słońce dotarło do zachodu i nic szczególnie nieprzyjemnego mu się nie
zdarzyło1, a jego przygasające promienie przypadkiem błysnęły przez
okno w mieście Ankh-Morpork i odbiły się od lustra.
Było to lustro wysokości człowieka. Wszyscy skrytobójcy mają w
pokojach takie duże lustra, ponieważ byłoby dla człowieka straszliwą
obrazą, gdyby został zabity przez kogoś nieodpowiednio ubranego.
Teppic przyjrzał się sobie krytycznie. Wszystkie pieniądze wydal na
kostium z czarnego jedwabiu. Kostium szeleścił bardzo cicho przy każdym
ruchu. Był całkiem niezły.
Przynajmniej ból głowy ustawał. Dręczył dziś Teppica od samego rana i
chłopak bał się, że wystartuje do biegu i fioletowe plamki będą mu migać
przed oczyma.
Westchnął, otworzył czarne puzderko, wyjął pierścienie i wsunął je na
palce. Inne pudełko mieściło w sobie zestaw noży z klatchiańskiej stali, o
ostrzach przyczernionych kopciem z lampy. Rozmaite chytre i
skomplikowane aparaty wysupłał z aksamitnych mieszków i wsunął do
kieszeni. Dwa tlingas o długich ostrzach, służące do rzucania, trafiły do
pochewek w butach. Cienką jedwabną linę ze składaną kotwiczką Teppic
owinął wokół pasa, na kolczudze. Dmuchawkę na skórzanym rzemieniu
zawiesił na plecach i ukrył pod płaszczem. Zabrał też cienki metalowy
pojemnik z kompletem strzałek; ich ostrza były zabezpieczone korkiem, a
drzewca oznaczone kodem Braille'a dla łatwej identyfikacji w ciemności.
Skrzywił się, sprawdził klingę rapiera i zawiesił go na bandolecie
przerzuconym przez prawe ramię, by zrównoważyć ciężar worka ołowianej
amunicji do procy. Po namyśle otworzył szufladę komody, wyjął
pistoletową kuszę, buteleczkę oliwy, zestaw wytrychów, a po krótkim
1
Na przykład zakopanie w piasku i złożenie w nim jaj.
2
Terry Pratchett - Piramidy
wahaniu dodał też sztylet, mieszek różnych rozmiarów kolczastych kulek i
kastet.
Sięgnął po kapelusz, sprawdził, czy pod podszewką znajduje się kawałek
drutu. Potem wcisnął go zawadiacko na głowę, po raz ostatni z satysfakcją
spojrzał w lustro, odwrócił się na pięcie i bardzo powoli upadł na podłogę.
***
W Ankh-Morpork trwało upalne lato. Właściwie było nawet bardziej niż
upalne. Było cuchnące.
Wielka rzeka zmieniła się w gęstą jak lawa maź pomiędzy Ankh, częścią
miasta z lepszymi adresami, i Morpork na drugim brzegu. Morpork nie
miało dobrych adresów. Morpork było miastem bliźniaczym dołu ze smołą.
Niewiele można było uczynić, by zmienić Morpork w gorsze miejsce.
Bezpośrednie trafienie meteorytem, na przykład, zostałoby uznane za
renowację.
Większą część rzecznego koryta pokrywała warstwa popękanego,
zaschniętego błota. Za dnia słońce przypominało wielki miedziany gong
przybity do nieba. Żar, który wysuszył rzekę, smażył miasto za dnia i
dopiekał nocą, przypalał stare deski, zmieniał tradycyjne uliczne błoto w
drobny, duszący pył koloru ochry.
Taka pogoda nie była typowa dla Ankh-Morpork. Ze swej natury miasto
miało bowiem skłonności do mgieł i mżawek, deszczów i chłodów. Teraz
dyszało ciężko niby ropucha na piecu. I nawet w tej chwili, koło północy,
upał nie zelżał, okrywając ulice niczym zwęglony aksamit, przypalając
powietrze i tłumiąc oddech.
Wysoko na północnej ścianie budynku Gildii Skrytobójców zabrzmiało
ciche szczęknięcie i jedno z okien stanęło otworem.
Teppic, który z ciężkim sercem pozbył się co bardziej masywnych
elementów uzbrojenia, głęboko wciągnął do płuc gorące, stęchłe
powietrze.
Nadszedł czas.
Nadeszła ta noc.
Mówili, że człowiek ma jedną szansę na dwie, chyba że egzaminatorem
będzie stary Mericet, gdyż wtedy równie dobrze można od razu poderżnąć
sobie gardło.
Mericet w każdy czwartek po południu wykładał Strategię i Teorię
Trucizn, a Teppic nie radził sobie z tym najlepiej. Internaty aż szumiały od
plotek o Mericecie, o liczbie zabójstw, o niesamowitej technice... W swoim
czasie Mericet pobił wszelkie rekordy. Podobno zabił nawet Patrycjusza
Ankh-Morpork. Nie obecnego, ma się rozumieć. Jednego z nieżyjących.
Może uda się trafić na Nivora, który był wesoły i gruby, lubił dobrze
zjeść, a we wtorki prowadził Pułapki i Zapadnie. Teppicowi dobrze
wychodziły pułapki i mistrz go lubił. A może przyjdzie Kompt de Yoyo od
Języków Współczesnych i Muzyki. Teppic nie miał uzdolnień w żadnym z
tych kierunków, ale Kompt był także zapalonym wspinaczem i lubił
chłopców, którzy dzielili z nim entuzjazm dla wiszenia na jednej ręce
wysoko ponad ulicami miasta.
3
Terry Pratchett - Piramidy
Teppic postawił nogę na parapecie, odwinął linę z kotwiczką, zaczepił ją
o rynnę dwa piętra wyżej i wyśliznął się za okno.
Żaden skrytobójca nigdy nie korzysta ze schodów.
***
Nadeszła chyba właściwa chwila, by - dla uzasadnienia ciągłości akcji i
późniejszych wydarzeń - poinformować, że największy matematyk świata
Dysku leżał w tej chwili i spokojnie jadł kolację. Interesujące jest to, że ze
względu na swoją przynależność gatunkową, matematyk jadł na kolację
swój obiad.
***
Dzwony w całym Ankh-Morpork wybiły północ, gdy Teppic wspiął się na
ozdobny parapet cztery piętra nad ulicą Filigranową. Serce biło mu mocno.
Ostatnie resztki blasku po zachodzie słońca oświetlały jakąś ciemną
sylwetkę. Teppic zatrzymał się obok wyjątkowo obrzydliwego gargulca i
rozważył sytuację.
Praktycznie pewna klasowa plotka głosiła, że inhumacja egzaminatora
przed testem automatycznie gwarantuje dyplom. Chłopiec wysunął z
pochwy na udzie nóż numer trzy i ostrożnie zważył go w dłoni. Oczywiście,
każda próba, każdy pochopny ruch, który chybiał, powodował
natychmiastową porażkę i utratę przywilejów2.
Sylwetka stała w absolutnym bezruchu. Teppic spojrzał na labirynt
kominów, gargulców, otworów wentylacyjnych, mostków i drabin,
tworzących dachową scenerię miasta.
No tak, myślał. To jakaś kukła. Liczy, że ją zaatakuję, a to oznacza, że
obserwuje mnie skądś.
Czy potrafię go znaleźć? Nie.
Z drugiej strony, może właśnie mam pomyśleć, że to kukła. Chyba że o
tym też pomyślał...
Zabębnił palcami o gargulca i szybko się opanował. Co w takiej sytuacji
dyktuje rozsądek?
Daleko w dole Hałaśliwa grupa, zataczając się, przeszła przez kałużę
blasku na ulicy.
Teppic schował nóż i wstał.
- Sir - oznajmił głośno. - Jestem.
- Doskonale - odpowiedział niezbyt wyraźnie oschły głos tuż koło jego
ucha.
Teppic patrzył prosto przed siebie. Mericet pojawił się przed nim,
ścierając z kościstej twarzy szary pył. Wyjął z ust kawałek rurki, odrzucił
ją i sięgnął pod płaszcz po notatnik. Mimo upału był grubo opatulony.
Mericet należał do ludzi, którzy marzną nawet we wnętrzu wulkanu.
- Aha - mruknął. Jego głos wyrażał głęboką dezaprobatę. - Pan Teppic.
Dobrze.
- Piękna noc, sir - rzekł Teppic.
2
Prawa do oddychania, na początek.
.
4
Terry Pratchett - Piramidy
Egzaminator rzucił mu lodowate spojrzenie, sugerujące, że uwagi o
pogodzie natychmiast zyskują punkt ujemny. Zanotował coś.
- Najpierw kilka pytań - oznajmił.
- Jak pan sobie życzy, sir.
- Jaka jest maksymalna dopuszczalna długość noża do rzutów? warknął Mericet.
Teppic zamknął oczy. Przez ostatni tydzień czytał jedynie Cordat; teraz
widział właściwą stronicę, płynącą kusząco tuż pod powiekami. Nigdy nie
pytają o długości i ciężary, powtarzali studenci. Liczą, że wykujesz na
blachę długości, ciężary i odległości rzutów, ale nigdy...
Groza zwarła obwody mózgu i pamięć wrzuciła bieg. Stronica wyostrzyła
się.
- Maksymalna długość noża do rzutów wynosi dziesięć grubości palca;
podczas deszczu dopuszczalne jest dwanaście - wyrecytował. - Odległość
rzutu...
- Wymień trzy trucizny nadające się do aplikowania przez ucho.
Dmuchnął wietrzyk, ale nie ochłodził powietrza. Przemieścił jedynie żar.
- Sir... Komarzy agar, achorionowa purpura i mustyk - odparł
natychmiast Teppic.
- Dlaczego nie spim? - zapytał Mericet, szybki jak wąż. Teppic otworzył
usta. Przestąpił z nogi na nogę, unikając przenikliwego wzroku
egzaminatora.
- S-sir, spim nie jest trucizną - wykrztusił w końcu. - To niezwykle
rzadkie antidotum na jady pewnych węży, otrzymywane... -Uspokoił się
trochę. Długie godziny poświęcone wertowaniu starych słowników,
przyniosły jednak korzyść. - Otrzymywane z wątroby nadymającej
mangusty, która...
- Co oznacza ten symbol? - przerwał mu Mericet.
- .. .żyje wyłącznie w...
Teppic umilkł. Przyjrzał się skomplikowanym runom na karcie w dłoni
Mericeta, po czym znowu wbił wzrok w przestrzeń za uchem
egzaminatora.
- Nie mam pojęcia, sir.
Zdawało mu się, że słyszy najcichsze westchnienie, najdelikatniejszy
ślad zadowolonego mruknięcia.
- Ale gdyby odwrócić ją dołem do góry, sir - podjął - byłby to złodziejski
symbol, oznaczający „Hałaśliwe psy w domu".
Przez chwilę trwała cisza. Potem, tuż przy ramieniu chłopca, głos
starego skrytobójcy zapytał:
- Czy garotą mogą posługiwać się wszystkie kategorie?
- Sir, regulamin mówi o trzech pytaniach - zaprotestował Teppic.
- Aha... Więc tak brzmi twoja odpowiedź?
- Nie, sir. To była tylko uwaga. Sir, odpowiedź, której pan oczekuje,
brzmi: wszystkie kategorie mogą nosić garotę, ale tylko skrytobójcy
trzeciego stopnia mogą jej używać, stanowi jedną z trzech możliwości.
- Jesteś tego pewien?
- Tak, sir.
5
Terry Pratchett - Piramidy
- Może się jeszcze zastanowisz?
Głosem egzaminatora można by smarować osie wozów.
- Nie, sir.
- Doskonale.
Teppic odprężył się nieco. Tunika przylgnęła mu do pleców, chłodna i
wilgotna od potu.
- Teraz z prędkością, jaka ci odpowiada, udasz się na ulicę Księgowych przemówił spokojnym tonem Mericet. - Przestrzegając wszystkich znaków
i tak dalej. Będę na ciebie czekał w komnacie pod dzwonnicą na rogu Alei
Audytu. Aha... Weź to, jeśli łaska.
Wręczył Teppicowi niewielką kopertę.
Teppic oddał pokwitowanie. Potem Mericet wstąpił w plamę cienia za
kominem i zniknął.
Tyle jeśli chodzi o ceremonie.
Teppic odetchnął głęboko i wysypał na dłoń zawartość koperty. Był to
czek gildii na dziesięć tysięcy ankh-morporkiańskich dolarów, wystawiony
na „Okaziciela" - imponujący dokument, opatrzony pieczęcią gildii z
podwójnym krzyżem i sztyletem w płaszczu.
Teraz już nie miał odwrotu. Przyjął pieniądze. Albo przeżyje, a w takim
wypadku zgodnie z tradycją ofiaruje te pieniądze na fundusz pomocy
wdowom i sierotom gildii, albo odbiorą ten czek jego trupowi. Czek miał
trochę zawinięte rogi, ale Teppic nie znalazł na nim śladów krwi.
Sprawdził noże, przesunął pas z rapierem, obejrzał się i ruszył truchtem.
Przynajmniej tutaj sprzyjało mu szczęście. Według tradycji, podczas
testów wykorzystuje się najwyżej pół tuzina tras; latem mrowił się na nich
tłum studentów, wspinających się na dachy, wieże, okapy i kolumny
miasta.
Wspinaczka
była
popularnym
sportem
i
dziedziną
współzawodnictwa między internatami. Była też jedną z nielicznych
dziedzin, w których Teppic radził sobie doskonale. Został nawet kapitanem
drużyny, która pokonała Dom Skorpiona w finałach Igrzysk Ścianowych. A
czekała go jedna z najłatwiejszych tras.
Zeskoczył lekko z dachu, wylądował na parapecie, bez trudu przebiegł
wzdłuż milczącego budynku, przesadził wąską szczelinę i znalazł się na
dachówkach sali gimnastycznej Reformowanych-Kultystów-RopiejącegoBoga-Shamharotha Stowarzyszenia Młodych Mężczyzn. Przebiegł po
spadzistym dachu, bez zwalniania tempa pokonał dwunastostopową ścianę
i trafił na szeroki, płaski dach świątyni Ślepego Io.
Nad horyzontem wisiał pomarańczowy księżyc w pełni. Wiała bryza,
niezbyt mocna, ale odświeżająca jak prysznic. Teppic przyspieszył, ciesząc
się chłodnym podmuchem na twarzy. Zeskoczył z krawędzi dachu
dokładnie na wąską, drewnianą kładkę ponad Aleją Blaszanej Pokrywki.
Którą to kładkę ktoś - wbrew wszelkim oczekiwaniom - właśnie usunął.
***
W takich chwilach cale życie przewija się człowiekowi przed oczami...
***
6
Terry Pratchett - Piramidy
Ciotka płakała. Dość teatralnie, uznał Teppic, gdyż starsza pani była
twarda jak podeszwa hipopotama. Ojciec wyglądał surowo i godnie - jeśli
tylko o tym nie zapominał -i próbował usunąć z umysłu kuszące obrazy
urwisk i ryb. Służba stała w szeregach wzdłuż sali, od głównego wejścia:
podręczne z jednej strony, eunuchowie i lokaje z drugiej. Dygali kolejno,
gdy przechodził, generując dość ładną sinusoidę, którą największy
matematyk Dysku z pewnością by docenił, gdyby nie był akurat zajęty
przyjmowaniem razów kija i słuchaniem krzyków małego człowieczka
odzianego w coś w rodzaju nocnej koszuli.
- Ale... - Ciotka Teppica wytarła nos. - Ale to przecież fach...
- Nonsens, kwiecie pustyni. - Ojciec poklepał jej dłoń. - To profesja. Co
najmniej profesja.
- A jaka między nimi różnica? - załkała.
Ojciec westchnął.
- Pieniądze, jak rozumiem. Dobrze mu zrobi taka wyprawa. Pozna
nowych ludzi, nabędzie ogłady... Będzie miał jakieś zajęcie i uniknie
pokus.
- Ale... skrytobójstwo... Jest taki młody i nigdy nie przejawiał żadnych
inklinacji... - Otarła oczy. - Nie odziedziczył tego po naszej części rodziny dodała oskarżycielskim tonem. - Ten twój szwagier...
- Wuj Vyrt - wtrącił ojciec.
- Jeździ po świecie i zabija ludzi!
- Oni chyba nie używają tego słowa. Mówią raczej: konkluduje lub
anuluje. Albo inhumuje. Tak słyszałem.
- Inhumuje?
- Inhumacja to chyba coś w rodzaju ekshumacji, o płynące wody, tylko
że zanim cię pochowają.
- Uważam, że to okropne. - Pociągnęła nosem. - Ale słyszałam od lady
Nooni, że tylko jeden chłopiec na piętnastu zdaje końcowy egzamin. Może
rzeczywiście, pozwólmy mu się wyszaleć.
Król Teppicymon XXVII smętnie pokiwał głową i oddalił się, by pomachać
synowi na pożegnanie. Nie był tak mocno jak siostra przekonany o
okropnościach skrytobójstwa. Z ociąganiem, ale jednak od dawna
zajmował się polityką i uważał, że choć skrytobójstwo jest gorsze od
debaty, to jednak z pewnością lepsze od wojny, choć pewni ludzie
uważają, że wojna to to samo, tylko głośniejsze. Trzeba też przyznać, że
młody Vyrt zawsze miał mnóstwo pieniędzy i często przybywał do pałacu z
kosztownymi podarkami, egzotyczną opalenizną i porywającymi
opowieściami o ludziach, których poznał w obcych stronach, zwykle na
krótko.
Żałował, że w tej chwili Vyrt nie może mu doradzić. Jego wysokość także
słyszał, że tylko jeden student na piętnastu zostaje prawdziwym
skrytobójcą. Nie był pewien, co dzieje się z pozostałą czternastką.
Podejrzewał jednak, że marnych studentów w szkole skrytobójców
spotyka coś więcej niż rzucanie w nich kredą przy tablicy i że szkolne
obiady niosą z sobą dodatkowe zagrożenie.
Wszyscy za to zgadzali się, że szkoła skrytobójców gwarantuje najlepsze
7
Terry Pratchett - Piramidy
wykształcenie ogólne na świecie. Wykwalifikowany skrytobójca powinien
umieć się zachować w każdym towarzystwie i grać przynajmniej na
jednym instrumencie. Każdy inhumowany przez alumnów szkoły gildii
mógł spoczywać usatysfakcjonowany, że anulował go ktoś o wyrobionym
smaku i elegancji.
A poza tym, co chłopca czekało w domu? Królestwo szerokie na dwie
mile i długie na sto pięćdziesiąt, w porze wylewu prawie całe pokryte
wodą, zagrożone z obu stron przez sąsiadów, którzy tolerowali jego
istnienie wyłącznie dlatego, że gdyby go tam nie było, bez przerwy
walczyliby ze sobą nawzajem.
Tak, Djelibeybi3 było kiedyś wielkie - gdy takie prymitywne kraje jak
Tsort i Ephebe zamieszkiwały tylko bandy nomadów z ręcznikami na
głowach. Po tych wspaniałych czasach pozostał tylko rujnująco kosztowny
pałac, trochę zakurzonych ruin na pustyni i - faraon westchnął - piramidy.
Zawsze te piramidy.
Jego przodkom bardzo zależało na piramidach. Faraonowi wcale.
Piramidy doprowadziły kraj do bankructwa, wyssały go do sucha lepiej niż
rzeka. Jedyną klątwą grobowca, na jaką obecnie mógł sobie pozwolić, było
„Spadaj".
Jedyne piramidy, jakie nie wzbudzały niechęci, były bardzo małe i stały
na granicy ogrodów. Budowano je za każdym razem, gdy zdechł któryś z
kotów.
Obiecał to matce chłopca.
Tęsknił za Artelą. Małżeństwo z kobietą spoza królestwa wywołało
prawdziwą burzę, a niektóre jej obce zwyczaje zdumiewały i fascynowały
nawet jego. Może to od niej nauczył się tej dziwnej niechęci do piramid. W
Djelibeybi było to jak niechęć do oddychania. Obiecał jej jednak, że wyśle
Teppica do szkoły poza granicami królestwa. Uparła się. „Ludzie tutaj
niczego się nie uczą - tłumaczyła -tylko pamiętają".
Gdyby tylko pamiętała, że nie wolno pływać w rzece...
Spojrzał na służących, ładujących bagaż Teppica do powozu, i po raz
pierwszy za pamięci ich obu położył dłoń na ramieniu syna.
Nie wiedział, co ma powiedzieć. Nigdy właściwie nie mieliśmy czasu,
żeby się lepiej poznać, myślał. Tak wiele mogłem mu dać... Jedno czy
drugie solidne lanie z pewnością nie poszłoby na marne.
- Em... - zaczął. - Cóż, mój chłopcze...
- Tak, ojcze?
- To... tego... pierwszy raz, kiedy samotnie wyjeżdżasz z domu...
- Nie, ojcze. Jak pamiętasz, ostatnie lato spędziłem z lordem Fhem-ptahem.
- Naprawdę? - Przypomniał sobie, że istotnie, pałac wydawał się wtedy
cichszy. Przypisywał to nowym gobelinom.
- Wszystko jedno - rzekł. -Jesteś już młodym mężczyzną, masz prawie
trzynaście lat...
- Dwanaście, ojcze - poprawił Teppic.
3
Dost. „Dziecię Djel".
8
Terry Pratchett - Piramidy
- Jesteś pewien?
- W zeszłym miesiącu miałem urodziny. Podarowałeś mi płytę grzejną do
łóżka.
- Podarowałem? To niezwykłe. Czy wyjaśniłem dlaczego?
- Nie, ojcze. - Teppic spojrzał na łagodne, zakłopotane oblicze rodzica. To bardzo dobra płyta - dodał pocieszająco. - Bardzo ją lubię.
- Aha. Dobrze. Hm. -Jego wysokość raz jeszcze poklepał syna po
ramieniu, jak człowiek, który bębni palcami po biurku i usiłuje myśleć.
Jakiś pomysł chyba wpadł mu do głowy.
Służący umocowali kufer do dachu powozu, a woźnica cierpliwie
przytrzymywał otwarte drzwiczki.
- Kiedy młody człowiek wyrusza w świat - zaczął niepewnie władca - są
pewne... no, jest bardzo ważne, by pamiętał... Chodzi o to, że świat jest
jednak bardzo duży, z rozmaitymi... Oczywiście, zwłaszcza w mieście,
gdzie wiele istnieje dodatkowych...
Urwał i niepewnie machnął ręką.
Teppic przyjął to spokojnie.
- Wszystko w porządku, ojcze, Dios, najwyższy kapłan, wytłumaczył mi,
że powinienem regularnie się kąpać i nie oślepnąć. Ojciec zamrugał
niepewnie.
- Nie ślepniesz chyba? - zapytał.
- Raczej nie, ojcze.
- Aha. Tak. To doskonale - stwierdził król. -Absolutnie wspaniale.
Naprawdę dobra wiadomość.
- Muszę już ruszać, ojcze. Niedługo skończy się przypływ. Jego wysokość
skinął głową i poklepał się po kieszeniach.
- Coś tu miałem... - wymruczał, wyśledził to coś i wsunął Teppicowi do
kieszeni niewielką skórzaną sakiewkę.
Znowu spróbował manewru z ramieniem.
- Mały drobiażdżek - szepnął. - Nie mów ciotce. Zresztą i tak nie
możesz. Poszła się położyć. To trochę za wiele jak dla niej.
Teppicowi pozostało jeszcze złożyć kurczaka w ofierze przed posągiem
Khufta, założyciela Djelibeybi, aby opiekuńcza ręka przodka kierowała
jego krokami. Było to małe kurczę, i kiedy Khuft z nim skończył, król zjadł
je na obiad.
Djelibeybi było niewielkim, zamkniętym w sobie krajem. Nawet jego
plagi były raczej łagodne. Wszystkie szacowne rzeczne królestwa miewają
potężne, nadprzyrodzone plagi, ale Stare Państwo przez ostatnie sto lat
stać było jedynie na Plagę Żaby4.
***
Tego wieczoru znaleźli się daleko od delty Djel i przez Okrągłe Morze
zmierzali do Ankh-Morpork. Teppic przypomniał sobie o sakiewce i zbadał
jej zawartość. Z miłością, ale też z typowym dla siebie roztargnieniem,
ojciec dał mu na drogę korek, pół puszki smaru do siodeł, niewielką
spiżową monetę nieustalonej wartości i wyjątkowo starą sardynkę.
4
Była to jednak całkiem spora żaba. Przedostała się do kanałów wentylacyjnych i przez długie tygodnie nie pozwoliła nikomu zasnąć.
9
Terry Pratchett - Piramidy
***
Powszechnie wiadomo, że tuż przed śmiercią zmysły stają się niezwykle
wyczulone. Ogólnie uważa się, że mają pomóc właścicielowi wykryć
jakiekolwiek możliwe wyjście z trudnej sytuacji, inne niż to najbardziej
oczywiste.
To nieprawda. Fenomen ten jest klasycznym przykładem aktywności
zastępczej. Zmysły rozpaczliwie koncentrują się na czymkolwiek z
wyjątkiem kluczowego problemu. W przypadku Teppica była to rozległa
powierzchnia bruku leżąca jakieś piętnaście sążni pod nim i zbliżająca się
szybko. Miał nadzieję, że bruk zniknie. Problem polegał na tym, że
niedługo zniknie rzeczywiście. Nieważne zresztą, z jakiego powodu, ale
Teppic dostrzegał wokół siebie wiele rzeczy. Promienie księżyca lśniące na
dachach. Zapach świeżego chleba dobiegający z niedalekiej piekarni.
Brzęczenie chrabąszcza, który przemknął w górę obok jego ucha. Glos
plączącego dziecka w oddali i szczekanie psa. Cichy powiew powietrza, ze
szczególnym uwzględnieniem jego rozrzedzenia i braku zaczepów.
***
Tego roku prawie siedemdziesięciu wstąpiło do szkoły. Skrytobójcy nie
mieli trudnych egzaminów wstępnych; do szkoły łatwo było się dostać i
łatwo się było z niej wydostać (sztuka polegała na tym, żeby wydostać się
w pozycji pionowej). Na dziedzińcu pomiędzy budynkami gildii tłoczyli się
chłopcy, mający dwie wspólne cechy: duże kuferki, na których siedzieli, i
ubrania na wyrost, w których - mniej więcej - siedzieli. Niektórzy
optymiści przynosili ze sobą broń, tę jednak konfiskowano i w ciągu kilku
tygodni odsyłano do domu.
Teppic obserwował ich czujnie. Doceniał teraz zyski, jakie dawało mu
wychowywanie przez rodziców zbyt zajętych własnymi sprawami, żeby za
bardzo się o niego martwić, a nawet dostrzegać jego istnienie.
Matka, jak ją pamiętał, była miłą kobietą, egocentryczną jak żyroskop.
Lubiła koty. Nie tylko je czciła - to akurat robił każdy mieszkaniec
królestwa - ale także naprawdę lubiła. Teppic wiedział, że tradycja
nakazuje nadrzecznym królestwom cenić koty, podejrzewał jednak, że
zwykle zwierzęta te były pełne gracji i stateczne. Koty matki były małymi,
złośliwymi, płaskogłowymi i żółtookimi maniakami.
Ojciec wiele czasu poświęcał na martwienie się o królestwo. Od czasu do
czasu oznajmiał, że jest mewą, choć było to pewnie wynikiem słabej
pamięci. Teppic zastanawiał się niekiedy, jak doszło do jego poczęcia,
gdyż rodzice rzadko znajdowali się w tym samym systemie
współrzędnych, a co dopiero w tym samym stanie ducha.
Fakt ten jakoś jednak nastąpił i życie zmusiło Teppica do wychowywania
się metodą prób i błędów. Liczni wychowawcy hamowali go lekko, ale
czasem mu pomagali. Najlepsi byli ci, których przyjmował ojciec,
zwłaszcza w dni, kiedy fruwał wysoko. Przez jedną cudowną zimę
wychowawcą Teppica był starszy już kłusownik, polujący na ibisy. Do
królewskich ogrodów trafił przypadkiem, w poszukiwaniu zabłąkanej
10
Terry Pratchett - Piramidy
strzały.
Były to dni szaleńczych gonitw z żołnierzami, spacerów po martwych,
rozjaśnionych światłem księżyca ulicach Nekropolii, a przede wszystkim
poznawania głuszaka, straszliwie skomplikowanego urządzenia, które poważnie zagrażając operatorowi - mogło zmienić staw pełen niewinnego
ptactwa wodnego w misę pasztetu.
Zbadali też bibliotekę, w tym zamknięte półki - kłusownik miał liczne
talenty, zapewniające mu zyskowną rozrywkę przy niesprzyjającej
pogodzie. Książki wypełniły Teppicowi wiele godzin cichej lektury.
Najbardziej spodobał mu się „Zamknięty pałac", przełożony z khaltijskiego
przez Dżentelmena, z ręcznie barwionymi ilustracjami, w ściśle
ograniczonym nakładzie. Dzieło było niezwykłe, ale pouczające; i kiedy
kolejny wychowawca, tym razem wynajęty przez kapłanów, młody i
romantyczny, zaproponował przećwiczenie z chłopcem pewnych technik
atletycznych, używanych przez klasycznych Pseudopolian, Teppic przez
chwilę rozważał propozycję, po czym wieszakiem na kapelusze powalił
młodzieńca na ziemię.
Teppic się nie kształcił. Wykształcenie samo opadało na niego niczym
łupież.
W świecie na zewnątrz jego umysłu zaczęło padać: kolejne nowe
doświadczenie. Oczywiście słyszał o deszczu: że woda spada z nieba w
małych kawałkach. Po prostu nie spodziewał się, że będzie jej tak dużo. W
Djelibeybi nigdy nie padało.
Mistrzowie spacerowali pomiędzy chłopcami niby wilgotne, trochę
nastroszone czarne ptaszyska. Teppic jednak zerkał na grupkę starszych
uczniów, stojących niedaleko ozdobionego kolumnami wejścia do szkoły.
Ci także nosili się na czarno - w różnych kolorach czerni.
Wtedy po raz pierwszy odkrył kolory tercjalne, kolory po tamtej stronie
czerni, kolory otrzymywane w wyniku rozszczepienia czerni w
ośmiościennym pryzmacie. Są praktycznie nieopisywalne w niemagicznym
środowisku. Gdyby ktoś próbował, pewnie najpierw poleciłby wypalić coś
nielegalnego, a potem dobrze się przyjrzeć skrzydłom szpaka.
Starsi krytycznie obserwowali nowo przybyłych.
Teppic przyglądał się im. Jeśli nie liczyć koloru, ich ubrania skrojone były
zgodnie z najnowszą modą - obecnie sugerującą szerokie kapelusze,
podkreślone ramiona, wąskie talie i szpiczaste buty, przez co nadążający
za nią sprawiali wrażenie niezwykle elegancko ubranych gwoździ.
Będę taki jak oni, powiedział sobie Teppic.
Chociaż pewnie będę się lepiej ubierał, dodał w myślach.
Przypomniał sobie jedną z tych krótkich, tajemniczych wizyt wuja Vyrta.
Siedzieli wtedy na schodach prowadzących nad Djel.
- Atłas i skóra się nie nadają. Ani żadna biżuteria. Nie możesz nosić
niczego, co błyszczy, skrzypi albo dźwięczy. Trzymaj się surowego
jedwabiu i aksamitu. Nie to jest najważniejsze, ilu ludzi inhumujesz, ale
to, ilu z nich nie zdoła inhumować ciebie.
***
11
Terry Pratchett - Piramidy
Poruszał się w nierozsądnym tempie, ale teraz mogło mu to pomóc.
Wygiął się nad pustką zaułka, rozpaczliwie wyciągnął ręce i poczuł, że
palce muskają parapet okna. To wystarczyło, żeby go obrócić. Uderzył o
popękany tynk z taką siłą, że stracił ostatnie resztki tchu. Zaczął się
zsuwać po pionowej ścianie...
***
- Chłopcze!
Teppic podniósł głowę. Obok stał starszy skrytobójca z fioletową wstęgą
nauczyciela na piersi. Był pierwszym skrytobójcą - nie licząc wuja Vyrta którego Teppic widział z bliska. Wydawał się całkiem sympatyczny.
Chłopiec mógłby go sobie wyobrazić przy produkcji kiełbas.
- Do mnie mówiłeś? - zapytał.
- Masz wstać, kiedy zwracasz się do mistrza - upomniała go rumiana
twarz.
- Mam?
Teppic był zafascynowany. Zastanawiał się, jak można to osiągnąć.
Dyscyplina jak dotąd nie należała do głównych elementów jego życia.
Większość wychowawców tak wyprowadzał z równowagi widok władcy,
siedzącego niekiedy na drzwiach, że jak najszybciej kończyli lekcje i
zamykali się w pokojach.
- Mam, sir - poprawił nauczyciel. Zajrzał do trzymanych w ręku
papierów. - Jak ci na imię, chłopcze?
- Książę Pteppic ze Starego Państwa, Królestwa Słońca - wyjaśnił
swobodnie Teppic. - Rozumiem, że jesteś ignorantem w sprawach
etykiety, ale nie powinieneś mnie nazywać „sir" i powinieneś uderzać
czołem o ziemię, kiedy się do mnie zwracasz.
- Pateppic? - powtórzył mistrz.
- Nie. Pteppic.
- Aha. Teppic. - Mistrz zaznaczył imię na liście. Uśmiechnął się szeroko. Cóż, wasza wysokość - powiedział. - Jestem Grunworth Nivor, twój
opiekun. Trafiłeś do Domu Żmii. Wedle mojej wiedzy, na Dysku istnieje
przynajmniej jedenaście Królestw Słońca. Do końca tygodnia przedstawisz
krótkie wypracowanie, opisujące ich położenie geograficzne, ustrój
polityczny, stolice i główne siedziby rządu, a także sugerowaną trasę do
alkowy dowolnie wybranej głowy państwa. Jednakże na Dysku jest tylko
jeden Dom Żmii. Miłego dnia, chłopcze.
Nauczyciel odwrócił się i ruszył ku kolejnemu przestraszonemu uczniowi.
- Nie jest taki zły - odezwał się głos za Teppikiem. - Zresztą wszystko to
znajdziesz w bibliotece. Jeśli chcesz, mogę ci pokazać. Jestem Chidder.
Teppic odwrócił się. Zwracał się do niego chłopiec mniej więcej w jego
wieku i podobnego wzrostu. Jego czarny strój - zwykła czerń Pierwszego
Roku - wyglądał, jakby przybijano mu go do ciała po kawałku.
Chłopiec wyciągnął rękę. Teppic przyjrzał się jej uprzejmie.
- Tak?
- Jak ci na imię, mały?
Teppic wyprostował się. Miał już dosyć takiego traktowania.
12
Terry Pratchett - Piramidy
- Mały? Wiedz, że w moich żyłach płynie krew faraonów. Chłopak patrzył
na niego wcale nie przestraszony. Pochylił głowę w bok i uśmiechnął się
lekko.
- A chciałbyś, żeby tam została? - zapytał.
***
Piekarnia była tuż obok; garstka pracowników wyszła na stosunkowo
świeże przed świtem powietrze, by zapalić papierosa i chwilę odetchnąć po
pustynnym żarze pieców. Ich głosy wznosiły się aż do Teppica, ukrytego w
cieniu. Ściskał błogosławiony okienny parapet i szukał wśród cegieł oparcia
dla stóp.
Nie jest tak źle, powtarzał sobie. Bywałeś na gorszych ścianach. Na
przykład osiowa elewacja pałacu Patrycjusza zeszłej zimy, kiedy rynny się
przepełniły i cały mur pokrywała warstwa lodu. Ta ścianka to niewiele
więcej niż trójka, najwyżej 3,2. Ty i Chiddy chodziliście po takich na
spacer, zamiast tupać po ulicy. To tylko kwestia perspektywy.
Perspektywa... Spojrzał w dół, na dwanaście sążni nieskończoności.
Chłopie, weź się w garść. Nie, weź w garść tę ścianę... Prawa stopa
znalazła wnękę po wykruszonej zaprawie; palce wsunęły się w nią niemal
bez świadomego polecenia mózgu. Mózg w tej chwili był zbyt poruszony,
by poświęcać wydarzeniom więcej niż tylko przelotną uwagę.
Teppic nabrał tchu, opuścił rękę do pasa, chwycił sztylet i wbił go między
cegły, zanim grawitacja zauważyła, co się dzieje. Zawisł zdyszany i czekał,
aż znowu o nim zapomni. Potem przesunął ciało w bok i spróbował tego
samego manewru po raz drugi.
W dole jeden z piekarzy opowiedział soczysty dowcip i strzepnął z ucha
kawałek tynku. Jego koledzy wybuchnęli śmiechem. Teppic tymczasem
stanął w ciemności, utrzymując równowagę na dwóch igłach klatchiańskiej
stali, i ostrożnie przesunął dłonie wzdłuż ściany do okna, którego parapet
zapewnił mu chwilowy ratunek.
Okno było zamknięte. Porządny cios z pewnością by je otworzył, ale
równocześnie pchnąłby go w tył, w pustkę. Teppic westchnął, z
delikatnością zegarmistrza wyjął z sakiewki diamentowy cyrkiel i powoli
wykreślił koło na zakurzonym szkle.
***
- Sam go nieś - powiedział Chidder. - Takie tu są zasady. Teppic spojrzał
na kufer. Pomysł wydał mu się intrygujący.
- W domu mamy do tego ludzi - wyjaśnił. - Eunuchów i tak dalej.
- Powinieneś jednego ze sobą przywieźć.
- Źle znoszą podróże.
W rzeczywistości twardo odrzucił sugestię, że powinien mu towarzyszyć
niewielki orszak. Dios dąsał się przez kilka dni. Nie tak powinien wyruszać
w świat członek królewskiego rodu, oznajmił. Teppic nie ustąpił. Był
prawie pewien, że skrytobójcy nie powinni chodzić do pracy w
towarzystwie podręcznych i trębaczy. Teraz jednak uznał, że pomysł nie
był tak całkiem pozbawiony sensu. Szarpnął kuferek na próbę i udało mu
13
Terry Pratchett - Piramidy
się zarzucić go sobie na ramiona.
- Więc twoja rodzina jest bogata? - zapytał Chidder, idąc koło niego.
Teppic zastanowił się chwilę.
- Nie, właściwie nie. U nas hodują głównie melony, czosnek i takie
różne. Poza tym stoją na ulicach i krzyczą „hurra".
- Mówisz o swoich rodzicach? - zdziwił się Chidder.
- O nich? Nie, mój ojciec jest faraonem. Matka była chyba konkubiną.
- Myślałem, że to jakaś roślina.
- Raczej nie. Nigdy jakoś o tym nie rozmawialiśmy. Zresztą umarła, jak
jeszcze byłem mały.
- To okropne - stwierdził uprzejmie Chidder.
- Poszła popływać przy świetle księżyca w czymś, co okazało się
krokodylem. - Teppic starał się nie okazywać, jak uraziła go reakcja
chłopca.
- Mój ojciec pracuje w handlu - powiedział Chidder, gdy przechodzili pod
łukiem wejścia.
- Fascynujące - przyznał grzecznie Teppic. Przytłaczały go te wszystkie
nowe doświadczenia. - Nigdy nie byłem w handlu, ale słyszałem, że to
wspaniali ludzie.
Przez kolejną godzinę czy dwie, Chidder - który kroczył przez życie
spokojnie, jakby już dawno je rozpracował - wprowadzał Teppica w
rozmaite tajemnice internatów, klas i kanalizacji. Kanalizację, z różnych
powodów, zostawił na sam koniec.
- Żadnych? - nie dowierzał.
- Mamy wiadra i inne rzeczy - odparł wymijająco Teppic. - I dużo służby.
- Trochę staromodne jest to twoje królestwo. Teppic kiwnął głową.
- To przez piramidy - wyjaśnił. - Pochłaniają wszystkie pieniądze.
- Przypuszczam, że są kosztowne.
- Niespecjalnie. Budujemy je z kamieni. - Chłopiec westchnął. - Mamy
mnóstwo kamieni. I piasku. Kamień i piasek. W tym jesteśmy dobrzy.
Gdybyś kiedyś potrzebował kamieni i piasku, jesteśmy właściwymi ludźmi.
To wykończenie wnętrza jest naprawdę kosztowne. Wciąż nie spłaciliśmy
rachunku za dziadkową, a przecież nie była wielka: tylko trzy komory.
Teppic odwrócił się i wyjrzał przez okno. Podczas rozmowy wrócili do
wspólnej sypialni.
- Całe królestwo jest zadłużone - wyznał cicho. - Nawet nasze długi są
zadłużone. Właściwie to z tego powodu przyjechałem. Ktoś z rodziny musi
zarabiać jakieś pieniądze. Następca tronu nie może się już włóczyć po
pałacu i udawać ornamentu. Musi wziąć się do pracy i zrobić coś
pożytecznego dla społeczeństwa.
Chidder oparł dłoń o parapet.
- A nie moglibyście zdjąć z piramid trochę towaru? - zapytał.
- Nie żartuj.
- Przepraszam.
Teppic spoglądał posępnie w dół.
- Mnóstwo tu ludzi - zauważył, próbując zmienić temat. - Nie sądziłem,
że szkoła będzie taka duża. - Zadrżał. - I taka zimna.
14
Terry Pratchett - Piramidy
- Ludzie ciągle odpadają. Nie wytrzymują nauki. Najważniejsze, to
wiedzieć, co jest co i kto jest kto. Widzisz tego tam?
Wskazał palcem grupę starszych uczniów, stojących między kolumnami
przy wejściu.
- Ten wysoki? Z twarzą jak czubek buta?
- To Flimoe. Uważaj na niego. Jeśli zaprosi cię w swojej pracowni na
grzankę, nie idź.
- A kim jest ten dzieciak z lokami? - zapytał Teppic.
Wskazał chłopca, którym zajmowała się wyblakła z wyglądu kobieta.
Lizała chusteczkę i ścierała wyimaginowane ślady brudu z jego twarzy.
Kiedy skończyła, poprawiła mu kołnierzyk.
Chidder wyciągnął szyję.
- Och, po prostu nowy dzieciak - wyjaśnił. - Arthur jakiśtam.
Maminsynek, jak widzę. Nie przetrwa długo.
- Nie byłbym taki pewny. My też jesteśmy w pewnym sensie
maminsynkami, a przetrwaliśmy tysiące lat.
***
Szklany krążek wpadł do wnętrza i brzęknął o podłogę. Przez kilka minut
nie zabrzmiał żaden inny dźwięk. Potem nastąpiło cichutkie puknięcie
naczynia z oliwą. Cień, leżący na okiennym parapecie, cmentarzysku
much, okazał się ręką, z roślinną powolnością pełznącą w stronę haczyka.
Zgrzytnął metal i cale okno uchyliło się w trybologicznej ciszy.
Przez minutę czy dwie pełną kurzu przestrzeń wypełniała intensywna
nieobecność dźwięku, wywoływana przez kogoś poruszającego się z
najwyższą ostrożnością. Jeszcze raz trysnęła oliwa i szepnął metal, gdy
odsunął się rygiel klapy prowadzącej na dach.
Teppic czekał, aż dogoni go własny oddech, i w tej właśnie chwili
usłyszał dźwięk. Rozbrzmiewał gdzieś wśród białego szumu, na samej
granicy słyszalności, ale nie było wątpliwości co do jego źródła. Ktoś
czekał przy klapie i właśnie przycisnął ręką kawałek papieru, żeby nie
szeleścił na wietrze.
Dłoń Teppica porzuciła rygiel. Starannie dobierając drogę, chłopiec
przeszedł po brudnej podłodze i obmacując drewniane ściany, trafił na
drzwi. Tym razem nie ryzykował, ale odkorkował butelkę oliwy i odczekał,
aż bezgłośna kropla spadnie na zawiasy.
W chwilę później znalazł się po drugiej stronie. Szczur, spokojnie
patrolujący przewiewny korytarz, ledwie się powstrzymał od połknięcia
własnego języka, gdy Teppic przepłynął obok.
Na końcu były jeszcze jedne drzwi i labirynt zakurzonych magazynów.
Wreszcie znalazł schody. Ocenił, że jest o jakieś piętnaście sążni od klapy.
Po drodze nie zauważył przewodów kominowych. Nic nie powinno
przeszkadzać na dachu.
Przykucnął i wyjął zawiniątko z nożami - aksamitna czerń znaczyła
ciemniejszy prostokąt wśród mroku. Teppic wybrał numer pięć, nóż nie dla
każdego, ale skuteczny, jeśli się opanuje posługiwanie nim.
Wkrótce potem chłopiec wysunął głowę ponad krawędź dachu, z
15
Terry Pratchett - Piramidy
ramieniem odciągniętym w tył, lecz gotowym, by wyprostować się nagle w
skomplikowanym oddziaływaniu sil, które złożą się, wysyłając kilka uncji
stali w lot pośród nocy.
Mericet siedział przy klapie i spoglądał na swój notatnik. Wzrok Teppica
sięgnął podłużnego pomostu, opartego równo o parapet kilka stóp dalej.
Był pewien, że nie wydał żadnego dźwięku. Mógłby przysiąc, że
egzaminator usłyszał odgłos padającego na niego spojrzenia.
Starzec uniósł łysą głowę.
- Dziękuję, panie Teppic - powiedział. - Proszę kontynuować.
Teppic poczuł, że zimny pot występuje mu na skórę. Patrzył na pomost,
na egzaminatora, potem na nóż,
- Tak jest, sir - wykrztusił w końcu. W tych okolicznościach nie wydało
mu się to wystarczające. - Dziękuję panu, sir - dodał.
***
Na zawsze miał zapamiętać swoją pierwszą noc we wspólnej sypialni.
Była dostatecznie obszerna, by pomieścić osiemnastu chłopców Domu
Żmii, i dostatecznie pełna przeciągów, by zmieścić całe wielkie zewnętrze.
Jej projektant być może pamiętał o wygodzie, ale jedynie po to, żeby
unikać jej, kiedy tylko było to możliwe. W rezultacie zbudował
pomieszczenie, które mogło być zimniejsze niż powietrze na zewnątrz.
- Myślałem, że każdy dostanie własny pokój - mruknął Teppic. Chidder,
który zajął najmniej widoczne łóżko w całej lodówce, skinął mu głową.
- Później - obiecał. Położył się i syknął. - Jak myślisz, ostrzą te
sprężyny?
Teppic milczał. Łóżko było nawet wygodniejsze od tego, w którym sypiał
w domu. Rodzice, jako szlachetnie urodzeni, akceptowali dla swoich dzieci
warunki życia, jakie od ręki odrzuciłaby rodzina zubożałych komarów.
Wyciągnął się na cienkim materacu i przemyślał wydarzenia minionego
dnia. Wpisano go na listę skrytobójców, no dobrze, uczniów skrytobójców,
już ponad siedem godzin temu, a jak dotąd nie dali mu nawet noża do
ręki. Oczywiście, jutro też jest dzień...
Chidder pochylił się nad nim.
- Gdzie jest Arthur? - zapytał.
Teppic zerknął na sąsiednie łóżko. Na jego środku leżał smętnie mały
tobołek ubrań, ale nie było śladu właściciela.
- Myślisz, że uciekł? - zapytał, rozglądając się badawczo.
- To możliwe - zgodził się Chidder. - Często się zdarza. Wiesz,
maminsynek, pierwsza noc poza domem...
Drzwi sali otworzyły się wolno i Arthur wkroczył tyłem, ciągnąc za sobą
dużego i bardzo opornego kozła. Zwierzę opierało się gwałtownie przez
całą drogę między dwoma rzędami łóżek.
Chłopcy przyglądali się w milczeniu. Arthur przywiązał kozia do łóżka,
wysypał na koc zawartość tobołka, znalazł kilka czarnych świec, pęczek
ziół, łańcuch czaszek i kawałek kredy. Z zaczerwienioną twarzą i miną
człowieka, który uczyni to, co uważa za słuszne, choćby nie wiem co się
działo, wykreślił wokół łóżka podwójny krąg, uklęknął i wypełnił przestrzeń
16
Terry Pratchett - Piramidy
między dwiema liniami zestawem symboli okultystycznych - najbardziej
ponurym, jaki Teppic w życiu widział. Kiedy skończył, ustawił świece w
strategicznych punktach i zapalił je; płonęły nierówno i wydzielały zapach
sugerujący, że człowiek tak naprawdę wcale nie chce wiedzieć, z czego
zostały zrobione.
Potem wyciągnął krótki nóż z czerwoną rękojeścią, zbliżył się do kozła...
Poduszka trafiła go w głowę.
- A niech go! Pobożniś się znalazł!
Arthur wypuścił nóż i zalał się łzami. Chidder usiadł na łóżku.
- To ty, Cheesewright! - powiedział. - Widziałem. Cheesewright, chudy
chłopak o rudych włosach i twarzy, która była jednym wielkim piegiem,
rzucił mu gniewne spojrzenie.
- Tego już za wiele - oświadczył. - Zasnąć nie można od całej tej religii.
Przecież tylko małe dzieci odmawiają paciorek przed spaniem, a my tu
mamy się uczyć na skrytobójców...
- Mógłbyś uprzejmie się zamknąć, Cheesewright? - wrzasnął Chidder. Świat byłby lepszy, gdyby więcej ludzi odmawiało pacierz. Wiem, że sam
też nie modlę się tak często, jak powinienem...
Poduszka przerwała mu w pół słowa. Poderwał się z łóżka i wymachując
pięściami, skoczył na rudowłosego przeciwnika.
Gdy reszta chłopców otoczyła walczącą dwójkę, Teppic wyśliznął się
spod koca i podszedł do Arthura, który siedział na brzegu łóżka i szlochał.
Teppic poklepał go po ramieniu, uznając, że czynność ta powinna
dodawać ludziom otuchy.
- Nie masz się o co mazać, mały - rzucił szorstko.
- Ale... Ale zamazali mi wszystkie runy. Już za późno. A to znaczy, że
Wielki Orm przyjdzie tu nocą i nawinie moje wnętrzności na kij! i…
- Naprawdę?
- I wyssie mi oczy. Tak mówiła mama.
- O rany... - szepnął zafascynowany Teppic. - Naprawdę? Dobrze się złożyło, że zajął łóżko naprzeciw Arthura i teraz będzie miał
świetny widok. - A jaka to religia?
-Jesteśmy Ścisłymi Autoryzowanymi Ormitami - wyjaśnił Arthur. Wytarł
nos. - A ty nie masz boga?
- Ależ mam - odparł z wahaniem Teppic. - Z całą pewnością.
- Ale jakoś nie chcesz z nim rozmawiać.
- Nie mogę. -Teppic pokręcił głową. - Nie tutaj. Nie usłyszałby mnie.
- Mój bóg słyszy mnie, gdziekolwiek jestem - zapewnił z przekonaniem
Arthur.
- Cóż... Mój ma kłopoty, jeśli staniesz po przeciwnej stronie pokoju. To
bywa krępujące.
- Nie jesteś chyba Offlianinem? - spytał Arthur. Offler był Bogiem
Krokodylem i nie miał uszu.
- Nie.
- Więc jakiego boga czcisz?
- Trudno powiedzieć, że czczę - mruknął zakłopotany Teppic. - Nie
nazwałbym tego czcią. To znaczy owszem, jest w porządku. To mój ojciec,
17
Terry Pratchett - Piramidy
jeśli koniecznie chcesz wiedzieć.
Arthur szeroko otworzył zaczerwienione oczy.
- Jesteś synem boga? - wyszeptał.
- Tam, skąd pochodzę, wiąże się to z funkcją króla - tłumaczył
pospiesznie Teppic. - Nie jest to zbyt ciężka praca. Wiesz, to właściwie
kapłani kierują państwem. On tylko ma dopilnować, żeby co roku wylała
rzeka, i wiesz, służy Wielkiej Krowie Niebiańskiej Kopuły. Kiedyś służył.
- Wielkiej...
- Mojej matce - wyjaśnił Teppic. - To trochę krępujące.
- Czy poraża ludzi?
- Chyba nie. Nigdy o tym nie mówił.
Arthur wskazał ramę łóżka. W całym zamieszaniu kozioł przegryzł
sznurek i potruchtał za drzwi, obiecując sobie, że już na zawsze skończy z
religią.
- Będę miał straszne kłopoty - wyznał Arthur. - Pewnie nie mógłbyś
prosić ojca, żeby wytłumaczył wszystko Wielkiemu Ormowi?
- Może mu się uda - mruknął z powątpiewaniem Teppic. - I tak miałem
jutro pisać do domu.
- Wielki Orm przebywa zwykle w jednym z Niższych Piekieł, skąd
obserwuje wszystko, co robimy. A w każdym razie wszystko, co ja robię.
Zostaliśmy już tylko ja i mama, a ona nie robi nic, co warto by oglądać.
- Powiem mu o tym.
- Myślisz, że Wielki Orm przyjdzie dziś w nocy?
- Raczej nie. Poproszę ojca, żeby z nim porozmawiał i powiedział, żeby
nie przychodził.
Na drugim końcu sali Chidder klęczał Cheesewrightowi na plecach i
rytmicznie uderzał jego głową o podłogę.
- Powtórz to - rozkazał. - No już. To nic złego...
- To nic złego, że ktoś ma dość odwagi... Niech cię demony porwą,
Chidder, ty draniu...
- Nie słyszę cię, Cheesewright.
- Dość odwagi, żeby odmawiać pacierz przy wszystkich, ty zgniły...
- Dobrze. I nie zapominaj o tym.
Po zgaszeniu światła, Teppic leżał w łóżku i myślał o religii. Była to z
pewnością niezwykle skomplikowana kwestia.
Dolina Djel miała własnych, prywatnych bogów, nie mających nic
wspólnego z zewnętrznym światem. Jej mieszkańcy zawsze byli z tego
bardzo dumni. Bogowie - mądrzy i sprawiedliwi - kierowali życiem ludzi z
wprawą i talentem, co do tego nie było najmniejszych wątpliwości. Istniały
jednak zagadki.
Na przykład ojciec sprawiał, że słońce wschodziło, rzeka wylewała i tak
dalej. To podstawa, coś, co faraonowie robili od czasów Khufta, nie można
kwestionować czegoś tak oczywistego. Problem w tym, czy sprawiał, że
słońce wschodziło w Dolinie, czy wszędzie na świecie? Wschód słońca w
Dolinie wydawał się rozsądniejszym założeniem, w końcu ojcu lat nie
ubywało; trudno jednak sobie wyobrazić, że słońce wschodzi wszędzie,
tylko nie w Dolinie, co z kolei prowadziło do niepokojącego wniosku, że
18
Terry Pratchett - Piramidy
słońce by wzeszło, nawet gdyby ojciec o nim zapomniał, co
prawdopodobnie było zgodne z rzeczywistością. Teppic musiał przyznać,
że nigdy nie widział ojca zajmującego się wschodem słońca. Można by się
spodziewać przynajmniej stęknięcia z wysiłku tuż przed świtem. Ojciec
nigdy nie wstawał przed śniadaniem. A słońce wschodziło i tak.
Długo nie mógł zasnąć. Łóżko, cokolwiek by mówił Chidder, było za
miękkie, powietrze za zimne, a co najgorsze, niebo za oknami było za
ciemne. W domu rozjaśniałyby je flary nekropolii, bezgłośne płomienie niesamowite, ale też znajome i uspokajające. Jakby przodkowie spoglądali
na niego ponad rzeką. Teppic nie lubił ciemności. Następnego wieczoru
kolejny chłopiec z ich sali, pochodzący gdzieś z dalekiego wybrzeża, trochę
zawstydzony, próbował wsadzić jeszcze innego chłopca do wiklinowej
klatki, którą zrobił na zajęciach Rzemiosła, i podłożyć ogień. W dzień
później Snoxall, który miał łóżko przy drzwiach i pochodził z jakiegoś
małego państewka wśród lasów, pomalował się na zielono i poprosił o
ochotników, którzy by pozwolili owinąć swoje wnętrzności wokół drzewa.
W czwartek wybuchła niewielka wojna między czcicielami Bogini Matki w
jej aspekcie Księżyca, a jej czcicielami w aspekcie wielkiej grubej kobiety z
ogromnymi pośladkami. Wtedy interweniowali nauczyciele. Wyjaśnili, że
religia, choć to piękna rzecz, może doprowadzić za daleko.
***
Teppic podejrzewał, że niepunktualność jest niewybaczalna. Ale z
pewnością Mericet musi się zjawić w wieży pierwszy, a on sam szedł
najkrótszą trasą. Starzec nie mógł go przecież wyprzedzić. Nawiasem
mówiąc, nie mógł też pierwszy dobiec do pomostu nad zaułkiem... Na
pewno zdjął pomost przed spotkaniem, tłumaczył sobie Teppic, a potem
wspiął się na dach, kiedy ja wspinałem się po ścianie.
Nie wierzył w ani jedno słowo.
Przebiegł po szczycie dachu, uważając na obluzowane dachówki i linki
potykaczy. Wyobraźnia w każdym cieniu ukazywała mu przyczajone
postacie.
Przed nim wyrosła dzwonnica. Teppic przystanął, żeby ją obejrzeć.
Widział ją już tysiące razy i wspinał się na nią wielokrotnie, chociaż miała
najwyżej 1,8, mimo interesującego przejścia przez mosiężną kopułę na
szczycie. Była zwykłym elementem krajobrazu. Przez to teraz wydawała
się straszniejsza; wznosiła w górę swą krępą, groźną sylwetkę, dobrze
widoczną na tle szarego nieba.
Teppic zbliżał się teraz ostrożniej, ukosem po spadzistym dachu.
Przyszło mu do głowy, że tam, w górze, na kopule, są jego inicjały, a obok
inicjały Chiddy'ego i setek młodych skrytobójców, i że pozostaną tam,
choćby nawet zginął dziś w nocy. Ta myśl dodała mu otuchy. Tyle że nie
za bardzo.
Odwinął linę i bez trudu zarzucił ją na gzyms biegnący wokół wieży tuż
pod kopułą. Pociągnął i usłyszał cichy brzęk, gdy kotwiczka zaczepiła o
mur. Wtedy szarpnął z całej siły, opierając nogę o komin.
Nagle, bez żadnego dźwięku, część gzymsu poruszyła się i runęła w dół.
19
Terry Pratchett - Piramidy
Z trzaskiem uderzyła o dach i zsunęła się po dachówkach. Kolejną chwilę
ciszy przerwał odległy huk, gdy gzyms roztrzaskał się na ulicy.
Cisza zaległa nad dachami. Tam gdzie stał Teppic, jedynie bryza
poruszała rozgrzanym powietrzem.
Po kilku minutach wynurzył się z cienia komina; na ustach miał dziwny,
straszny uśmiech.
Nic, co mógłby wymyślić egzaminator, nie było nieuczciwe. Klienci
skrytobójcy mieli zwykle dość pieniędzy, żeby opłacić rozmaite pomysłowe
środki obronne, a nawet własnych skrytobójców5. Mericet nie próbował go
zabić; starał się tylko skłonić go, żeby sam się zabił.
Teppic zbliżył się do podstawy wieży i znalazł rynnę. Ku jego zdumieniu,
nie była pokryta maścią poślizgową, ale delikatnie badające powierzchnię
palce natrafiły na zatrute igły, pomalowane na czarno i przyklejone od
strony muru. Wyrwał je szczypcami i powąchał.
Destylowany nadymacz... Bardzo kosztowny i o zdumiewającym
działaniu. Teppic sięgnął do pasa po szklaną fiolkę i zebrał wszystkie igły,
jakie udało mu się znaleźć. Potem włożył wzmacniane rękawice i zaczął się
wspinać z prędkością ślimaka.
***
- Może się zdarzyć, że gdy przemierzacie miasto w prawowitej misji,
staniecie przeciwko kolegom z gildii, może nawet przeciwko jednemu z
dżentelmenów, z którymi teraz siedzicie w jednej ławce. Jest to
prawidłowe i... Co pan robi, panie Chidder? Nie, proszę nie mówić, chyba
wolę nie wiedzieć, proszę się zgłosić po lekcji... właściwe. Każdy, bez
żadnego wyjątku, ma prawo się bronić najlepiej, jak potrafi. Jednakże są
też inni wrogowie, którzy podążają za wami, i z nimi do walki nie jesteście
przygotowani... Kim oni są, panie Cheesewright?
Mericet odwrócił się od tablicy niczym sęp, który właśnie usłyszał jęk
konania, i wycelował kredę w Cheesewrighta. Chłopiec wytrzeszczył oczy.
- Gildia Złodziei, sir? - wykrztusił.
- Podejdź do tablicy, chłopcze.
Wśród chłopców krążyły powtarzane szeptem historie o tym, co Mericet
robił z marnymi uczniami. Historie te zawsze były niejasne, ale
przerażające. Klasa się odprężyła. Mericet zajmował się zwykle tylko jedną
ofiarą, więc teraz mieli tylko wyglądać na skupionych i bawić się pokazem.
Zaczerwieniony po uszy Cheesewright wstał i podreptał do tablicy.
Mistrz przyjrzał mu się uważnie.
- No tak - rzekł. - Oto mamy pana Cheesewrighta G., skradającego się
po skrzypiących dachach. Widzimy jego zdeterminowane uszy. Widzimy
stanowcze kolana.
Klasa zachichotała posłusznie. Cheesewright uśmiechnął się idiotycznie i
przewrócił oczami.
- Ale co to za złowieszcze postacie, idące za nim krok w krok?
Słucham... Ponieważ tak świetnie się pan bawi, panie Teppic, może zechce
5
Mówi się, że życie w Ankh-Morpork jest tanie. To, oczywiście, poważna pomyłka. Życie bywa czasem bardzo kosztowne; to
śmierć można dostać za darmo.
20
Terry Pratchett - Piramidy
pan to wyjaśnić panu Cheesewrightowi?
Teppic zamarł roześmiany.
Wzrok Mericeta wbijał się w niego. Jest jak Dios, najwyższy kapłan,
myślał Teppic. Nawet ojciec boi się Diosa.
Wiedział, co powinien teraz zrobić, ale niech go porwą demony, jeśli
zrobi. Powinien się przestraszyć.
- Złe przygotowanie - powiedział. - Niedbałość. Brak koncentracji. Brak
troski o narzędzia. Aha, i jeszcze nadmierna pewność siebie, sir.
Jeszcze przez chwilę Mericet patrzył mu w oczy, ale Teppic ćwiczył to z
pałacowymi kotami.
Wreszcie nauczyciel uśmiechnął się lekko - co nie miało nic wspólnego z
humorem - podrzucił kredę, złapał ją i stwierdził:
- Pan Teppic ma rację. Zwłaszcza w kwestii nadmiernej pewności siebie.
***
Trafił na gzyms prowadzący do zachęcająco otwartego okna. Na gzymsie
był olej i Teppic poświęcił kilka minut, by w szczeliny między kamieniami
wkręcić kilka małych haków. Potem ruszył dalej.
Bez wysiłku zawisł przy oknie i odczepił od pasa kilka metalowych
prętów. Były nagwintowane na końcach i po kilku sekundach szybkiej
pracy otrzymał z nich jeden, długi na jakieś trzy stopy. Na końcu
umocował małe lusterko.
Nie pokazało mu niczego prócz mroku. Zdjął je i ponowił próbę, tym
razem wsuwając w okno swój kaptur, do którego wcisnął rękawice, żeby
uzyskać efekt głowy, ostrożnie pojawiającej się na tle jaśniejszego nieba.
Był przekonany, że trafi go strzałka lub bełt, ale kaptur pozostał rozsądnie
nieatakowany.
Robiło się chłodno, choć noc była upalna. Czarny aksamit świetnie
wygląda, ale to właściwie wszystko, co można o nim powiedzieć.
Podniecenie i wysiłek oznaczały, że Teppic nosił teraz ze dwie kwarty
lepkiej cieczy.
Ruszył.
Na parapecie znalazł cienką czarną linkę, a na zsuwanej części okna
zębate ostrze. Wystarczyła chwila, by podeprzeć okno kolejnym prętem i
przeciąć linkę. Okno opadło o ułamek cala.
Teppic uśmiechnął się w ciemności.
Machnięcie dłuższym prętem ujawniło, że za oknem jest podłoga,
najwyraźniej wolna od przeszkód, a także linka na wysokości piersi. Teppic
umocował na pręcie mały haczyk, zaczepił linkę i pociągnął.
Zabrzmiało tępe stuknięcie bełtu z kuszy, wbijającego się w tynk.
Bryła gliny na końcu tego samego pręta, pchnięta delikatnie po
podłodze, zdradziła obecność licznych kolców. Teppic przyciągnął je i
obejrzał. Były miedziane. Gdyby użył magnesu, co jest standardową
techniką, na pewno by ich nie znalazł.
Zastanowił się. Miał ze sobą parę wsuwanych kapłanów. Potwornie
przeszkadzały w skradaniu się po pokoju, ale włożył je mimo wszystko
(kapłany to wzmacniane metalem kalosze; ratują skórę twoich butów, jak
21
Terry Pratchett - Piramidy
żartowali skrytobójcy). Mericet był w końcu specjalistą od trucizn.
Nadymacz! Jeśli namoczył w nim kolce, Teppic rozsmarowałby się po
ścianach. Nie musieliby go grzebać, wystarczyłoby malowanie6.
Zasady. Mericet musi przestrzegać zasad. Nie może po prostu zabić
Teppica bez ostrzeżenia. Musi mu pozwolić zabić się samemu, przez
nieuwagę lub nadmierną pewność siebie.
Zeskoczył lekko na podłogę w pokoju i poczekał, aż oczy przyzwyczają
się do ciemności. Kilka badawczych machnięć prętem nie wykryło dalszych
linek; coś cicho zgrzytnęło pod stopą - to kapłan zgniótł kolec.
- Kiedy tylko będzie pan gotów, panie Teppic.
Mericet stał w kącie. Coś notował - Teppic usłyszał cichy zgrzyt ołówka.
Starał się zapomnieć o egzaminatorze. Starał się myśleć.
Jakiś człowiek leżał na łóżku, całkowicie zakryty kocem.
To ostatni test. W tym pokoju wszystko się wyjaśnia. O tym nie
opowiadają studenci, którzy zdali. Tych, którzy nie zdali, i tak nie można
zapytać.
Myśli Teppica pędziły jak oszalałe. W takich chwilach niezbędne było
boskie przewodnictwo. Tato, dlaczego cię tu nie ma?
Zazdrościł kolegom, którzy wierzyli w bogów niedotykalnych, żyjących
na szczycie jakiejś góry. W takich to naprawdę można uwierzyć. Ale
bardzo trudno jest uwierzyć w boga, którego codziennie rano widuje się
przy śniadaniu.
Zdjął z ramienia kuszę i skręcił jej dobrze naoliwione części. Nie była to
najlepsza broń, ale skończyły mu się noże, a w ustach za bardzo zaschło,
żeby użyć dmuchawki.
Jakiś głos dobiegł z kąta. To Mericet obojętnie stukał się ołówkiem po
zębach.
Może to tylko manekin? Skąd może wiedzieć? Nie, to na pewno
prawdziwy człowiek. Słyszał takie historie... Może gdyby postukał go
prętem...
Potrząsnął głową, uniósł kuszę i wymierzył dokładnie.
- Kiedy tylko pan zechce, panie Teppic. To było to.
To tutaj przekonywali się, czy człowiek potrafi zabić. To właśnie to, o
czym starał się nie myśleć. Wiedział, że nie potrafi.
***
W oktodniowe popołudnia mieli zajęcia ze Skuteczności Politycznej z
lady T'malią, jedną z niewielu kobiet, które doszły w gildii do najwyższych
godności. W krainach wokół Okrągłego Morza na ogół zgadzano się, że
jednym ze sposobów na długie życie jest niespożywanie posiłków z tą
damą. Biżuteria na jednej tylko ręce zawierała dość trucizny, by
inhumować niewielkie miasteczko. T'malia była oszałamiająco piękna, tą
wyrachowaną urodą, którą uzyskuje się dzięki zespołowi utalentowanych
artystów, manikiurzystów, szminkarzy, gorseciarzy i krawców oraz
6
Nadymacz otrzymywany jest z głębinowej ryby najeżki, Singularis minutia gigantica, która odstrasza wrogów, nadymając się do
rozmiaru wielokrotnie przewyższającego normalny. Podany człowiekowi zmusza każdą komórkę ciała do próby zwiększenia objętości około 2000 razy. Efekt jest nieodmiennie śmiertelny i bardzo głośny.
22
Terry Pratchett - Piramidy
trzygodzinnej ciężkiej pracy każdego ranka. Kiedy szła, słychać było cichy
jęk fiszbinów poddanych niewiarygodnym naprężeniom.
Chłopcy uczyli się szybko. Gdy mówiła, nie patrzyli na jej figurę.
Obserwowali jej palce.
- Zatem - powiedziała - rozważmy sytuację przed stworzeniem gildii. W
tym mieście, a także w wielu innych miejscach cywilizacja utrzymuje się i
rozwija dzięki dynamicznej grze interesów między licznymi wielkimi i
potężnymi kartelami. W dniach przed powstaniem gildii próba zyskania
przewagi wśród tych konsorcjów nieodmiennie prowadziła do pożałowania
godnych kontrowersji, rozwiązywanych z tragicznymi konsekwencjami.
Miało to fatalny wpływ na wspólne dobro mieszkańców miasta.
Pamiętajcie, proszę, że gdzie rządzi nieład, tam upada handel. A jednak...
Przycisnęła dłonie do łona. Coś zatrzeszczało, jakby galeon walczył ze
szkwałem.
- W oczywisty sposób niezbędne były wyjątkowe, ale odpowiedzialne
metody łagodzenia nierozwiązywalnych konfliktów. Wtedy to nakreślono
podstawowe cele gildii. Jakimż błogosławieństwem!... - nagle uniesiony
głos wyrwał kilkudziesięciu młodych ludzi z rozmarzenia - ...było życie w
tamtych czasach, kiedy obywatele o niezłomnych zasadach moralnych
postanowili wykuć ostateczne narzędzie polityki, nie licząc wojny. Jakież
szczęście macie dzisiaj, ucząc się w gildii, która tak wiele wymaga w
dziedzinie manier, zachowania, postawy i sztuk ezoterycznych, a przy tym
ofiaruje wam władzę, zastrzeżoną niegdyś jedynie dla bogów. Świat
otwiera się przed wami niby mięczak...
W czasie przerwy, za stajnią, Chidder przetłumaczył większą część
wykładu.
- Wiem, co to znaczy Rozwiązywać z Tragicznymi Konsekwencjami oznajmił z wyższością Cheesewright. - To znaczy inhumować toporem.
- Wcale nie znaczy - zaprotestował Chidder.
- A skąd wiesz?
- Moja rodzina zajmuje się handlem od lat.
- Aha - mruknął Cheesewright. - handlem.
Chidder nie tłumaczył szczegółowo, o jaki handel mu chodzi. Miał jakiś
związek z przenoszeniem obiektów w różne miejsca i zaspokajaniem
potrzeb, ale jakich konkretnie obiektów i jakich potrzeb, nigdy właściwie
nie wyjaśnił.
Kiedy już przyłożył Cheesewrightowi, Chidder wyjaśnił, że Rozwiązywanie z Tragicznymi Konsekwencjami wymagało nie tylko inhumacji
ofiary - w możliwie dokładny sposób - ale także włączenia do procesu jej
wspólników i pracowników, terenu firmy, domu oraz sporej części okolicy.
Dzięki temu każdy od razu widział, że człowiek ów był bardzo nierozsądny
i zyskał sobie wrogów, którzy potrafią wpaść w wielki gniew.
- O rany - szepnął Arthur.
- To jeszcze nic - dodał Chidder. - Pewnej Nocy Strzeżenia Wiedźm mój
dziadek i jego dział księgowości udali się na konferencję z ludźmi ze
strony osiowej. Nigdy nie znaleziono piętnastu ciał. To bardzo
nieprzyjemne wypadki. Niepokoją ludzi interesu.
23
Terry Pratchett - Piramidy
- Wszystkich ludzi interesu, czy tylko tych, którzy spływają rzeką twarzą
w dół? - spytał Teppic.
- Właśnie o to chodzi. Lepiej już, żeby było jak teraz. - Chidder pokręcił
głową. - No wiecie: czysto. Dlatego właśnie ojciec powiedział, że
powinienem wstąpić do gildii. W dzisiejszych czasach trzeba pilnować
interesu i nie można całego czasu poświęcać na reklamę.
***
Koniec kuszy drżał lekko.
Teppicowi podobało się w szkole wszystko: wspinaczki, muzyka, rozległe
wykształcenie. Ale dręczyła go świadomość, że potem ma zabijać ludzi.
Nigdy jeszcze nikogo nie zabił.
Na tym rzecz polega, mówił sobie. Teraz wszyscy się dowiedzą, czy
potrafisz, ciebie nie wyłączając.
Jeśli teraz mi się nie uda, zginę.
W kącie Mericet zaczął mruczeć jakąś zniechęcającą melodyjkę.
Oto jest cena, jaką płaci gildia za swoje licencje. Pilnuje, żeby nie było
nieuważnych, nieprzekonanych czy też - jeśli można tak to określić morderczo nieskutecznych skrytobójców. Dlatego nigdy nie spotyka się
nikogo, kto oblał egzamin.
Ale nie wszyscy zdają. Tyle że się ich nie spotyka. Może pod tym kocem
leży jeden z nich, może nawet Chidder albo Snoxall czy którykolwiek z
chłopaków. Wszyscy dzisiaj zdawali egzamin. Może, jeśli zawiedzie, on
sam będzie tam leżał...
Teppic próbował zerknąć ma nieruchomą postać.
- Ehm... - chrząknął egzaminator.
Teppicowi zaschło w ustach. Panika wzbierała w gardle niczym kolacja
pijaka.
Zęby chciały dzwonić. Plecy przemarzały, ubranie zmieniło się w stos
mokrych łachmanów. Czas zwolnił.
Nie. Nie zrobi tego. Nagła decyzja trafiła go mocno niby cegła w
ciemnym zaułku, i niemal tak samo niespodziewanie. Nie dlatego, że
nienawidził gildii, czy nawet szczególnie nie lubił Mericeta. Ale w ten
sposób nikogo nie powinno się egzaminować. Nie wolno.
Postanowił nie zdać. I co może mu potem zrobić jeden starzec?
Ale obleje z klasą.
Odwrócił się do Mericeta, spojrzał spokojnie w oczy egzaminatora,
wyciągnął rękę z kuszą w jakimś nieokreślonym kierunku z prawej strony i
nacisnął spust.
Brzdęknęło metalicznie.
I stuknęło, kiedy strzała odbiła się od gwoździa w okiennym parapecie.
Mericet schylił się, kiedy świsnęła mu nad głową. Trafiła w pierścień
przytrzymujący pochodnię i przeleciała obok bladej twarzy Teppica.
Mruczała jak rozeźlony kot.
I stuknęła głucho, wbijając się w koc.
Potem cisza.
- Dziękuję panu, panie Teppic. Zechce pan zaczekać jeszcze chwilę...
24
Terry Pratchett - Piramidy
Bezgłośnie poruszając wargami, stary skrytobójca pochylił się nad
kartką. Chwycił ołówek, dyndający przy notesie na kawałku sznurka, i
postawił na papierze kilka nowych znaczków.
- Nie proszę, żeby odebrał pan go z mych rąk bezpośrednio -powiedział.
- Z tych czy innych powodów. Zostawię go na stoliku.
Nie był to szczególnie miły uśmiech; był cienki i wysuszony, a całe jego
ciepło już dawno się wygotowało. Ludzie zwykle uśmiechają się w taki
sposób, gdy mniej więcej od dwóch lat są martwi i leżą pod palącym
słońcem pustyni.
W każdym razie Mericet się starał.
Teppic nawet nie drgnął.
- Zdałem? - zapytał.
- Jak się wydaje, ten fakt właśnie nastąpił.
- Ale...
- Wie pan, jestem pewien, że nie wolno nam omawiać testu z uczniami.
Jednakże, całkiem prywatnie, muszę powiedzieć, że nie przemawiają do
mnie te nowomodne, kuglarskie techniki. Miłego dnia.
I Mericet wyszedł.
Teppic podbiegł do zakurzonego stołu przy drzwiach i zdumiony spojrzał
na dokument. Przyzwyczajenie kazało mu sięgnąć po szczypczyki i
podnieść go ostrożnie.
Był prawdziwy. Miał pieczęć gildii i nierówny zygzak, bez wątpienia
podpis Mericeta. Teppic znał dobrze ten podpis; widywał go często, zwykle
pod sprawdzianami, obok uwag typu „3/10. Zgłosić się po lekcjach".
Podszedł do figury na łóżku i ściągnął z niej koc.
***
Była już prawie pierwsza i w Ankh-Morpork dopiero zaczynała się noc.
Ciemność panowała nad dachami, w powietrznym świecie złodziei i
skrytobójców. W dole jednak miejskie życie toczyło się ulicami niczym fala
przypływu.
Teppic jak oszołomiony przeciskał się przez tłum. Ktokolwiek inny
próbowałby tego w mieście, sam by prosił o wycieczkę z przewodnikiem
na dno rzeki. On jednak miał na sobie czerń skrytobójców, więc tłum
automatycznie rozstępował się przed nim i zamykał za jego plecami.
Nawet kieszonkowcy trzymali się z daleka - nigdy nie wiadomo, na co
można trafić u skrytobójcy.
Chłopiec jak ślepiec przeszedł przez bramę Domu Gildii, usiadł na ławie z
czarnego marmuru i wsparł brodę na dłoni.
Jego życie dobiegło końca. Nie zastanawiał się, co zrobi potem. Nie śmiał
nawet wierzyć, że w ogóle będzie jakieś potem.
Ktoś klepnął go w ramię. Obejrzał się, a Chidder usiadł przy nim i bez
słowa zademonstrował kartkę różowego papieru.
- I już - rzucił po chwili.
- Też zdałeś?
Chidder uśmiechnął się.
- Bez problemów. Trafiłem do Nivora. Żadnych niespodzianek. Chociaż
25
Terry Pratchett - Piramidy
miałem trochę kłopotów przy Upadku Awaryjnym. Jak u ciebie?
- Co? Nie, w porządku. - Teppic starał się zapanować nad nerwami. - Nic
strasznego.
- Wiesz coś o reszcie?
-Nie.
Chidder oparł się wygodnie.
- Cheesewrightowi się uda - stwierdził swobodnie. - I młodemu
Arthurowi. Nie przypuszczam, żeby niektórzy z pozostałych dali radę.
Damy im dwadzieścia minut. Co ty na to?
Teppic zwrócił ku niemu udręczoną twarz.
- Chiddy. Ja...
- Co?
- Kiedy doszło do tego...
- To co się stało?
Teppic wbił wzrok w kamienie posadzki.
- Nic - mruknął.
- Miałeś szczęście - stwierdził Chidder. - Dostała ci się czysta, przyjemna
wycieczka po dachach. Ja miałem kanały, a potem przez wychodek do
Wieży Galanteryjników. Jak tylko tu wróciłem, musiałem się przebrać.
- Miałeś manekina, prawda? - upewnił się Teppic.
- Na bogów, a ty nie?
- Ale dali nam do zrozumienia, że to ktoś prawdziwy!
- Wyglądał jak prawdziwy, to fakt.
- Właśnie!
- No widzisz. I zdałeś. Nie ma sprawy.
- A nie zastanawiałeś się, kto to może leżeć pod kocem, kim jest i
dlaczego...
- Martwiłem się, że nie załatwię tego jak należy - przyznał Chidder. - Ale
zaraz pomyślałem: trudno, to już nie ode mnie zależy.
- Ale ja... - Teppic urwał. Co może zrobić? Tłumaczyć? Jakoś nie wydało
mu się to świetnym pomysłem. Kolega klepnął go w plecy.
- Nie przejmuj się - powiedział. - Zdaliśmy! Podniósł kciuk przyciśnięty
do dwóch palców prawej ręki, w starożytnym pozdrowieniu skrytobójców.
***
Kciuk przyciśnięty do palców i szczupła postać doktora Crucesa,
głównego wychowawcy, pochylona nad zaskoczonymi chłopcami. - Nie
mordujemy - mówił.
Miał cichy głos; doktor Cruces nigdy go nie podnosił, ale potrafił mu
nadać taką barwę i wysokość, że byłby słyszany nawet w czasie huraganu.
- Nie wykonujemy egzekucji. Nie dokonujemy masakr. Nigdy, możecie
być tego pewni, nigdy nie torturujemy. Nie mamy nic wspólnego ze
zbrodniami namiętności, nienawiścią czy rabunkiem. Inhumacja nie
sprawia
nam
przyjemności,
nie
zaspokaja
jakichś
tajemnych
wewnętrznych pragnień, nie daje władzy. Jej powodem nie jest
jakakolwiek wielka sprawa czy wiara. Zapewniam was, panowie, że
wszelkie te motywy są w najwyższym stopniu podejrzane. Spójrzcie w
26
Terry Pratchett - Piramidy
twarz człowieka, który zabiłby was dla wiary, a wasze nozdrza wypełni
zapach potworności. Wysłuchajcie przemowy ogłaszającej świętą wojnę, a
zapewniam was, że wasze uszy pochwycą brzęk łusek zła, szelest
monstrualnego ogona ciągniętego po czystości języka.
- Nie. Robimy to dla pieniędzy.
- A ponieważ my właśnie, lepiej niż inni, znamy wartość ludzkiego życia,
robimy to dla dużych pieniędzy.
- Nie ma bardziej czystych motywów, odrzućcie więc wszelkie pretensje.
- Nil mortifi, sine lucre. Pamiętajcie. Nie ma zabijania bez zapłaty.
Zastanowi! się chwilę.
- I zawsze wystawiajcie pokwitowanie - dodał.
***
- Czyli wszystko w porządku - podsumował Chidder. Teppic smętnie
pokiwał głową. Właśnie dlatego Chidder tak łatwo dawał się lubić: posiadał
godną pozazdroszczenia umiejętność niezastanawiania się poważnie nad
niczym, co robił.
Jakaś postać ostrożnie przekroczyła otwartą bramę7. Światło pochodni
na portierni błysnęło na jasnych lokach.
- Czyli wam obu się udało - odezwał się Arthur, nonszalancko machając
dyplomem.
Arthur zmienił się przez te siedem lat. Fakt, że Wielki Orm ciągle jakoś
nie zdołał wywrzeć organicznej zemsty za brak pobożności, wyleczył go ze
skłonności biegania z płaszczem naciągniętym na głowę. Drobna budowa
dawała mu przewagę w pewnych dziedzinach Sztuki, na przykład dobrze
się spisywał w wąskich tunelach. Wrodzona zdolność panowania nad
gwałtownymi odruchami wyszła na jaw pewnego dnia, gdy Fliemoe i jego
kumple uznali, że dobrze się zabawią, podrzucając nowych chłopców na
kocu. Pierwszego wybrali Arthura. Dziesięć sekund później dopiero
wspólnym wysiłkiem wszystkich obecnych w sypialni udało się
przytrzymać Arthura i oderwać mu palce od szczątków krzesła. Okazało
się, że jest on synem nieżyjącego Secundusa Interparesa, jednego z
najsłynniejszych skrytobójców w dziejach gildii. Synom poległych skrytobójców zawsze przysługuje stypendium. Owszem, czasami gildia dbała o
swoich członków.
Nikt nie miał wątpliwości co do wyniku egzaminu Arthura. Chłopiec
chodził na dodatkowe lekcje i miał pozwolenie na użycie naprawdę
skomplikowanych trucizn. Prawdopodobnie zamierzał zostać w gildii na
studiach doktoranckich.
Czekali we trójkę, dopóki dzwony nie wybiły godziny drugiej.
Zegarmistrzostwo nie było w Ankh-Morpork mechaniką nazbyt precyzyjną,
poza tym różne społeczności w mieście miały własne poglądy na to, z
czego się składa godzina, więc dzwony i gongi biły na wieżach przez dobre
pięć minut.
Kiedy stało się jasne, że miasto osiągnęło konsensus i zgodziło się, że
7
Brama Gildii Skrytobójców jest zawsze otwarta. Mówi się, że to dlatego, iż Śmierć nigdy nie zamyka interesu, ale prawdziwym
powodem jest to, że zawiasy zardzewiały przed wiekami i nikt jakoś nie postarał się ich oczyścić.
27
Terry Pratchett - Piramidy
jest już po drugiej, cała trójka przestała w milczeniu wpatrywać się we
własne buty.
- To by było tyle - mruknął Chidder.
- Biedny Cheesewright - dodał Arthur. - Tragiczna historia, jeśli się nad
nią zastanowić.
- Owszem. Był mi winien cztery peny - zgodził się Chidder. - Chodźcie.
Coś dla nas przygotowałem.
***
Król Teppicymon XXVII usiadł na łóżku i zasłonił rękami uszy, żeby
stłumić ryk morskich fal. Dziś były wyjątkowo hałaśliwe.
Zawsze huczały głośniej, kiedy czuł się nieswojo. Musiał się czymś zająć,
żeby uwolnić od nich swe myśli. Mógłby posłać po Ptraci, swoją ulubioną
podręczną. Była niezwykła. Jej śpiew zawsze dodawał mu otuchy. Życie
wydawało się piękniejsze, kiedy milkła.
Albo wschód słońca. Zawsze go pocieszał. Przyjemnie było siedzieć
opatulonym w koc na najwyższym dachu pałacu i patrzeć, jak mgły
unoszą się znad rzeki, a wokół rozlewa się złocista fala. Ogarniało go
wtedy miłe poczucie satysfakcji z dobrze wykonanej pracy. Choćby nawet
nie wiedział, w jaki sposób ją wykonuje...
Wstał z łóżka, wsunął sandały i wyszedł z sypialni na szeroki korytarz,
prowadzący do wielkich spiralnych schodów na dach. Kilka płonących
trzcinowych pochodni oświetlało posągi innych miejscowych bogów,
malowidła na ścianach, gdzie ruchliwe cienie odsłaniały stwory o psich
głowach, rybich ciałach i pajęczych ramionach.
Znał te postacie od zawsze. Bez nich jego dziecięce koszmary byłyby
całkiem nieukształtowane.
Morze... Morze widział tylko raz w życiu, jako chłopiec. Niewiele z niego
pamiętał - oprócz rozmiaru. I szumu. I mew.
Prześladowały go. Zdawało się, że dużo lepiej sobie wszystko
poukładały, te mewy. Chciałby powrócić kiedyś do tego świata jako jedna
z nich. Oczywiście, jako faraon nie miał na to żadnych szans. Faraonowie
nigdy nie wracają. Właściwie to nigdy nie odchodzą.
***
- Ale co to jest? - chciał wiedzieć Teppic.
- Spróbuj - zachęcił Chidder. - Tylko spróbuj. Druga okazja już ci się nie
trafi. - Nie wypada tego marnować - zgodził się uprzejmie Arthur, spoglądając na delikatny wzór na talerzu. - Co to takiego te czerwone?
- To rzodkiewki - wyjaśnił lekceważąco Chidder. - Nie one są tu ważne.
No, dalej.
Teppic sięgnął po drewniany widelec i nabił cienki jak papier płatek białej
ryby. Szef squishi obserwował go czujnie z miną ojca uczestniczącego w
pierwszych urodzinach syna. Podobnie, uświadomił sobie Teppic, jak
wszyscy obecni w restauracji.
Przeżuwał ostrożnie. Mięso było słonawe, lekko gumowe, z delikatnym
posmakiem kanału ściekowego.
28
Terry Pratchett - Piramidy
- Dobre?
Kilku gości zaczęło klaskać.
- Inne - przyznał Teppic. - Co to jest?
- Najeżka głębinowa. - wyjaśnił Chidder. - Ale spokojnie - dodał, gdy
Teppic stanowczo odłożył widelec. -Jest całkiem bezpieczna, pod
warunkiem że usunie się całkowicie żołądek, wątrobę i cały układ
trawienny. Dlatego jest taka droga. Przy najeżce głębinowej nie ma kogoś
takiego jak marny kucharz. To najdroższe danie na świecie; ludzie piszą o
nim poematy.
- Eksplozja smaku - mruknął Teppic, już opanowany.
Rybę musieli przyrządzić jak należy, w przeciwnym razie zostałby już w
tej restauracji jako tapeta.
Ostrożnie ukłuł widelcem krojone korzenie, zajmujące pozostałą część
talerza.
- A te co mogą mi zrobić? - zapytał.
- Jeśli nie przyrządza się ich dokładnie tak jak trzeba, przez sześć
tygodni katastrofalnie reagują z kwasami żołądkowymi - odparł Chidder. Przykro mi, ale pomyślałem, że powinniśmy uczcić egzamin najlepszym
jedzeniem, na jakie możemy sobie pozwolić.
- Rozumiem. Ryba z frytkami dla Prawdziwych Mężczyzn.
- Mają tu ocet? - wymamrotał Arthur z pełnymi ustami. - Trochę groszku
też by się przydało.
Za to wino było dobre, chociaż nie wyśmienite i nie pochodziło z jakiegoś
świetnego rocznika. Ale Teppic dowiedział się wreszcie, dlaczego przez
cały dzień bolała go głowa.
Było to zjawisko prekaca. Chidder kupił cztery butelki pozornie całkiem
zwykłego białego wina. Kosztowało tak dużo, gdyż winogrona, z których je
zrobiono, nie zostały jeszcze zasadzone8.
***
Światło na Dysku porusza się wolno i leniwie. Nigdzie się nie spieszy. Po
co? Przy prędkości światła wszystko jest tym samym miejscem. Król
Teppicymon XXVII obserwował złocisty dysk płynący ponad krawędzią
świata. Klucz żurawi wystartował znad spowitej w mgły rzeki.
Ciąży na mnie odpowiedzialność, powiedział do siebie. Nikt mu przecież
nie wyjaśnił, jak można sprawić, żeby słońce wschodziło, rzeka wylewała i
zboże rosło. Skąd mogliby wiedzieć? Przecież to on był bogiem. Powinien
sam się orientować. Ale się nie orientował, więc szedł tylko przez życie z
nadzieją, że wszystko będzie działać jak należy. I to chyba wystarczyło.
Problem w tym, że gdyby nie działało, nie wiedziałby dlaczego. Wciąż
nawiedzał go koszmar: Dios, najwyższy kapłan, budzi go rankiem, tyle że
to wcale nie ranek, oczywiście, i wszystkie światła w pałacu płoną, a
8
Niedoletnie wino powstaje z winogron należących do specyficznej odmiany flory - roślin zeszłorocznych - rosnącej tylko w silnym
polu magicznym. Normalne rośliny rosną po zasadzeniu, natomiast rośliny zeszłoroczne odwrotnie. I chociaż niedoletnie wino
wywołuje oszołomienie tak jak zwykłe, jednak jego działanie na system trawienny wywołuje niezwykłą reakcję, której skutkiem jest
przesunięcie nieuniknionego kaca w przeszłość, do punktu o kilka godzin poprzedzającego moment wypicia wina. Stąd zresztą
wzięło się powiedzenie „przez cierpienie do gwiazd".
29
Terry Pratchett - Piramidy
gniewny tłum pomrukuje w rozjaśnianej blaskiem gwiazd ciemności, i
wszyscy patrzą na niego wyczekująco...
A on może tylko powiedzieć: „Przykro mi".
To go przerażało. Jakże łatwo mógł sobie wyobrazić lód skuwający
rzekę, szron pokrywający palmy i łamiący liście (które pękają na kawałki
przy uderzeniu o zamarzniętą ziemię), ptaki spadające bez życia z nieba...
Padł na niego cień. Spojrzał zamglonymi od łez oczami na szary i pusty
horyzont. W przerażeniu otworzył usta.
Wstał, odrzucił koc i błagalnie wzniósł ręce. Ale słońce zniknęło. Był
bogiem, to było jego zadanie, jedyna rzecz, dla której żył na świecie.
Zawiódł swój lud.
Słyszał w duchu gniewne okrzyki tłumu; wściekły ryk wypełniał umysł,
aż jego rytm stał się równy, znajomy, dotarł do punktu, kiedy już nie
przygniatał, ale pociągał go do siebie, w słoną błękitną pustynię, gdzie
zawsze świeci słońce i gdzie smukłe kształty przemykają po niebie.
Faraon stanął na palcach, odchylił głowę, rozpostarł skrzydła. I skoczył.
Wznosząc się w niebo, ze zdziwieniem usłyszał za sobą głuche
uderzenie. A słońce wynurzyło się zza chmur.
Później faraon był w związku z tym bardzo zakłopotany.
***
Trzech świeżo upieczonych skrytobójców zataczało się na ulicy, wciąż na
granicy upadku, ale nigdy jakoś jej nie przekraczając. Próbowali śpiewać
„Laska maga ma na czubku gałkę" równo, a przynajmniej w tej samej
tonacji.
- I wielka jess i krągła, i waży trzy... - zawodził Chidder. - Do licha, w co
wdepnąłem?
- Ktoś wie, gdzie jesteśmy? - zapytał Arthur.
- My... szliśmy do Domu Gildii - odparł Teppic. - Tyle że... Musieliśmy
chyba źle skręcić, bo przed nami jest rzeka. Czuję ją. Czujność przebiła się
przez alkoholowy pancerz Arthura.
- O tej porze nocy można tu spotkać niepse... niepie... groźnych ludzi oznajmił.
- Tajest - odparł z satysfakcją Chidder. - Nas. I mamy na to papier.
Zdaliśmy egzamin i w ogóle. Chciałbym zobaczyć takiego, który by z nami
zaczął.
- Właśnie - potwierdził Teppic, pochylając się ku niemu w poszukiwaniu
swego rodzaju oparcia. - Rozprujemy ich od tego, jakmutam, do cosia.
- Otóż to.
Niepewnym krokiem wkroczyli na Mosiężny Most.
Tymczasem istotnie niebezpieczni ludzie czaili się w mroku przedświtu.
Obecnie znajdowali się o dwadzieścia kroków za trójką przyjaciół.
Złożony system przestępczych gildii nie uczynił Ankh-Morpork miastem
bezpieczniejszym, a raczej zracjonalizował zagrożenie i zagwarantował mu
stabilne i trwałe podstawy. Najważniejsze gildie pilnowały porządku na
ulicach bardziej stanowczo i na pewno bardziej skutecznie, niż
kiedykolwiek udało się to straży miejskiej. Faktem jest, że każdy
30
Terry Pratchett - Piramidy
niezależny i nielicencjonowany złodziej, schwytany przez Gildię Złodziei,
szybko
trafiał
do
aresztu
w
celu
przeprowadzenia
wywiadu
9
środowiskowego i zbicia kolan gwoździami razem . Jednakże zawsze
znajdzie się kilka niespokojnych duchów, które wolą niepewne życie poza
bezprawiem. Pięciu mężczyzn pasujących do tego opisu zbliżało się czujnie
do trójki przyjaciół, by zaproponować im ofertę specjalną tego tygodnia:
poderżnięcie gardła, rabunek i pogrzeb w rzecznym mule do wyboru.
Ludzie na ogół schodzą skrytobójcom z drogi, ze względu na
instynktowne przekonanie, iż zabijanie ludzi za wielkie kwoty pieniędzy nie
cieszy się aprobatą bogów (którzy na ogół wolą, by ludzie byli zabijani za
niewielkie sumy albo całkiem za darmo) i może doprowadzić do chaosu
czy dnia sądu. Bogowie głęboko wierzą w sprawiedliwość, w każdym razie
sprawiedliwość dotyczącą istot ludzkich, i niekiedy wymierzają ją tak
entuzjastycznie, że ludzie oddaleni o całe mile zmieniają się w butelki.
Jednakże czerń skrytobójców nie wszystkich przeraża, a w pewnych
warstwach społeczeństwa zabicie skrytobójcy jest powodem do chwały.
Podobnie jak w kulkach wygranie od mistrza jego zapasu.
Ogólnie rzecz biorąc, po deskach Mosiężnego Mostu zataczała się trójka
pijanych jak bele skrytobójców. Ludzie podążający za nimi zamierzali
zmienić ich w skrytobójców martwych jak kłody.
Chiddera zniosło na jednego z heraldycznych hipopotamów10, stojących
szeregiem na brzegu mostu od strony morza. Odbił się i zawisł na
balustradzie.
- Niedobrze mi - poinformował.
- Nie krępuj się - zachęcił go Arthur. - Po to przecież są rzeki.
Teppic westchnął. Czuł przywiązanie do rzek, które - jego zdaniem zostały stworzone, by mieć na wierzchu lilie wodne, a krokodyle w głębi.
Ankh zawsze budziła w nim przygnębienie, ponieważ włożona do niej lilia
wodna na pewno by się rozpuściła. Ankh zbierała ścieki z rozległych
piaszczystych równin, sięgających aż do Ramtopów, a kiedy docierała do
Ankh-Morpork (milion mieszkańców), można było ją nazwać płynną tylko
dlatego, że poruszała się szybciej niż grunt wokół niej. Gdyby Chidder do
niej zwymiotował, stałaby się pewnie minimalnie czyściejsza.
Spojrzał na cienką strużkę sączącą się między filarami mostu, po czym
skierował wzrok ku szaremu horyzontowi.
- Słońce wschodzi - oznajmił.
- Nie pamiętam, żebym jadł coś takiego - wybełkotał Chidder.
Teppic odstąpił o krok, a nóż przemknął tuż koło jego nosa i wbił się w
pośladek najbliższego hipopotama.
Pięć postaci wynurzyło się z mgły. Trzej skrytobójcy instynktownie
9
Kiedy Gildia Złodziei w Roku Agresywnego Leniwca ogłosiła strajk generalny, liczba przestępstw wzrosła dwukrotnie.
Jedna z dwóch** legend o powstaniu Ankh-Morpork mówi, że dwaj osieroceni bracia, którzy zbudowali miasto, zostali
odnalezieni i wykarmieni przez hipopotama (dosł. orjeple, choć niektórzy historycy uważają, że chodzi o błędne tłumaczenie słowa
orejaple, oznaczającego rodzaj przeszklonej szafki, w której trzyma się drinki). Osiem heraldycznych hipopotamów stoi szeregiem
na moście, głowami w stronę morza. Mówi się, że jeśli kiedykolwiek zagrozi miastu niebezpieczeństwo, uciekną.
** Druga legenda, zwykle pomijana przez mieszkańców, mówi, że w jeszcze dawniejszych czasach, aby przetrwać zesłany przez
bogów potop, grupa mędrców zbudowała ogromną łódź. Zabrali do niej po parze każdego gatunku zwierząt żyjących wówczas na
Dysku. Po kilku tygodniach zwały nawozu zaczęły grozić zatopieniem łodzi. Mędrcy - tak głosi legenda - przechylili ją na burtę i
nazwali to miejsce Ankh-Morpork.
10
31
Terry Pratchett - Piramidy
zbliżyli się do siebie.
- Podejdźcie do mnie, a pożałujecie - jęknął Chidder. - Rachunek z pralni
będzie potworny.
- No, no... Co my tu mamy? - rzucił główny rabuś. Są to słowa, jakie
zwykle wypowiada się w podobnych okolicznościach.
- Jesteście z Gildii Złodziei, prawda? - zapytał Arthur.
- Nie - odparł herszt. -Jesteśmy niewielką, niereprezentatywną
mniejszością, która psuje pozostałym dobre imię. Oddajcie nam, co macie
cennego i broń, jeśli można. Oczywiście, w niczym nie zmieni to rezultatu,
ale grabienie trupów jest nieprzyjemne i poniżające.
- Moglibyśmy się na nich rzucić - zauważył niepewnie Teppic.
- Nie licz na mnie - rzekł Arthur. - Nie dałbym rady znaleźć własnego
tyłka, nawet z atlasem w ręku.
- Pożałujecie, jak zwymiotuję - dodał Chidder.
Teppic pamiętał o nożach ukrytych w rękawach. I o doprawdy
minimalnej szansie, że zdąży chwycić któryś z nich na czas, by jeszcze
nim rzucić.
W takich chwilach niezwykle istotna jest pociecha religijna. Odwrócił się i
spojrzał na słońce, które właśnie wyłoniło się zza chmur.
Pośrodku dostrzegł maleńki czarny punkcik.
***
Zmarły król Teppicymon XXVII otworzył oczy. - Latałem - wyszeptał. Pamiętam, że miałem skrzydła. Co ja tutaj robię? Spróbował wstać. Przez
chwilę odczuwał ciężar, który nagle zniknął, i wtedy niemal bez wysiłku
stanął. Spojrzał w dół, by sprawdzić, co wywołało taki efekt.
- Ojej - powiedział.
Kultura rzecznego królestwa miała wiele do powiedzenia na temat
śmierci i tego, co dzieje się później. Co więcej, miała bardzo mało do
powiedzenia o życiu, uznając je za coś w rodzaju nieprzyjemnego
preludium głównego spektaklu, przez które trzeba przejść jak najszybciej i
tak uprzejmie, jak to tylko możliwe. Dlatego też faraon szybko doszedł do
wniosku, że jest martwy. Podstawową przesłanką był widok własnego
okaleczonego ciała na piasku.
Wszystko okrywała szarość. Okolica wyglądała widmowo, jakby mógł
przez nią przejść na wylot.
Oczywiście, pomyślał. Prawdopodobnie mogę. Zatarł odpowiedniki rąk.
To jest to, pomyślał. Teraz dopiero będzie ciekawie; teraz zacznę
prawdziwe życie.
DZIEŃ DOBRY, odezwał się głos za jego plecami. Król odwrócił się.
- Witam - powiedział. - Ty pewnie jesteś... ŚMIERĆ, wyjaśnił Śmierć.
Król był wyraźnie zdziwiony.
- Zawsze sądziłem, że Śmierć przybywa jako ogromny trójgłowy
skarabeusz.
Śmierć wzruszył ramionami. TERAZ JUŻ WIESZ.
- Co to jest, co trzymasz w ręce? TO? TO KOSA.
- Dziwny przedmiot, prawda? Myślałem, że Śmierć nosi Bicz Łaski i
32
Terry Pratchett - Piramidy
Rwący Hak Sprawiedliwości.
Śmierć wyglądał, jakby się nad tym zastanawiał. W CZYM? zapytał.
- Słucham?
NADAL MOWA O GIGANTYCZNYM ŻUKU?
- Aha. W czułkach, jak przypuszczam. Chociaż zdaje mi się, że na
którymś z fresków w pałacu miał ręce. - Król zawahał się. - Głupio to
brzmi, kiedy się o tym opowiada. Niby jak, wielki żuk z rękami? I głową
ibisa, o ile sobie przypominam.
Śmierć westchnął. Nie był istotą Czasu, zatem przeszłość i przyszłość
stanowiły dla niego jedno, jednak w pewnym okresie starał się pojawiać w
takiej formie, jakiej oczekiwał klient. Nie szło mu łatwo, gdyż nie dało się
ustalić, czego klient oczekuje, dopóki nie umarł. W końcu Śmierć
zdecydował, że ponieważ i tak nikt nie oczekuje własnego zgonu, równie
dobrze można się trzymać wygodnego czarnego płaszcza z kapturem eleganckiego, znajomego i przyjmowanego wszędzie, jak najlepsze karty
kredytowe.
- Zresztą mniejsza z tym - zakończył faraon. - Musimy już iść, jak
sądzę. DOKĄD?
- Nie wiesz?
MAM TU JEDYNIE DOPILNOWAĆ, BYŚ UMARŁ W WYZNACZONYM
CZASIE. CO DALEJ, TO JUŻ TWOJA SPRAWA.
- No tak... - Król odruchowo poskrobał się w podbródek. -Pewnie muszę
zaczekać, aż zakończą przygotowania i tak dalej. Zmumifikują mnie. I
zbudują tę przeklętą piramidę. Hm... Czy mam tkwić tutaj i czekać na to
wszystko?
TAK PRZYPUSZCZAM.
Śmierć pstryknął palcami. Wspaniały biały rumak przerwał skubanie
jakichś liści w ogrodzie i podbiegł truchtem.
- Aha. No cóż, najwyżej będę patrzył w drugą stronę. Wiesz, najpierw
wyciągają człowiekowi wszystkie miękkie części.
Niewielka zmarszczka pojawiła mu się na czole. Sprawy, które za życia
uważał za bardzo rozsądne, teraz wydawały się nieco podejrzane.
- To w celu zachowania ciała, żeby mogło zacząć nowe życie w Świecie
Zmarłych - dodał, nieco oszołomiony. - A potem owijają cię bandażami.
Przynajmniej to wydaje się logiczne.
Potarł nos.
- Ale później wkładają ci do piramidy całe to jedzenie i picie... Trochę
bez sensu, mam wrażenie.
A GDZIE WTEDY ZNAJDUJĄ SIĘ ORGANY WEWNĘTRZNE?
- I to jest najzabawniejsze. Są w dzbanach w sąsiedniej komorze. - W
głosie króla zabrzmiało zwątpienie. - Do piramidy taty włożyliśmy nawet
wściekle wielki model powozu. - Zmarszczył czoło. -Solidne drewno dodał, na wpół do siebie. - Cały pozłacany. I czternaście drewnianych
wołów, żeby go ciągnęły. A potem przywaliliśmy wejście strasznie ciężkim
kamieniem...
Spróbował się zastanowić i odkrył, że to zaskakująco łatwe. Chłodną,
czystą strugą wlewały się do umysłu nowe idee. Dotyczyły gry światła na
33
Terry Pratchett - Piramidy
kamieniach, głębokiego błękitu nieba, niezliczonych możliwości, jakie
proponował rozciągający się wokół świat. Teraz, kiedy nie miał już ciała,
nękającego swoimi potrzebami, ów świat wydawał się pełen
niespodzianek. Niestety, jedną z pierwszych był fakt, że większość z tego,
co uważał za prawdę, teraz było tak pewne i niezmienne jak gaz bagienny.
A także wiedza, że teraz kiedy mógł wreszcie tym światem się cieszyć,
miał zostać pochowany w piramidzie.
Kiedy człowiek umiera, po pierwsze traci życie. A zaraz potem złudzenia.
WIDZĘ, ŻE MASZ WIELE DO PRZEMYŚLENIA, zauważył Śmierć,
wskakując na siodło. A TERAZ, JEŚLI POZWOLISZ...
- Zaczekaj chwilę! TAK?
- Kiedy... kiedy spadałem, mógłbym przysiąc, że latam. NATURALNIE
BOSKA CZĘŚĆ CIEBIE LATAŁA. TY SAM JESTEŚ TERAZ W PEŁNI
ŚMIERTELNIKIEM.
- Śmiertelnikiem?
MOŻESZ MI WIERZYĆ. ZNAM SIĘ NA TYM.
- Hm... Słuchaj, jest jeszcze kilka pytań...
ZAWSZE JEST. PRZYKRO MI.
Śmierć uderzył konia piętami i zniknął.
Król został sam. Po chwili kilku służących przybiegło wzdłuż muru
pałacu. Zwolnili, widząc ciało, i podeszli bardzo ostrożnie.
- Czy dobrze się czujesz, o wysadzany klejnotami władco słońca? odezwał się jeden z nich.
- Nie, wcale nie - burknął król, którego podstawowe przekonania na
temat wszechświata doznały właśnie poważnego wstrząsu, a to nikomu nie
poprawia nastroju. - W tej chwili jestem akurat martwy. Zadziwiające,
nieprawdaż - dodał z goryczą.
- Czy nas słyszysz, o boski stwórco poranka? - zapytał drugi służący,
podchodząc bliżej.
- Właśnie spadłem na głowę ze stustopowego muru! - wrzasnął król.
- On nas chyba nie słyszy, Jahmecie - doszedł do wniosku jeszcze inny.
- Słuchajcie - powiedział król, którego niecierpliwości dorównywała
jedynie całkowita niezdolność służących do usłyszenia choćby jednego
słowa. - Musicie odszukać mojego syna i przekazać mu, żeby dał sobie
spokój z piramidą, przynajmniej dopóki sobie tego nie przemyślę. W całym
tym systemie życia po śmierci jest jedna czy dwie kwestie, które wydają
się wzajemnie sprzeczne i...
- Może krzyknę? - zaproponował Jahmet.
- Nie sądzę, żebyś zdołał krzyknąć tak głośno. Myślę, że on nie żyje.
Jahmet spojrzał z uwagą na sztywniejące zwłoki.
- Niech to piekło... - rzucił po chwili. - To znaczy, że jutro demony
wzięły.
***
Słońce, nieświadome faktu, że to jego ostatnie wystąpienie, nadal
płynęło swobodnie ponad krawędzią świata. A od strony jego tarczy,
34
Terry Pratchett - Piramidy
szybciej niż powinien latać porządny ptak, mewa frunęła do AnkhMorpork, do Mosiężnego Mostu i ośmiu nieruchomych postaci, do jednej
zapatrzonej twarzy...
Mewy spotykało się w Ankh-Morpork dość często. Ta jednak, przelatując
nad grupą, wydala jeden długi, gardłowy krzyk. Słysząc go, trzej rabusie
wypuścili noże. Nic, co nosi pióra, nie powinno być zdolne do takich
głosów. Ten dźwięk miał w sobie pazury.
Ptak zatoczył ciasny krąg, zatrzepotał skrzydłami i przysiadł na
poręcznym drewnianym hipopotamie, skąd obłąkanymi, czerwonymi
oczkami spoglądał na całą grupę.
Herszt bandytów oderwał od mewy zafascynowany wzrok akurat na
czas, by usłyszeć Arthura.
- To jest nóż do rzutów numer dwa. Moja celność przy rzutach nożem
sięga dziewięćdziesięciu sześciu procent. Które oko nie jest ci potrzebne?
Herszt spojrzał na niego. Co do pozostałych młodych skrytobójców, to
jeden wciąż wpatrywał się w ptaka, a drugi pracowicie i głośno
wymiotował do rzeki.
- Jesteś tylko jeden - powiedział herszt. - A nas jest pięciu.
- Ale już niedługo będzie was czterech - odparł Arthur.
Powoli, jak w oszołomieniu, Teppic wyciągnął rękę. Z normalną mewą
efektem byłaby strata kciuka, ale to ptaszysko wskoczyło mu na palec z
wyniosłą miną właściciela wracającego na starą plantację.
Ten fakt zaniepokoił złodziei jeszcze bardziej. Uśmiech Arthura też nie
poprawiał im nastroju.
- Ładny ptaszek - stwierdził herszt, bezsensownie wesołym tonem
człowieka głęboko zatroskanego.
Teppic jak we śnie gładził głowę ptaka.
- Myślę, że jeśli sobie pójdziecie, będzie to świetny pomysł -poradził
Arthur.
Mewa przeniosła się Teppicowi na nadgarstek. Ściskając przegub łapami
z błoną pławną i rozkładając skrzydła dla zachowania równowagi, powinna
wyglądać zabawnie. Ale nie; sprawiała wrażenie wypełnionej ukrytą mocą,
jakby była orłem incognito. Kiedy otworzyła dziób, odsłaniając śmiesznie
fioletowy język, można było wyczytać w tym sugestię, że potrafi o wiele
więcej, niż tylko zagrozić pozostawionej na plaży kanapce z pomidorem.
- To czary? - zapytał jeden z rabusiów, ale koledzy szybko go uciszyli.
- To już pójdziemy - oznajmił herszt. - Przepraszam za nieporozumienie...
Teppic rzucił mu ciepły, roztargniony uśmiech.
I wtedy wszyscy usłyszeli cichy, narastający dźwięk. Sześć par oczu
zwróciło się w dół. Chidder już wcześniej zajął właściwą pozycję.
Pod nimi, sunąc mrocznie po wyschniętym błocie, wzbierała Ankh.
***
Dios, premier i najwyższy spośród najwyższych kapłanów, nie był
człowiekiem z natury religijnym. U najwyższego kapłana nie jest to cecha
pożądana - wpływa na oceny i czyni człowieka mało stanowczym. Niech
35
Terry Pratchett - Piramidy
tylko zacznie wierzyć w różne rzeczy, a całe rządy zmieniają się w farsę.
Nie znaczy to, że miał coś przeciwko wierze. Ludzie potrzebują wiary w
bogów, choćby dlatego, że tak trudno jest wierzyć w ludzi. Bogowie są
niezbędni. Wymagał tylko, żeby trzymali się z daleka i pozwolili mu działać
po swojemu.
Trzeba przyznać, że wyglądał odpowiednio do swojej roli. Jeśli geny
uznały za stosowne dać komuś wysoki wzrost, łysą głowę i nos, którym
można kuć skały, z pewnością miały w tym jakiś określony cel.
Instynktownie nie ufał ludziom, którym religia przychodziła zbyt łatwo.
Religijni z natury, uważał, są chwiejni, skłonni do wędrówek po pustyni i
doznawania objawień -jakby bogowie zniżali się do takich aktów. Tacy
ludzie niczego nie potrafią zrobić porządnie. Przychodzi im na przykład do
głowy, że rytuały nie są ważne. Albo że można rozmawiać z bogami
bezpośrednio. Dios wiedział -miał tę nieugiętą, niezmienną pewność - że
bogowie Djelibeybi lubią rytuały, tak jak wszyscy. W końcu bóg przeciwny
rytuałom byłby jak ryba przeciwna wodzie.
Dios siedział na stopniach tronu z laską na kolanach i przekazywał
rozkazy króla. Fakt, że aktualnie nie były wydawane przez króla, nie
stanowił problemu. Dios był najwyższym kapłanem przez... tak, przez
więcej lat, niż chciał pamiętać. Wiedział doskonale, jakie rozkazy może
wydawać rozsądny król. I je przekazywał.
W każdym razie na tronie leżało Oblicze Słońca, a to najważniejsze.
Oblicze Słońca było wykutą ze złota, osłaniającą całą głowę maską,
noszoną przez władców podczas publicznych wystąpień. Miała wyraz według bluźnierców - dobrodusznego lenistwa. Od tysięcy lat
symbolizowała władzę Djelibeybi. Z jej powodu bardzo trudno było
odróżnić jednego króla od drugiego.
Ten fakt także był niezwykle symboliczny, chociaż nikt już nie pamiętał,
co symbolizuje.
W Starym Państwie istniało wiele takich zjawisk. Na przykład laska,
którą Dios trzymał na kolanach, ze swoimi wyjątkowo symbolicznymi
wężami, zwiniętymi symbolicznie wokół alegorycznego kija do poganiania
wielbłądów. Ludzie wierzyli, że daje ona najwyższym kapłanom władzę
nad bogami i umarłymi, ale była to prawdopodobnie metafora, to znaczy
kłamstwo.
Dios zmienił pozycję.
- Czy przeprowadzono króla do Komnaty Wyjścia? - zapytał. Stojący
kręgiem niżsi kapłani skinęli głowami.
- Bardzo dobrze. Czy budowniczy piramid otrzymał już instrukcje?
Wystąpił Hoot Koomi, najwyższy kapłan Khefina o Dwóch Twarzach,
Boga Bram.
- Pozwoliłem sobie dopilnować tego osobiście, o Diosie - wyszeptał.
Dios zabębnił palcami po lasce.
- Tak. Nie wątpię, że sobie pozwoliłeś.
Stan kapłański oczekiwał powszechnie, że Koomi zostanie następcą
Diosa, gdyby Dios naprawdę umarł, chociaż czekanie na jego śmierć nigdy
nie było satysfakcjonującym zajęciem. Jedyna opinia przeciwna pochodziła
36
Terry Pratchett - Piramidy
od samego Diosa, który - gdyby miał przyjaciół - wyjawiłby im pewne
warunki, jakie musiałyby być spełnione wcześniej, na przykład kaktusy
rosnące na rękach, latające świnie i on, Dios, widziany osobiście w Piekle.
Zapewne dodałby także, że jedyną różnicą między Koomim a świętym
krokodylem jest zasadnicza uczciwość celów krokodyla.
- Bardzo dobrze - powiedział Dios.
- Jeśli wolno mi przypomnieć waszej eminencji... - odezwał się znowu
Koomi.
Twarze pozostałych kapłanów były przyjemnie bez wyrazu.
- Słucham, Koomi.
- Książę, o Diosie. Czy został wezwany?
- Nie.
- Więc skąd będzie wiedział?
- Będzie wiedział - rzekł stanowczo Dios.
- Jakże się to stanie?
- Będzie wiedział. A teraz jesteście wolni. Idźcie, zajmijcie się swoimi
bogami.
Wyszli pospiesznie, pozostawiając samotnego Diosa na stopniu tronu.
Zajmował tę pozycję od tak dawna, że wyżłobił nawet wgłębienie w
kamieniu. Pasował do niego doskonale.
Oczywiście, że książę się dowie. To właśnie jest porządek rzeczy.
Ale w zakamarkach umysłu, wyżłobionych głęboko przez lata rytuałów i
przestrzegania tradycji, Dios dostrzegł pewien niepokój. Nie był tam na
swoim miejscu. Niepokój to coś, co przytrafia się innym. Dios nie
zaszedłby tak wysoko, gdyby pozwalał sobie na zwątpienie. A jednak w
głębi tkwiła maleńka myśl, maleńka pewność, że z nowym królem będą
kłopoty.
No cóż, chłopiec się nauczy. Wszyscy się uczyli.
Zmienił pozycję i skrzywił się. Wróciły bóle i zdrętwienie, a na to nie
mógł pozwolić. Przeszkadzały mu w wypełnianiu obowiązków, a obowiązki
są święte.
Znów musi odwiedzić nekropolię. Jeszcze dzisiaj wieczorem.
***
- Nie jest sobą, to chyba jasne.
- Więc kim jest? - zdziwił się Chidder. Chociaż już nie pijani, chlapiąc,
brnęli ulicą, tym niezgrabnym krokiem dwóch ludzi, próbujących sterować
trzecim. Teppic szedł między nimi, ale w sposób pozwalający wierzyć, że
jego umysł nie ma z tym nic wspólnego.
Wokół nich otwierały się drzwi, padały przekleństwa, słychać było
przeciągane na piętro meble.
- W górach musiała szaleć potworna burza - zauważył Arthur.
- Nawet wiosną nie ma takiej powodzi.
- Może powinniśmy mu spalić jakieś pióra pod nosem? - zaproponował
Chidder.
- Najlepiej tej przeklętej mewy - burknął Arthur.
- Jakiej mewy?
37
Terry Pratchett - Piramidy
- Przecież ją widziałeś.
- Ale co z nią?
- Widziałeś, prawda? - W oczach Arthura zapłonęła mroczna niepewność.
W całym zamieszaniu mewa zniknęła.
- Byłem zajęty czymś innym - przypomniał skromnie Chidder.
- To pewnie przez te miętowe płatki, które nam podali do kawy. Od razu
pomyślałem, że są trochę nieświeże.
- Stanowczo niesamowity był ten ptak - stwierdził Arthur. -Wiesz co?
Postawmy go gdzieś, bo muszę wylać wodę z butów.
Niedaleko zauważyli piekarnię. Drzwi były otwarte, żeby świeże bochenki
ostygły w porannym chłodzie. Oparli Teppica o ścianę.
- Wygląda, jakby ktoś walnął go w głowę - ocenił Chidder. - Ale nie
walnął, prawda?
Arthur pokręcił głową. Twarz Teppica stężała w łagodnym uśmiechu. W
cokolwiek wpatrywały się jego oczy, nie przebywało to w normalnym
układzie wymiarów.
- Trzeba go doprowadzić do gildii do medyka...
Arthur urwał. Wokół rozlegał się niezwykły, szeleszczący dźwięk.
Bochenki chleba podskakiwały na blachach. Jeden czy dwa leżały na
podłodze i wirowały jak przewrócone na grzbiet chrabąszcze.
I nagle skórki pękły i z chleba strzeliły setki zielonych pędów.
W ciągu kilku sekund na blachach falował łan młodego zboża; zaczynało
się już kłosić i zginać pod ciężarem ziarna. Arthur i Chidder
przemaszerowali między nimi z kamiennymi twarzami, pokonując
stumetrówkę nonszalanckim spacerkiem i mocno trzymając między sobą
Teppica.
- Czy on to wszystko robi?
- Mam przeczucie... - Arthur obejrzał się na wypadek, gdyby jacyś
rozgniewani piekarze wyszli na ulicę i zauważyli swoje agresywnie
pełnoziarniste wypieki. I zatrzymał się tak nagle, że dwaj pozostali
zakręcili się wokół niego jak ster wokół osi.
Przyjrzeli się uważnie brukowi.
- Niecodziennie widuje się coś takiego - zauważył po chwili Chidder.
- Chodzi ci o to, jak trawa i różne zielska wyrastają w każdym miejscu,
którego dotknął stopą?
- Tak.
Spojrzeli na siebie. Potem, jak jeden mąż, spuścili wzrok na buty
Teppica. Przyjaciel stał już po kostki w zieleni; młode pędy przeciskały się
przez pękające, wiekowe brukowce.
Bez słowa chwycili go pod łokcie i unieśli nad ziemię.
- Medyk - oświadczył Arthur.
- Medyk - zgodził się Chidder.
Ale już wtedy wiedzieli, że sprawa wymaga czegoś więcej niż gorących
kompresów.
***
Doktor odsunął się.
38
Terry Pratchett - Piramidy
- Prosta sprawa - oświadczył, po krótkim zastanowieniu.
- Przypadek mortis portalis tackulatum z komplikacjami. - Co to znaczy?
- zapytał Chidder. Doktor prychnął pogardliwie.
- W języku laików - wyjaśnił - jest martwy jak kłoda.
- A jakie są te komplikacje? Doktor rozejrzał się nerwowo.
- Ciągle oddycha - stwierdził. - Patrzcie, jego puls aż brzęczy, a
temperaturę ma taką, że można by na nim smażyć jajka.
Zawahał się, świadom, że tłumaczenie jest zapewne zbyt jasne i
zrozumiale. Medycyna na Dysku była nową sztuką i nie zajdzie daleko,
jeśli ludzie będą ją rozumieli.
- Pyrocerebrum ouerfculinaire - oznajmił, wyszukawszy w pamięci
odpowiednie słowa.
- Ale co pan może na to poradzić? - zapytał Arthur.
- Nic. On jest martwy. Wszystkie badania medyczne o tym świadczą.
Zatem, hm... pochowajcie go w chłodnym miejscu i niech w przyszłym
tygodniu zgłosi się na badania kontrolne. Za dnia, jeśli można.
- Przecież on oddycha!
- To odruchowe skurcze, mogące zmylić laika - wyjaśnił swobodnie
doktor.
Chidder westchnął. Podejrzewał, że gildia - mająca w końcu bardzo
szerokie doświadczenia z ostrymi nożami i złożoną wewnętrzną budową
organizmu - o wiele lepiej potrafiła stawiać podstawowe diagnozy niż
medycy. Owszem, gildia zabijała ludzi, ale nie oczekiwała za to
wdzięczności.
Teppic otworzył oczy.
- Muszę wracać do domu - powiedział.
- Martwy, tak? - mruknął Chidder. Doktor okazał się chlubą swej
profesji.
- Często się zdarza, że zwłoki wydają po śmierci odgłosy - tłumaczył
dzielnie. - Mogą przestraszyć krewnych i... Teppic usiadł gwałtownie.
- Zdarza się również, że skurcze mięśni sztywniejącego ciała w pewnych
okolicznościach... - zaczął doktor, ale stracił do tego serce.
Nagle przyszedł mu do głowy inny pomysł.
- To rzadkie i tajemnicze schorzenie - oznajmił. - Ostatnio często
spotykane. Wywołane przez... przez... przez coś tak małego, że w żaden
sposób nie da się wykryć - dokończył z pełnym satysfakcji uśmiechem.
Świetne wytłumaczenie, sam musiał to przyznać. Trzeba je zapamiętać.
- Bardzo dziękujemy. - Chidder otworzył drzwi i pchnął go za próg. Następnym razem, kiedy będziemy się czuli naprawdę doskonale, na
pewno pana wezwiemy.
- To prawdopodobnie wyraz - mówił doktor, łagodnie lecz stanowczo
wypychany za próg. - Złapał wyraża, mnóstwo ich teraz... Drzwi zamknęły
się z trzaskiem. Teppic zsunął nogi z łóżka i chwycił się za głowę.
- Muszę wracać do domu - powtórzył.
- Dlaczego? - spytał Arthur.
- Nie wiem. Królestwo mnie potrzebuje.
- O ile pamiętam, nie tęskniłeś za nim... - zaczął Arthur. Teppic
39
Terry Pratchett - Piramidy
Zamachał rękami.
- Proszę - powiedział. - Nie chcę, żeby ktoś mi podawał rozsądne
argumenty. Nie chcę, żebyście mi tłumaczyli, że powinienem odpocząć. To
bez znaczenia. Wrócę do kraju jak najszybciej. Nie „muszę wrócić",
rozumiecie. Wrócę. A ty możesz mi pomóc, Chiddy.
- Jak?
- Twój ojciec ma niezwykle szybki statek, który wykorzystuje do
przemytu - odparł spokojnie Teppic. - Wypożyczy mi go w zamian za
przychylne rozważenie przyszłych umów handlowych. Jeśli odpłyniemy w
ciągu godziny, dotrę na miejsce na czas.
- Mój ojciec jest uczciwym kupcem!
-Wręcz przeciwnie. Siedemdziesiąt procent jego zeszłorocznych
przychodów pochodziło z nieopodatkowanego handlu następującymi
towarami... - Teppic wbił wzrok w pustkę. - Z nielegalnego przewozu
gullan i leucharów, dziewięć procent. Z przemytu nie-opodatkowanych...
- No dobrze, w trzydziestu procentach uczciwym - zgodził się Chidder. To o wiele bardziej niż większość. Lepiej mi powiedz, skąd o tym wiesz. I
to szybko.
- Ja... nie mam pojęcia. Kiedy... spałem, zdawało mi się, że wiem
wszystko. Wszystko o wszystkim. Myślę, że mój ojciec nie żyje.
- Och - westchnął Chidder. - Niech to... Strasznie mi przykro.
- Nie, to nie tak. On właśnie tego pragnął. Mam wrażenie, że na to
czekał. W naszej rodzinie śmierć jest chwilą, w której zaczynamy, no
wiesz, cieszyć się życiem. Przypuszczam, że on się cieszy.
***
Tymczasem faraon siedział na rezerwowym bloku kamienia w
ceremonialnej komnacie przygotowań i patrzył, jak jego miękkie części są
delikatnie wyjmowane z ciała i wkładane do specjalnych naczyń zwanych
kanopami.
Tę scenę nieczęsto oglądają ludzie - a w każdym razie ludzie osobiście
zainteresowani.
Faraon trochę się zirytował. Co prawda oficjalnie nie zamieszkiwał już
swego ciała, jednak wciąż był z nim połączony rodzajem okultystycznych
więzów. Trudno mu zatem było patrzeć spokojnie na dwóch rzemieślników
z rękami po łokcie w jego wnętrznościach. Ich żarty też go nie śmieszyły.
Zwłaszcza że był, co oczywiste, ich celem.
- Spójrzcie, mistrzu Dilu - zawołał Gern, pulchny, rumiany młody
człowiek i, jak król się zorientował, nowy uczeń. - Patrzcie... tutaj... zaraz,
zaraz... jest: wasze imię w podrobach... Miał was na wątrobie, rozumiecie?
- Włóż ją do kanopy, chłopcze - odparł znużony Dil - A skoro już o tym
mowa, to nie przepadam za dowcipami Gufla Giwa.
- Przepraszam, mistrzu.
- Przy okazji, podaj hak płucny numer trzy, masz go pod ręką.
- Już podaję, mistrzu.
- I nie szturchaj mnie. To delikatna część.
- Pewno.
40
Terry Pratchett - Piramidy
Król zajrzał Dilowi przez ramię.
Gern tymczasem działał po swojej stronie. Nagle gwizdnął przeciągle.
- Patrzcie, jaki to ma kolor! - zawołał. - Kto by pomyślał... Czy oni coś
jedzą, i to dlatego? Dil westchnął.
- Odłóż to do dzbana, Gern.
- Już się robi, mistrzu. Mistrzu?
- Słucham, chłopcze.
- Który kawałek ma w sobie boga?
Dil zerknął w głąb królewskiego nozdrza. Starał się skoncentrować.
- Takie rzeczy załatwia się, zanim tu się trafi - tłumaczył cierpliwie.
- Zastanawiałem się, bo nie ma dla niego naczynia.
- Nie. Niemożliwe. To musiałoby być bardzo dziwne naczynie, Gern.
Gern był nieco rozczarowany.
- Aha... To znaczy, że jest całkiem zwyczajny?
- W ściśle organicznym sensie - odparł Dil stłumionym głosem.
- Nasza mama mówi, że był całkiem dobrym królem - oznajmił Gern. Jak myślicie?
Dil znieruchomiał z kanopą w dłoni. Po raz pierwszy zastanowił się nad
odpowiedzią.
- Nie myślę o tym, dopóki ich tu nie przyniosą - przyznał po chwili. Przypuszczam, że był lepszy niż większość. Ładna para płuc, czyste nerki,
piękne, duże zatoki, a to u królów cenię najbardziej. – Dil zerknął na stół i
wydał wyrok profesjonalisty. - Sama przyjemność przy nim pracować.
- Nasza mama mówi, że miał serce na właściwym miejscu - dodał Gern.
Król, siedzący ponuro w kącie, smętnie pokiwał głową. Owszem,
pomyślał. Słój trzeci, górna półka.
Dil wytarł szmatą ręce i westchnął. Prawie trzydzieści pięć lat w
pogrzebowym interesie dało mu pewną rękę, filozoficzne podejście i silne
zainteresowanie wegetarianizmem, a także zmysł słuchu czulszy niż u
zwykłych ludzi. Teraz był niemal pewien, że tuż za jego uchem ktoś także
westchnął.
Król powlókł się ponuro na drugi koniec komnaty i spojrzał w głąb
mętnej cieczy w kadzi przygotowawczej.
Zabawne... Kiedy żył, wszystko to wydawało mu się rozsądne, wręcz
oczywiste. Teraz, po śmierci, widział w całej ceremonii zwykłe marnowanie
energii.
Poza tym zaczynał się denerwować. Patrzył, jak Dil i jego uczeń
sprzątają warsztat, spalają jakieś ceremonialne żywice, unoszą go... je...
w górę, z szacunkiem niosą przez komnatę i delikatnie wsuwają w oleisty
odmęt konserwantu.
Teppicymon XXVII spoglądał przez zamgloną głębię na własne ciało
leżące na dnie jak ostatni marynowany korniszon w słoiku.
Obejrzał się na ułożone w kącie worki. Były pełne siana. Nikt nie musiał
mu tłumaczyć, do czego miało posłużyć.
***
Łódź nie sunęła. Przewijała się przez wodę, tańcząc po falach na
41
Terry Pratchett - Piramidy
czubkach dwunastu wioseł, mknąc jak plama ropy, szybując jak ptak. Była
matowoczarna i miała kształt rekina.
Nie było dobosza, który by wybijał rytm. Łódź nie potrzebowała
dodatkowego obciążenia. Poza tym dobosz chciałby pewnie zabierać
kompletne wyposażenie, razem z batem.
Teppic siedział między rzędami milczących wioślarzy, w wąskim
zagłębieniu służącym za ładownię. Lepiej nie zgadywać, na jaki towar.
Łódź sprawiała wrażenie przeznaczonej do przewożenia niewielkich ilości
czegoś, za to bardzo prędko i tak, żeby nikt tego nie zauważył. Wątpił, czy
Gildia Przemytników wie o jej istnieniu. Nie spodziewał się, że handel jest
tak interesującym zajęciem.
Trafili do delty z podejrzaną łatwością. Ile razy, zastanowił się Teppic,
ten bezgłośny cień przemykał w górę Djelu? Wśród aromatów
tajemniczego poprzedniego ładunku wyczuwał zapachy domu. Krokodyle
łajno. Pyłek trzcin. Kwiaty lilii wodnych. Brak kanalizacji. Ostry odór lwów i
cuchnący hipopotamów.
Pierwszy wioślarz stuknął go lekko w ramię, każąc wstać. Przytrzymał
Teppica, gdy ten zstąpił przez burtę w płytką wodę. Zanim chłopiec
dobrnął do brzegu, łódź zawróciła i teraz była tylko cieniem cienia, ledwie
widocznym po stronie ujścia.
Jako że był z natury ciekawy, Teppic zastanowił się, gdzie łódź się ukryje
za dnia. Wyglądała, jakby zaprojektowano ją do podróży wyłącznie pod
osłoną ciemności. Uznał, że prawdopodobnie przyczai się gdzieś w
wysokich trzcinach na płyciznach delty.
A że był teraz królem, zanotował w pamięci, żeby polecić regularne
patrolowanie tych trzcin. Król powinien wiedzieć, co się dzieje w państwie.
Zatrzymał się, po kostki w mętnej wodzie. Kiedyś już wiedział wszystko.
Arthur paplał coś o mewach, rzekach i bochenkach wypuszczających
pędy, co sugerowało, że za dużo wypił. Teppic pamiętał tylko, że
przebudził się z uczuciem ogromnej straty, gdy pamięć rozsypała nowe
skarby, nie mogąc ich utrzymać. To było jak coś, co przychodzi w snach i
znika rankiem. Wiedział wszystko, ale gdy tylko próbował coś sobie
przypomnieć, natychmiast wyciekało mu z głowy jak z dziurawego wiadra.
Pozostało jednak nowe uczucie. Przedtem jego życie toczyło się wolno,
pod wpływem okoliczności. Teraz mknęło po lśniących szynach. Może nie
nadawał się na skrytobójcę, ale wiedział, że potrafi być królem.
Stopy wyczuły twardy grunt. Łódź dobiła do brzegu trochę poniżej
pałacu. Błękitne w świetle księżyca flary piramid rozjaśniały mrok
znajomym blaskiem.
Mieszkania szczęśliwie zmarłych występowały we wszelkich rozmiarach,
choć oczywiście nie we wszystkich kształtach. W pobliżu miasta stały
gęsto, jakby umarli szukali towarzystwa.
I nawet te najstarsze były całe. Nikt nie pożyczył z nich kamieni do
budowy domów czy dróg. Teppic czuł z tego powodu niejasną dumę. Nikt
nie złamał pieczęci na drzwiach i nie zawędrował do wnętrza, by
sprawdzić, czy umarli nie mają jakichś starych, niepotrzebnych skarbów. I
codziennie,
niezawodnie,
przynoszono
żywność
do
niewielkich
42
Terry Pratchett - Piramidy
antyszambrów; jadalnie umarłych zajmowały dużą część pałacu.
Czasami żywność znikała, czasami nie. Kapłani jednak nie dopuszczali
żadnych wątpliwości. Niezależnie od tego, czy żywność została
skonsumowana, czy nie, była zjadana przez umarłych. Zapewne im
smakowała - nigdy nie narzekali, choć nigdy też nie przychodzili po
dokładkę.
Dbajcie o zmarłych, powtarzali kapłani, a oni zadbają o was. W końcu to
ich jest więcej.
Teppic rozsunął trzciny. Obciągnął ubranie, strzepnął trochę błota z
rękawa i ruszył w stronę pałacu.
Przed nim, ciemny na tle światła flar, stał ogromny posąg Khufta.
Siedem tysięcy lat temu Khuft wyprowadził swój lud z... Teppic nie
pamiętał, ale prawdopodobnie z jakiegoś miejsca, gdzie im się nie
podobało, i to z rozsądnych powodów - w takich chwilach żałował, że nie
zna lepiej historii. W każdym razie Khuft modlił się na pustyni i bogowie
tego miejsca ukazali mu Stare Państwo. Wkroczył w nie oto i wziął je w
posiadanie, by stało się siedzibą dla zrodzonych z jego nasienia. W
każdym razie coś w tym stylu. Było tam chyba więcej „oto" i jeszcze kilka
„zaprawdę", z dodatkiem mleka i miodu. Ale widok wielkiego oblicza
patriarchy, jego wyciągniętej ręki, podbródka, którym można by kruszyć
kamienie, dumnie rysującego się w blasku flar, powiedział Teppicowi to,
czego się domyślał.
Był w domu i nigdy go już nie opuści.
Zaczęło wschodzić słońce.
***
Największy żyjący matematyk na Dysku, a przy tym ostatni w Starym
Państwie, położył się w swoim boksie i przeliczył źdźbła słomy w
podściółce. Potem oszacował liczbę gwoździ w ścianach. Następnie
poświęcił
kilka
minut
ma
dowiedzenie,
że
ciało
rezonansów
automorficznych ma półskończoną liczbę nierozwiązalnych ideałów
pierwszych. Później, żeby jakoś zabić czas, raz jeszcze zjadł swoje
śniadanie.
CZĘŚĆ II
Księga Umarłych
Minęły dwa tygodnie. Dopełniane w odpowiednim czasie rytuały i
ceremonie podtrzymywały świat pod niebem i gwiazdy na ich szlakach. To
zdumiewające, czego mogą dokonać rytuał i ceremonia.
Nowy władca przyjrzał się sobie w lustrze i zmarszczył brwi.
- Trochę mętne - zauważył. - Z czego jest zrobione?
- Z brązu, sire. Z wypolerowanego brązu - wyjaśnił Dios, wręczając mu
Bicz Łaski.
43
Terry Pratchett - Piramidy
- W Ankh-Morpork mieliśmy szklane lustra, posrebrzane od tyłu. Były
bardzo dobre.
- Tak, sire. Tutaj mamy brązowe.
- Czy naprawdę muszę nosić tę złotą maskę?
- Oblicze Słońca, sire. Od wieków przekazywane z pokolenia na
pokolenie. Tak, sire. Podczas wszystkich publicznych wystąpień.
Teppic spojrzał przez szczeliny w masce. Przedstawiała dość przystojną
twarz. Uśmiechała się lekko. Pamiętał, jak ojciec zajrzał kiedyś do pokoju
dziecinnego i zapomniał ją zdjąć; Teppic narobił wrzasku na cały pałac.
- Jest ciężka.
- Ciążą na niej stulecia.
Dios podał mu Rwący Hak Sprawiedliwości.
- Długo jesteś kapłanem, Dios?
- Przez wiele lat, od mężczyzny do eunucha. Teraz...
- Ojciec mówił, że byłeś najwyższym kapłanem już w czasach jego
dziadka. Jesteś chyba bardzo stary.
- Dobrze zakonserwowany, sire. Bogowie byli dla mnie łaskawi przyznał Dios wobec niezbitych dowodów. -A teraz, sire, jeśli zechcesz
wziąć to również...
- Co to jest?
- Miodowy Plaster Wzrostu, sire. Bardzo ważny. Teppic przeżonglował
Plaster we właściwe miejsce.
- Domyślam się, że oglądałeś wiele zmian - rzucił uprzejmie. Wyraz bólu
przemknął po twarzy kapłana, ale pospiesznie, jakby chciał uciec jak
najprędzej.
- Nie, sire - odparł gładko Dios. - Miałem niezwykłe szczęście.
- Aha. Co to?
- Snop Obfitości, sire. Niezwykle istotny, niezwykle symboliczny.
- Wsadź mi go może pod pachę, to... Słyszałeś kiedy o kanalizacji, Dios?
Kapłan pstryknął palcami na jednego z pomocników.
- Nie, sire - odpowiedział, pochylając się. - To Żmija Mądrości. Wsadzę
ją tutaj, dobrze?
- To coś w rodzaju wiader, tylko nie tak, hm... pachnące.
- Brzmi straszliwie, sire. Zapach, jak zawsze rozumiałem, odpycha złe
wpływy. To, sire, jest Tykwa Wód Niebiańskich. Gdybyś zechciał unieść
brodę...
- To wszystko jest konieczne, tak? - wymamrotał niewyraźnie Teppic.
- To tradycja, sire. Pozwolisz, że trochę inaczej to ułożę... Oto Trójzębna
Włócznia Wód Ziemskich; myślę, że uda się nam chwycić ją tym palcem.
Musimy pomyśleć o naszym małżeństwie, sire.
- Obawiam się, Dios, że nie pasujemy do siebie. Najwyższy kapłan
uśmiechnął się samymi ustami.
- Sire raczy żartować - rzekł dwornie. -Jednakże jest rzeczą bardzo
ważną, abyś się ożenił.
- Niestety, wszystkie dziewczęta, które znam, zostały w Ankh-Morpork rzucił swobodnie Teppic, wiedząc w głębi serca, że to ogólne stwierdzenie
obejmuje panią Collar, która sprzątała mu pokój w szóstej klasie, oraz
44
Terry Pratchett - Piramidy
jedną z podkuchennych, która chyba się w nim zadurzyła i zawsze dawała
mu dodatkową porcję sosu. Ale... serce mocniej zabiło na to
wspomnienie... co roku odbywał się Bal Skrytobójców, a że młodzi adepci
swobodnie poruszali się w towarzystwie, umieli tańczyć, i ponieważ dobrze
skrojony czarny jedwab i długie nogi pociągały pewien typ starszych
kobiet, przez całą noc kręcili się w kadrylach, galiardach i powolnych
pawoninach, dopóki powietrze nie zgęstniało od piżma i żądzy. Chidder,
którego szczera twarz i swobodne maniery gwarantowały sukces, przez
wiele dni po balu wracał do internatu bardzo późno i miał skłonności do
zasypiania na lekcjach...
- Całkiem nieodpowiednie, sire. Potrzebujemy małżonki dobrze znającej
obowiązki. Oczywiście, nasza ciotka jest wolna, sire.
Załomotało. Dios westchnął i skinął na służących, by podnieśli rzeczy z
podłogi.
- Czy zaczniemy jeszcze raz, sire? Oto Kapusta Roślinnego Wzrostu...
- Przepraszam - powiedział Teppic. - Nie mówiłeś chyba, że powinienem
poślubić swoją ciotkę?
- Mówiłem, sire. Interfamilijne małżeństwa są dumną tradycją naszego
rodu.
- Ale moja ciotka jest moją ciotką!
Dios przewrócił oczami. Niejednokrotnie doradzał zmarłemu królowi w
kwestii edukacji syna, ale ten był uparty, uparty... Teraz trzeba będzie
załatwiać to na bieżąco. Bogowie wystawiają go na próbę, uznał.
Wykształcenie monarchy wymaga dziesięcioleci, a on musi tego dokonać w
ciągu tygodni.
- Tak, sire - zgodził się z niezwykłą cierpliwością. - Oczywiście. Jest
także twoim wujem, twoją kuzynką i twoim ojcem.
- Chwileczkę! Mój ojciec... Kapłan uspokajająco uniósł dłoń.
- Techniczny szczegół - wyjaśnił. - Twoja praprababka ogłosiła kiedyś,
że jest królem. Decyzja polityczna, ale edykt nigdy nie został odwołany.
- Ale przecież była kobietą.
Dios był zaszokowany.
- Ależ nie, sire. Jest mężczyzną. Sama tak zarządziła.
- Posłuchaj, przecież czyjaś ciotka...
- Rzeczywiście, sire. Całkowicie się zgadzam.
- No cóż... Dziękuję - mruknął Teppic.
- To wielka szkoda, że nie mamy sióstr.
- Sióstr!
- Nie należy rozcieńczać boskiej krwi, sire. Słońcu mogłoby się to nie
spodobać. A to, sire, Łopatka Higieny. Gdzie chciałbyś ją umieścić?
***
Król Teppicymon XXVII przyglądał się, jak wypychają go słomą. Dobrze,
że ostatnio w ogóle nie bywał głodny; już chyba nigdy nie zjadłby
kurczaka.
- Piękny ścieg, mistrzu.
- Nie ruszaj palcem, Gern.
45
Terry Pratchett - Piramidy
- Moja mama tak szyje. Ma fartuch z takim ściegiem - mówił dalej Gern.
- Nie ruszaj, mówię.
- Cały haftowany w kury i kaczki - dokończył Gern.
Dil skoncentrował się na pracy. Owszem, musiał przyznać, że dobrze ją
wykonywał. Gildia Balsamistów i Rzemiosł Pokrewnych przyznała mu
liczne medale.
- Na pewno jesteście dumni - powiedział Gern.
-Co?
- Nasza mama twierdzi, że po całym tym wypychaniu i szyciu król żyje
dalej, mniej więcej. W takim jakby podziemnym świecie. Z waszymi
szwami.
A także z paroma workami słomy i dwoma wiadrami smoły, pomyślał
król ze smutkiem. I z opakowaniem drugiego śniadania Gerna, chociaż nie
miał pretensji do chłopaka, który zwyczajnie zapomniał, gdzie je odłożył.
Cała wieczność z opakowaniem czyjegoś drugiego śniadania zamiast
organów wewnętrznych... Została tam również połówka kiełbaski.
Zdążył się przywiązać do Dila, a nawet do Gerna. Był też chyba nadal
związany z ciałem - w każdym razie czuł się niepewnie, jeśli oddalił się od
niego więcej niż sto, dwieście sążni. Oczywiście przez ostatnie kilka dni
dobrze poznał mistrza i ucznia.
Właściwie to zabawne. Przez cale życie rozmawiał tylko z paroma
kapłanami i jeszcze kilkoma osobami. Teoretycznie wiedział, że wokół
mieszkają inni ludzie - służba, ogrodnicy i tak dalej, ale w jego życiu
istnieli jako niewyraźne plamy. On sam był na szczycie, potem jego
rodzina, niżej kapłani i arystokracja, a dalej już tylko plamy. Piękne
plamy, oczywiście, jedne z najwspanialszych na świecie, żaden król nie
pragnąłby bardziej lojalnych plam. Ale jednak plamy.
Za to teraz całkowicie pochłonęły go szczegóły codziennego życia Dila,
jego skromne nadzieje na awans w gildii, a także niekończąca się
opowieść o niezręcznych zalotach Gerna do Glwendy, córki mieszkającego
w pobliżu hodowcy czosnku. Z fascynacją i zdumieniem słuchał o świecie
tak pełnym subtelnych rozróżnień stopni i pozycji jak ten, który niedawno
opuścił. Przerażała go myśl, że może nigdy się nie dowie, czy Gern
przekonał niechętnego ojca i zdobył ukochaną, albo czy dzięki pracy pracy
nad
nim
Dil
uzyska
rangę
Wielkiego
Granda
Dziewięćdziesięciostopniowej Zmienności Loży Natrońskiej w Gildii
Balsamistów i Rzemiosł Pokrewnych.
Miał wrażenie, że śmierć jest jakimś niezwykłym urządzeniem
optycznym, które nawet kroplę wody zmienia w siedlisko złożonego życia.
Odczuwał przemożną chęć, by wyjaśnić Dilowi elementarne kwestie
polityki albo przekonać Gerna do zalet mycia i poważnego wyglądu. Wiele
razy próbował. Wyczuwali go bez wątpienia. Ale sądzili, że to przeciągi.
Teraz Dil pochylił się nad długim blatem z bandażami. Potem wrócił z
wielkim kłębem, który przyłożył w zadumie do tego, o czym nawet król
przyzwyczaił się myśleć jako o swoich zwłokach.
- Myślę, że płótno - doszedł w końcu do wniosku. - Pasuje mu ten kolor.
Gern przechylił głowę.
46
Terry Pratchett - Piramidy
- Nieźle wyglądałby w jucie - ocenił. - A może perkal?
- Nie perkal. Stanowczo nie perkal. Zbyt szerokie jak na niego.
- Mógłby się dopasować. Naciągnąć...
- Naciągnąć? - parsknął Dil. - Już ty mi nie mów o perkalu i naciąganiu.
A jeśli za tysiąc lat ktoś zechce okraść jego grobowiec, a on będzie w
perkalu? Co wtedy? Przejdzie do polowy korytarza, może i zadusi
któregoś, to prawda, ale zaraz wszystko się porozwija. Od razu się
przetrze na łokciach. Nie przeżyłbym tego.
- Przecież będziecie już martwi, mistrzu!
- Martwy? A co to ma do rzeczy? - Dil przebierał w próbkach. - Nie,
jednak juta. Juta może się rozciągnąć w miarę potrzeby. I jest szorstka.
Będzie mógł szybciej sunąć przez korytarze, gdyby miał na to ochotę.
Król westchnął. Osobiście wolałby coś lekkiego, z tafty.
- I zamknij drzwi - dodał Dil. - Stale te przeciągi...
***
- A teraz - oznajmił najwyższy kapłan - pora, byśmy odwiedzili naszego
zmarłego ojca. - Pozwolił sobie na dyskretny uśmiech. - Jestem pewien, że
nie może się doczekać. Teppic zastanowił się. On sam nie spieszył się do
tego, ale może przynajmniej przestaną mówić o jego małżeństwie z
krewnymi. Wyciągnął rękę w królewskim - miał nadzieję - geście i
pogłaskał jednego z pałacowych kotów. Nie było to rozsądne posunięcie.
Zwierzak powąchał jego rękę, zrobił zeza z wysiłku umysłowego i ugryzł
Teppica w palec.
- Koty są święte - przypomniał Dios, zaszokowany słowami, jakich użył
Teppic.
- Długonogie koty o srebrzystym futrze i zachowaniu pełnym godności,
owszem. - Teppic roztarł bolący palec. - Ale o takich nie słyszałem. Jestem
pewien, że święte koty nie zostawiają pod łóżkiem martwych ibisów. Myślę
także, Diosie, że święte koty żyjące pośród nieskończonych piasków nie
wracają do komnat, żeby to zrobić w królewskie sandały.
- Wszystkie koty są kotami - orzekł filozoficznie Dios. - A teraz,
gdybyśmy zechcieli pójść...
Wskazał odległy łuk przejścia.
Teppic ruszył za nim powoli. Zdawało mu się, że wrócił do domu całe
wieki temu, ale wciąż nie czuł się najlepiej. Powietrze było za suche.
Ubranie go drażniło. Stale panował upał. Nawet budynki wydawały się nie
takie jak trzeba. Na przykład kolumny. W do... w gildii kolumny były
żłobione, pełne gracji, z kiściami kamiennych winogron i różnych takich u
szczytu. Tutaj kolumny to masywne, gruszkowate bryły, którym cały
kamień spłynął do dołu.
Pół tuzina służących podążało za nim, dźwigając różnorakie elementy
regaliów.
Starał się naśladować chód Diosa i odkrył, że przypomina sobie
odpowiednie ruchy. Trzeba odwrócić tors o tak, potem skręcić głowę tak,
wyciągnąć ręce pod kątem czterdziestu pięciu stopni do ciała, dłońmi w
dół, i wreszcie spróbować się ruszyć.
47
Terry Pratchett - Piramidy
Laska najwyższego kapłana, uderzała o posadzkę, budząc echa. Ślepiec
mógłby przejść boso po pałacu, wyczuwając stopami zagłębienia, jakie
wyryła przez lata.
- Obawiam się, że nasz ojciec zmienił się, odkąd ostatni raz go
widzieliśmy - odezwał się konwersacyjnym tonem Dios, kiedy przesuwali
się pod freskiem przedstawiającym Królową Khaphut przyjmującą hołd od
Królestw Świata.
- Chyba tak - przyznał zdziwiony Teppic. -Jest przecież martwy.
- To również - zgodził się Dios, i Teppic zrozumiał, że kapłan nie mówił o
czymś tak trywialnym jak obecny fizyczny stan władcy.
Ogarnął go lękliwy podziw. Chodzi nie o to, że Dios był szczególnie
okrutny czy obojętny, ale o to, że śmierć traktował jako irytujący okres
przejściowy w wiecznej egzystencji. Fakt, że ludzie umierają, był dla niego
tylko niewygodą, podobną do sytuacji, gdy nie ma ich pod ręką, kiedy
akurat są potrzebni.
To dziwny świat, pomyślał. Cały w cieniu. Nie zmienia się, a ja jestem
jego częścią.
- Kto to jest? - zapytał, wskazując niezwykle wielki fresk. Przedstawiał
mężczyznę w podobnym do komina nakryciu głowy, z brodą jakby
uplecioną z powrozów. Rozjeżdżał swoim rydwanem innych, o wiele
mniejszych ludzi.
- Jego imię wyryto w kartuszu u dołu - odparł z godnością Dios.
- W czym?
- Ten niewielki owal, sire.
Teppic przyjrzał się gęsto stłoczonym hieroglifom.
- Chudy orzeł, oko, linia falista, człowiek z kijem, siedzący ptak, linia
falista - przeczytał.
Dios skrzywił się.
- Sądzę, że musimy więcej czasu poświęcić na naukę języków
współczesnych - rzeki. - Jego imię brzmi Pta-ka-ba. Jest królem, kiedy
Imperium Djel rozciąga się od Okrągłego Morza do Oceanu
Krawędziowego, gdy niemal połowa kontynentu płaci nam lenno.
Teppic zrozumiał, co go dziwiło w mowie Diosa. Kapłan naginał zdania
do granic wytrzymałości, byle tylko uniknąć czasu przeszłego.
Wskazał inny fresk.
- A ona?
- To królowa Khat-leon-ra-pta - odparł Dios. - Zdobywa podstępem
królestwo Howandalandu. To okres Drugiego Imperium.
- Ale umarła? - upewnił się Teppic.
- Tak sądzę - zgodził się kapłan po krótkiej pauzie. Tak. Czas przeszły
wyraźnie sprawiał Diosowi przykrość.
- Poznałem kilka języków - oznajmił Teppic, pewien, że stopnie, jakie
uzyskał w trzech z nich, pozostaną ukryte w kronikach gildii.
- Doprawdy, sire?
- Tak. Morporkski, Vanglemesztu, Efebu, laotatioński i... jeszcze parę.
- Och. - Dios uśmiechnął się i ruszył dalej korytarzem, kulejąc lekko, ale
nadal odmierzając krok niczym zegar wieków. - Barbarzyńskie krainy.
48
Terry Pratchett - Piramidy
***
Teppic spojrzał na ojca. Balsamiści wykonali dobrą robotę. Czekali, żeby
im to powiedział.
Część jego umysłu, która nadal przebywała w Ankh-Morpork, mówiła:
oto martwe ciało owinięte w bandaże, przecież chyba nie wierzą, że to mu
w czymś pomoże. W Ankh umierasz i chowają cię albo palą, albo rzucają
krukom. Tutaj oznacza to tyle, że trochę zwalniasz i że dostajesz najlepsze
jedzenie. To śmieszne; jak można rządzić takim państwem? Im się chyba
wydaje, że być martwym to jak być głuchym: trzeba po prostu głośniej
mówić.
Ale inny, starszy głos mówił: rządzimy tym królestwem od siedmiu
tysięcy lat. Najuboższy rolnik ma drzewo genealogiczne, przy którym
królowie w innych krainach są niczym jętki jednodniówki. Kiedyś
władaliśmy całym kontynentem, ale sprzedaliśmy go, żeby zapłacić za
piramidy. My nawet nie myślimy o innych królestwach, młodszych niż trzy
tysiące lat. I wszystko jakoś działa.
- Cześć, tato - powiedział Teppic.
Cień Teppicymona XXVII, który przyglądał mu się z uwagą, teraz
podbiegł bliżej.
- Świetnie wyglądasz! - zawołał. - Dobrze cię znowu widzieć! Posłuchaj,
to bardzo ważne, chodzi o śmierć...
- Mówi, że cieszy się twoim widokiem - oznajmił Dios.
- Słyszysz go? - zdziwił się Teppic. -Ja niczego nie słyszałem.
- Umarli, ma się rozumieć, przemawiają poprzez kapłanów - wyjaśnił
kapłan. - Taki jest zwyczaj, sire.
- Ale on mnie słyszy, prawda?
- Oczywiście.
- Zastanawiałem się nad całą tą imprezą z piramidami, i wiesz, nie
jestem przekonany.
Teppic pochylił się nad ciałem.
- Ciocia przesyła ucałowania - powiedział głośno. Pomyślał chwilę. - To
znaczy moja ciocia, nie twoja. Mam nadzieję, dodał w duchu.
- Hej! Hej tam! Słyszysz mnie?
- Śle ci pozdrowienia ze świata poza zasłoną - rzekł Dios.
- No... Tak, chyba rzeczywiście ślę, ale SŁUCHAJ, nie rób sobie kłopotów
i nie buduj...
- Zbudujemy ci wspaniałą piramidę, ojcze. Spodoba ci się w niej. Ludzie
będą się o ciebie troszczyć i w ogóle. - Szukając wsparcia, Teppic zerknął
na Diosa. - Będzie zadowolony, prawda?
- Nie chcę piramidy! - wrzasnął król. -Jest cała ciekawa wieczność,
której jeszcze nie widziałem! Zakazuję ci zamykać mnie w piramidzie!
- Mówi, że tak być powinno i że jesteś dobrym synem.
- Czy ty mnie widzisz? Ile pokazuję palców? Myślisz pewnie, że to
zabawne, spędzić resztę śmierci pod milionem ton skały i patrzeć, jak sam
rozpadasz się w pył? Tak sobie wyobrażasz udaną epokę?
- Trochę tu wietrznie, sire - zauważył Dios. - Lepiej idźmy dalej.
49
Terry Pratchett - Piramidy
- Zresztą i tak cię na nią nie stać!
- Włożymy do niej twoje ulubione freski i posągi. Na pewno będziesz
zadowolony - ciągnął desperacko Teppic. - Wszystkie twoje drobiazgi
wokół ciebie.
- To mu się spodoba, prawda? - zapytał Diosa, kiedy wracali już do sali
tronowej. - Chociaż... Sam nie wiem... Mam przeczucie, że nie będzie z
tego powodu szczęśliwy.
- Zapewniam cię, sire - oświadczył Dios - że nie może mieć żadnego
innego pragnienia.
W komnacie balsamowania król Teppicymon XXVII próbował stuknąć
Gerna w ramię, ale bez skutku. Zrezygnował i usiadł smętnie w kącie.
- Nie rób tego, chłopcze - szepnął z goryczą. - Nigdy nie miej potomków.
***
A dalej stała sama Wielka Piramida. Echo kroków Teppica na
marmurowej posadzce rozbrzmiewało głośno, gdy chłopiec obchodził
model dookoła. Nie był pewien, co właściwie ma tu robić. Ale królowie, jak
podejrzewał, często znajdują się w takiej sytuacji. Zawsze pozostawała
najprostsza droga ratunku, to znaczy uprzejme zainteresowanie.
- No no... - powiedział. -Jak długo projektujesz piramidy? Ptaclusp,
architekt i budowniczy piramid dla arystokracji, skłonił się nisko.
- Przez całe życie, o blasku południa.
- To musi być fascynujące zajęcie.
Ptaclusp zerknął pytająco na najwyższego kapłana. Ten skinął głową.
- Ma swoje zalety, o fontanno wód - spróbował.
Nie był przyzwyczajony do władców zwracających się do niego tak, jakby
był istotą ludzką. Niejasno wyczuwał, że to nie jest właściwe.
Teppic machnął ręką w stronę modelu ma podwyższeniu.
-Tak - rzucił niepewnie. - No tak. Świetne. Cztery ściany i ostry
wierzchołek. Doskonała. Pierwsza klasa. Mówi wszystko. -Wciąż słyszał
zbyt wiele ciszy. Brnął dalej. - Znakomicie wygląda.
Znaczy... Nie ma żadnych wątpliwości. Oto... piramida. Ale co za
piramida! Doprawdy.
Wciąż nie wystarczało. Poszukał czegoś innego.
- W wiekach, które nadejdą, ludzie będą patrzeć na nią i mówić... to jest
piramida. Hm... Odchrząknął.
- Ściany ładnie pochylone - wykrztusił. - Ale... - dodał. Dwie pary oczu
skierowały się ku niemu.
- Hm - powiedział. Dios uniósł brew.
- Sire?
- Mam wrażenie, że ojciec powiedział kiedyś, no wiecie, że kiedy umrze,
chciałby tak jakby być pochowany w morzu. Nie rozległ się jęk oburzenia,
jakiego oczekiwał.
- Miał na myśli deltę - stwierdził Ptaclusp. - Grunt w delcie jest miękki.
Całe miesiące potrwa wykopanie przyzwoitych fundamentów. I zawsze jest
ryzyko zatonięcia. I wilgoć. We wnętrzu piramidy wilgoć jest bardzo
szkodliwa.
50
Terry Pratchett - Piramidy
- Nie - zaprotestował Teppic, ociekając potem pod spojrzeniem Diosa. Myślę, że miał na myśli, no wiecie, morze. Ptaclusp zmarszczył czoło.
- Ciekawe - rzekł z namysłem. - Interesujący pomysł. Myślę, że gdyby
zbudować coś małego, miliontonówkę, i postawić ją na pontonach albo
czymś takim...
- Nie. - Teppic z trudem hamował śmiech. - On mówił o pochowaniu
bez...
- Teppicymon XXVII chciał powiedzieć, że życzy sobie być pochowany
bez zwłoki. - Głos Diosa przypominał polany oliwą jedwab. - I nie ma
chyba wątpliwości, że wymaga on uhonorowania najlepszym, co potrafisz
zbudować, architekcie.
- Nie, źle zrozumiałeś...
Dios zmartwiał. Ptaclusp zrobił minę człowieka, który nagle nie ma nic
do roboty. Zaczął wpatrywać się w posadzkę, jakby jego życie zależało od
zapamiętania jej w najdrobniejszych szczegółach.
- Źle? - spytał Dios.
- Bez urazy. Na pewno miałeś dobre zamiary - uspokoił go Teppic. Chodzi o to, że... no... Stwierdził wtedy bardzo wyraźnie,
- Miałem dobre zamiary? - powtórzył Dios, smakując każde słowo niby
kwaśne winogrono.
Ptaclusp odkaszlnął. Skończył z posadzką i teraz wziął się do sufitu.
Dios nabrał tchu.
- Sire - rzekł. - Zawsze byliśmy budowniczymi piramid. Wszyscy nasi
królowie spoczywają w piramidach. Tak rozwiązujemy te sprawy, sire. Tak
powinno się je rozwiązywać.
- Tak, ale...
- Rzecz nie podlega dyskusji. Kto mógłby pragnąć czegoś innego? Wedle
wszelkich wskazówek sztuki chroniony przed bluźnierczym działaniem
Czasu... - Oleisty jedwab zmienił się w zbroję, twardą jak stal i groźną jak
włócznie. - Po wieczność osłonięty przed obelgą Zmiany.
Teppic zerknął na kostki kapłana. Były białe; kość naciskała od wewnątrz
na skórę, jakby chciała się wyrwać.
Wzrok prześliznął się wzdłuż okrytego szarą szatą ramienia na twarz
Diosa. Bogowie, pomyślał Teppic, to prawda: rzeczywiście wygląda tak,
jakby zmęczyli się czekaniem na jego śmierć i zakonserwowali go za życia.
Wtedy jego oczy napotkały oczy kapłana - z hukiem. Takie miał
wrażenie.
Czuł się tak, jakby coś bardzo powoli zdzierało mu ciało z kości. Czuł, że
nie jest ważniejszy od muchy. Niezbędnej muchy, to prawda, muchy,
której nikt nie odmawia należnego szacunku, ale jednak owada z
odpowiednio przysługującymi mu prawami. I z taką wolną wolą, jaką ma
skrawek papirusu w huraganie.
- Wolą króla jest, by został złożony w piramidzie - oznajmił Dios takim
tonem, jakiego musiał używać Stwórca, kiedy szkicował księżyce i
gwiazdy.
- Ehm... - powiedział Teppic.
- Najwspanialsza z piramid dla króla - zarządził Dios. Teppic
51
Terry Pratchett - Piramidy
zrezygnował.
- No... - zaczął. - Dobrze. Świetnie. Tak. Najlepsza, oczywiście,
Ptaclusp rozpromienił się z ulgi, zamaszystym gestem wydobył woskową
tabliczkę, a w zakamarkach peruki odnalazł rysik. Wiedział, że
najważniejszą sprawą jest jak najszybsze dobicie targu. W tej sytuacji
wystarczy drobiazg, by człowiek wylądował z półtora milionem ton
zamówionego piaskowca na głowie.
- Zatem, powiedzmy, model standardowy, o wodo na pustyni?
Teppic zerknął na Diosa, który stał i patrzył gniewnie na nic
konkretnego, wzrokiem i siłą woli jedynie zmuszając do posłuszeństwa
buldogi Entropii.
- Może coś większego? - zaproponował Teppic bez przekonania.
- Model luksusowy - podpowiedział Ptaclusp. - Bardzo elegancki, o
podstawie nieskończonej kolumny. Wystarczy na całą wieczność. W tej
erze mamy specjalną ofertę: wbudowane w strukturę rozmaite wymiary o
parakosmicznym znaczeniu. Bez dodatkowych opłat.
Spojrzał na Teppica wyczekująco.
- Tak, tak. Bardzo chętnie. Dios nabrał tchu.
- Król wymaga czegoś więcej - oświadczył.
- Wymagam? - spytał z powątpiewaniem Teppic.
- W samej rzeczy, sire. Twoim stanowczym życzeniem jest, by dla twego
ojca wzniesiono największy z pomników - wyjaśnił gładko Dios.
To jest gra, zrozumiał Teppic; nie znał zasad, nie znał rozgrywki, i z
pewnością przegra.
- Jest? Aha. Tak. Tak, rzeczywiście. Tak.
- Piramida nie mająca sobie równych wzdłuż całego Djelu. Taka jest
wola króla. To jest właściwe i słuszne.
- Tak, coś w tym rodzaju. Hm... Dwa razy większa niż normalnie - rzucił
w desperacji Teppic i przeżył chwilę satysfakcji, widząc, że Dios na
moment stracił spokój.
- Sire? - wykrztusił.
- Tak będzie właściwie i słusznie.
Kapłan otworzył usta, by zaprotestować, zauważył jednak wyraz twarzy
Teppica i zrezygnował.
Ptaclusp notował pilnie, aż podskakiwała mu grdyka. Coś takiego
zdarzało się raz w czasie całej kariery zawodowej.
- Możemy wykonać bardzo ładne marmurowe licowanie - zaproponował,
nie podnosząc głowy. - Może akurat wystarczy nam materiału w
kamieniołomach. O królu ciał niebieskich - dodał po
spiesznie.
- Doskonale - zgodził się Teppic. Ptaclusp sięgnął po nową tabliczkę.
- Może wierzchołek z elektrum? Taniej wychodzi wbudować od razu,
przecież nie chcemy używać zwykłego srebra, a potem mówić: żałuję, że
nie zamówiłem...
- Elektrum, tak.
- I normalne gabinety?
- Co?
- Komora grobowa, znaczy, i komora zewnętrzna. Sugeruję zestaw
52
Terry Pratchett - Piramidy
Memphis, niezwykle gustowny, w komplecie jest dopasowany skarbiec o
większej powierzchni. Bardzo poręczny na te wszystkie drobiazgi, których
nie moglibyśmy tak po prostu zostawić. - Ptaclusp odwrócił tabliczkę i
zaczął pisać na drugiej stronie. -I oczywiście podobny apartament dla
królowej, jak rozumiem? O królu, który będzie żył wiecznie.
- Co? A tak, tak sądzę. - Teppic zerknął na Diosa. - Wszystko. Najlepsze.
- Są jeszcze labirynty - przypomniał Ptaclusp, starając się panować nad
własnym głosem. - Bardzo popularne w tej erze. Taki labirynt jest bardzo
ważny; za późno się decydować, kiedy rabusie już odwiedzili piramidę.
Może jestem staroświecki, ale zawsze wstawiałbym labirynt. Jak to
mówimy: mogą wejść bez kłopotów, ale nigdy nie wyjdą. To kosztuje
dodatkowo, ale czym są pieniądze w takiej chwili, o władco wód?
Czymś, czego nie mamy, odezwał się ostrzegawczy głos z głębi umysłu.
Chłopiec nie zwrócił na niego uwagi. Znalazł się w szponach
przeznaczenia.
- Tak - rzeki, prostując się. - Labirynt. Dwie sztuki. Rysik Ptacluspa
migotał po tabliczce.
- Dla niego i dla niej, o kamieniu kamieni - wychrypiał. - Bardzo
rozsądnie, bardzo wygodnie. Z wyborem pułapek z naszej szerokiej
oferty? Proponujemy spadające ciężary, zapadnie, pochylnie, toczące kule,
wylatujące włócznie, strzały...
- Tak, tak - przerwał mu Teppic. - Weźmiemy je. Weźmiemy wszystkie.
Wszystkie pułapki.
Architekt odetchnął głęboko.
- Oczywiście, niezbędne też będą zwykłe stele, alejki, sfinksy...
- Mnóstwo. Zostawiamy to tobie.
Ptaclusp otarł czoło.
- Doskonale - powiedział, - Cudownie. - Wytarł nos. - Ojciec twój, jeśli
wybaczysz mi zuchwałość, o siewco nasion, jest szczęśliwym człowiekiem,
mając tak posłusznego syna. Jeśli wolno dodać...
- Wolno odejść - rzekł Dios. - Spodziewamy się, że natychmiast
rozpoczniesz prace.
- Bez zwłoki, zapewniam. - Ptaclusp skłonił się. - Ehem. - Zdawał się
walczyć z poważnym problemem filozoficznym.
- Słucham? - rzucił chłodno Dios.
- Chodzi o eee. Jest jeszcze sprawa eee. Co nie oznacza eee.
Oczywiście, najstarszy klient, cenny zleceniodawca, ale prawdą jest, że
eee. W żadnym razie nie podaję w wątpliwość zdolności kredytowej eee.
Nie chciałbym żadną miarą sugerować, że eee.
Dios rzucił mu spojrzenie, które nawet sfinksa zmusiłoby do zamknięcia
oczu, po czym odwrócił głowę.
- Chcesz coś powiedzieć? - zapytał. - Czas jego wysokości jest mocno
ograniczony.
Ptaclusp nerwowo poruszał szczęką, ale wynik był z góry wiadomy.
Nawet bogowie pokornie spuszczali głowy, stojąc twarzą w twarz z
Diosem. A rzeźbione węże z jego laski też zdawały się mu przyglądać.
- Eee. Nie, nic. Przepraszam. Po prostu głośno myślałem. Oddalę się
53
Terry Pratchett - Piramidy
teraz, dobrze? Czeka mnie wiele pracy. Ehem. Pokłonił się. Był już w
połowie drogi do łukowego wyjścia, gdy Dios dodał:
- Zakończenie prac za trzy miesiące. Na Porę Wylewu11.
- Co?!
- Mówisz do tysiąc trzysta dziewięćdziesiątego ósmego monarchy przypomniał lodowato Dios. Ptaclusp przełknął ślinę.
- Przepraszam - szepnął. - Chciałem powiedzieć: Co?! O wielki władco.
Przecież sam transport bloków zajmie eee.
Wargi mu zadrżały; próbował w myślach różnych uwag i w wyobraźni
rzucał je w twarz Diosowi.
- Nie od razu Tsort zbudowano - wymamrotał.
- Nie przypominamy sobie, żebyśmy składali zamówienie na tę pracę odparł kapłan. Rzucił Ptacluspowi uśmiech. W pewnym sensie było to
gorsze niż wszystko inne. - Oczywiście, zapłacimy dodatkowo.
- Przecież nigdy nie pła... - zaczął Ptaclusp i zgarbił się.
- Kary za niedotrzymanie terminu będą naturalnie straszliwe. Zwykłe
zastrzeżenie.
Ptaclusp nie miał odwagi protestować.
- Oczywiście - zgodził się, całkowicie pokonany. -To zaszczyt. Czy wasze
eminencje zechcą mi wybaczyć? Zostało jeszcze kilka godzin dziennego
światła.
Teppic kiwnął głową.
- Dzięki - powiedział na pożegnanie architekt. - Niech wasze lędźwie
wydadzą owoc. Za pańskim przeproszeniem, lordzie Diosie. Usłyszeli, jak
zbiega po stopniach.
- Będzie wspaniała. Za wielka, ale wspaniała - przyznał Dios. Spojrzał
między kolumnami na panoramę nekropolii z drugiej strony Djelu.
- Wspaniała - powtórzył.
Skrzywił się, czując ukłucie bólu w nodze. Ach, dziś wieczorem musi
znowu przepłynąć przez rzekę. Nierozsądnie postąpił, o tyle dni odkładając
tę wyprawę. Ale byłoby rzeczą nie do pomyślenia, gdyby nie był obecny,
by właściwie służyć królestwu...
- Coś się stało, Dios? - zaniepokoił się Teppic.
- Sire?
- Mam wrażenie, że trochę zbladłeś.
Wyraz paniki przemknął po twarzy Diosa. Kapłan wyprostował się.
- Zapewniam cię, sire, że cieszę się najlepszym zdrowiem. Najlepszym
zdrowiem, sire.
- Nie wydaje ci się, że trochę przesadzasz? Tym razem zgroza była
wyraźnie widoczna.
- Z czym przesadzam, sire?
- Zawsze się krzątasz, Dios. Pierwszy wstajesz, ostatni się kładziesz.
Powinieneś trochę zwolnić.
11
Jak wiele kultur nadrzecznych, Djelibeybi nie przejmowało się takimi trywialnymi drobiazgami jak lato, wiosna czy zima.
Kalendarz królestwa opierał się wyłącznie na potężnym pulsie Djelu. Stąd trzy pory roku: Pora Zbiorów, Pora Wylewu i Pora Siewu.
Jest to podział logiczny, łatwy do zapamiętania i praktyczny, przyjmowany z niechęcią jedynie przez kwartety wokalne**.
** Ponieważ człowiek czuje się idiotycznie, śpiewając „Dziewczyny, bądźcie dla nas dobre na Porę Wylewu". Dlatego.
54
Terry Pratchett - Piramidy
- Istnieję tylko po to, by służyć, sire - odparł stanowczo Dios. - Tylko po
to, by służyć.
Teppic stanął przy nim na tarasie. W blasku zachodzącego słońca lśniło
stworzone rękami ludzi górskie pasmo. Widzieli tylko masyw centralny piramidy ciągnęły się od delty aż po drugą kataraktę, gdzie Djel znikał w
prawdziwych górach. I zajmowały najlepsze ziemie, tuż nad rzeką. Nawet
rolnicy uznaliby za bluźnierstwo sugestię, że może być inaczej.
Niektóre piramidy były małe, zbudowane z grubo ociosanych bloków, i
wyglądały na starsze od gór, odgradzających dolinę od pustyni. W końcu
góry zawsze tam były. Takie określenia jak „młode" czy „stare" nie
odnosiły się do nich. Ale te pierwsze piramidy zostały wzniesione przez
istoty ludzkie, niewielkie worki myślącej wody, przez krótki czas
podtrzymywane kruchymi strukturami wapnia. To istoty ludzkie pocięły
skały na bloki, by złożyć je znowu w innym kształcie. Piramidy były stare.
Przez tysiąclecia zmieniały się mody. Późniejsze piramidy były gładkie i
ostre, albo spłaszczone i wyłożone miką. Nawet te najbardziej strome,
myślał Teppic, w skali trudności wspinaczki miały najwyżej 1,0. Za to
niektóre stele i świątynie, skupione wokół podstaw piramid niby holowniki
wśród pancerników wieczności, warte były uwagi.
Pancerniki wieczności, myślał, żeglujące dumnie przez mgły czasu. I
każdy pasażer podróżuje pierwszą klasą...
Błysnęło kilka zbyt wczesnych gwiazd. Teppic spojrzał na nie. Może,
pomyślał, gdzieś tam, wysoko, żyją inne istoty. Jeśli to prawda, że istnieją
miliardy wszechświatów ustawionych jeden obok drugiego, o grubość
myśli od siebie, to gdzieś muszą żyć ludzie.
Ale kimkolwiek są, jakkolwiek mężnie by się starali, jakkolwiek
wspaniały byłby ich wysiłek, z pewnością nie zdołają osiągnąć głupoty tak
niebotycznej jak my. My nad tym pracujemy. U zarania dano nam iskrę,
ale przez setki tysięcy lat zmieniliśmy ją w płomień.
Zwrócił się do Diosa, czując, że powinien choć w części naprawić
krzywdy.
- Czuje się promieniującą z nich starość, prawda? - zapytał uprzejmie.
- Słucham, sire?
- Piramidy, Dios. Są takie stare.
Dios zerknął obojętnie za rzekę.
- Doprawdy? - zdziwił się. - Tak, myślę, że tak.
- Będziesz miał swoją?
- Piramidę? Sire, już ją mam. Jeden z twoich przodków zechciał zadbać o
mnie w tym względzie.
- To z pewnością wielki zaszczyt - uznał Teppic. Dios z godnością skinął
głową. Kajuty na okrętach wieczności były zwykle zarezerwowane dla
królów.
- Jest, oczywiście, bardzo mała. Bardzo prosta. Ale wystarczy na moje
skromne potrzeby.
- Naprawdę? - Teppic ziewnął. - To miło. A teraz, jeśli nie masz nic
przeciw temu, chyba się położę. To był długi dzień.
Dios skłonił się, jakby w pasie był umocowany na zawiasach. Teppic
55
Terry Pratchett - Piramidy
zauważył,
że
Dios
ma
co
najmniej pięćdziesiąt
perfekcyjnie
dopracowanych sposobów składania pokłonu. Ten wyglądał na numer 3,
Jestem Twym Uniżonym Sługą.
- A także udany dzień, jeśli wolno mi dodać, sire. Przez chwilę Teppic na
próżno szukał właściwych słów.
- Tak myślisz? - zapytał w końcu.
- Efekt chmur o świcie był niezwykle efektowny.
- Naprawdę? Och. Czy muszę też robić coś w sprawie zachodu?
- Wasza wysokość zechciał zażartować - stwierdził Dios. - Zachód słońca
następuje sam z siebie, sire. ha, ha.
- Ha ha - powtórzył Teppic. Dios splótł palce.
- Cała sztuka to wschód - wyjaśnił.
Zmurszałe pergaminy z Yeshch twierdziły, że wielka pomarańcza słońca
jest co wieczór zjadana przez Co, boginię nieba, która pozostawia jedną
pestkę, by następnego ranka wyrosło z niej świeże słońce. I Dios wiedział,
że tak jest w istocie.
„Księga Pozostawania w Otchłani" informowała, że słońce to Oko boga
Yoko, wędrującego codziennie po niebie w nieskończonym poszukiwaniu
Swych paznokci u nóg12. I Dios wiedział, że tak jest w istocie.
Tajemne rytuały Dymiącego Zwierciadła dowodziły, że słońce jest
okrągłą dziurą w wirującej błękitnej bańce mydlanej bogini Nesh,
otwierającą się na ognisty, rzeczywisty świat zewnętrzny, gwiazdy
natomiast to małe otworki, przez które wpada deszcz. I Dios wiedział, że
tak jest w istocie.
W ludowych mitach powtarzano, że słońce jest ognistą kulą, która
codziennie okrąża świat, a świat ten płynie przez wieczną pustkę na
grzbiecie ogromnego żółwia. I Dios wiedział, że tak również jest w istocie,
choć miał z tym nieco kłopotów.
Dios wiedział, że Net jest Najwyższym Bogiem i że Fon jest Najwyższym
Bogiem, podobnie jak Hast, Set, Bin, Sot, Io, Dhek i Ptooie. Że Herpetine
Triskeles jako jedyny włada krainą umarłych, tak samo jak Syncope i
Silur, Bóg o Głowie Suma, i Orexis-Nupt.
Dios był absolutnie najwyższym kapłanem narodowej religii, która
fermentowała, osadzała i wrzała przez siedem tysięcy lat, nigdy nie
odrzucając żadnego boga, na wypadek gdyby okazał się przydatny.
Wiedział, że prawdziwe jest bardzo wiele wzajemnie sprzecznych
stwierdzeń. Gdyby nie, to wiara i rytuały straciłyby wszelką wartość, a
gdyby były bez wartości, to świat by nie istniał. W wyniku takiego
podejścia, kapłani znad Djelu przechowywali w umysłach taki zestawi idei,
przy którym nawet mechanika kwantowa musiałaby zrezygnować i oddać
swoje narzędzia.
Echo powtarzało stuk laski Diosa, gdy utykając, szedł w ciemności
rzadko odwiedzanymi korytarzami, aż dotarł do niewielkiego mola.
Odcumował łódź, wsiadł nie bez trudu, wysunął wiosła i wypłynął na
mętne, ciemne wody Djelu.
12
Dosl. „Dhar-ret-kar-mon", czyli „ścinki stopy". Niektórzy uczeni uważają, że chodzi raczej o „Dar-rhet-kare-mun", dosł.
„dmuchawa do zdzierania farby".
56
Terry Pratchett - Piramidy
Dłonie i stopy miał zimne, za zimne. Głupio, niemądrze... Powinien to
zrobić już dawno.
Łódka wpłynęła wolno na środek rzeki. Noc okryła dolinę. Na drugim
brzegu, zgodnie ze starożytnymi prawami, piramidy zaczynały rozświetlać
niebo.
***
Światło paliło się też do późna w siedzibie Ptacluspa i Spółki,
Nekropolitalnych Budowniczych dla Dynastii. Ojciec i dwójka bliźniaczych
synów dyskutowali, pochyleni nad wielką, woskową deską kreślarską.
- I nie, żeby kiedykolwiek płacili - odezwał się Ptaclusp IIa. - Tu nawet
nie chodzi o to, że nie są w stanie. Oni chyba w ogóle nie rozumieją tej
idei. Przynajmniej takie dynastie jak w Tsorcie płacą mniej więcej w ciągu
stu lat. Dlaczego nie zażądałeś...
- Od trzech tysięcy lat budujemy nad Djelem piramidy - przypomniał
sztywno ojciec. - I nie straciliśmy na tym, prawda? Nie, nie straciliśmy.
Ponieważ inne królestwa spoglądają na Djelibeybi i widzą, że jest tam
rodzina, która naprawdę zna się na piramidach. Koneserzy mówią:
chcemy to, co oni mają, z guziczkami na wierzchu. Poza tym to
prawdziwie królewski ród - dodał. - Nie jak niektórzy, co to ich ostatnio
pełno: dziś są, za tysiąc lat już ich nie ma. W dodatku nasi to półbogowie.
Nie spodziewasz się chyba, że król będzie za siebie płacił. To jedna z
oznak królewskości: brak pieniędzy.
- W takim razie nie można być już bardziej królewskim niż oni.
Potrzebne jest inne słowo - odparł IIa. - Zresztą w takim wypadku my też
jesteśmy prawie królami.
- Nie znasz się na interesach, synu. Myślisz, że to tylko księgowość.
Otóż nie.
- To problem masy. I stosunku siły do ciężaru. Obaj spojrzeli na
Ptacluspa IIb, który wpatrywał się w szkice. Obracał w palcach rysik, a
dłonie drżały mu z podniecenia.
- Na niższych poziomach trzeba będzie użyć granitu - powiedział sam do
siebie. - Piaskowiec nie wytrzyma. Przy takich pływach energii... Będą,
uaaa, będą potężne. Nie mówimy tu o żyletkach. Taka sztuka może
naostrzyć nawet belkę.
Ptaclusp wzniósł oczy do nieba. Jego dynastia trwała dopiero jedno
pokolenie, a już miał z nią kłopoty. Jeden syn urodzony księgowy, drugi
zakochany w tej nowomodnej mechanice kosmicznej. Za jego młodych lat
nikt nie myślał o takich rzeczach. Wtedy to była architektura. Człowiek
kreślił plany, potem ściągał dziesięć tysięcy chłopaków za półtorej dniówki,
podwójna stawka w weekendy. Mieli tylko ułożyć cały materiał w stos. Nie
trzeba było od razu zajmować się kosmosem.
Potomkowie! Bogowie uznali za stosowne obdarzyć go synem, który
wystawia rachunki za oddech wypuszczony przy powiedzeniu „dzień
dobry", i drugim, który czci geometrię i nie śpi do rana, bo projektuje
akwedukty. Człowiek odmawia sobie wszystkiego, oszczędza, żeby ich
posłać do najlepszych szkół, a oni czym mu odpłacają? Wykształceniem.
57
Terry Pratchett - Piramidy
- O czym ty mówisz? - burknął.
- Sam ładunek... - IIb wyjął abakus i zastukał glinianymi paciorkami na
sznurkach. - Powiedzmy, że ustalimy wysokość na dwa razy większą niż w
modelu luksusowym, co daje masę... plus dodatkowo zaszyfrowane
wymiary o znaczeniu okultystycznym, jak w specyfikacji... Czegoś takiego,
chyba rozumiecie, nie moglibyśmy zbudować nawet sto lat temu. Technika
była wtedy zbyt prymitywna...
Jego palce migotały tak szybko, że oczy nie nadążały.
IIa parsknął pogardliwie i wyjął własny abakus.
- Piaskowiec po dwa talenty za tonę... - wymruczał. - Zużycie i
amortyzacja narzędzi... Demurrage... Zniszczenia... O bogowie święci...
koszty bieżące... czarny marmur po cenie zbytu...
Ptaclusp westchnął. Dwa abakusy stukotały w tandemie przez cały
dzień. Jeden zmieniał kształt świata, drugi oceniał koszty. Gdzie się
podziały dwa kawałki drewna i pion?
Ostatnie paciorki stuknęły o ramy.
- To będzie kwantowy skok w piramidologii - oznajmił IIb z
mesjanistycznym uśmiechem na twarzy.
- To będzie kwa... - zaczął IIa.
- Kwantowy - podpowiedział IIb, rozkoszując się brzmieniem tego słowa.
- To będzie kwantowy skok w bankructwie - rzekł IIa. - Na to też będą
musieli wymyślić nowe słowo.
- Będzie tego warta jako reklama.
- Pewnie. Tylko wtedy już nie będziemy mieli czego reklamować.
- Będzie świecić! Przez milenia, które nadejdą, ludzie będą patrzeć na
nią i mówić: „Ten Ptaclusp znał się na piramidach".
- Nazwą ją „Szaleństwem Ptacluspa", chciałeś chyba powiedzieć.
Bracia stali naprzeciw siebie, niemal stykając się nosami.
- Kłopot z tobą, krewniaku, polega na tym, że znasz cenę każdej rzeczy,
ale wartość żadnej.
- Kłopot z tobą to... to... że nie znasz.
- Ludzkość musi iść drogą postępu!
- Tak, ale na solidnym finansowym nasypie, na Khufta!
- Dążenie do wiedzy...
- Dążenie do wypłacalności...
Ptaclusp zostawił ich i wyszedł na dziedziniec, gdzie w świetle pochodni
pracownicy dokonywali gorączkowego remanentu.
Kiedy ojciec przekazał mu firmę, była niewielka: dziedziniec pełen
kamiennych bloków, rozmaitych sfinksów, iglic, stel i innych elementów, a
także gruby plik niezapłaconych rachunków, w większości adresowanych
do pałacu i z szacunkiem sugerujących, że nasza faktura przedstawiona
dziewięćset lat temu została zapewne przeoczona i z góry dziękujemy za
szybkie uregulowanie płatności. Ale wtedy to była radość. Tylko on, pięć
tysięcy robotników i pani Ptaclusp pilnująca rachunków.
Musisz robić piramidy, powiedział mu ojciec. Cały zysk tkwi w
mastabach, niewielkich grobowcach rodzinnych, iglicach pamiątkowych i
różnych nekropolitalnych drobiazgach. Ale jeśli nie robisz piramid, to nic
58
Terry Pratchett - Piramidy
nie robisz. Najnędzniejszy hodowca czosnku, który szuka czegoś
eleganckiego i trwałego, może z kawałkami zielonego marmuru dla
ozdoby, ale niezbyt drogo, nie pójdzie do człowieka, który nie może się
pochwalić piramidą.
Dlatego robił piramidy. Dobre piramidy. Nie takie, jakie się teraz widuje,
które mają nieprawidłową liczbę ścian, w dodatku takich, że można je
przebić kopniakiem. I owszem, jakoś to szło...
Zbudować największą piramidę...
W trzy miesiące...
Przy straszliwych karach, jeśli nie zdąży w terminie. Dios nie wyjaśnił
jak straszliwych, ale Ptaclusp znał swojego klienta i wiedział, że
prawdopodobnie wiążą się z krokodylami. Owszem, to byłoby straszliwe,
nie ma co...
Spoglądał na migotliwe światła w długich alejach rzeźb, w tym
przeklętego posągu Hata, Sępiogłowego Boga Niespodziewanych Gości,
kupionego okazyjnie lata temu. Klient zrezygnował, gdyż dziób mu się nie
spodobał. Od tego czasu Ptaclusp nie mógł się pozbyć posągu, nawet ze
zniżką.
Największa piramida...
A kiedy człowiek straci siły na pilnowaniu, żeby arystokracji zapewnić
bilet do wieczności, czy pozwalali mu osobiście wykorzystać zdobyte
doświadczenie, postawić bijou piramidetkę dla siebie i pani Ptaclusp, by
zabezpieczyć spokojną podróż do świata zmarłych?
Pewnie, że nie. Nawet tato dostał zgodę tylko na mastabę, choć trzeba
przyznać, że jedną z najlepszych nad rzeką, z czerwono żyłkowanego
marmuru, zamówionego aż w Howonderlandzie. Wiele osób prosiło o
podobny, więc firma na tym skorzystała, właśnie tak, jak chciałby tato...
Największa piramida...
I nie będą pamiętać, kto pod nią leży.
Nieważne, czy nazwą ją „Szaleństwem Ptacluspa", czy „Chwałą
Ptacluspa". Będzie Ptacluspa.
Wynurzył się z oceanu marzeń i usłyszał, że synowie nadal się kłócą.
Jeśli to mają być jego potomkowie, to wolałby próbować z
sześćsettonowymi blokami piaskowca. Przynajmniej są spokojne.
- Zamknijcie się obaj - zawołał. Umilkli i usiedli, wciąż naburmuszeni.
- Podjąłem decyzję - oznajmił ojciec.
IIb nerwowo bawił się rysikiem. IIa brzdąkał na abakusie.
- Bierzemy się do tego - rzekł Ptaclusp i wyszedł z komnaty. - Jeśli
jakiemuś synowi się to nie spodoba, zostanie strącony w zewnętrzną
ciemność, gdzie będą tylko jęki i szczękanie zębów - rzucił jeszcze przez
ramię.
Dwaj bracia zostali sami. Patrzyli na siebie gniewnie. Wreszcie odezwał
się IIa.
- A co to właściwie znaczy „kwantowy"? - zapytał. IIb wzruszył
ramionami.
- To znaczy, że dodajesz jeszcze jedno zero.
- Aha... I to wszystko?
59
Terry Pratchett - Piramidy
***
W całej dolinie Djelu flary piramid jaśniały w ciszy nocy, rozładowując
zakumulowaną energię dnia. Ogromne, bezgłośne płomienie strzelały z
wierzchołków i wiły się ku górze - zygzakowate jak błyskawice i zimne jak
lód.
Przez setki mil pustynia migotała konstelacjami umarłych, zorzą
starożytności. Ale w całej dolinie Djelu światła łączyły się w jedną
nieprzerwaną wstęgę ognia.
***
Leżało na podłodze i na jednym końcu miało poduszkę. Musiało zatem
być łóżkiem.
Teppic nie potrafił stłumić wątpliwości, gdy kręcił się i przewracał,
próbując znaleźć jakąś skłonną do kompromisu część materaca. Przecież
to bez sensu, myślał. Dorastałem na takich łóżkach. I poduszkach
wykutych ze skały. Urodziłem się w tym pałacu, to jest moje dziedzictwo,
muszę być gotów je przejąć...
Muszę zamówić normalne łóżko i puchową poduszkę z Ankh. Zaraz rano.
Ja, król, powiadam, że tak ma się stać.
Przewrócił się; głowa ze stukiem uderzyła o poduszkę.
I kanalizacja. Cóż to za wspaniały wynalazek. Zdumiewające, czego
można dokonać z dziurą w ziemi.
Tak, kanalizacja. I te przeklęte drzwi. Teppic nie był przyzwyczajony do
grupy służących, czekających przez cały czas, by wypełniać jego wolę.
Wykonywanie porannych ablucji w sypialni stało się niesłychanie
krępujące. I ludzie. Stanowczo powinien zapoznać się z ludźmi. Pora
skończyć z tym kryciem się po pałacach.
No i jak można zasnąć, kiedy niebo nad rzeką gorzeje niby sztuczne
ognie?
W końcu zmęczenie wciągnęło ciało w jakąś strefę pomiędzy snem a
jawą. Obrazy przekradały się do oczu.
Widział wstyd swoich przodków, gdy przyszli archeolodzy przetłumaczą
kartusze pod jeszcze nie namalowanymi freskami z okresu jego
panowania: Zygzak, orzeł z obstrukcją, linia falista, zad hipopotama,
zygzak. „W roku Cyklu Cephneta, Bóg Słońca Teppic Nakazał Zainstalować
Kanalizację i Wzgardził Poduszkami Swych Przodków".
Śnił o Khufcie. Potężny, brodaty, przemawiający błyskawicami i
gromem, przyzywał gniew niebios na tego potomka, który zdradził
szlachetną przeszłość.
Dios przepłynął przez pole widzenia, tłumacząc, że - w następstwie
edyktu wydanego kilka tysięcy lat temu - niezwykle ważne jest, by Teppic
poślubił kota.
Różnogłowi bogowie kłócili się, którego z nich powinien wysłuchać, i
tłumaczyli szczegóły boskości, gdy w tle odległy głos usiłował zwrócić na
siebie uwagę i wrzeszczał, że nie chce być pochowany pod masą kamieni.
Jednak Teppic nie miał czasu się nad tym zastanowić, ponieważ zobaczył
60
Terry Pratchett - Piramidy
siedem krów tłustych i siedem krów chudych, a jedna z nich grała na
puzonie.
Ale ten sen był stary, śnił mu się niemal każdej nocy...
A potem jakiś człowiek strzelał z łuku do żółwia...
Później Teppic szedł przez pustynię i znalazł malutką piramidę, wysoką
na parę cali. Powiał wiatr i zdmuchnął piasek, ale to już nie był wiatr, to
piramida rosła, a piasek zsypywał się z jej lśniących ścian. Rosła coraz
większa i większa, aż wreszcie była tak ogromna, że cały świat stał się
punkcikiem w jej środku.
I właśnie w środku piramidy zdarzyło się coś bardzo dziwnego.
A potem piramida zmalała, zabierając ze sobą świat. Zniknęła...
Oczywiście, kiedy się jest faraonem, miewa się niejasne sny pierwszej
klasy.
***
Wstał kolejny dzień, dzięki uprzejmości króla, który leżał na łóżku,
używając zwiniętego ubrania jako poduszki. W kamiennym labiryncie
pałacu zaczynali się budzić słudzy królestwa.
Łódź Diosa prześliznęła się po wodzie i uderzyła dziobem w molo. Kapłan
wysiadł i ruszył do pałacu, przeskakując po trzy stopnie naraz i zacierając
ręce na myśl o czekającym go nowym dniu, o godzinach i rytuałach
odmierzających równo czas. Tyle spraw do zorganizowania, tyle spraw, do
których był niezbędny...
***
Główny rzeźbiarz i wytwórca sarkofagów złożył swoją miarkę.
- Wykonaliście dobrą robotę, mistrzu Dilu - pochwalił. Dil kiwnął głową.
Między profesjonalistami nie było miejsca na fałszywą skromność.
Rzeźbiarz szturchnął go w bok.
- Niezły z nas zespół, co? - stwierdził. - Wy ich marynujecie, ja pakuję.
Dil znów skinął głową, tym razem wolniej. Rzeźbiarz spojrzał na
trzymany w rękach woskowy owal.
- Chociaż z maski pośmiertnej nie jestem zadowolony - oświadczył.
Przy narożnym bloku Gern pracował nad jednym z kotów Królowej. Dil
pozwolił mu przygotować zwierzę samodzielnie. Teraz uczeń przerażony
podniósł głowę.
- Zrobiłem ją bardzo starannie - zauważył ponuro.
- W tym sęk - wyjaśnił rzeźbiarz.
- Wiem - westchnął smętnie Dil. - To jego nos, prawda?
- Raczej podbródek.
- I podbródek.
- Tak.
- Tak.
W posępnym milczeniu spoglądali na woskową podobiznę faraona.
Faraon również.
- Czego chcecie od mojego podbródka?
- Mógłbyś dołożyć brodę - zaproponował po chwili Dil. - Taka broda
61
Terry Pratchett - Piramidy
zakryje większą jego część.
- Zostaje jeszcze nos.
- Można by ściąć z pół cala. I zrobić coś z policzkami.
- Tak.
- Tak.
Gern był oburzony.
- Mówicie o obliczu naszego zmarłego króla - przypomniał. -Nie można
robić takich rzeczy! Poza tym ludzie zauważą. - Zawahał się. - Zauważą,
prawda?
Dwaj mistrzowie spojrzeli na siebie porozumiewawczo.
- Gern - tłumaczył cierpliwie Dil - z pewnością zauważą. Ale nie
powiedzą ani słowa. Oczekują od nas, że trochę... hm... poprawimy
sytuację.
- W końcu - dodał główny rzeźbiarz - nie sądzisz chyba, że ktoś wystąpi i
zawoła: „To nie pasuje, tak naprawdę on miał twarz krótkowzrocznego
kurczaka", prawda?
- Bardzo dziękuję! Naprawdę bardzo dziękuję!
Faraon usiadł obok kota. Doszedł do wniosku, że ludzie ukazują zmarłym
szacunek tylko wtedy, gdy sądzą, że zmarli ich słuchają.
- Rzeczywiście - przyznał niepewnie uczeń. - Był chyba trochę brzydszy
niż na freskach.
- O to właśnie chodzi - powiedział z naciskiem Dil.
Szeroka, szczera, piegowata twarz Gerna zmieniła się powoli, jak pejzaż
pełen kraterów, nad którym płyną chmury. Uświadomił sobie, że to, co się
dzieje, określa się jako „wprowadzenie w starożytne tajemnice profesji".
- Chcecie powiedzieć, że nawet malarze zmieniają... - zaczął. Dil
zmarszczył groźnie czoło.
- Nie mówimy o tym głośno.
Gern spróbował zmusić swe rysy do przyjęcia wyrazu godności i powagi.
- Aha - powiedział. - Tak. Rozumiem, mistrzu. Rzeźbiarz klepnął go w
plecy.
- Bystry z ciebie chłopak, Gern - pochwalił. - Szybko się orientujesz.
Przyznasz, że być brzydkim za życia to już wielkie nieszczęście. Pomyśl,
jak strasznie byłoby pozostać brzydkim w świecie umarłych.
Król Teppicymon XXVII pokręcił głową. Musimy wyglądać podobnie, póki
żyjemy, myślał, a teraz pilnują, żebyśmy po śmierci byli identyczni. Co za
królestwo... Rozejrzał się i zobaczył duszę zdechłego kota. Mył się. Za
życia król nienawidził kotów, ale teraz zwierzak wydał mu się miłym
towarzystwem. Pogłaskał go lekko po płaskiej głowie. Kot mruczał przez
chwilę, po czym spróbował obedrzeć mu rękę z ciała. Królowi wyraźnie
szczęście dziś nie sprzyjało.
Z rosnącym przerażeniem uświadamiał sobie, że trójka rzemieślników
dyskutuje o piramidzie. O jego piramidzie. Będzie największa ze
wszystkich. Zostanie wzniesiona na wyjątkowo żyznym kawałku ziemi, w
najlepszym punkcie nekropolii. Największa z istniejących wcześniej
piramid będzie przy niej wyglądać jak coś, co zbudowało dziecko w
piaskownicy. Otoczą ją marmurowe alejki i granitowe obeliski. Będzie
62
Terry Pratchett - Piramidy
największym pomnikiem, jaki kiedykolwiek syn zbudował dla ojca.
Król jęknął.
***
Ptaclusp jęknął.
Za czasów jego ojca było lepiej. Człowiek potrzebował tylko wściekle
wielkiego stosu belek do przetaczania bloków i dwudziestu lat, co było
użyteczne, ponieważ ludzie mieli co robić i nie szukali kłopotów w Porze
Wylewu, kiedy pola były zalane. Teraz wszystko załatwia bystry chłopak z
kawałkiem kredy i właściwe inkantacje.
Choć trzeba przyznać, że robiło to wrażenie, jeśli ktoś lubił takie rzeczy.
Ptaclusp IIb obszedł wielki kamienny blok, tu poprawiając jakieś
równanie, tam podkreślając niezrozumiałą inskrypcję. Potem obejrzał się i
skinął ojcu głową.
Ptaclusp pędem wrócił do króla, który wraz z orszakiem stał na urwisku
ponad kamieniołomem. Złota maska błyszczała jasno w słońcu. Królewska
wizyta, jakby za mało miał kłopotów...
- Jesteśmy gotowi, kiedy tylko zechcesz, o łuku niebios - powiedział
zlany potem, wbrew nadziei mając nadzieję, że...
O bogowie. Król znowu zamierzał Być Przyjacielski.
Ptaclusp zerknął czujnie na najwyższego kapłana, który najlżejszym
grymasem dał mu do zrozumienia, że nic na to nie poradzi. Tego już za
wiele. Ptaclusp nie był jedynym tak traktowanym. Ledwie wczoraj Dil,
mistrz balsamista, musiał przez pół godziny Rozmawiać o Swojej Rodzinie.
Tak być nie powinno, ludzie oczekiwali, że król zostanie w pałacu, to
zbyt...
Król zbliżył się ku niemu nonszalanckim krokiem, który powinien
przekonać mistrza budowniczego, że jest wśród przyjaciół. O nie, pomyślał
Ptaclusp, zamierza Pamiętać Moje Imię.
- Muszę przyznać, że przez te dziewięć tygodni dokonaliście niezwykłych
rzeczy. Dobry początek, mistrzu... ehm... Ptaclusp, tak? - odezwał się
król.
Ptaclusp przełknął ślinę. Teraz nie było już dla niego ratunku.
- Tak, o ręko nad wodami - wykrztusił. - O fontanno...
- Sądzę, że wystarczy „wasza wysokość" albo „sire" - oświadczył Teppic.
Ptaclusp spojrzał przerażony na Diosa, który skrzywił się, ale znów
skinął głową.
- Król życzy sobie, abyś zwracał się do niego... - wyraz cierpienia
przemknął po twarzy kapłana - ...nieformalnie. Na modłę barba...
obcokrajowców.
- Musisz uważać się za człowieka bardzo szczęśliwego, skoro masz
takich utalentowanych i pracowitych synów - powiedział Teppic,
spoglądając na ruchliwą panoramę kamieniołomów.
- Będę, o... sire - wymamrotał Ptaclusp, pojmując słowa władcy jako
rozkaz.
Dlaczego królowie nie mogą ludziom rozkazywać, jak za dawnych lat?
Człowiek wiedział przynajmniej, na czym stoi. Nie chodzili dookoła, nie byli
63
Terry Pratchett - Piramidy
uprzejmi i nikogo nie traktowali, jakby był im równy, jakby też potrafił
sprawić wschód słońca.
- To musi być fascynujące zajęcie - mówił dalej Teppic.
- Jak wasz sire sobie życzy, sire - odparł Ptaclusp. - Wystarczy, że wasza
wysokość powie słowo...
- Ale jak to właściwie działa?
- Słucham, wasz sire? - Ptaclusp był wstrząśnięty.
- Zmuszacie kamienne bloki do latania, tak?
- Tak, o sire.
- To bardzo ciekawe. Jak to robicie?
Ptaclusp niemal odgryzł sobie wargę. Zdradzać Sekrety Profesji? Był
przerażony. Na szczęście niespodziewanie na pomoc przybył mu Dios.
- Korzystając z pewnych tajemnych znaków i symboli, sire - wyjaśnił - w
których początki mądrzej jest nie wnikać. To wiedza... - zawahał się ...współczesnych.
- To o wiele szybsze niż przepychanie tych ciężarów - zauważył Teppic.
- Tamto miało w sobie pewną glorię, sire. A teraz, jeśli wolno...
- Ach... Tak, oczywiście. Pracujcie dalej. Ptaclusp otarł czoło i pobiegł na
krawędź urwiska. Zamachał kawałkiem tkaniny.
***
Wszystkie rzeczy definiowane są przez swoje nazwy. Wystarczy zmienić
nazwę, a zmienia się obiekt. Oczywiście, nie jest to takie proste, ale w
sensie parakosmicznym o to właśnie chodzi.
Ptaclusp IIb lekko postukał w blok swoją laską. Powietrze nad
kamieniem zafalowało w upale, po czym, zsypując ze ścian piasek, blok
podniósł się powoli i zakołysał kilka stóp nad ziemią, przytrzymywany
przez liny cumownicze.
I to wszystko. Teppic spodziewał się gromu, a przynajmniej strugi ognia.
Ale robotnicy okrążali już następny blok, a paru ludzi ciągnęło pierwszy na
plac budowy.
- Robi wrażenie - przyznał smętnie Teppic.
- W samej rzeczy, sire - zgodził się Dios. - A teraz musimy już wracać do
pałacu. Wkrótce nadejdzie czas Ceremoniału Trzeciej Godziny.
- Tak, tak. Oczywiście. Dobra robota, Ptaclusp. Tylko tak dalej. Ptaclusp
zgiął się wpół, podekscytowany i zmieszany.
- Tak jest, wasz sire - powiedział i postanowił iść na całość. - Czy wolno
mi waszemu sire pokazać najnowsze plany?
- Król zaaprobował plany - przypomniał Dios. - Wybacz, jeśli się mylę,
ale odnoszę wrażenie, że budowa piramidy jest już dość zaawansowana.
- Tak, tak, ale przyszło nam do głowy, że ta alejka, o tutaj, tuż przy
wejściu, cóż za miejsce, pomyśleliśmy, na posąg, powiedzmy, Hata,
Sępiogłowego Boga Niespodziewanych Gości, praktycznie po kosztach...
Dios zerknął na szkic.
- To niby mają być skrzydła? - zapytał.
- Nawet nie po kosztach, nie po kosztach, może załatwimy to... tłumaczył rozpaczliwie Ptaclusp.
64
Terry Pratchett - Piramidy
- Czy to nos?
- Raczej dziób, tak, dziób, o kapłanie. A może...
- Raczej nie - zdecydował Dios. - Nie, stanowczo nie.
Rozejrzał się po kamieniołomie w poszukiwaniu Teppica, jęknął, wcisnął
budowniczemu plany i ruszył biegiem.
Teppic szedł wolno ścieżką w stronę czekających rydwanów, spoglądając
melancholijnie na krzątaninę wokół. Przystanął obok grupy robotników
obrabiających narożnik. Znieruchomieli, kiedy go zauważyli; stali
zawstydzeni i patrzyli na niego.
- Całkiem całkiem - oświadczył Teppic, oglądając uważnie kamień, choć
wszystko, co wiedział o kamieniarstwie, można by wykuć w ziarenku
piasku. - Piękny kawał skały.
Zwrócił się do najbliżej stojącego robotnika, który aż usta rozdziawił.
-Jesteś kamieniarzem, prawda? - zapytał. - To z pewnością bardzo
ciekawe zajęcie.
Robotnik wytrzeszczył oczy. Upuścił dłuto.
- Erk - powiedział.
Pięćdziesiąt sążni od nich Dios pędził ścieżką, aż szata powiewała mu
wokół nóg. Przystanął, chwycił jej skraj i ruszył dalej, tupiąc sandałami.
- Jak się nazywasz? - zapytał Teppic.
- Aaaargl - odpowiedział robotnik.
- To świetnie - uznał Teppic, chwycił za bezwładną dłoń i mocno ją
uścisnął.
- Sire! - ryknął Dios. - Nie!
Kamieniarz odwrócił się, ściskając rękę za nadgarstek, szarpiąc ją,
krzycząc...
***
Teppic ścisnął poręcze tronu i spojrzał na najwyższego kapłana.
- To przecież tylko gest przyjaźni, nic więcej. Tam, skąd pochodzę...
- Skąd pochodzisz, sire, jest tutaj! - huknął Dios.
- Ale odcinać? To zbyt okrutne.
Dios zbliżył się o krok. Jego głos powrócił do swego zwykłego gładkiego
brzmienia.
- Okrutne, sire? Będzie to zrobione precyzyjnie i dokładnie, z lekami,
które uśmierzą ból. Na pewno przeżyje.
- Ale dlaczego?
- Tłumaczyłem już, sire. Nie mógłby już używać tej dłoni, nie
bezczeszcząc jej przy tym. To człowiek pobożny i wie to dobrze. Jesteś
przecież bogiem, sire.
- Ale przecież ty możesz mnie dotykać. I służba.
- Ja jestem kapłanem, sire - przypomniał łagodnie Dios. - A służba ma
specjalną dyspensę. Teppic przygryzł wargę.
- To barbarzyństwo - oświadczył. Dios nawet nie drgnął.
- Tak się nie stanie - rzekł Teppic. -Jestem królem. Zakazuję tego,
rozumiesz?
Dios skłonił się. Teppic poznał numer 49, Urażonej Godności.
65
Terry Pratchett - Piramidy
- Twoje życzenie będzie z pewnością spełnione, o fontanno wszelkiej
mądrości. Choć oczywiście jest możliwe, że człowiek ów weźmie sprawy,
wybacz porównanie, we własne ręce.
- O co ci chodzi?
- Sire, gdyby koledzy go nie powstrzymali, zrobiłby to sam. Dłutem, jak
rozumiem.
Teppic patrzył na niego i myślał: jestem obcym w znajomym kraju.
- Rozumiem - mruknął po chwili. Pomyślał jeszcze trochę.
- Zatem ta... operacja ma zostać wykonana z nadzwyczajną troską, a
człowiek ów ma potem otrzymać rentę. Czy to jasne?
- Jak rozkażesz, sire.
- I to odpowiednią rentę.
- Oczywiście, sire. Pójdziemy mu na rękę - odparł Dios z kamienną
twarzą.
- Można też znaleźć mu jakąś lekką pracę i zatrudnić w pałacu.
- Jako jednorękiego kamieniarza, sire? - Lewa brew Diosa uniosła się
odrobinę.
- Jako kogokolwiek, Dios.
- Oczywiście, sire. Jak sobie życzysz. Osobiście sprawdzę, czy nie
brakuje nam rąk do pracy.
Teppic spojrzał na niego groźnie.
- Jestem królem, pamiętaj - powiedział.
- Świadomość tego nie opuszcza mnie ani na chwilę, sire.
- Dios - rzucił Teppic, gdyż najwyższy kapłan już się odwracał.
- Sire?
- Parę tygodni temu zamówiłem w Ankh-Morpork puchowe łoże.
Przypuszczam, że nie masz pojęcia, co się z nim stało? Dios szerokim
gestem rozłożył ręce.
- Słyszałem, sire, że piraci często ostatnio napadają w okolicach
khaliańskiego wybrzeża.
- Z pewnością piraci są też odpowiedzialni za nieprzybycie eksperta z
Gildii Hydraulików i Szambonurków13? - zapytał kwaśno Teppic.
- Tak, sire. Albo może bandyci, sire.
- A może gigantyczny dwugłowy ptak sfrunął z nieba i go porwał.
- Wszystko jest możliwe, sire. - Twarz najwyższego kapłana promieniowała wręcz uprzejmością.
- Możesz odejść, Dios.
- Sire, czy wolno ci przypomnieć, że emisariusze z Tsortu i Efebu staną
przed tobą w piątej godzinie?
- Tak. Możesz odejść.
Teppic został sam, a przynajmniej sam w takim stopniu, w jakim to było
możliwe. To znaczy siedział w komnacie sam jeden, jeśli nie liczyć dwóch
służących
machających
wachlarzami,
lokaja,
dwóch
ogromnych
howonderlandzkich strażników przy drzwiach i pary podręcznych.
13
Szambonurek: budowniczy i czyściciel dołów kloacznych. Profesja bardzo ceniona w Ankh-Morpork, gdzie poziom wód
gruntowych zwykle pokrywa się z poziomem samego gruntu. Zawód ten cieszy się powszechnym szacunkiem. W każdym razie,
kiedy idzie szambonurek, wszyscy ustępują mu z drogi, przechodząc na drugą stronę ulicy.
66
Terry Pratchett - Piramidy
A tak. Podręczne. Z podręcznymi nie doszedł jeszcze do ładu. Zapewne
to Dios je wybierał, ponieważ - jak się zdawało - nadzorował wszystko w
pałacu. Wykazał się przy tym zadziwiająco dobrym gustem w kwestii, na
przykład, oliwkowej skóry, nóg i łon. Odzienie, jakie miały na sobie te
dwie razem, wystarczyłoby może do przykrycia talerzyka. Co dziwne,
zmieniało je to w dwa atrakcyjne i ruchome meble, tak aseksualne jak
kolumny. Teppic westchnął, wspominając kobiety w Ankh-Morpork, które
mogły okrywać się od szyi po kostki, a jednak u całej klasy chłopców
wywoływać rumieniec sięgający cebulek włosów.
Sięgnął do misy z owocami. Jedna z dziewcząt natychmiast chwyciła go
za rękę, odsunęła ją delikatnie i wzięła winogrono.
- Proszę cię, nie obieraj - powiedział Teppic. - Skórka jest najlepsza.
Pełno w niej ważnych witamin i minerałów. Chociaż pewnie o nich nie
słyszałaś, wymyślili je całkiem niedawno - dodał, raczej do siebie. - To
znaczy w ciągu ostatnich siedmiu tysięcy lat - dokończył z irytacją.
Tyle czasu upływa. Wszędzie to robi, ale tutaj jakoś nie potrafi. Tutaj
tylko się spiętrza, jak śnieg. Całkiem jakby piramidy nas przytrzymywały,
jak te rzeczy, których używają na statkach, jak im było, jak kotwice. Jutro
jest tym samym co wczoraj, odgrzane po raz kolejny.
Jednak obrała winogrono, a śnieżne płatki sekund spływały wolno.
***
Na budowie wielkiej piramidy ogromne kamienne bloki spływały na
miejsca, przypominając oglądaną od końca eksplozję. Płynęły pomiędzy
kamieniołomem a placem budowy, sunęły bezgłośnie nad ciemnymi,
prostokątnymi cieniami.
- Muszę przyznać - zwrócił się Ptaclusp do syna - że to zadziwiające.
Kiedyś ludzie będą się zastanawiać, jak tego dokonaliśmy.
Stali razem w wieży obserwacyjnej.
- Cała ta sprawa z drewnianymi belkami do przetaczania i z batami to
już przeszłość - odparł IIb. - Możemy o nich zapomnieć.
Młody architekt uśmiechnął się, ale uśmiech przypominał raczej grymas
maniaka.
To rzeczywiście było zadziwiające. Bardziej niż powinno. Wciąż miał
wrażenie, że piramida sama...
Otrząsnął się. Powinien się wstydzić takich myśli. W tej pracy, jeśli
człowiek nie uważał, łatwo mógł się stać zabobonny.
Jest rzeczą naturalną, że rzeczy układają się w piramidę... No, w
każdym razie w stożek. Dziś rano przeprowadził doświadczenia. Ziarno,
piasek, sól... Ale nie woda, to była pomyłka. A piramida to przecież równy
stożek, stożek, który postanowił wyglądać trochę lepiej.
Może trochę przesadził, troszeczkę tylko, w parakosmicznych
wymiarach?
Ojciec klepnął go w ramię.
- Dobra robota - powtórzył. - Wiesz, to wygląda prawie tak, jakby sama
się budowała.
IIb jęknął i ugryzł się w nadgarstek - dziecięca reakcja, która zawsze
67
Terry Pratchett - Piramidy
powracała, kiedy się zdenerwował. Ptaclusp tego nie zauważył, ponieważ
w tej właśnie chwili jeden z majstrów podbiegł do stóp wieży, wymachując
swoim ceremonialnym prętem mierniczym.
Ptaclusp wychylił się.
- Co? - zapytał.
- Mówiłem: przyjdź zaraz, proszę, o mistrzu.
Widziana z poziomu roboczego, mniej więcej w połowie wysokości, gdzie
wykonywano precyzyjne prace w wewnętrznych komorach, piramida nie
wyglądała już imponująco. To słowo przestało ją opisywać. Słowo
„przerażająca" pasowało o wiele lepiej.
Bloki kamienia unosiły się wysoko, mijały się i okrążały, kornacy
wrzeszczeli na siebie i na pechowych kontrolerów, którzy z dołu, ze
szczytu piramidy, próbowali przekrzyczeć hałas.
Ptaclusp wszedł między robotników zebranych pośrodku. Przynajmniej
tutaj panowała cisza. Martwa cisza.
- No dobrze, jestem - zawołał. - Co się... Oj.
Ptaclusp IIb zerknął ponad ramieniem ojca i podniósł dłoń do ust.
Przedmiot był pomarszczony. Starożytny. Kiedyś był chyba czymś
żyjącym. Leżał na płycie jak obsceniczna suszona śliwka.
- To moje drugie śniadanie - wyjaśnił główny tynkarz. - Moje przeklęte
drugie śniadanie. Naprawdę miałem apetyt na jabłko.
- Przecież jeszcze nie mogło się zacząć - wyszeptał IIb. - Ona wciąż nie
potrafi formować ognisk temporalnych. Znaczy, skąd ona wie, że będzie
piramidą?
- Sięgnąłem po nie i poczułem... poczułem coś bardzo nieprzyjemnego tłumaczył tynkarz.
- W dodatku ognisko ujemne - dodał IIb. - Takie w ogóle nie powinny się
zdarzać.
- Ciągle tam jest? - spytał Ptaclusp. - Powiedz, że tak.
- Zniknie, kiedy więcej bloków trafi na miejsca - wyjaśnił syn i rozejrzał
się nerwowo. - Ogniska się przesuwają przy zmianie środka ciężkości.
Ptaclusp odciągnął go na bok.
- Teraz mi to mówisz? - zapytał jawnym szeptem14.
- Trzeba założyć wierzchołek - wymamrotał IIb. - Wypalić uwięziony
czas. Wtedy nie będzie problemów...
-Jak możemy ją nakryć? Przecież nie jest skończona. Czego się uczyłeś?
Piramidy nie akumulują, póki nie są gotowe. Póki nie są piramidami, to
chyba jasne. Energia piramid, jasne? Nazwana tak od piramid. Dlatego
właśnie nazywa się energią piramid.
- To musi być związane z masą albo czymś innym - zaryzykował
architekt. - I tempem budowy. Czas jest chwytany w osnowę. To znaczy,
owszem, w teorii można już podczas budowy uzyskać niewielkie ogniska,
ale są tak małe, że niezauważalne. Gdyby ktoś stanął w takim, może
odmłodniałby albo postarzał o kilka godzin, albo... - Zaczynał bełkotać.
- Pamiętam, że kiedy robiliśmy grobowiec Khenetha XIV, malarz fresków
14
Chrapliwy szept podczas pracy jest źle widziany, gdyż na budowie się nie śpi, a tym bardziej nie chrapie.
68
Terry Pratchett - Piramidy
twierdził, że przez dwie godziny wymalował komnatę królowej, a my
stwierdziliśmy, że to trzy dni, i musiał zapłacić karę -powiedział wolno
Ptaclusp. - Było sporo Hałasu w gildii, pamiętam.
- Już to mówiłeś - zauważył IIb.
- Co mówiłem?
- O malarzu fresków. Przed chwilą.
- Nie, nie mówiłem. Nie mogłeś tego słyszeć.
- Mógłbym przysiąc, że to powiedziałeś. Zresztą to jest jeszcze gorsze. I
pewnie zdarzy się znowu.
- Spodziewasz się więcej takich ognisk?
- Tak - potwierdził IIb. - Nie powinniśmy uzyskiwać ognisk ujemnych,
ale wygląda na to, że ich nie unikniemy. Można przewidzieć, że powstaną
szybkie przepływy zwykłe i odwrotne, a nawet krótkie pętle. Obawiam się,
że natrafimy na wszystkie możliwe anomalie czasowe. Lepiej ściągnijmy
ludzi z budowy.
- Pewnie nie dałbyś rady tak załatwić, żeby posyłać ich do pracy w
szybkim czasie, a płacić w wolnym? - zapytał Ptaclusp. - Twój brat na
pewno coś takiego zaproponuje.
- Nie! Trzymaj ludzi z daleka. Najpierw podciągniemy resztę bloków i
położymy kamień na szczycie.
- Dobrze, dobrze. Tak tylko pomyślałem. Jakbyśmy nie mieli dosyć
kłopotów...
Ptaclusp wszedł między robotników zebranych pośrodku. Przynajmniej
tutaj panowała cisza. Martwa cisza.
- No dobrze, jestem - zawołał. - Co się... Oj.
Ptaclusp IIb zerknął ponad ramieniem ojca i podniósł dłoń do ust.
Przedmiot był pomarszczony. Starożytny. Kiedyś był chyba czymś
żyjącym. Leżał na płycie jak obsceniczna suszona śliwka.
- To moje drugie śniadanie - wyjaśnił główny tynkarz. - Moje przeklęte
drugie śniadanie. Naprawdę miałem apetyt na jabłko.
Ptaclusp zawahał się. Wszystko to wydało mu się znajome. Miał już takie
uczucie: przytłaczające wrażenie reja vu15.
Spojrzał w pełne grozy oczy syna. Razem, bojąc się, co mogą zobaczyć,
odwrócili się powoli.
Zobaczyli za sobą siebie, kłócących się o coś, co IIb przysięgał, że już
słyszał.
I słyszał, uświadomił sobie przerażony Ptaclusp. To ja tam stoję. Z
zewnątrz wyglądam całkiem inaczej. A tam to też ja. Także. Również.
To pętla. Jak maleńki wir na rzece, tyle że w nurcie czasu. Właśnie
okrążyłem go dwa razy.
Drugi Ptaclusp spojrzał na niego.
Nastąpiła długa, dręcząca chwila temporalnego napięcia, odgłos jakby
mysz dmuchała balonik z gumy do żucia, i pętla zerwała się, a postać
zniknęła.
- Wiem, skąd się to bierze - wymamrotał IIb niewyraźnie, z powodu
15
Dosl. „Kiedyś znów tu będę".
69
Terry Pratchett - Piramidy
nadgarstka w zębach. - Piramida nie jest jeszcze gotowa, ale będzie, więc
efekty tak jakby odbijają się wstecz. Tato, powinniśmy przerwać,
natychmiast, jest za wielka, nie miałem racji...
- Cicho bądź. Potrafisz wyliczyć, gdzie uformują się ogniska? I chodź
tutaj. Chłopcy na ciebie patrzą. Weź się w garść, synu. IIb odruchowo
sięgnął do abakusa u pasa.
- No tak, właściwie... - szepnął. - To tylko funkcja rozkładu masy i...
- Dobrze - przerwał mu ojciec. - Bierz się do pracy. A potem zawołaj do
mnie majstrów.
Oczy błyszczały mu jak mika. Szczęka przypominała blok granitu. Może
to dzięki piramidzie potrafię tak myśleć, uznał. A myślę szybko.
- I sprowadź tu swojego brata - dodał.
To działanie piramidy. Pamiętam pomysł, na który dopiero wpadnę.
Lepiej nie zastanawiać się nad tym za długo. Najważniejsza jest
praktyka.
Rozejrzał się po placu budowy. Bogowie wiedzieli, że nie zdążymy w
terminie. Teraz już nie musimy. Możemy budować, jak długo chcemy.
- Dobrze się czujesz? - spytał IIb. - Tato, dobrze się czujesz?
- Czy to była ta twoja pętla czasu? - rzucił rozmarzony Ptaclusp.
Co za pomysł. Nikt już nigdy nie odbierze im kontraktu. Będą dostawać
premie za dokończenie przed terminem i nieważne, jak długo to potrwa.
- Nie. Tato, trzeba...
- Ale jesteś pewien, że umiesz przewidzieć, gdzie one powstaną?
- Tak, chyba tak, ale...
- To dobrze.
Ptaclusp aż drżał z podniecenia. Może trzeba będzie więcej ludziom
płacić, ale warto. Zresztą IIa na pewno coś wymyśli, finanse są równie
potężne jak magia. Chłopcy z pewnością się zgodzą. Stale przecież
narzekają, że muszą pracować razem z wolnymi ludźmi, narzekają, że
muszą pracować z tymi z Howonderlandu, narzekają, że muszą pracować
z kimkolwiek oprócz właściwie opłacanych członków gildii. Nie będą chyba
narzekać, że pracują ze sobą.
IIb cofnął się i chwycił abakus dla dodania sobie odwagi.
- Tato - spytał ostrożnie. - O czym ty myślisz? Ptaclusp uśmiechnął się
promiennie.
- O Doppelgangach - oświadczył.
***
Polityka była stanowczo ciekawsza. Teppic czuł, że w tej sprawie może
się przydać.
Djelibeybi było stare. Szanowane. Ale także małe i jeśli postawić tę
kwestię na ostrzu miecza - a tylko takie kwestie liczą się w dzisiejszych
czasach - nie miało siły. Nie zawsze tak się działo, jak twierdził Dios.
Kiedyś Djelibeybi władało światem dzięki potędze swego pochodzenia,
właściwie nie potrzebowało stałej armii dwudziestu pięciu tysięcy ludzi,
jaką wtedy dysponowało.
Teraz dzierżyło subtelniejszą władzę jako wąskie państewko pomiędzy
70
Terry Pratchett - Piramidy
potężnymi i agresywnymi imperiami Tsortu i Efebu; każde z nich było
jednocześnie zagrożeniem i osłoną. Od ponad tysiąca lat królowie znad
Djelu, dzięki inteligentnej dyplomacji, wspaniałych manierach i cierpliwości
godnej stonogi wkładającej sandały, utrzymywali pokój w całej opacznej
części kontynentu. Samo istnienie od siedmiu tysięcy lat może być
skuteczną bronią, jeśli tylko wiedzieć, jak ją zastosować.
- Chcesz powiedzieć, że jesteśmy neutralni? - upewnił się Teppic.
- Tsort jest cywilizacją pustynną, jak my. - Dios splótł palce. - Przez lata
pomagaliśmy im ją tworzyć. Efeb... - Skrzywił się. - Mają tam bardzo
dziwne wierzenia.
- Co to znaczy?
- Wierzą, że światem rządzi geometria, sire. Same linie, kąty i liczby.
Takie rzeczy, sire... - Dios zmarszczył czoło - .. .mogą prowadzić do
nierozsądnych idei.
- Aha. - Teppic postanowił możliwie szybko dowiedzieć się jak najwięcej
o nierozsądnych ideach. - Zatem sekretnie wspieramy Tsort, tak?
- Nie. Ważne jest, by Efeb pozostał silny.
- Ale więcej mamy wspólnego z Tsortem?
- Pozwalamy im w to wierzyć, sire.
- Przecież są cywilizacją pustynną. Dios uśmiechnął się lekko.
- Obawiam się, że nie traktują piramid dostatecznie poważnie, sire.
Teppic rozważył to.
- Więc po czyjej stronie jesteśmy?
- Po naszej, sire. Zawsze jest jakiś sposób. Pamiętaj, sire, że twoja
rodzina tworzyła już trzecią dynastię, zanim nasi sąsiedzi odkryli, skąd się
biorą dzieci.
Delegacja Tsortu istotnie sprawiała wrażenie, jakby kulturę Djelu
studiowali pilnie, niemal fanatycznie. Było też jasne, że nie zaczęli nawet
jej pojmować; pożyczyli jedynie tyle fragmentów, ile uznali za użyteczne, i
poskładali je w subtelnie niewłaściwy sposób. Na przykład wszyscy jak
jeden mąż używali Trójskrętnego Kroku, stosowanego na dworze
Djelibeybi jedynie przy pewnych wyjątkowych okazjach. Od czasu do
czasu na ich twarzach pojawiały się grymasy bólu, gdy protestowały
kręgosłupy.
Nosili także Khrły Poranka, bransolety Wyjścia, kilty Yet oraz - nic
dziwnego, że podręczne z wachlarzami skrywały uśmiechy - nagolenniki w
tych samych kolorach16.
Nawet Teppic musiał zakaszleć pospiesznie. Ale przecież, pomyślał, oni
nie potrafią lepiej. Są jak dzieci.
Za tą myślą pojawiła się kolejna, która dodała: te dzieci w ciągu godziny
mogłyby zetrzeć nas w proch.
Po gorących synapsach przemknęła trzecia myśl: to tylko ubrania;
wielkie nieba, zaczynasz traktować je poważnie.
Grupa z Efebu rozsądnie ubrała się w białe togi. Byli do siebie dziwnie
16
Konieczne jest tu pewne wyjaśnienie. Gdyby obcy ambasador na dworze św. Jakuba przybrał się (w szczerym zamiarze okazania
szacunku) w melonik, miecz, półpancerz z wojny domowej, saskie portki i jakobińską fryzurę, wywołałby podobną reakcję.
71
Terry Pratchett - Piramidy
podobni, jakby w ich kraju działała gdzieś mała mennica, wyciskająca
niskich łysych mężczyzn z kędzierzawymi brodami.
Obie grupy zatrzymały się przed tronem i skłoniły nisko.
- Witam - powiedział Teppic.
- Jego Wielkość Król Teppicymon XXVIII, Pan Niebios, Woźnica Rydwanu
Słońca, Sternik Barki Słońca, Strażnik Wiedzy Tajemnej, Władca
Horyzontu,
Wskazujący
Drogę,
Bicz
Łaski,
Wysoko
Urodzony,
Nieśmiertelny Król, wita was i nakazuje, byście napili się z nim wina zawołał Dios i klasnął w ręce, by przywołać lokaja.
- A tak - powiedział Teppic. - Siadajcie proszę.
- Jego Wielkość Król Teppicymon XXVIII, Pan Niebios, Woźnica Rydwanu
Słońca, Sternik Barki Słońca, Strażnik Wiedzy Tajemnej, Władca
Horyzontu,
Wskazujący
Drogę,
Bicz
Łaski,
Wysoko
Urodzony,
Nieśmiertelny Król rozkazuje wam usiać - przekazał jego wolę Dios.
Teppic szukał w pamięci odpowiedniej przemowy. W Ankh-Morpork
słyszał ich wiele. Prawdopodobnie na całym świecie brzmiały podobnie.
- Jestem pewien, że pamiętając o...
- Jego Wielkość Król Teppicymon XXVIII, Pan Niebios, Woźnica Rydwanu
Słońca, Sternik Barki Słońca, Strażnik Wiedzy Tajemnej, Władca
Horyzontu,
Wskazujący
Drogę,
Bicz
Łaski,
Wysoko
Urodzony,
Nieśmiertelny Król, prosi, byście zważyli! - huknął Dios.
- ...długiej historii przyjaznych stosunków...
- Zważcie na mądrość Jego Wielkości Króla Teppicymona XXVIII, Pana
Niebios, Woźnicy Rydwanu Słońca, Sternika Barki Słońca, Strażnika
Wiedzy Tajemnej, Władcy Horyzontu, Wskazującego Drogę, Bicza Łaski,
Wysoko Urodzonego, Nieśmiertelnego Króla!
Echa ucichły z wolna.
- Mogę cię prosić na stówko, Dios? Najwyższy kapłan pochylił się.
- Czy to konieczne? - syknął Teppic.
Orla twarz Diosa przybrała stężały wyraz człowieka, który starł się z
nieznaną koncepcją.
- Oczywiście, sire. To tradycyjne - odparł w końcu.
- Myślałem, że mam porozmawiać z tymi ludźmi. No wiesz, o granicach,
handlu i tak dalej. Sporo o tym myślałem i mam kilka propozycji. I wiesz,
trochę to będzie trudne, jeśli stale będziesz tak krzyczał.
Dios uśmiechnął się uprzejmie.
- Ależ nie, sire. To wszystko zostało już ustalone, sire. Spotkałem się z
nimi dziś rano.
- To co ja właściwie mam robić?
Dios zatoczył niewielki krąg prawą dłonią.
- Co tylko zechcesz, sire. Zwykle wystarczy uśmiech, żeby lepiej się
poczuli.
- I to wszystko?
- Sire, mógłbyś ich zapytać, czy podoba im się praca dyplomatów zaproponował Dios. Na gniewny wzrok Teppica odpowiedział spojrzeniem
oczu tak pozbawionych wyrazu jak lustra.
- To ja jestem królem - szepnął Teppic.
72
Terry Pratchett - Piramidy
- Z pewnością, sire. Lecz nie warto obciążać urzędu zwykłymi, nudnymi
sprawami państwa, sire. Jutro, sire, będziesz sprawował sądy. To bardzo
odpowiednia funkcja dla monarchy, sire.
- Aha. No tak.
***
Sprawa nie była prosta. Teppic uważnie wysłuchał obu stron. Chodziło o
domniemaną kradzież bydła, komplikowaną dodatkowo przez cebulowo
wielowarstwowe prawo Djelibeybi. I o to własne chodzi, pomyślał. Nikt już
nie dojdzie, kto jest właścicielem tego nieszczęsnego wołu. Takie rzeczy
muszą załatwiać królowie. Pomyślmy... Pięć lat temu on sprzedał wołu
jemu, ale okazało się...
Przyjrzał się obu zmartwionym rolnikom. Obaj przyciskali do piersi
wystrzępione słomkowe kapelusze, obaj mieli na twarzach ten sam
martwy wyraz prostych ludzi, którzy szukając rozstrzygnięcia swego
drobnego konfliktu, trafili na marmurową posadzkę wielkiej sali i stanęli
przed swoim bogiem spoczywającym na tronie. Teppic nie miał
wątpliwości, że każdy z nich chętnie zrezygnowałby ze swych praw do
zwierzęcia, byleby tylko znaleźć się jak najdalej stąd.
To już stary wól, myślał. Pora, żeby go zarżnąć. Nawet jeśli należy do
niego, to przez tyle lat pasł się na ziemi sąsiada. Po połowie dla każdego,
tak będzie w porządku. Zapamiętają ten wyrok.
Uniósł Sierp Sprawiedliwości.
- Jego Wielkość Król Teppicymon XXVIII, Pan Niebios, Woźnica Rydwanu
Słońca, Sternik Barki Słońca, Strażnik Wiedzy Tajemnej, Władca
Horyzontu,
Wskazujący
Drogę,
Bicz
Łaski,
Wysoko
Urodzony,
Nieśmiertelny Król, wyda sąd! Ukorzcie się przed sprawiedliwością króla
Teppi...
Teppic przerwał Diosowi wpół słowa.
- Wysłuchawszy obu stron tego sporu - oznajmił stanowczo, z powodu
maski nieco głuchym głosem - i rozważywszy wszelkie argumenty i
kontrargumenty, uważamy, że sprawiedliwie będzie, aby sporne zwierzę
zarżnąć bez zwłoki i podzielić po równo między pozwanego i powoda.
Odetchnął. Nazwą mnie Teppikiem Mądrym, pomyślał. Prosty lud
uwielbia takie rzeczy.
Rolnicy popatrzeli na niego tępo. Potem, jakby obaj stali na obrotowej
podłodze, równocześnie odwrócili się w stronę, gdzie na stopniach tronu,
w otoczeniu niższych kapłanów siedział Dios.
Najwyższy kapłan wstał, wygładził szatę i stuknął laską.
- Wysłuchajcie interpretacji mądrości Jego Wielkości Króla Teppicymona
XXVIII, Pana Niebios, Woźnicy Rydwanu Słońca, Sternika Barki Słońca,
Strażnika Wiedzy Tajemnej, Władcy Horyzontu, Wskazującego Drogę,
Bicza Łaski, Wysoko Urodzonego, Nieśmiertelnego Króla - zawołał. - Wedle
naszego boskiego wyroku, sporne zwierzę jest własnością Rhumushputa.
Wedle naszego boskiego wyroku, sporne zwierzę ma być złożone w ofierze
na ołtarzu Zgromadzenia Bogów w podzięce za poświęcenie Naszej boskiej
uwagi. Dalej nakazujemy, by zarówno Rhumushput, jak i Ktoffle wspólnie
73
Terry Pratchett - Piramidy
przepracowali dodatkowe trzy dni na polach Króla, by zapłacić za ten
wyrok.
Dios uniósł głowę, aż spojrzał wzdłuż swego przerażającego nosa wprost
na maskę Teppica. Wzniósł ręce.
- Wielka jest mądrość Jego Wielkości Króla Teppicymona XXVIII, Pana
Niebios, Woźnicy Rydwanu Słońca, Sternika Barki Słońca, Strażnika
Wiedzy Tajemnej, Władcy Horyzontu, Wskazującego Drogę, Bicza Łaski,
Wysoko Urodzonego, Nieśmiertelnego Króla!
Rolnicy aż podskoczyli z wdzięczności i lękliwie, otoczeni przez
strażników, wycofali się sprzed oczu władcy.
- Dios - rzucił chłodno Teppic.
- Sire?
- Zbliż się tu na chwilę, proszę,
- Sire? - powtórzył Dios, materializując się obok tronu.
- Trudno nie zauważyć, Dios... wybacz, jeśli się mylę... pewnej
kwiecistości tłumaczenia. Kapłan zdziwił się wyraźnie.
- Ależ skąd, sire. Z absolutną dokładnością przekazałem twoją decyzję,
dopracowując jedynie szczegóły w zgodzie z precedensami i tradycją.
- Jak to? Przecież to nieszczęsne stworzenie naprawdę należało do nich
obu!
- Ale Rhumushput znany jest ze swej pobożności, sire, i przy każdej
okazji sławi i wynosi bogów. Tymczasem Ktoffle miewa nierozsądne myśli.
- Co to ma wspólnego ze sprawiedliwością?
- Wszystko, sire - odparł gładko Dios.
- Przecież teraz żaden nie ma tego wołu!
- W istocie, sire. Ale Ktoffle go nie ma, ponieważ na to nie zasługuje,
Rhumushput zaś, dzięki swej ofierze, zapewnił sobie wyższą pozycję w
świecie zmarłych.
- A wy wszyscy będziecie pewnie jeść na kolację wołowinę - mruknął
Teppic.
To było jak cios. Równie dobrze Teppic mógłby podnieść tron i uderzyć
nim kapłana. Dios cofnął się o krok, wzburzony; oczy zmieniły mu się w
dwa jeziorka cierpienia. Kiedy przemówił, w jego głosie brzmiał ból.
- Nie jadam mięsa, sire - oznajmił. - Osłabia i kala duszę. Czy mogę
rozpocząć następną sprawę, sire?
- Proszę. - Teppic skinął głową.
Następna sprawa okazała się sporem o czynsz dzierżawny z trzydziestu
sążni kwadratowych ziemi nad rzeką. Żyzna ziemia była w Djelibeybi
cenna, ponieważ tak wiele jej zajmowały piramidy. Problem nabierał wagi.
Wagi tym większej, że dzierżawca gruntu był najwyraźniej człowiekiem
uczciwym i ciężko pracującym, gdy tymczasem właściciel ewidentnie
bogatym i budzącym niechęć17. Niestety, jakkolwiek by zestawiać fakty,
miał także rację.
Teppic zamyślił się głęboko. Po chwili zerknął na Diosa. Kapłan skinął mu
17
Młodsi skrytobójcy, zwykle ubodzy, mają bardzo zdecydowane poglądy na temat moralności bogactwa - do czasu kiedy staną się
starszymi skrytobójcami, zwykle bardzo bogatymi. Wtedy zaczynają nabierać przekonania, że niesprawiedliwość ma jednak swoje
zalety.
74
Terry Pratchett - Piramidy
głową.
- Wydaje mi się... - zaczął Teppic, jak najszybciej potrafił, ale nie dość
szybko.
- Wysłuchajcie sądu Jego Wielkości Króla Teppicymona XXVIII, Pana
Niebios, Woźnicy Rydwanu Słońca, Sternika Barki Słońca, Strażnika
Wiedzy Tajemnej, Władcy Horyzontu, Wskazującego Drogę, Bicza Łaski,
Wysoko Urodzonego, Nieśmiertelnego Króla!
- Wydaje mi się... - powtórzył Teppic - ...to znaczy nam, że po
uwzględnieniu wszelkich argumentów, także tych przekraczających ludzkie
jedynie rozumienie, słuszna i sprawiedliwa decyzja w tej sprawie...
Przerwał. Król tak nie przemawia, pomyślał.
- Racje właściciela zważone zostały i za niedostateczne uznane zahuczał przez szczelinę ust maski. - Rozstrzygamy na korzyść
dzierżawcy.
Jak jeden mąż, cały dwór zwrócił się ku Diosowi, który szeptem
przeprowadził krótką naradę z innymi kapłanami, po czym wstał.
- Wysłuchajcie teraz interpretacji słów Jego Wielkości Króla Teppicymona
XXVIII, Pana Niebios, Woźnicy Rydwanu Słońca, Sternika Barki Słońca,
Strażnika Wiedzy Tajemnej, Władcy Horyzontu, Wskazującego Drogę,
Bicza Łaski, Wysoko Urodzonego, Nieśmiertelnego Króla! Rolnik Ptorne
natychmiast zapłaci księciu Imtebosowi osiemnaście toonów! Książę
Imtebos natychmiast wpłaci dwanaście toonów jako dar dla świątyni bóstw
rzeki! Niech żyje król! Przystąpmy do kolejnej sprawy! Teppic znowu
przywołał Diosa.
- Czyja w ogóle jestem tu potrzebny? - zapytał gorączkowym szeptem.
- Proszę, uspokój się, sire. Gdyby cię nie było, skąd ludzie mieliby
wiedzieć, że dokonała się sprawiedliwość?
- Ale przekręcasz wszystko, co powiem!
- Nie, sire. Sire wydaje osąd człowieka. Ja interpretuję wyrok króla.
- Rozumiem - mruknął ponuro Teppic. - Zatem od tej chwili...
Przed salą nastąpiło jakieś zamieszanie. Najwyraźniej któryś z więźniów
nie ufał w pełni królewskiej sprawiedliwości. Król wcale mu się nie dziwił.
Jemu też się nie podobała.
Więźniem okazała się ciemnowłosa dziewczyna; wyrywała się dwóm
strażnikom, zadając im rękami i piętami takie ciosy, przy których
mężczyzna musiałby się zarumienić. Nie miała też na sobie odpowiedniego
kostiumu. Jej ubranie ledwie wystarczało, by w nim leżeć i obierać
winogrona.
Dostrzegła Teppica i - ku jego tajemnej radości - posłała mu spojrzenie
pełne czystej nienawiści. Po całym dniu traktowania jak ograniczony
umysłowo posąg, przyjemnie mu było, że ktoś się nim zainteresował.
Nie wiedział, co takiego zrobiła, ale sądząc po ciosach wymierzanych
strażnikom, można było przypuszczać, że zrobiła to do granic swych
możliwości.
Dios pochylił się do poziomu szczelin usznych maski.
- Ma na imię Ptraci - wyjaśnił. - Podręczna twojego ojca. Odmówiła
przyjęcia napoju.
75
Terry Pratchett - Piramidy
- Jakiego napoju? - zdziwił się Teppic.
- Tradycja nakazuje zmarłemu królowi do świata umarłych zabierać ze
sobą służbę, sire.
Teppic smętnie kiwnął głową. Dios mówił o zazdrośnie strzeżonym
przywileju, jedynym sposobie, by ubogi sługa mógł zapewnić sobie
nieśmiertelność. Teppic pamiętał pogrzeb dziadka i dyskretne spory jego
osobistych służących. Na długie dni zepsuło mu to nastrój.
- Tak, ale przecież to nie jest obowiązkowe - powiedział.
- Tak, sire. Nie jest obowiązkowe.
- Ojciec miał mnóstwo sług.
- Jak rozumiem, ta była jego ulubienicą, sire.
- Więc co ona właściwie zrobiła?
Dios westchnął jak ktoś, kto niezbyt rozgarniętemu dziecku próbuje
tłumaczyć ważne sprawy.
- Odmówiła przyjęcia napoju, sire.
- Przepraszam. Mówiłeś, zdawało mi się, że to nie jest obowiązkowe.
- Tak, sire. Nie jest, sire. Jest całkowicie dobrowolne. To akt wolnej woli.
A ona odmówiła, sire.
- Aha... To jedna z tych sytuacji... - mruknął Teppic.
Djelibeybi było zbudowane na tego rodzaju sytuacjach. Próba ich
zrozumienia mogła człowieka doprowadzić do szaleństwa. Gdyby któryś z
jego przodków zadekretował, że noc jest dniem, ludzie chodziliby i macali
drogę przed sobą w pełnym świetle.
Wyprostował się.
- Podejdź, panienko - rozkazał. Zerknęła na Diosa.
- Jego Wielkość Król Teppicymon XXVIII...
- Czy za każdym razem musimy tego słuchać?
- Tak, sire... Pan Niebios, Woźnica Rydwanu Słońca, Sternik Barki
Słońca, Strażnik Wiedzy Tajemnej, Władca Horyzontu, Wskazujący Drogę,
Bicz Łaski, Wysoko Urodzony, Nieśmiertelny Król nakazuje ci wyznać
swoją winę!
Dziewczyna wyrwała się strażnikom i drżąc z przerażenia, stanęła przed
Teppikiem.
- On mówił, że wcale nie chce być pochowany pod piramidą oświadczyła. - Mówił, że sama myśl o tych milionach ton kamieni nad nim
wywołuje koszmary. Nie chcę jeszcze umierać!
- Odmawiasz radosnego przyjęcia trucizny? - zapytał Dios.
- Tak.
- Ależ, dziecko, wtedy król i tak będzie musiał skazać cię na śmierć. Z
pewnością lepiej jest odejść z godnością, do lepszego życia w krainie
umarłych.
- Nie chcę być sługą w krainie umarłych.
Jęk grozy wyrwał się zebranym kapłanom. Dios pokiwał głową.
- Zatem porwie cię Pożeracz Dusz - orzekł. - Sire, czekamy na twój
wyrok.
Teppic uświadomił sobie, że wpatruje się w dziewczynę. Było w niej coś
niepokojąco znajomego, czego nie mógł do końca zidentyfikować.
76
Terry Pratchett - Piramidy
- Wypuście ją - powiedział.
- Jego Wielkość Król Teppicymon XXVIII, Pan Niebios, Woźnica Rydwanu
Słońca, Sternik Barki Słońca, Strażnik Wiedzy Tajemnej, Władca
Horyzontu,
Wskazujący
Drogę,
Bicz
Łaski,
Wysoko
Urodzony,
Nieśmiertelny Król przemówił! Jutro o świcie zostaniesz rzucona
krokodylom w rzece. Wielka jest mądrość króla!
Ptraci odwróciła się i spojrzała z nienawiścią na Teppica. Milczał. Nie
śmiał się odezwać ze strachu, w co zmienią się jego słowa.
Odeszła w milczeniu, gorszym niż krzyki czy szlochy.
- To już ostatnia sprawa, sire - poinformował Dios.
- Udam się do moich pokojów - oświadczył lodowato Teppic. - Wiele
spraw muszę przemyśleć.
- Zatem przyślę ci obiad, sire - zapewnił kapłan. - Smażone kurczę.
- Nienawidzę kurcząt. Dios uśmiechnął się.
- Ależ skąd, sire. W środy król zawsze rozkoszuje się kurczęciem.
***
Piramidy płonęły. Światło, jakie rzucały na ziemię, było przyćmione,
słabe, niemal szare, lecz z każdego wierzchołka z trzaskiem strzelał w
niebo jaskrawy zygzak. Cichy stuk metalu o kamień wyrwał Ptraci z
niespokojnej drzemki. Wstała bardzo ostrożnie i na palcach podeszła do
okna.
W przeciwieństwie do klasycznych okien w celach - które powinny być
duże, przewiewne i dla zapewnienia więźniom drogi ucieczki wymagać
jedynie usunięcia kilku niewygodnych prętów - to okno było zaledwie
szczeliną szerokości sześciu cali. Siedem tysięcy lat nauczyło władców
państwa nad Djelem, że cela służy do zatrzymania więźnia wewnątrz.
Przez tę szczelinę człowiek mógł się wydostać tylko w kawałkach.
Na zewnątrz jakiś cień przesłonił blask piramid i głos szepnął:
- Psst.
Ptraci przycisnęła się do ściany i spróbowała dosięgnąć szczeliny.
- Kim jesteś?
- Jestem tu, żeby ci pomóc. A niech ich... Oni nazywają to oknem?
Uważaj, spuszczam linę.
Gruby, jedwabny powróz, z węzłami w równych odstępach, opadł jej na
ramię. Przyglądała mu się przez sekundę czy dwie, po czym zrzuciła buciki
z zawiniętymi noskami i wspięła się w górę.
Oblicze po drugiej stronie szczeliny było częściowo zasłonięte czarnym
kapturem, Ptraci zauważyła jednak wyraz niepokoju.
- Nie martw się - powiedziało.
- Nie martwiłam się. Próbowałam się trochę zdrzemnąć.
- Och. W takim razie przepraszam. Pójdę sobie i zostawię cię tutaj,
dobrze?
- Ale rankiem obudzę się i wtedy zacznę się martwić. Na czym stoisz,
demonie?
- Wiesz, co to są nity?
- Nie.
77
Terry Pratchett - Piramidy
- No więc stoję na dwóch. Spoglądali na siebie w milczeniu.
- No dobrze - rzekło w końcu oblicze. - Muszę przebiec dookoła i wejść
przez drzwi. Nie odchodź.
Z tymi słowami zniknęło w górze.
Ptraci zsunęła się na chłodne kamienie posadzki. Wejść przez drzwi! Nie
wiedziała, jak ono potrafi tego dokonać. Istoty ludzkie muszą je najpierw
otworzyć.
Skuliła się w najdalszym kącie celi i wpatrzyła w niewielki prostokąt
drewna.
Mijały minuty. W pewnej chwili miała wrażenie, że coś słyszy - jakby
ciche westchnienie.
Jeszcze później zabrzmiał cichy szczęk metalu, tak delikatny, że niemal
poniżej granicy słyszalności.
Jeszcze trochę czasu nawinęło się na szpulkę wieczności i cisza za
drzwiami, będąca ciszą wywoływaną przez brak Hałasu, z wolna zmieniła
się w ciszę wywoływaną przez kogoś nie wydającego żadnego dźwięku.
Jest tuż za drzwiami, pomyślała.
Nastąpiła chwila wyczekiwania, kiedy Teppic oliwił wszystkie bolce i
zawiasy, a kiedy przystąpił do ostatecznego ataku, drzwi otworzyły się z
chwytającą za serce bezgłośnością.
- Jesteś tu? - odezwał się głos z ciemności. Ptraci wcisnęła się głębiej do
kąta.
- Słuchaj, przyszedłem cię uratować.
Dostrzegła wreszcie czarny cień w słabym blasku piramid. Posuwał się
do przodu bardziej niepewnie, niżby się tego spodziewała po demonie.
- Idziesz czy nie? - zapytał. - Ogłuszyłem tylko strażników, to przecież
nie ich wina. Nie mamy zbyt wiele czasu.
- Rano mam zostać rzucona krokodylom - szepnęła Ptraci. -Sam król to
nakazał.
- Prawdopodobnie się pomylił.
Ptraci z niedowierzaniem i lękiem otworzyła szeroko oczy.
- Pożeracz Dusz mnie porwie! - oznajmiła.
- A chcesz tego? Zawahała się.
- No widzisz - powiedziała postać i chwyciła ją za rękę. Wyprowadziła ją
z celi, gdzie Ptraci niemal się przewróciła o nieruchome ciało strażnika.
- Kto siedzi w pozostałych celach? - zapytał demon, wskazując szereg
drzwi wzdłuż korytarza.
- Nie wiem.
- Sprawdzimy, dobrze?
Demon przyłożył puszkę do zawiasów sąsiednich drzwi i pchnął. Stanęły
otworem. Blask z wąskiego okna ukazywał mężczyznę w średnim wieku,
siedzącego ze skrzyżowanymi nogami na podłodze.
- Przyszedłem cię uratować - oznajmił demon. Mężczyzna wytrzeszczył
oczy.
- Uratować? - zdziwił się.
- Tak. Dlaczego tu trafiłeś? Więzień zwiesił głowę.
- Bluźniłem przeciwko królowi.
78
Terry Pratchett - Piramidy
- Jak to się stało?
- Upuściłem sobie kamień na nogę. Teraz wyrwą mi język.
- Kapłan cię usłyszał, co? - Ciemna postać współczująco pokiwała głową.
- Nie. Sam powiedziałem kapłanowi. Takie słowa nie powinny ujść karze
- wyznał szczerze więzień.
W tym jesteśmy dobrzy, pomyślał Teppic. Zwykłe zwierzęta z pewnością
nie mogłyby się tak zachowywać. Trzeba się urodzić człowiekiem, żeby
osiągnąć prawdziwą głupotę.
- Chyba powinniśmy o tym porozmawiać. Na zewnątrz - zaproponował. Może wyjdziesz ze mną?
Mężczyzna cofnął się i spojrzał wystraszony.
- Chcesz, żebym uciekł?
- To chyba dobry pomysł, nie sądzisz?
Więzień patrzył mu w oczy i bezgłośnie poruszał wargami. Wreszcie
najwyraźniej podjął decyzję.
- Straż! - wrzasnął.
Krzyk odbił się echem w uśpionym pałacu. Niedoszły wybawiciel
spoglądał na więźnia z niedowierzaniem.
- Szaleńcy - stwierdził. - Wszyscy jesteście szaleni.
Wybiegł z pokoju, złapał Ptraci za rękę i ruszył mrocznymi korytarzami.
Za nimi więzień wykorzystywał swój język, póki go jeszcze posiadał, do
wykrzykiwania ciągu przekleństw.
- Gdzie mnie zabierasz? - spytała Ptraci, kiedy skręcili za róg i ruszyli
przez otoczony gęsto kolumnami dziedziniec.
Teppic zawahał się. Właściwie jeszcze się nad tym nie zastanawiał,
- Dlaczego w ogóle męczą się ryglowaniem drzwi? - rzucił, zerkając na
kolumny. - To właśnie chciałbym wiedzieć. Dziwię się, że nie wróciłaś do
celi, kiedy cię zostawiłem.
- Ja... ja nie chcę umierać - wyznała cicho.
- Trudno się dziwić.
- Nie wolno ci tak mówić! To grzech nie chcieć umierać. Teppic spojrzał
na dach wokół dziedzińca i rozwinął linę z kotwiczką.
- Myślę, że powinnam wrócić do celi - uznała Ptraci, nie podejmując
jednak żadnych kroków w tym kierunku. - Nie wolno nawet myśleć o
nieposłuszeństwie wobec króla.
- Tak? A co się wtedy dzieje?
- Coś złego - odparła niezbyt precyzyjnie.
- Chcesz powiedzieć, że coś gorszego niż wydanie na pastwę krokodylom
albo oddanie duszy na pożarcie Pożeraczowi Dusz? - spytał Teppic i rzucił
kotwiczkę, która chwyciła mocno jakąś ukrytą nierówność dachu.
- To interesująca uwaga - przyznała Ptraci, zdobywając Nagrodę Teppica
za bystrość.
- Warto ją przemyśleć, prawda? - Teppic z całej siły szarpnął linę.
- Chcesz powiedzieć, że jeśli najgorsze i tak ma ci się zdarzyć, równie
dobrze możesz się więcej nie przejmować - wyciągnęła wniosek Ptraci. Jeśli Pożeracz Dusz dostanie cię, bez względu na to, co zrobisz, możesz
przynajmniej uniknąć krokodyli. O to chodzi?
79
Terry Pratchett - Piramidy
- Idziesz pierwsza - rozkazał Teppic. - Zdaje się, że ktoś się zbliża.
- Kim ty jesteś?
Teppic sięgnął do mieszka. Wrócił do Djelibeybi wieki temu, w tym tylko,
co miał na sobie, ale miał na sobie to, w czym zdawał egzamin. Zważył w
dłoni nóż do rzutów numer dwa. Stal błysnęła w świetle flar piramid. Być
może była to jedyna stal w kraju. Nie chodzi o to, że Djelibeybi nie
słyszało o stali, ale jeśli miedź była dobra dla twojego pra-pra-prapradziadka, to i tobie powinna wystarczyć.
Nie, strażnicy nie zasługiwali na noże. Przecież nie zrobili nic złego.
Dłoń sięgnęła do niewielkiej siatkowej sakiewki z kolcami. Były nieduże,
ledwie calowe. Kolce nikogo nie zabijają, najwyżej spowalniają odrobinę.
Jeden czy dwa w podeszwie stopy wywołuje niezwykłą powolność i
ostrożność u wszystkich oprócz wyjątkowych entuzjastów.
Rozrzucił kilka kolców przy wyjściu na dziedziniec, biegiem wrócił do liny
i podciągnął się szybkimi ruchami. Był już na dachu, gdy pierwszy strażnik
wynurzył się z korytarza. Odczekał, aż zabrzmi pierwsze przekleństwo, po
czym zwinął linę i ruszył za dziewczyną.
- Złapią nas - powiedziała.
- Nie sądzę.
- A wtedy król każe nas rzucić krokodylom.
- Nie, nie są... - Teppic urwał. Bardzo intrygujący problem. - Może przyznał. - Trudno mieć pewność.
- Co teraz zrobimy?
Teppic spojrzał za rzekę, gdzie piramidy stały w ogniu. Przy Wielkiej
Piramidzie wciąż trwała praca w blasku flar. Roje kamiennych bloków,
maleńkich z tej odległości, krążyły wokół wierzchołka. Zdumiewała liczba
robotników, których Ptaclusp przysyłał na budowę.
Ależ będzie miała flarę, pomyślał Teppic. Zobaczą ją aż w Ankh.
- Okropne są, prawda? - odezwała się z tyłu Ptraci.
- Tak sądzisz?
- Aż dreszcz przechodzi. Stary król ich nie cierpiał, wiesz? Mówił, że
przybiły państwo do przeszłości.
- Powiedział dlaczego?
- Nie. Po prostu ich nienawidził. Był miłym staruszkiem. Bardzo
łagodnym. Nie to, co ten nowy.
Wytarła nos i schowała chusteczkę w wyraźnie zbyt małą przestrzeń pod
zdobionym cekinami stanikiem.
- Ehm... A co właściwie robiłaś? Znaczy, jako podręczna? -Teppic, by
ukryć swoje zakłopotanie, zbadał wzrokiem panoramę dachów.
Zachichotała.
- Nie pochodzisz stąd, prawda?
- Nie, właściwie nie.
- Głównie z nim rozmawiałam. Albo tylko słuchałam. Naprawdę potrafił
opowiadać, chociaż skarżył się, że nikt nigdy nie słucha tego, co ma do
powiedzenia.
- Rozumiem - przyznał z uczuciem Teppic. -I to wszystko? Spojrzała na
niego i zachichotała znowu.
80
Terry Pratchett - Piramidy
- Ach, to... Nie, był bardzo łagodny. Nie żebym miała coś przeciw temu,
rozumiesz. Odebrałam należne wykształcenie. Właściwie trochę mnie
rozczarował. Kobiety w mojej rodzinie od wieków służyły pod różnymi
królami.
- Tak? - wykrztusił.
- Nie wiem, czy widziałeś taką książkę, nazywa się „Zamknięty...
- ...pałac" - dokończył odruchowo Teppic.
- Przypuszczałam, że taki dżentelmen jak ty powinien ją znać. - Ptraci
szturchnęła go znacząco. - To rodzaj podręcznika. Moja pra-prababka
pozowała do niektórych rysunków. Nie ostatnio - dodała na wypadek,
gdyby nie całkiem zrozumiał. - To by już była przesada, w końcu nie żyje
od dwudziestu pięciu lat. Kiedy była młodsza. Wszyscy mówią, że jestem
do niej bardzo podobna.
- Urk - zgodził się Teppic.
- Była sławna. Mogła sięgnąć stopami za głowę, wiesz? Ja też potrafię.
Mam Trzeci Stopień.
- Urk?
- Stary król powiedział mi kiedyś, że bogowie dali ludziom poczucie
humoru, żeby wynagrodzić im jakoś to, że dali im seks. Mam wrażenie, że
był wtedy trochę zdenerwowany.
- Urk.
Z oczu Teppica widać było tylko białka.
- Nie jesteś rozmowny, co?
Nocny podmuch niósł w jego stronę perfumy Ptraci. Używała zapachu
jak tarana.
- Musimy ci znaleźć jakąś kryjówkę - przypomniał, koncentrując się na
każdym słowie. - Nie masz rodziców albo kogoś?
Starał się ukryć fakt, że w bezcieniowym blasku flar zdawała się lśnić.
Nie wychodziło mu to najlepiej.
- Moja matka nadal pracuje gdzieś w pałacu. Ale nie sądzę, żeby
zrozumiała...
- Musimy cię stąd wydostać - oświadczył stanowczo Teppic. -Jeśli dzisiaj
się gdzieś ukryjesz, ukradnę konie albo łódź, albo cokolwiek. Potem
możesz wyjechać do Tsortu albo Efebu, albo gdzieś.
- Czyli za granicę? Nie wiem, czy mi się tam spodoba.
- W porównaniu ze światem umarłych?
- Cóż, jeśli tak to ująć... - Chwyciła go za rękę. - Dlaczego mnie
uratowałeś?
- Co? Chyba dlatego, że żyć jest lepiej, niż być martwym.
- Doczytałam do numeru 46, Kongresu Pięciu Szczęśliwych Mrówek oświadczyła Ptraci. - Gdybyś miał trochę jogurtu, moglibyśmy. ..
- Nie! To znaczy: nie. Nie tutaj. Nie teraz. Na pewno już nas szukają.
Prawie świta.
- Nie musisz tak krzyczeć. Chciałam tylko być uprzejma.
- Tak. Oczywiście. Dziękuję. - Teppic wyrwał się i z rozpaczą zajrzał
przez parapet w jeden z licznych pałacowych szybów oświetleniowych.
- Tędy można przejść do warsztatu balsamistów - zawołał. - Na pewno
81
Terry Pratchett - Piramidy
jest tam mnóstwo kryjówek. Raz jeszcze odwinął linę.
Do szybu przylegało kilka komnat. Teppic znalazł taką, gdzie pod
ścianami stały ławy, a podłogę zaścielały wióry drewna. Drzwi prowadziły
do następnego pomieszczenia, zastawionego sarkofagami. Na każdym
tkwiła ta sama złocista lalkowata twarz, którą zdążył już poznać i
znienawidzić. Zastukał w kilka i uniósł pokrywę najbliższego.
- Nie ma nikogo w domu - stwierdził. - W środku możesz odpocząć.
Zostawię pokrywę uchyloną, żebyś miała powietrze.
- Nie myślisz chyba, że się zgodzę. A jeśli nie wrócisz?
- Będę wieczorem - obiecał Teppic. - I... i spróbuję wrzucić ci tu trochę
jedzenia i wody.
Podeszła; jej bransolety na kostkach brzęczały na strunach Teppicowego
libido. Odruchowo spuścił głowę i zobaczył, że Ptraci ma pomalowane
wszystkie paznokcie u nóg. Przypomniał sobie, jak w czasie przerwy
Cheesewright opowiadał im kiedyś za stajnią, że dziewczęta, które malują
paznokcie u nóg są... Nie całkiem pamiętał, ale wtedy wydawało się to
niewiarygodne.
- Jest strasznie twardy - zauważyła.
- Co?
-Jeśli mam w tym leżeć, potrzebne mi będą poduszki.
- Wrzucę trochę wiórów, zobacz... Ale pospiesz się! Proszę!
- No dobrze. Ale wrócisz po mnie, prawda? Obiecujesz?
- Tak, tak! Obiecuję!
Zasunął pokrywę sarkofagu, wciskając pod nią kawałek drewna, żeby
zapewnić dopływ powietrza. Potem wybiegł. Duch króla spoglądał za nim.
***
Wzeszło słońce. Złociste światło spłynęło w żyzną dolinę Djelu, a flary
piramid pobladły i zmieniły się w widmowych tancerzy na tle jaśniejącego
nieba. Teraz towarzyszył im dźwięk. Rozbrzmiewał cały czas, zbyt wysoki
dla uszu śmiertelnych, lecz o świcie opadał z dalekich ultradźwięków...
CCChhhhhheeee...
Ulatywał
w
niebo:
cienka
powłoka
dźwięku
przypominająca
przeciągnięcie smyczkiem po nagiej powierzchni mózgu. ...ccchhheeeee...
Albo wilgotny paznokieć drapiący obnażony nerw, jak twierdzą
niektórzy. Można by według niego nastawiać zegarek, mówiliby, gdyby
ktoś wiedział, co to jest.
...heeee...
Rozbrzmiewał głębiej i głębiej, w miarę jak słoneczny blask obmywał
kamienie, przechodził od kociego pisku do psiego warkotu.
...ee... ee... ee...
Flary zgasły.
...ops.
***
- Piękny ranek, sire. Ufam, że dobrze spałeś? Teppic pomachał Diosowi
ręką, ale milczał. Golibroda dopełniał Ceremonii Wyjścia Ogolonym.
82
Terry Pratchett - Piramidy
Golibroda trząsł się ze strachu. Do niedawna był jednorękim, bezrobotnym
kamieniarzem. A potem ten straszliwy najwyższy kapłan przywołał go i
rozkazał zostać królewskim golibrodą, chociaż wymaga to dotykania króla,
ale nie szkodzi, bo kapłani wszystko już ustalili i nie trzeba odcinać
żadnych części ciała. Ogólnie rzecz biorąc, wszystko ułożyło się lepiej, niż
mógł się spodziewać, zresztą to wielki zaszczyt własnoręcznie troszczyć się
o królewską brodę, jakakolwiek by była.
- Nic cię nie zaniepokoiło, sire? - zapytał najwyższy kapłan. Jego oczy
skanowały komnatę rastrem podejrzenia; zadziwiające, że na ścianach nie
pojawiły się wąskie strużki stopionej skały.
- Barrr...
- Gdybyś zechciał się nie ruszać, o nigdy nie umierający - odezwał się
golibrodą błagalnym tonem człowieka, któremu obiecano wycieczkę po
przewodzie pokarmowym krokodyla, jeśli choćby za-drapie ucho.
- Nie słyszałeś dziwnych odgłosów, sire? Dios cofnął się nagle i zajrzał za
złocony parawan z pawich piór, do drugiej części komnaty.
- Nie.
- Wasza wysokość słabo dzisiaj wygląda - zauważył Dios. Usiadł na ławie
rzeźbionej z obu końców w lamparty. Siadanie w obecności władcy, poza
oficjalnymi ceremoniami, było w zasadzie
niedozwolone, jednak w ten sposób kapłan mógł zerknąć pod niskie łoże
Teppica.
Dios był poruszony. Mimo obolałych mięśni i niewyspania, Teppic czuł się
dziwnie radosny. Otarł twarz.
- To łóżko - powiedział. - Chyba o nim wspominałem. No wiesz,
materace. Mają w środku pióra. Jeśli taka koncepcja wydaje ci się
niezwykła, porozmawiaj z piratami z Khali. Co drugi musi już spać na
materacu z gęsiego puchu.
- Jego wysokość raczył zażartować - mruknął Dios. Teppic wiedział, że
nie powinien przesadzać, ale nie mógł się powstrzymać.
- Coś się stało, Dios?
- Jakiś złoczyńca wdarł się nocą do pałacu, sire. Zniknęła ta dziewczyna,
Ptraci.
- To bardzo niepokojące.
- Istotnie, sire.
- Zapewne zalotnik albo kochanek... Twarz Diosa przypominała głaz.
- To możliwe, sire.
- Święte krokodyle będą więc głodne...
Ale nie na długo, myślał Teppic. Wystarczy przejść się po jednym z
niewielkich pomostów na brzegu, wystarczy, żeby cień padł na
powierzchnię, a mętnożółta woda magicznie staje się mętnożółtymi
cielskami. Wyglądają jak duże, nasiąknięte wodą belki, a główna różnica
polega na tym, że belki nie otwierają się z jednego końca, żeby odgryźć
człowiekowi nogi. Święte krokodyle Djelu były dla królestwa wysypiskiem
śmieci, patrolem rzecznym, a czasem i kostnicą.
Trudno by je nazwać zwyczajnie wielkimi. Gdyby jeden z samców
ustawił się w poprzek nurtu, zatamowałby rzekę.
83
Terry Pratchett - Piramidy
Golibroda wyszedł na palcach. Na palcach weszła para sług dbających o
ciało.
- Przewidziałem naturalną reakcję waszej wysokości - mówił dalej Dios,
głosem jak krople wody kapiące w głębokiej jaskini.
- Doskonale. - Teppic obejrzał przeznaczone na ten dzień ubranie. - A
jakaż ona była?
- Sire polecił dokładnie przeszukać cały pałac, komnata po komnacie.
- Absolutnie. Bierz się do dzieła, Dios.
Moja twarz jest całkowicie szczera, powtarzał sobie. Nie drgnął mi żaden
mięsień. Wiem, że nie drgnął. Może we mnie czytać jak w steli.
Wytrzymam jego spojrzenie.
- Dziękuję, sire.
- Podejrzewam, że są już o całe mile stąd - rzucił Teppic. - Kimkolwiek
by byli. Ona to zwykła podręczna, prawda?
- To nie do pomyślenia, żeby ktoś mógł okazać nieposłuszeństwo wobec
twego wyroku! Nikt w całym królestwie by się na to nie odważył! Ich
dusze będą potępione! Zostaną schwytam, sire! Schwytani i unicestwieni!
Słudzy skryli się za Teppikiem. To nie był zwykły gniew. To była
wściekłość. Prawdziwa, dojrzała wściekłość. Przybierająca niczym garść
księżyców.
- Dobrze się czujesz, Dios?
Kapłan odwrócił się i spojrzał na drugi brzeg rzeki. Wielka Piramida była
prawie gotowa. Ten widok chyba go uspokoił, a przynajmniej ustabilizował
na jakimś nowym poziomie emocjonalnym.
- Tak, sire - odparł. - Dziękuję. Odetchnął głęboko.
- Jutro, sire - powiedział - z radością będziesz świadkiem położenia
kamienia szczytowego piramidy. Niezwykła okazja. Oczywiście, minie
jeszcze nieco czasu, zanim zakończą się prace w komorach wewnętrznych.
- Dobrze, dobrze. A dziś rano, jak sądzę, chciałbym zobaczyć się z
ojcem.
- Jestem pewien, że zmarły król ucieszy się na twój widok, sire. Twoim
życzeniem jest, bym ci towarzyszył.
- Aha.
***
Jest faktem niepodważalnym niczym Trzecie Prawo Soda, że nie istnieje
coś takiego jak dobry Wielki Wezyr. Skłonność do chichotu i intryg
wchodzi zapewne w zakres obowiązków na tym stanowisku.
Najwyżsi kapłani zwykle zaliczani są do tej samej kategorii. Muszą
godzić się z przyjmowanym z góry założeniem, że do niczego nie dojdą,
póki nie zaczną wydawać dziwacznych rozkazów, np. żeby przywiązać do
skały księżniczkę, wydaną na pożarcie wędrownego morskiego potwora,
albo żeby dziecko wrzucić w odmęty.
To straszliwe oszczerstwo. W całej historii Dysku najwyżsi kapłani byli w
większości ludźmi poważnymi, pobożnymi i odpowiedzialnymi, którzy
starali się jak najlepiej interpretować życzenia bogów, czasami
wypruwając flaki albo paląc żywcem setki ludzi dziennie, aby tylko mieć
84
Terry Pratchett - Piramidy
pewność, że wszystko dobrze zrozumieli.
***
Sarkofag króla Teppicymona XXVII czekał gotowy. Rzeźbiony był z
foryfii, smaradginy, skelsy i delfinetu, wykładany różowym nefrytem i
stargitem, perfumowany i okadzany wieloma rzadkimi żywicami i
perfumami...
Wyglądał imponująco, ale - zdaniem króla - nie warto było dla niego
umierać. Zrezygnowany wyszedł na dziedziniec.
Nowy aktor wkroczył na scenę dramatu śmierci: Grinjer, wytwórca
modeli.
Króla zawsze zastanawiały modele. Nawet skromny rolnik oczekiwał
pochówku ze zbiorem sztucznej trzody, która w świecie zmarłych zmieni
się jakoś w prawdziwą. Wielu było takich, którzy za życia radzili sobie z
jedną chudą krową, by po śmierci wymagać stada rasowego bydła.
Arystokraci i królowie otrzymywali pełny komplet, razem z modelami
wozów, domów, statków i wszystkiego, co było zbyt duże lub zbyt
nieporęczne i nie dało się wnieść do grobu. Po tamtej stronie w jakiś
sposób modele zmieniały się w rzeczywiste obiekty.
Król zmarszczył czoło. Za życia wiedział, że to prawda. Nie wątpił ani
przez moment.
Grinjer wysunął z ust czubek języka, z wielką starannością mocując
szczypcami malutkie wiosło w doskonałym modelu rzecznej triremy w skali
1:80. Każdą płaską powierzchnię w przydzielonym mu kącie pracowni
pokrywały maleńkie zwierzęta i przedmioty; niektóre co bardziej udane
wisiały na nitkach z sufitu.
Król dowiedział się już z podsłuchanej rozmowy, że Grinjer ma
dwadzieścia sześć lat, nie znalazł nic, co mogłoby zahamować niepowstrzymany rozwój trądziku, i że mieszka razem z matką. W domu
wieczorami wykonuje modele. W głębi serca ma nadzieję, że pewnego
dnia spotka miłą dziewczynę, która zrozumie, jak ważne jest
idealne
odwzorowanie
wszystkich
detali
ceremonialnego
sześciokołowego wozu, która potrzyma mu słoik z klejem i zawsze chętnie
użyczy kciuka, gdy niezbędny będzie stały nacisk, póki klej nie wyschnie.
Słyszał trąby i ogólny gwar za plecami, jednak nie zwrócił na to uwagi.
Ostatnio stale trwało zamieszanie. Doświadczenie podpowiadało mu, że
chodzi o sprawy trywialne. Ludzie po prostu mają niewłaściwie dobrane
priorytety. On na przykład czekał już dwa miesiące na parę uncji gumy
varneti, a jakoś nikt się tym nie przejął. Poprawił monokl i wsunął na
miejsce maleńki rudel.
Ktoś przy nim stanął. I dobrze, może się na coś przyda...
- Przyłóż tu palec - polecił, nie odwracając głowy. - Tylko na chwilę, póki
klej nie złapie.
Nastąpił nagły spadek temperatury. Grinjer spojrzał prosto w
uśmiechniętą złotą maskę. Za nią twarz Diosa zmieniała odcień, w
fachowej opinii Grinjera, z nr 13 (Blada Skóra) na nr 37 (Fiolet Zachodu
Słońca, połysk).
85
Terry Pratchett - Piramidy
- Oj - powiedział Grinjer.
- Świetne - pochwalił Teppic. - Co to jest?
Grinjer zamrugał do niego. Potem zamrugał do łodzi.
- To osiemdziesięciostopowa rzeczna trirema w stylu khalijskim, z
podwójnym pokładem dla włóczników i taranem na dziobie - wyjaśnił
odruchowo.
Odniósł wrażenie, że oczekują od niego czegoś więcej. Rozejrzał się za
czymś odpowiednim.
- Ma ponad pięćset części - dodał. - Każda deska pokładu była wycięta
osobno. Proszę spojrzeć.
- Fascynujące - stwierdził Teppic. - Cóż, nie będziemy przeszkadzać.
Pracujcie dalej.
- Żagle naprawdę się rozwijają - mówił Grinjer. - O tutaj, trzeba
pociągnąć tę nitkę...
Maska odsunęła się i jej miejsce zajęło oblicze Diosa. Kapłan rzucił
Grinjerowi spojrzenie sugerujące, że to jeszcze nie koniec, po czym ruszył
za królem. Podobnie uczynił duch Teppicymona XXVII.
Teppic rozglądał się dyskretnie spod maski. Dostrzegł otwarte drzwi do
pokoju, gdzie stały sarkofagi. Widział nawet ten, w którym ukryła się
Ptraci: pod pokrywą wciąż tkwił drewniany klinik.
- Nasz ojciec wszakże znajduje się tam, sire - odezwał się Dios. Poruszał
się bezgłośnie jak duch.
- Aha. Tak.
Teppic zawahał się chwilę, po czym ruszył w stronę dużego sarkofagu
stojącego na drewnianych kozłach. Przyjrzał mu się. Złocone oblicze na
pokrywie wyglądało jak wszystkie inne maski.
- Świetnie uchwycone podobieństwo, sire - podpowiedział Dios.
- Taak... - zgodził się Teppic. - Tak przypuszczam. Stanowczo wydaje się
bardziej zadowolony.
- Witaj, mój chłopcze! - zawołał król.
Wiedział, że nikt go nie słyszy, ale przyjemnie było coś do nich mówić.
Lepsze to niż mówienie do siebie. Na to będzie miał czasu aż nadto.
- Myślę, że wydobyłem z niego to, co najlepsze, o wodzu niebios oświadczył główny rzeźbiarz.
- Wyglądam jak woskowa lalka z bólem brzucha. Teppic przechylił
głowę.
- Tak - przyznał niezbyt pewnie. - Tak. Hm. Dobra robota.
Odwrócił się i znowu spojrzał w drzwi.
Dios skinął na stojących przy wejściu strażników.
- Zechciej mi wybaczyć, sire - rzucił wytwornie.
- Hm?
- Strażnicy będą kontynuować przeszukanie.
- Dobrze. Oj...
Dios w otoczeniu strażników ruszył do sarkofagu Ptraci. Chwycił
pokrywę, zsunął ją na bok i zawołał:
- Spójrzcie! Co my tu mamy?
Dil i Gern podeszli bliżej. Zajrzeli do wnętrza.
86
Terry Pratchett - Piramidy
- Wióry - stwierdził Dil. Gern pociągnął nosem.
- Ale ładnie pachną - zauważył.
Dios zabębnił palcami o pokrywę. Teppic nigdy jeszcze nie widział, by
kapłan nie miał pojęcia, co robić. Zaczął nawet opukiwać ściany sarkofagu
w poszukiwaniu tajnych schowków.
Potem zasunął pokrywę i spojrzał tępo na Teppica, który po raz pierwszy
cieszył się, że maska ukrywa wyraz twarzy.
- Nie ma jej tam - wyjaśnił stary król. - Natura ją wezwała i wyszła,
kiedy ci ludzie poszli zjeść śniadanie.
Musiała się wydostać, myślał Teppic. Gdzie jest teraz?
Dios rozejrzał się czujnie, kołysząc się lekko w przód i w tył jak igła
kompasu. Jego wzrok padł na wewnętrzny sarkofag z mumią króla. Był
duży. Był przestronny. Miał w sobie pewnego rodzaju nieuniknioność...
Dios w kilku krokach przeszedł przez pokój i otworzył sarkofag.
- Nie musisz pukać - mruknął król. - W końcu nigdzie się nie wybieram.
Teppic zaryzykował spojrzenie. Mumia króla była zupełnie sama.
- Jesteś pewny, że dobrze się czujesz, Dios? - zapytał.
- Tak, sire. Nie można być zbyt czujnym, sire. Najwyraźniej nie ma ich
tutaj, sire.
- Wyglądasz, jakby przydał ci się łyk świeżego powietrza - zatroszczył
się Teppic. Ganił się za to, ale nie mógł inaczej. Zagubiony Dios był
widokiem, który budził zachwyt, ale też pewien niepokój. Człowiek
instynktownie obawiał się o stabilność świata.
- Tak, sire. Bardzo dziękuję, sire.
- Usiądź i odpocznij. Ktoś przyniesie szklankę wody. A potem obejrzymy
piramidę. Dios usiadł. Rozległ się przeraźliwy trzask.
- Usiadł na łodzi - oznajmił król. - Pierwsza zabawna rzecz, jakiej
dokonał za mojej pamięci.
***
Piramida nadawała nowego znaczenia słowu „masywny". Zaginała wokół
siebie krajobraz. Teppic miał wrażenie, że sam jej ciężar deformuje kształt
rzeczy, rozciąga królestwo jak ołowiana kulka na gumowej membranie.
Wiedział, że to bezsensowny pomysł. Piramida była duża, ale przecież
maleńka w porównaniu do - powiedzmy - góry.
Ale wielka, bardzo wielka w porównaniu do czegokolwiek innego. Poza
tym góry powinny być ogromne, osnowa universum była do tego
przyzwyczajona. Piramida została zbudowana i okazała się o wiele
większa, niż cokolwiek zbudowanego być powinno.
Była też bardzo zimna. Mimo słonecznego żaru czarny marmur ścian
pobielał od szronu. Teppic nierozsądnie spróbował go dotknąć i zostawił na
kamieniu warstwę skóry.
- Jest lodowata!
- Już magazynuje, o oddechu rzeki - wyjaśnił spocony Ptaclusp. - To ten,
jak mu tam, efekt graniczny.
- Zauważyłem, że przerwaliście prace w komorach grobowych - wtrącił
Dios.
87
Terry Pratchett - Piramidy
- Ludzie... temperatura... efekty graniczne... trochę za wielkie ryzyko...
- wymamrotał Ptaclusp. - Hm.
Teppic przyjrzał mu się z zaciekawieniem.
- O co chodzi? - zapytał. -Jakieś kłopoty?
- Ehm... - odpowiedział Ptaclusp.
- Wyprzedzacie plan. Wspaniała robota - pochwalił go Teppic. Wykorzystujecie ogromną ilość siły roboczej.
- Ehm. Tak. Tylko...
Zapadła cisza, zakłócana jedynie przytłumionym gwarem pracujących
ludzi i cichym skwierczeniem powietrza dotykającego piramidy.
- Wszystko będzie dobrze, kiedy założymy wierzchołek - zapewnił po
chwili budowniczy piramid. - Kiedy zacznie się wypalać jak należy,
problemy znikną. Ehm.
Wskazał wierzchołek z elektrum. Był zadziwiająco mały, o krawędzi
długości stopy. Spoczywał na dwóch drewnianych kozłach.
- Powinniśmy założyć go już jutro - zapewnił Ptaclusp. - Czy wasz sire
nadal zamierza nas zaszczycić podczas ceremonii zwieńczenia? - Ujął skraj
szaty i zaczai miąć go w palcach. - Będą drinki - wyjąkał. - I srebrna
kielnia, którą można zabrać do domu. Wszyscy krzyczą „hurra!" i
podrzucają kapelusze.
- Z pewnością - odparł Dios. - To wielki zaszczyt.
- Dla nas również, wasz sire - oświadczył lojalnie Ptaclusp.
- O ciebie mi chodziło - wyjaśnił najwyższy kapłan.
Spojrzał na szeroki dziedziniec pomiędzy podstawą piramidy a rzeką.
Otaczały go posągi i stele upamiętniające bohaterskie czyny króla
Teppicymona18. Wyciągnął rękę.
- A tego możesz się pozbyć - rzekł. Ptaclusp zerknął na niego niewinnie.
- Tego posągu - wyjaśnił Dios. - O niego mi chodzi.
- Aha. Hm. No tak. Pomyśleliśmy, że kiedy zobaczysz go na miejscu, w
odpowiednim
oświetleniu...
W
dodatku
Hat,
Sępiogłowy
Bóg
Niespodziewanych Gości jest...
- Ma stąd zniknąć.
- Tak jest, wasza szacowność - odparł żałośnie Ptaclusp. W tej chwili był
to najmniejszy z jego problemów, ale zaczynał już podejrzewać, że posąg
go prześladuje. Dios nachylił mu się do ucha.
- Czy gdzieś na placu budowy nie widziałeś może młodej kobiety? zapytał.
- Na moim placu nie ma kobiet, panie. Przynoszą pecha.
- Ta była prowokująco ubrana.
- Nie. Żadnych kobiet.
- Pałac stoi przecież niedaleko, a na pewno jest tu mnóstwo kryjówek nie ustępował Dios.
18
Rzeźbiarze musieli w pełni wykorzystywać swoją wyobraźnię. Zmarły król obdarzony był wieloma wspaniałymi cechami,
jednakże dokonywanie bohaterskich czynów do nich nie należało. Jego wyniki to: Liczba wrogów rozbitych w puch pod kołami jego
rydwanu: 0. Liczba tronów zdeptanych butem: 0. Liczba razy, kiedy opasywał świat jako kolos: 0. Jednak z drugiej strony: Rządy
terroru: 0. Liczba razy, kiedy jego własny tron został zdeptany butami najeźdźców: 0. Rewolucje: 0. Kosztowne krucjaty, w których
brał udział: 0. Jego życie zakończyło się wynikiem remisowym, ze wskazaniem na króla.
88
Terry Pratchett - Piramidy
Ptaclusp przełknął ślinę. Wiedział to dobrze. Co go opętało...
- Zapewniam, wasza szacowność - powiedział. Dios zmarszczył brwi i
zwrócił się w stronę, gdzie -jak się okazało - Teppica już nie było.
- Poproś go, panie, żeby nikomu nie podawał ręki - zawołał jeszcze
Ptaclusp.
Dios pospieszył za dalekim błyskiem słońca na złocie. Król wciąż jakoś
nie mógł zrozumieć, że ostatnie, czego chce lud, to żeby władca się z nim
bratał. Ci z robotników, którzy nie zdążyli uciec, chowali ręce za plecami.
Samotny Ptaclusp powachlował się dłonią i niepewnie wszedł w cień
swego namiotu.
Gdzie czekali na niego Ptaclusp IIa, Ptaclusp IIa, Ptaclusp IIa i Ptaclusp
IIa. Ptaclusp zawsze czuł się trochę niepewnie w towarzystwie
księgowych, a czterej równocześnie doprowadzali go niemal do
szaleństwa, zwłaszcza że wszyscy byli tą samą osobą. W namiocie było też
trzech Ptacluspów IIb. Pozostała dwójka - chyba że już trójka - pracowała
na budowie.
Ptaclusp uspokajająco Zamachał rękami.
- Dobrze, dobrze! - zawołał. -Jakie mamy dziś kłopoty?
Jeden z IIa przysunął mu stos tabliczek.
- Czy wiesz, ojcze - zapytał tym ostrym, wysokim głosem, jakiego
używają księgowi, gdy chcą zakomunikować coś nieoczekiwanego i bardzo
kosztownego - co to jest rachunek różniczkowy?
- Ty mi to powiedz - odparł Ptaclusp, siadając ciężko na stołku.
- To coś, co wymyśliłem, żeby rozwiązać problem listy płac, ojcze wyjaśnił inny IIa.
- Zdawało mi się, że to była algebra.
- Algebrę przeszliśmy w zeszłym tygodniu - oświadczył trzeci IIa. - Teraz
to rachunek różniczkowy. Cztery razy musiałem się zapętlić, żeby go
opracować. A trzech mnie zajmuje się... - zerknął na braci ...księgowością kwantową.
- A na co ona? - zapytał znużonym tonem ojciec.
- Na przyszły tydzień. - Główny księgowy spojrzał na leżącą na wierzchu
tabliczkę. - Na przykład - zaczął - czy znasz Rthura, malarza fresków?
- Co z nim?
- On... to znaczy oni... przedstawili rachunek za dwa lata pracy.
- O...
- Twierdzą, że wykonali ją we wtorek. Powiedzieli, że w związku z
fraktalną naturą czasu.
- Tak powiedzieli? - zdziwił się Ptaclusp.
- Zdumiewające, jak szybko się uczą - mruknął jeden z księgowych,
rzucając gniewne spojrzenie parakosmicznym architektom.
Ptaclusp zawahał się.
- Ilu ich jest?
- Skąd mamy wiedzieć? Wiemy tylko, że było ich pięćdziesięciu trzech.
Potem przekroczyli krytyczną. Fakt, że często go ostatnio widywaliśmy. Dwóch IIa usiadło i złożyło razem palce, co zawsze jest złym znakiem u
kogoś, kto ma do czynienia z pieniędzmi. -Chodzi o to - podjął jeden z
89
Terry Pratchett - Piramidy
nich - że po okresie początkowego entuzjazmu, wielu robotników powiela
się nieoficjalnie, żeby móc siedzieć w domu i posyłać siebie do pracy.
- Przecież to śmieszne - zaprotestował Ptaclusp. - Nie stają się innymi
ludźmi, po prostu sami siebie zamęczają.
- To nigdy nikogo nie powstrzymało, ojcze - stwierdził IIa. - Ilu ludzi
przestało upijać się do nieprzytomności w wieku lat dwudziestu, żeby
ocalić tego czterdziestoletniego obcego człowieka, umierającego na
marskość wątroby?
Przez chwilę trwała cisza. Wszyscy zastanawiali się intensywnie.
- Obcego...? - odezwał się niepewnie Ptaclusp.
- To znaczy siebie, tylko starszego - warknął IIa. - To jest filozofia dodał.
-Jeden z murarzy wczoraj sam siebie pobił - wtrącił ponuro jeden z IIb. Pokłócił się ze sobą o swoją żonę. Teraz szaleje, bo nie wie, czy to była
jego wcześniejsza wersja, czy ktoś, kto jeszcze nie zaistniał. Boi się, że na
siebie napadnie. Ale gorsze jest co innego, tato. Płacimy czterdziestu
tysiącom ludzi, a zatrudniamy tylko dwa tysiące.
- Zbankrutujemy. To chcesz powiedzieć? Wiem. To moja wina. Chciałem
wam coś po sobie zostawić. Nie przewidziałem tego wszystkiego. Od
początku było za łatwo.
Jeden z IIa odchrząknął.
- To... tego... nie jest aż tak źle - oznajmił cichym głosem.
- Niby dlaczego?
Księgowy położył na stole kilkanaście miedzianych monet.
- No więc.... - zaczął. - Widzicie, przyszło mi do głowy, że jeśli już w
czasie panuje taki ruch, to nie tylko ludzi można zapętlać. Ee... Widzicie te
miedziaki?
Jedna zniknęła.
- To ta sama moneta, prawda? - domyślił się jeden z jego braci.
- No tak - przyznał IIa, bardzo zakłopotany, gdyż interwencja w święty
obieg pieniądza kłóciła się z jego osobistą religią. - Ta sama moneta w
pięciominutowych odstępach.
- I wykorzystujesz tę sztuczkę, żeby im płacić? - zapytał oszołomiony
Ptaclusp.
- To nie jest żadna sztuczka! - zaprotestował z godnością IIa. - Daję im
pieniądze. Co się z nimi dzieje potem, to już nie moja sprawa. Prawda?
- Nie podoba mi się to - uznał jego ojciec.
- Nie przejmuj się. W końcu wszystko się wyrówna - uspokoił go inny
IIa. - Każdy dostanie to, na co zasłużył.
- Owszem. I tego właśnie się obawiam.
- To po prostu metoda, żeby twoje pieniądze na ciebie pracowały stwierdził kolejny syn. - Prawdopodobnie kwantowa.
- To dobrze - westchnął ciężko Ptaclusp.
- Nie martw się. Dzisiaj w nocy założymy blok - zapewnił jeden z IIb. Piramida wypali energię i wszystko się uspokoi.
- Powiedziałem królowi, że zrobimy to jutro. Ptacluspowie IIb zbledli
jednocześnie. Mimo upału, w namiocie zrobiło się o wiele chłodniej.
90
Terry Pratchett - Piramidy
- W nocy, ojcze. Na pewno miałeś na myśli noc.
- Jutro - odparł stanowczo Ptaclusp. - Zorganizowałem baldachim i ludzi
do rzucania płatków lotosu. Będzie orkiestra, dzwonki, trąby i cymbały.
Będą przemowy, a na zakończenie herbatka i przekąski. Zawsze tak to
załatwialiśmy. Żeby przyciągnąć nowych klientów. Lubią najpierw się
trochę rozejrzeć.
- Ojcze, sam widziałeś, jak ona nasiąka... Widziałeś szron...
- A niech nasiąka. My, Ptacluspowie, nie będziemy kłaść kamieni
szczytowych piramid, jakbyśmy skończyli mur wokół ogródka. Nie
zachowamy się jak ten, jak mu tam, nocą. Ludzie oczekują ceremonii.
- Ale...
- Nie chcę tego słuchać. I tak już za długo wysłuchiwałem tych
nowomodnych teorii. Jutro. Kazałem przygotować tablicę z brązu,
aksamitne kotary i wszystko.
Jeden z IIa wzruszył ramionami.
- Nie warto się z nim kłócić - stwierdził. -Jestem z trzeciej godziny do
przodu i pamiętam tę rozmowę. Nie mogliśmy go przekonać.
- Ja jestem z drugiej godziny do przodu - dodał jeden z jego klonów. Pamiętam, że to powiedziałeś.
Poza ścianami namiotu piramida skwierczała od akumulowanego czasu.
***
W energii piramid nie ma nic tajemniczego. Piramidy są jak tamy w
strumieniu czasu. Wielka masa kamieni wytwarza potencjał temporalny,
który przy właściwym ukształtowaniu i orientacji, z odpowiednimi
wymiarami parakosmicznymi właściwie wbudowanymi w strukturę, może
być skierowany tak, by na bardzo małym obszarze przyspieszał albo
odwracał bieg czasu, w taki sam sposób, w jaki tłok hydrauliczny może
pompować wodę pod prąd.
Pierwsi budowniczowie, którzy naturalnie byli starożytni, a zatem
mądrzy, wiedzieli doskonale, że funkcją poprawnie wzniesionej piramidy
jest wytworzenie absolutnego czasu zerowego w komorze centralnej, tak
że ułożony tam konający król w istocie żył wiecznie, a przynajmniej nigdy
nie umierał. Czas, jaki powinien upłynąć w komorze, podlegał akumulacji
w masie piramidy i raz na dwadzieścia cztery godziny uchodził z flarą.
Po kilku epokach ludzie całkiem o tym zapomnieli i uznali, że ten sam
efekt można osiągnąć poprzez a) rytuał, b) marynowanie ludzi i c)
przechowywanie ich miękkich organów wewnętrznych w kanopach.
To rzadko się udaje.
I tak sztuka strojenia piramid zaginęła, a cała wiedza stała się garścią
niezrozumiałych reguł i niejasnych wspomnień. Starożytni byli o wiele za
mądrzy, by wznosić bardzo duże piramidy. Mogły bowiem spowodować
bardzo dziwne zjawiska, wobec których zwykłe fluktuacje czasu wydałyby
się drobnostką.
Przy okazji: wbrew popularnym wierzeniom, piramidy nie ostrzą żyletek.
Po prostu przenoszą je w czasie do chwili, kiedy jeszcze nie były tępe.
Przyczyny tego faktu są prawdopodobnie kwantowe.
91
Terry Pratchett - Piramidy
***
Teppic leżał na warstwach osadowych swego łóżka i nasłuchiwał.
Dwaj strażnicy stali przy drzwiach, dwaj na tarasie, a jeden - Teppic był
pełen podziwu dla zapobiegliwości Diosa - na dachu. Słyszał, jak starają
się nie wydawać żadnego dźwięku.
Właściwie nie mógł protestować. Jeśli czarno odziani złoczyńcy
przedostają się do pałacu, to osoba króla musi być chroniona. Trudno
zaprzeczyć.
Zsunął się z twardego materaca i przemknął przez mrok do posągu
Kociogłowego Boga Basta w kącie; odkręcił mu głowę i wyjął swój kostium
skrytobójcy. Przebrał się szybko, przeklinając brak luster, po czym skrył
się za filarem przy drzwiach.
Jedynym problemem - jeśli mógł to ocenić - było powstrzymanie się od
śmiechu. Funkcja żołnierza w Djelibeybi nie była zawodem wysoce
ryzykownym. Nigdy nie nastąpił nawet cień wewnętrznej rebelii, a że
każdy z sąsiadów mógł natychmiast zbrojnie zgnieść królestwo, nie miało
sensu dobieranie żołnierzy spośród zaciekłych wojowników. Kapłanom z
pewnością nie zależało na entuzjastycznych żołnierzach. Entuzjastyczni
żołnierze nie mający okazji do walki mogliby się znudzić i zacząć myśleć o
rzeczach niebezpiecznych, na przykład o ile lepiej potrafiliby sami rządzić
krajem.
Praca ta przyciągała zatem dużych, ciężkich mężczyzn, którzy potrafili
godzinami stać bez ruchu i się nie nudzić, mężczyzn o budowie wołu i
odpowiedniej do tego inteligencji. Doskonałe panowanie nad pęcherzem
także było w cenie.
Teppic wyszedł na taras.
Nauczył się nie poruszać ukradkowo. Miliony lat pożerania przez stwory
poruszające się ukradkowo wyrobiły u ludzkości zdolność zauważania
ukradkowych poruszeń. Niewydawanie dźwięku też wcale nie pomagało,
ponieważ ruchome obszary ciszy wzbudzały podejrzenia. Sztuka polegała
na tym, by sunąć przez noc ze spokojną pewnością siebie, tak jak to robi
powietrze.
Tuż przed drzwiami stał wartownik. Teppic przepłynął obok niego i
ostrożnie wspiął się na mur. Mur dekorowały liczne płaskorzeźby
upamiętniające tryumfy dawnych władców, więc Teppic skorzystał przy
wchodzeniu z pomocy rodziny.
Wietrzyk dmuchnął od strony pustyni, gdy Teppic przerzucił nogi przez
parapet i cicho ruszył po ciągle gorącym dachu. Powietrze pachniało tak,
jakby ktoś niedawno je ugotował z dodatkiem przypraw.
To dziwne uczucie, sunąć tak przez dach własnego pałacu, starając się
unikać własnych strażników, z misją bezpośrednio naruszającą własny
wyrok, i wiedzieć, że w razie schwytania trzeba będzie samemu skazać się
na rzucenie świętym krokodylom. W końcu sam chyba wydał polecenie, że
gdyby go pojmano, nie wolno mu okazywać żadnej litości.
Wszystko to budziło tylko dreszcz podniecenia.
Tutaj, na dachu, miał swego rodzaju swobodę -jedyną odmianę swobody
92
Terry Pratchett - Piramidy
dostępną władcy Doliny. Teppicowi przyszło na myśl, że chłopi bez ziemi,
mieszkający nad deltą, mają więcej swobody od niego. Buntowniczy i
niekrólewski fragment umysłu podpowiedział: tak, swobodę zarażenia się
dowolnie wybraną chorobą, swobodę głodowania do woli i śmierci od takiej
straszliwej zarazy, na jaką przyjdzie im ochota. Ale jednak swobodę.
Cichy dźwięk wśród ciszy nocy ściągnął go na krawędź dachu od strony
rzeki. Djel rozlewał się w blasku księżyca, szeroki i lśniący.
Na wodzie Teppic dostrzegł łódź, płynącą z drugiego brzegu, z
nekropolii. Nie mógł nie rozpoznać postaci u wioseł. Światło flar odbijało
się od łysej czaszki.
Pewnego dnia, pomyślał Teppic, pójdę za nim. Dowiem się, co tam robi.
Jeśli tylko popłynie w dzień.
Za dnia nekropolia była zwyczajnie posępna, jak gdyby cały wszechświat
zgasił światła. Teppic zbadał ją nawet, wędrował po ulicach i zaułkach,
które wciąż pokrywał pył, a powietrze było nieruchome, niezależnie od
pogody po drugiej, żyjącej stronie rzeki. Zawsze miał wrażenie, że brakuje
mu tchu. Wolał się nad tym nie zastanawiać. Skrytobójcy w zasadzie lubią
noc, ale noc w nekropolii to coś zupełnie innego. A raczej to samo, tylko o
wiele bardziej. Poza tym było to jedyne miasto na Dysku, gdzie
skrytobójca nie mógłby znaleźć pracy.
Teppic dotarł do świetlika prowadzącego do warsztatu balsamistów i
spojrzał w dół. W chwilę później wylądował delikatnie na posadzce i
przemknął do pokoju z sarkofagami.
- Witaj, mój chłopcze.
Teppic odsunął pokrywę. Sarkofag był pusty.
- Jest w którymś z tych na tyłach - podpowiedział król. - Nigdy nie miała
wyczucia kierunku.
Pałac był ogromny. Teppic z trudem znajdował w nim drogę za dnia.
Zastanowił się nad szansami poszukiwań w absolutnej ciemności.
- To u nas rodzinne. Twój dziadek musiał mieć „lewy" i „prawy"
wypisane na sandałach, tak było z nim źle. Masz szczęście, że orientację
odziedziczyłeś po matce.
To dziwne. Ona nie mówiła, ona paplała. Nie potrafiła chyba nawet
prostej myśli utrzymać w głowie dłużej niż dziesięć sekund.
Całkiem jakby mózg miała podłączony bezpośrednio do ust, więc kiedy
tylko jakaś myśl wpadała jej do głowy, wygłaszała ją na głos. W
porównaniu do spotykanych na przyjęciach w Ankh dam, które uwielbiały
zabawiać młodych skrytobójców, karmić ich kosztownymi frykasami i
rozmawiać o sprawach ważnych a delikatnych, gdy oczy błyszczały im jak
korundowe wiertła, a wargi zaczynały lśnić... W porównaniu z nimi była
pusta jak, no, jak coś pustego. Mimo to odkrył, że rozpaczliwie chce ją
znaleźć. Jej całkowity brak wymagań działał jak narkotyk. Wspomnienie
jej łona nie miało tu nic do rzeczy.
- To ładnie, że po nią wróciłeś - pochwalił go król. -Jest twoją siostrą,
wiesz? W każdym razie przyrodnią siostrą. Czasem żałuję, że się nie
ożeniłem z jej matką, ale widzisz, nie pochodziła z królewskiego rodu. Była
bardzo inteligentną kobietą.
93
Terry Pratchett - Piramidy
Teppic nasłuchiwał czujnie. Znowu to samo: ciche tchnienie, słyszalne
tylko w ciszy nocy. Przeszedł w głąb komnaty, posłuchał jeszcze chwilę i
uniósł pokrywę sarkofagu.
Ptraci zwinęła się w kłębek na dnie. Spała mocno, z głową wspartą na
ramieniu.
Ostrożnie oparł pokrywę o ścianę i dotknął jej włosów. Wymruczała coś i
zmieniła pozycję.
- Ehm... Chyba powinnaś się obudzić - szepnął. Raz jeszcze przewróciła
się i wyszeptała coś w rodzaju:
- Wstfgl.
Teppic zawahał się. Ani nauczyciele, ani Dios nie przygotowali go na
taką sytuację. Znał przynajmniej siedemdziesiąt różnych sposobów zabicia
śpiącej osoby, ale ani jednego sposobu obudzenia jej najpierw.
Pchnął lekko w coś, co wyglądało jak najmniej krępujący obszar jej
skóry. Ptraci otworzyła oczy.
- A - powiedziała. - To ty. I ziewnęła.
- Przyszedłem cię stąd zabrać - wyjaśnił Teppic. - Spałaś cały dzień.
- Słyszałam jakieś głosy - oświadczyła i przeciągnęła się tak, że Teppic
pospiesznie odwrócił wzrok. - To był ten kapłan, ten z twarzą łysego orła.
Jest okropny.
- To prawda - zgodził się Teppic, z ulgą słuchając jej opinii.
- Więc siedziałam cicho. Był jeszcze król. Nowy.
- On też tu przyszedł? - spytał słabo Teppic. Gorycz w jej głosie była
niby sztylet numer cztery wbity w serce.
- Wszystkie dziewczęta mówią, że jest dziwny - dodała, kiedy pomagał
jej wyjść i sarkofagu. - Możesz mnie dotknąć, wiesz? Nie jestem z
porcelany.
Podtrzymał jej ramię. Wiedział, że przydałaby mu się zimna kąpiel i
szybka przebieżka po dachach.
- Jesteś skrytobójcą, prawda? - mówiła dalej. - Przypomniałam sobie,
jak już odszedłeś. Skrytobójca z obcych stron. Cały w czerni. Przybyłeś
zabić króla?
- Chciałbym to zrobić - odparł Teppic. - Naprawdę zaczyna mi już działać
na nerwy. Słuchaj, czy nie mogłabyś zdjąć swoich bransolet?
- Dlaczego?
- Strasznie Hałasują.
Nawet kolczyki Piraci przy każdym ruchu głowy zdawały się wybijać
godziny.
- Nie chcę - oświadczyła. - Bez nich czuję się naga.
- Z nimi też jesteś prawie naga - syknął Teppic. - Proszę!
- Umie grać na harfie - odezwał się duch króla Teppicymona XXVII. Chociaż niezbyt dobrze. Doszła do piątej strony „Krótkich melodii dla
małych paluszków".
Teppic przeczołgał się do korytarza prowadzącego z warsztatu
balsamistów. Wytężył słuch. W pałacu panowała cisza, jeśli nie liczyć
ciężkiego oddechu i z rzadka metalicznego brzęku. To Piraci pozbywała się
biżuterii.
94
Terry Pratchett - Piramidy
- Pospiesz się - rzucił. - Nie mamy zbyt wiele... Ptraci płakała.
- Hm... - powiedział Teppic. - Hm...
- Niektóre dostałam w prezencie od babci - szlochała Ptraci. -A parę dał
mi stary król. Te kolczyki są w mojej rodzinie już strasznie dawno. Jakby
ci było, gdybyś musiał zrobić coś takiego?
- Widzisz, synu, biżuteria nie jest dla niej po prostu czymś, co się nosi wyjaśnił duch Teppicymona XXVII. - To część jej samej.
Niech mnie, dodał do siebie, to chyba Mądrość. Dlaczego łatwiej jest
myśleć po śmierci?
- Ja żadnej nie noszę - przypomniał Teppic.
- Ale masz te sztylety i różne takie...
- Potrzebne mi są do pracy.
- No właśnie.
- Wiesz co? Nie musisz tu tego zostawiać. Włóż wszystko do mojej
sakwy. Ale musimy już iść. Proszę!
- Do widzenia! - zawołał ze smutkiem król, patrząc, jak wymykają się na
dziedziniec. Potem poszybował z powrotem do swego ciała, które jednak
nie było najlepszym towarzystwem.
***
Kiedy dotarli na dach, wiatr był silniejszy. Było też bardziej gorąco. I
sucho.
Za rzeką jedna czy dwie piramidy zapaliły już swoje flary, jednak bardzo
małe i wyglądające inaczej niż zwykle.
- Coś mnie swędzi - stwierdziła Piraci. - Co się dzieje?
- Chyba zbiera się na burzę - odparł Teppic, spoglądając na Wielką
Piramidę. Absolutnie czarna, wydawała się trójkątem głębszej ciemności
wśród nocy. Jacyś ludzie biegali wokół podstawy niczym szaleńcy,
patrzący, jak płonie ich szpital.
- Co to jest burza?
- Trudno ją opisać - rzucił z roztargnieniem. - Czy widzisz, co oni tam
robią?
Ptraci spojrzała za rzekę.
- Są bardzo zapracowani - uznała.
- Mnie to raczej wygląda na panikę.
Błysnęło jeszcze kilka piramid, ale zamiast wznieść się prosto w niebo,
płomienie migotały i kołysały się na boki, szarpane nieistniejącym
wichrem.
Teppic otrząsnął się.
- Chodźmy - powiedział. - Pora cię stąd zabrać.
***
- Mówiłem, że powinniśmy ją nakryć wieczorem! - wrzasnął Ptaclusp IIb,
przekrzykując wycie piramidy. - Teraz już go nie podniosę! Muszą być
potworne turbulencje!
Lód dnia parował z czarnego marmuru, ciepłego już w dotyku. IIb
zerknął na ułożony na kozłach kamień szczytowy, po czym zwrócił się do
95
Terry Pratchett - Piramidy
brata, który przybiegł tu w nocnej koszuli.
- Gdzie ojciec? - zapytał.
- Posłałem jednego z nas, żeby go obudził - odparł IIa.
- Kogo?
- Jednego z ciebie.
- Aha. - IIb znowu popatrzył na kamień. - Nie jest ciężki - zauważył. We dwóch moglibyśmy go wnieść. Spojrzał na brata pytająco.
- Chyba zwariowałeś. Poślij tam paru robotników.
- Wszyscy uciekli.
W dole rzeki jakaś piramida spróbowała zapalić flarę, zatrzeszczała, po
czym strzeliła skwierczącym, nierównym płomieniem, który łukiem
przemknął po niebie i uziemił się tuż pod wierzchołkiem Wielkiej Piramidy.
- Ona już oddziałuje z innymi! - krzyknął IIb. - Chodź! Musimy ją
odpalić, to jedyny sposób!
Mniej więcej w jednej trzeciej wysokości piramidy błękitny zygzak z
trzaskiem strzelił ze ściany i uderzył w kamiennego sfinksa. Powietrze nad
nim zawrzało.
Obaj bracia chwycili kamień szczytowy i podbiegli chwiejnie do
rusztowania. Pył wokół nich układał się w dziwaczne kształty.
- Słyszysz coś? - zapytał IIb, kiedy, potykając się, dotarli do pierwszej
platformy.
- Chodzi ci o osnowę czasu i przestrzeni, przepuszczaną przez
zgrzeblarkę? - upewnił się IIa.
Architekt rzucił bratu spojrzenie wyrażające pewien podziw. Potem jego
twarz na nowo przybrała wyraz lekkiego przerażenia.
- Nie, nie to.
- A może o głos samego powietrza poddawanego straszliwym torturom?
- Nie, to też nie - odparł nieco zirytowany IIb. - Chodzi mi o te trzaski.
Trzy kolejne piramidy strzeliły wyładowaniami, które z piskiem przebiły
kłęby chmur i wlały się w czarny marmur.
- Nic takiego nie słyszę - oświadczył IIa.
- Mam wrażenie, że dobiega z piramidy.
- Możesz przyłożyć do niej ucho, ale ja nie mam zamiaru. Rusztowanie
chwiało się w porywach wichury. Wspięli się na następną drabinę. Ciężki
kamień kołysał się między nimi.
- Mówiłem, że nie powinniśmy tego robić - mruknął księgowy, gdy
kamień zsunął mu się łagodnie na palce. - Nie powinniśmy jej budować.
- Zamknij się i podnieś swój koniec, dobrze?
I tak, pokonując kolejne chwiejne drabiny, bracia Ptacluspowie wspinali
się wśród sporów na ścianę Wielkiej Piramidy. Pomniejsze grobowce
wzdłuż Djelu odpalały jeden po drugim, a niebo przecinały pasma
skwierczącego ognia.
Mniej więcej w tej chwili największy matematyk na świecie, leżąc w
smrodliwym zaciszu swego boksu, przerwał przeżuwanie i uświadomił
sobie, że coś złego dzieje się z liczbami. Ze wszystkimi liczbami.
***
96
Terry Pratchett - Piramidy
Wielbłąd spoglądał wzdłuż nosa na Teppica. Wyraz mordy świadczył
wyraźnie, że ze wszystkich jeźdźców na świecie, których najmniej chciałby
nosić, chłopak trafił na szczyt listy. Co prawda wielbłądy patrzą tak na
każdego. Mają niezwykle demokratyczny stosunek do ludzkiej rasy.
Nienawidzą wszystkich jej przedstawicieli, bez względu na pozycję
społeczną czy wyznanie. Ten wielbłąd wyglądał, jakby przeżuwał mydło.
Teppic zerknął nerwowo w głąb mrocznych królewskich stajni,
mieszczących niegdyś setki wielbłądów. Oddałby cały świat za konia, a
średnich rozmiarów kontynent za kucyka. W stajni jednak pozostało
jedynie kilka gnijących rydwanów bojowych, pamiątek po dawnej chwale,
podstarzały słoń, którego obecność stanowiła zagadkę, oraz ten wielbłąd.
Wyglądał na zwierzę wyjątkowo nieefektywne. Przecierał się już na
kolanach.
- Nie mamy wyboru - zwrócił się Teppic do Ptraci. - Nie ośmielę się
przemierzać nocą rzeki. Mógłbym spróbować przerzucić cię przez granicę.
- Czy to jest siodło, to po prawej? - spytała Ptraci. - Strasznie dziwnie
wygląda.
- Bo to strasznie dziwne stworzenie. Jak mamy wsiąść?
- Widziałam kiedyś woźniców przy pracy - odparła. - Myślę, że trzeba je
bardzo mocno uderzyć bardzo grubym kijem.
Wielbłąd uklęknął i spojrzał na nią z wyższością.
Teppic wzruszył ramionami, otworzył wrota do zewnętrznego świata i
spojrzał prosto w twarze pięciu strażników.
Cofnął
się.
Oni
postąpili
naprzód.
Trzech
ściskało
ciężkie,
djelibeybiańskie łuki, których strzała może przebić drzwi albo zmienić
szarżującego hipopotama w trzy tony ruchomego kebabu. Strażnicy nigdy
jeszcze nie musieli z nich strzelać do bliźnich, ale wyglądali na gotowych
do rozważenia tego pomysłu.
Kapitan straży stuknął jednego z nich w ramię.
- Idź zawiadomić najwyższego kapłana - polecił. Potem zwrócił się do
Teppica.
- Rzuć broń - rozkazał.
- Znaczy: całą?
- Tak. Całą.
- To może chwilę potrwać - uprzedził Teppic.
- I trzymaj ręce tak, żebym je widział - dodał kapitan.
- Zaje się, że osiągnęliśmy impas - stwierdził Teppic.
Przyglądał się strażnikom. Znał wiele metod walki wręcz, jednak
wszystkie opierały się na fakcie, że przeciwnik nie może przebić człowieka
strzałą przy najmniejszym ruchu. Prawdopodobnie mógłby odskoczyć w
bok, a wtedy pod osłoną wielbłądzich boksów grałby na czas...
Ale taki manewr pozostawiłby Ptraci odsłoniętą. Poza tym nie powinien
chyba walczyć z własnymi strażnikami. Takie zachowanie jest
niedopuszczalne, nawet dla króla.
Za plecami strażników zrobił się jakiś ruch i po chwili w polu widzenia
pojawił się Dios, milczący i nieunikniony jak zaćmienie księżyca. Trzymał
płonącą pochodnię, rzucającą szaleńcze błyski na jego łysinę.
97
Terry Pratchett - Piramidy
- Aha - rzekł. - Złoczyńcy zostali schwytani. Dobra robota. -Skinął
kapitanowi głową. - Rzućcie ich krokodylom.
- Dios? - odezwał się Teppic, gdy dwaj strażnicy ruszyli w jego stronę z
wymierzonymi łukami.
- Czy coś powiedziałeś?
- Wiesz, kim jestem, człowieku. Nie żartuj sobie. Kapłan uniósł
pochodnię.
- Masz nade mną przewagę, chłopcze - stwierdził. - W sensie
metaforycznym, naturalnie.
- To wcale nie jest zabawne. Rozkazuję ci powiedzieć im, kim jestem.
- Jak sobie życzysz. Ten skrytobójca... - głos Diosa ciął i parzył niby
palnik acetylenowy - .. .zabił króla.
- Ja jestem królem, do licha - zawołał Teppic. -Jak mogłem sam siebie
zabić?
- Nie jesteśmy głupcami - oświadczył Dios. - Ci ludzie wiedzą, że król nie
włóczy się nocą po pałacu ani nie przebywa w towarzystwie skazanych
przestępców. Pozostaje nam tylko odkryć, w jaki sposób pozbyłeś się
ciała.
Wbił wzrok w twarz Teppica i chłopiec uświadomił sobie, że najwyższy
kapłan jest naprawdę i całkowicie obłąkany. Był to rzadki rodzaj obłędu,
wywołany przez bycie sobą tak długo, że zwyczaje normalności trwale
wyryły się w mózgu. Ciekawe, ile naprawdę ma lat, pomyślał.
- Ci skrytobójcy to chytre sztuki - ostrzegł Dios. - Uważajcie na niego.
Coś uderzyło o ziemię obok kapłana. To Ptraci próbowała go trafić kijem
na wielbłądy i chybiła.
Kiedy wszyscy znowu spojrzeli w jego stronę, Teppic zniknął. Strażnicy
obok byli zajęci jękami i powolnym osuwaniem się na podłogę. .
Dios uśmiechnął się złowieszczo.
- Weźcie kobietę - warknął.
Kapitan podskoczył i chwycił Ptraci, która nie próbowała nawet uciekać.
Dios schylił się po kij.
- Na zewnątrz czeka więcej straży - poinformował. - Jestem przekonany,
że zdajesz sobie z tego sprawę. Wyjdź. W swoim własnym interesie.
- Po co? - zapytał z cienia Teppic. Sięgnął do buta po dmuchawkę.
- By z rozkazu króla zostać rzucony świętym krokodylom.
- Jest się do czego spieszyć, co? - Teppic gorączkowo skręcał elementy.
- Z pewnością jest to rozwiązanie przyjemniejsze od niektórych innych wyjaśnił Dios.
W ciemności Teppic przesunął palcami po maleńkich wypukłościach kodu
na strzałkach. Większość doskonałych trucizn z pewnością już wyparowała
albo rozłożyła się i stała nieszkodliwa, miał jednak kilka słabszych,
mających klientom zapewnić co najwyżej mocny sen. Skrytobójca musi
czasem w drodze do swego inhumowanego minąć kilku czujnych
strażników. Inhumowanie ich także uważane jest za dowód złych manier.
- Mógłbyś nas wypuścić - zawołał. - Przypuszczam, że na tym właśnie ci
zależy, prawda? Żebym odjechał i już nigdy nie wrócił. Mnie to odpowiada.
Dios wahał się.
98
Terry Pratchett - Piramidy
- Powinieneś powiedzieć: I wypuśćcie dziewczynę - podpowiedział.
- A tak. To również.
- Nie. Nie dopełniłbym wtedy mojego obowiązku wobec króla.
- Na rany bogów, Dios, przecież wiesz, że to ja jestem królem!
- Nie. Mam bardzo dokładny wizerunek króla i ty nim nie jesteś.
Teppic wyjrzał nad brzegiem ścianki boksu. Wielbłąd spojrzał mu przez
ramię.
I wtedy cały świat oszalał.
Dobrze: oszalał bardziej.
***
Wszystkie piramidy płonęły, przesłaniając niebo migotliwym blaskiem.
Bracia Ptacluspowie wspięli się na główną platformę roboczą. IIa osunął
się na deski, dysząc jak zepsute miechy. Kilka stóp od niego wznosiła się
ukośnie gorąca ściana. Teraz nie miał już wątpliwości, że piramida
naprawdę trzeszczy jak żaglowiec w szkwale. Nigdy nie zwracał uwagi na
mechanikę, w przeciwieństwie do kosztów budowy, ale był całkiem
pewien, że ten dźwięk jest nieprawidłowy, jak II i II dające V.
Jego brat wyciągnął rękę, by dotknąć kamienia, ale cofnął ją
natychmiast, gdy iskry strzeliły mu z palców.
- Czujesz, jaka jest ciepła? - zapytał. - To zdumiewające.
- Dlaczego?
- Podgrzać taką masę? Wiesz, sam ciężar...
- Nie podoba mi się to, Dwa-be - zająknął się IIa. - Może zostawimy
kamień tutaj? Na pewno nic się nie stanie, a rano poślemy tu robotników,
oni lepiej się na tym...
Kolejna flara zagłuszyła jego słowa: zatoczyła łuk na niebie i uderzyła w
kolumnę drżącego powietrza, pięćdziesiąt stóp nad nimi. IIa przytrzymał
się rusztowania.
- Niech Sod to porwie - rzekł. -Ja schodzę.
- Zaczekaj chwilę - zawołał IIb. - Pomyśl, co tak trzeszczy? Przecież
kamień nie może trzeszczeć.
- To całe przeklęte rusztowanie się rusza. Nie bądź durniem. - IIa
wytrzeszczył oczy na brata. - Powiedz, że to rusztowanie - błagał.
- Nie. Jestem tego pewien. Dźwięk dochodzi z wnętrza.
Spojrzeli po sobie, potem na rozchwianą drabinę prowadzącą na
wierzchołek, a raczej do miejsca, gdzie wierzchołek powinien się znaleźć.
- Idziemy! - zarządził IIb. - Ona nie może odpalić i szuka innych dróg
rozładowania...
Zahuczał głos potężny jak sieknięcie kontynentów.
***
Teppic poczuł to. Miał wrażenie, że jego skóra stała się o kilka numerów
za mała. Miał wrażenie, że ktoś trzyma go za uszy i odkręca głowę.
Zobaczył, jak kapitan straży osuwa się na kolana i usiłuje zdjąć hełm.
Wyskoczył z boksu.
Próbował wyskoczyć z boksu. Wszystko było nie tak, i wylądował ciężko
99
Terry Pratchett - Piramidy
na podłodze, która wyraźnie nie mogła się zdecydować, czy stać się
ścianą. Zdołał się poderwać i coś szarpnęło go w bok. Tańczył niezgrabnie,
starając się utrzymać równowagę.
Stajnia rozciągała się i kurczyła jak obraz w krzywym zwierciadle.
Widział już takie w Ankh, gdzie we trójkę poświęcili po pół miedziaka, by
zobaczyć cuda Zapierającego Oddech Wędrownego Lunaparku Dra
Moonera. Ale wtedy wiedział, że to tylko nierówne szkło wyciąga mu głowę
na kształt kiełbasy, a nogi zmienia w piłki. Teppic chciałby mieć pewność,
że to, co dzieje się teraz, także ma jakieś niewinne wytłumaczenie. Trzeba
by chyba bardzo krzywego lustra, żeby wszystko wyglądało normalnie.
Podbiegł na miękkich nogach do Ptraci i najwyższego kapłana, a świat
wokół niego rozciągał się i zaciskał. Odczuł satysfakcję widząc, jak Ptraci
wyrywa cię z uścisku Diosa i celnym ciosem trafia go za ucho.
Sunął jak we śnie, a odległości zmieniały się, jakby rzeczywistość
nabrała elastyczności. Jeden krok i wpadł z rozpędu na walczącą parę.
Chwycił Ptraci za ramię i zatoczył się do boksu wielbłąda. Zwierzę wciąż
przeżuwało i obserwowało całą scenę z czymś, co u wielbłądów najbliższe
jest lekkiego zaciekawienia. Teppic szarpnął uprząż.
Nikt nie próbował ich zatrzymywać, kiedy wybiegli za bramę, prosto w
obłąkaną noc.
- Pomaga, jeśli zamkniesz oczy - powiedziała Ptraci.
Teppic spróbował. Udało się. Dziedziniec, widoczny jako rozdygotany
prostokąt, którego boki wibrowały jak cięciwy łuku, pod stopami stał się,
no, stał się zwykłym dziedzińcem.
- To było sprytne - stwierdził z uznaniem. -Jak na to wpadłaś?
- Zawsze zamykam oczy, kiedy się czegoś boję.
- Dobry plan.
- Ale co się dzieje?
- Nie wiem. I nie chcę wiedzieć. Myślę, że wyjazd stąd to pomysł
zdumiewająco rozsądny. Mówiłaś, że jak zmusić wielbłąda do uklęknięcia?
Mam przy sobie mnóstwo ostrych przedmiotów.
Wielbłąd, który w zakresie gróźb wystarczająco opanował ludzką mowę,
uklęknął z godnością. Wspięli mu się na grzbiet i okolica zafalowała raz
jeszcze, gdy zwierzę stanęło.
Wielbłąd doskonale wiedział, co się dzieje. Trzy żołądki i system
trawienny niczym zakład przetwórstwa chemicznego gwarantują dość
czasu na myślenie.
Nie bez powodu wyższa matematyka powstaje zwykle w krajach
gorących. To dzięki rezonansowi morficznemu wszystkich wielbłądów,
których pogardliwa mina i słynna wywinięta warga są naturalnym
skutkiem umiejętności rozwiązywania równań kwadratowych.
Nie wszyscy zdają sobie sprawę z naturalnych zdolności matematycznych wielbłądów, zwłaszcza w dziedzinie balistyki. Zdolność ta
powstała w drodze ewolucji jako ułatwiająca przetrwanie, podobnie jak u
człowieka koordynacja ręki i oka, barwy maskujące kameleona, czy słynna
skłonność delfinów do ratowania tonących, jeśli tylko istnieje ryzyko, że
przegryzienie ich na połowy może być zauważone i nieprzychylnie
100
Terry Pratchett - Piramidy
skomentowane przez innych ludzi.
Faktem jest, że wielbłądy są o wiele inteligentniejsze od delfinów19. Są
tak mądre, że szybko odkryły najrozsądniejszą rzecz, jaką może zrobić
każde inteligentne zwierzę, jeśli nie chce, by jego potomkowie spędzali
czas na stole operacyjnym z elektrodami podłączonymi do mózgu, albo
mocując miny do statków, albo pod rozkazami tępych zoologów. Chodzi o
to, żeby ludzie się nie dowiedzieli. Dlatego wielbłądy już dawno przyjęły
taki styl życia, który w zamian za pewne usługi transportowe i za
okładanie kijem gwarantuje im dostateczną ilość pożywienia, czesanie
zgrzebłem, a czasem także możliwość bezkarnego splunięcia człowiekowi
w oko.
Ten konkretny wielbłąd, wynik milionów lat działania doboru
naturalnego, który stworzył istotę mogącą w biegu policzyć ziarenka
piasku pod nogami, świadomie zamykać nozdrza i wiele dni przeżyć bez
wody pod gorącym słońcem, nazywał się Ty Draniu.
Był też największym matematykiem na świecie.
Ty Draniu myślał: pojawiła się chyba narastająca niestabilność
wymiarowa, z amplitudą - na oko - od zera do czterdziestu pięciu stopni.
Bardzo ciekawe. Zastanawiam się, jakie są przyczyny. Niech V równe 3.
Niech Tau równe Chi/4. żujżujżuj Niech Kappa/y będzie różniczkową
dziedziną tensorową Cuchnącego Łobuza20 z czterema urojonymi
współczynnikami spinu...
Ptraci przyłożyła mu w głowę sandałem.
- No już, rusz się! - krzyknęła.
Ty Draniu myślał: zatem H do potęgi generatora równe jest V/s,
żujżujżuj, co w notacji hipersylogicznej daje...
Teppic obejrzał się. Niezwykłe zakrzywienia terenu gasły, a Dios...
Dios wybiegł z pałacu i zdołał nawet znaleźć kilku strażników, u których
strach przez skutkami nieposłuszeństwa pokonał grozę wywołaną
tajemniczymi zniekształceniami świata.
Ty Draniu stał ze stoickim spokojem i przeżuwał... żujżujżuj ...co daje
interesującą malejącą oscylację. Jaki może mieć okres? Niech okres = x.
żujżujżuj Niech t = czas. Niech okres początkowy...
Ptraci podskakiwała mu na szyi i z całej siły kopała piętami, co u
każdego antropoidalnego samca spowodowałoby wycie i walenie głową w
mur.
- Nie chce się ruszyć! Możesz go czymś uderzyć?
Teppic z całej siły klepnął dłonią w skórę Ty Drania, unosząc chmurę
kurzu i tracąc czucie w palcach. Zdawało mu się, że uderzył duży worek
wypchany wieszakami.
- No już... - mruknął. Dios uniósł rękę.
- Stójcie, w imieniu króla! - zawołał.
Strzała stuknęła o garb Ty Drania.
...równa się 6,3, rekurencyjnie. Zredukujemy. To daje nam... auu... 314
19
Nigdy nie ufaj gatunkowi, który ciągle się uśmiecha. Na pewno coś knuje.
Znany jako największy wielbłądzi matematyk wszech czasów. Odkrył matematykę przestrzeni ośmiowymiarowej, leżąc z
zamkniętymi nozdrzami podczas gwałtownej burzy piaskowej.
20
101
Terry Pratchett - Piramidy
sekund...
Ty Draniu odwrócił głowę na długiej szyi. Wielkie, włochate brwi wygięły
się oskarżycielsko, a zmrużone żółte oczy namierzyły kapłana. Na chwilę
zapomniał o ciekawym problemie i sięgnął do znajomych, starożytnych
formuł, opracowanych przez jego rasę przed wiekami:
Niech odległość będzie równa czterdzieści jeden stóp. Niech prędkość
wiatru wynosi 2. Wektor jeden-osiem. Niech lepkość wynosi 7...
Teppic chwycił nóż.
Dios nabrał tchu. Za chwilę rozkaże do nas strzelać, pomyślał Teppic. W
moim imieniu, w moim własnym królestwie. Zastrzelą mnie.
...Kąt dwa-pięć. żuj Ognia.
To był wspaniały strzał. Gruda mazi osiągnęła godną podziwu prędkość i
moment pędu i trafiła z dźwiękiem... z dźwiękiem pół funta przeżutej mazi
trafiającej kogoś w twarz. Nic innego nie może brzmieć podobnie.
Cisza, jaka nastąpiła, była niczym oklaski na stojąco.
Krajobraz znowu się odkształcił. Najwyraźniej nie był miejscem, w
którym należałoby się zatrzymywać na dłużej. Ty Draniu spojrzał na swoje
przednie nogi.
Niech nogi równe cztery...
Ruszył biegiem. Wydaje się czasem, że wielbłądy mają więcej kolan niż
jakiekolwiek inne stworzenie; Ty Draniu pędził niczym lokomotywa, z
licznymi dodatkowym wahnięciami pod kątem prostym do kierunku ruchu,
z towarzyszeniem przeraźliwej kanonady odgłosów trawiennych.
- Durny zwierzak - westchnęła Ptraci, kiedy oddalili się od pałacu. - Ale
chyba w końcu zrozumiał, o co chodzi.
...ekstremalnie niezmienniczy poziom iteracyjny 3,5/z. O czym ona
mówi? Durny Zwierzak mieszka w Tsorcie...
Chociaż nogi Ty Drania poruszały się jak ściągnięte sparciałą gumą,
pokonywały spory dystans. Po chwili wielbłąd pędził już po uśpionych,
piaszczystych ulicach miasta.
- Znowu się zaczyna, prawda? - spytała Ptraci. - Zamknę oczy.
Teppic przytaknął. Domki z palonej cegły wokół nich znowu zaczynały
swoje numery z krzywym zwierciadłem, a droga wznosiła się i opadała w
sposób, jakiego żaden stały ląd nie miał prawa stosować.
- To jest jak morze - powiedział.
- Może tak, ale nic nie widzę - oświadczyła stanowczo Ptraci.
- Morze. Ocean. No wiesz. Fale.
- Słyszałam o nich. Czy ktoś nas ściga? Teppic obejrzał się.
- Nikogo nie widać - uspokoił ją. - Wygląda na to...
Ze swojego miejsca dostrzegał długą, niską sylwetkę pałacu, a za rzeką
Wielką Piramidę. Niemal całkowicie przesłaniały ją ciemne chmury, ale to,
co widział, było stanowczo niewłaściwe. Wiedział przecież, że piramida ma
cztery ściany, a dostrzegał wszystkie osiem.
Zdawało się, że piramida rozmywa się trochę. Instynktownie zgadywał,
że dla miliona ton skały jest to niebezpieczne zjawisko. Ogarnęło go silne
pragnienie, by znaleźć się możliwie daleko stąd. Nawet taki tępy stwór jak
wielbłąd wpadł chyba na ten sam pomysł.
102
Terry Pratchett - Piramidy
Ty Draniu myślał: ...Delta kwadrat. Zatem ciśnienie wymiarowe k
spowoduje dziewięćdziesięciostopniową transformację w Chi(16/x/pu)t dla
K-wiązki każdej z trzech niezmienniczych. Albo w czterech minutach plusminus dziesięć sekund...
Wielbłąd spojrzał na swoje szerokie stopy.
Niech prędkość równa się galop.
- Jak to zrobiłaś? - zdziwił się Teppic.
- Nie zrobiłam! On tak sam z siebie! Trzymaj się!
Nie było to łatwe. Teppic założył siodło, ale zapomniał o uprzęży. Ptraci
trzymała się garści sierści. Teppic miał do dyspozycji garście Ptraci.
Gdziekolwiek próbował położyć dłonie, napotykały miękkie, jędrne ciało. W
jego długiej edukacji nic nie przygotowało go na coś takiego, podczas gdy
w edukacji Ptraci najwyraźniej wszystko. Jej długie włosy smagały mu
twarz i kusząco pachniały rzadką perfumą21.
- Wszystko w porządku? - zawołał, przekrzykując wichurę.
- Trzymam się kolanami!
- To musi być bardzo trudne!
- Odebrałam specjalne przeszkolenie!
Wielbłądy galopują, wyrzucając stopy jak najdalej od siebie i biegnąc za
nimi, żeby nie zostać w tyle. Z kolanami stukającymi jak obłąkane
kastaniety Ty Draniu gnał drogą pod górę i z doliny, przemknął przez
wąski parów prowadzący pod stromymi wapiennymi urwiskami na
pustynię.
Za nimi, udręczona ponad miarę potężną falą geometrii, niezdolna
wyładować swego brzemienia Czasu, Wielka Piramida jęknęła i uniosła się
z fundamentów. Jej ogromna bryła ze świstem rozcinała powietrze,
niepowstrzymanie jak coś niepowstrzymanego. Obróciła się dokładnie o
dziewięćdziesiąt stopni i zrobiła coś perwersyjnego z osnową czasu i
przestrzeni.
Ty Draniu pędził parowem, z szyją wyciągniętą do przodu, z chrapami
rozszerzonymi jak wloty powietrza odrzutowca.
- Przestraszył się! - krzyknęła Ptraci. - Zwierzęta zawsze wyczuwają
takie rzeczy!
- Jakie rzeczy?!
- Pożar lasu i inne!
- Nie mamy drzew!
- No to powodzie i... i inne! Mają jakiś niezwykły naturalny instynkt!
...Fi l700 [u/v]. Boczna e/v. Zawarta w przedziale od siedmiu do
dwunastu...
Uderzył dźwięk. Był bezgłośny, jak słoneczny zegar wybijający północ,
ale miał ciśnienie. Przetoczył się po nich, duszący jak aksamit i mdlący jak
stare salami.
I zniknął.
Ty Draniu zwolnił do kłusa, co było procedurą skomplikowaną i
wymagającą dokładnych instrukcji dla każdej z nóg.
21
Efekt uzyskiwany przez destylację jąder niewielkiej nadrzewnej odmiany niedźwiedzia w wymiocinach wieloryba, z dodatkiem
garści różanych piątków. Ta wiedza prawdopodobnie nie poprawiłaby Teppicowi nastroju.
103
Terry Pratchett - Piramidy
Panowała atmosfera uwolnienia, wrażenie rozładowanego napięcia.
Ty Draniu zatrzymał się. W szarości przedświtu dostrzegł kępę
kolczastych syfacji, rosnących wśród przydrożnych kamieni.
...kąt lewy, x równe 37, y równe 19, z równe 43. Gryźć...
Zapadł spokój. Nie słychać było żadnego dźwięku prócz warkotu
systemu trawiennego wielbłąda i dalekiego pohukiwania pustynnej sowy.
Ptraci zsunęła się z siodła i ciężko wylądowała na ziemi.
- Moje siedzenie - oznajmiła, zwracając się do pustyni jako takiej - to
jeden wielki bąbel.
Teppic zeskoczył i na wpół pobiegł, na wpół zatoczył się po rumowisku
przy drodze, by - skacząc po wapiennym wzniesieniu - dotrzeć do miejsca,
skąd miał dobry widok na dolinę.
Nie było jej.
***
Dil, mistrz balsamista, zbudził się. Wciąż panował mrok. Ciało Dila aż
wibrowało przeczuciem, że stało się coś niedobrego. Wstał szybko, ubrał
się i odsunął kotarę, pełniącą obowiązki drzwi.
Noc była cicha i aksamitna. Oprócz cykania owadów słyszał inny dźwięk,
odgłos smażenia, ciche skwierczenie na granicy słyszalności.
Może to właśnie go zbudziło.
Powietrze było ciepłe i wilgotne. Kłęby mgły unosiły się nad rzeką i...
Nie płonęły flary piramid.
Wychował się w tym domu, od tysięcy lat należącym do mistrzów
balsamowania. Flary piramid oglądał tak często, że przestał je zauważać,
tak samo jak nie zauważał własnego oddechu. Teraz jednak były ciemne i
milczące; milczenie krzyczało, a ciemność oślepiała.
Ale nie to było najgorsze. Kiedy przerażonym wzrokiem spojrzał na
puste niebo nad nekropolią, zobaczył gwiazdy i to, do czego były
umocowane.
Dil był przerażony. A potem, kiedy się chwilę zastanowił, zawstydził się.
W końcu, pomyślał, zawsze mi powtarzano, że tam jest. To rozsądne. Po
prostu pierwszy raz w życiu to widzę.
Właśnie. I czy czuję się od tego lepiej?
Nie.
Odwrócił się i pobiegł ulicą, klapiąc sandałami. Dotarł do domu Gerna i
jego licznej rodziny. Ściągnął protestującego ucznia ze wspólnej maty do
spania, wywlókł go na ulicę i skierował jego twarz ku niebu.
- Powiedz, co widzisz - syknął. Gern zmrużył oczy.
- Widzę gwiazdy, mistrzu.
- A na czym one są, chłopcze? Gern odprężył się lekko.
- To proste, mistrzu. Wszyscy wiedzą, że gwiazdy tkwią na ciele bogini
Nept, która otacza łukiem... A niech to demony!
- Też ją widzisz?
- Mamusiu... - szepnął Gern i osunął się na kolana.
Dil pokiwał głową. Był człowiekiem religijnym. Wielką pociechą była dla
niego świadomość, że gdzieś są bogowie. Wiedza, że są tutaj, była
104
Terry Pratchett - Piramidy
straszna.
W górze całe sklepienie nieba obejmowało wygięte w łuk kobiece ciało,
lekko niebieskawe, lekko mgliste w słabym świetle wodnistych gwiazd.
Była gigantyczna, a jej wymiary międzygwiezdne. Cień między
galaktycznymi piersiami był ciemną mgławicą, brzuch wielką chmurą
lśniącego gazu, pępek wrzącym, mrocznym żarem, w którym rodzą się
nowe gwiazdy. Nie podtrzymywała nieba. Ona była niebem.
Jej potężne, smutne oblicze, odwrócone brodą do góry na obrotowym
horyzoncie, wpatrywało się prosto w Dila. A Dil zaczynał sobie
uświadamiać, że niewiele jest rzeczy, które mogą zachwiać wiarą tak jak
zobaczenie wyraźnie i na własne oczy obiektu tej wiary. Zobaczyć bowiem,
wbrew powszechnym przekonaniom, wcale nie znaczy uwierzyć. Wtedy
właśnie wiara się kończy, ponieważ nie jest więcej potrzebna.
- Na Soda... -jęknął Gern. Dil uderzył go w ramię.
- Przestań - polecił. - I chodź ze mną.
- Ale mistrzu, co my teraz zrobimy?
Dil rozejrzał się po śpiącym mieście. Nie miał najmniejszego pojęcia.
- Pójdziemy do pałacu - rzekł stanowczo. - To pewnie tylko złudzenie,
załamanie tego, no... ciemności. Zresztą niedługo wzejdzie słońce.
Ruszył pospiesznie, żałując, że nie może zamienić się z Gernem i okazać
choćby odrobiny tępego przerażenia. Uczeń szedł za nim krokiem, który
był połączeniem czołgania i galopu.
- Widzę cienie padające na gwiazdy, mistrzu! Też je widzicie, mistrzu?
Przy krawędzi świata, mistrzu!
- To tylko mgła, chłopcze - odparł Dil. Przezornie patrzył wprost przed
siebie, zachowując pełną godności postawę, jaka przystoi Strażnikowi
Lewych Drzwi Loży Natrońskiej i zdobywcy licznych nagród za technikę
szycia.
- Tam - wyciągnął rękę. - Spójrz, Gern, słońce już wschodzi. Przystanęli,
żeby popatrzeć. Potem Gern zaskowyczał cichutko.
Po niebie wolno sunęła wielka płomienna kula. Popychał ją skarabeusz
większy niż światy.
CZĘŚĆ III
Księga Nowego Końca
Słońce wstało, a że nie działo się to w Starym Państwie, było zwykłą
kulą płonących gazów. Fioletowa noc na pustyni wyparowała V pod jego
gorącym spojrzeniem. Jaszczurki przemykały do szczelin w skałach, a Ty
Draniu ułożył się w skąpym cieniu tego, co pozostało z krzewów syfacji,
rozejrzał się pogardliwie i zaczął przeżuwać, obliczając pierwiastki
kwadratowe przy podstawie siedem.
Teppic i Ptraci znaleźli wreszcie skrawek cienia pod skalną przewieszką i
siedzieli, smętnie wpatrzeni w fale żaru unoszące się nad kamieniami.
105
Terry Pratchett - Piramidy
- Nie rozumiem - oświadczyła Ptraci. - Wszędzie szukałeś?
- Przecież to kraj! Nie mógł przecież wpaść do jakiejś dziury w ziemi!
- To gdzie jest? - zapytała spokojnie Ptraci.
Teppic jęknął. Choć żar uderzał jak młotem, ruszył szukać między
kamieniami, jakby trzysta mil kwadratowych mogło się ukryć pod jakimś
odłamkiem czy za krzakiem.
Szlak opadał między urwiska i niemal natychmiast wznosił się znowu i
prowadził dalej przez wydmy do tego, co w oczywisty sposób było
Tsortem. Teppic poznał nawet wygładzonego wiatrem sfinksa,
postawionego jako znak graniczny. Legenda głosiła, że w czasie
największej potrzeby czai się na granicach, choć nie tłumaczyła po co.
Teppic wiedział, że galopowali do Efebu. Powinien teraz spoglądać na
żyzną, nakrapianą piramidami dolinę Djelu, leżącą pomiędzy dwoma
krajami.
Szukał jej przez całą godzinę.
Rzecz była niewytłumaczalna. Niesamowita. A także bardzo kłopotliwa.
Osłonił oczy i po raz tysięczny zbadał wzrokiem cichą, przypiekaną
słońcem okolicę. Przesunął głowę. I zobaczył Djelibeybi.
Na moment pojawiło się w polu widzenia. Powrócił wzrokiem w to samo
miejsce i zobaczył je znowu: błysk mglistego koloru, który znikał, gdy
tylko skupił na nim wzrok.
Kilka minut później Ptraci wyjrzała z cienia i zobaczyła Teppica na
czworakach. Kiedy zaczął odwracać kamienie, uznała, że powinien
schować się przed słońcem.
Strząsnął z ramienia jej dłoń i niecierpliwie Zamachał rękami.
- Znalazłem je!
Wyjął z buta nóż i zaczął stukać w kamienie.
- Gdzie?
- Tutaj!
Przyłożyła mu dłoń do czoła.
- Oczywiście - powiedziała. - Rozumiem. Tak. A teraz lepiej chodźmy do
cienia.
- Nie, naprawdę! Tutaj! Popatrz!
Przykucnęła i - żeby mu sprawić przyjemność - spojrzała na kamień.
- Widzę pęknięcie - oświadczyła w powątpiewaniem.
- Przyjrzyj mu się, dobrze? Musisz odwrócić głowę i patrzeć tak jakby
kątem oka.
Sztylet Teppica uderzył w rysę, będącą zaledwie cieniutką linią na
kamieniu.
- Daleko się ciągnie - zauważyła Ptraci, spoglądając na rozpaloną
nawierzchnię szlaku.
- Od Drugiej Katarakty aż do Delty. Pomaga, jeśli zakryjesz jedno oko
ręką. Proszę cię, spróbuj. Proszę.
Z wahaniem podniosła dłoń do oka i posłusznie spojrzała z ukosa na
kamień.
- Nic z tego - stwierdziła po chwili. - Nic nie... Widzę!
Przez chwilę trwała bez ruchu, po czym rzuciła się w bok. Teppic
106
Terry Pratchett - Piramidy
zrezygnował z prób wbicia w rysę sztyletu i podczołgał się do niej.
- Byłam na samej krawędzi! - łkała.
- Widziałaś? - zapytał z nadzieją.
Pokiwała głową, po czym bardzo ostrożnie wstała i wycofała się.
- Czy miałaś wrażenie, jakby oczy wywróciły się na drugą stronę? spytał Teppic.
- Tak - odparła chłodno Ptraci. - Czy mogę dostać moje bransolety?
- Co?
- Bransolety. Schowałeś je do kieszeni. Chcę je z powrotem.
Teppic wzruszył ramionami i sięgnął do sakiewki. Bransolety były
głównie miedziane, z kawałkami spękanej emalii. Tu i tam rzemieślnik bez
większych sukcesów próbował stworzyć coś interesującego z kawałków
pogiętego drutu i grudek kolorowego szkła. Ptraci zaczęła, wsuwać je
kolejno.
- Czy mają jakieś znaczenie okultystyczne? - zapytał Teppic.
- A co to znaczy?
- Aha. Więc po co są ci potrzebne?
- Mówiłam przecież. Bez nich nie czuję się ubrana. Teppic wzruszył
ramionami i zajął się wciskaniem noża w rysę na kamieniu.
- Po co to robisz? - spytała. Przerwał i zastanowił się.
- Sam nie wiem - przyznał. - Ale przecież widziałaś dolinę, prawda?
-Tak.
- No właśnie.
- Co właśnie?
Teppic wzniósł oczy do nieba.
- Nie wydaje ci się, że to trochę, no, niezwykłe? Cały kraj nagle zniknął.
Czegoś takiego nie widuje się codziennie, do licha.
- Skąd mogę wiedzieć? Nigdy dotąd nie opuszczałam doliny. Nie mam
pojęcia, jak powinna wyglądać z zewnątrz. I nie przeklinaj.
Teppic pokręcił głową.
- Chyba położę się w cieniu - postanowił. - W tym, co z niego zostało poprawił się, gdyż mosiężnej barwy światło słońca wypalało cienie.
Potykając się, dotarł pod skałę i usiadł.
- Cała dolina się zamknęła - oświadczył po chwili. - Wszyscy ludzie...
- Widziałam ogniska - pocieszyła go, siadając obok.
- To ma jakiś związek z piramidą - stwierdził. - Dziwnie wyglądała, kiedy
uciekaliśmy. Na pewno magia albo geometria, albo jedno i drugie. Jak
myślisz, czy możemy wrócić?
- Nie chcę wracać. Po co miałabym wracać? Czekają mnie krokodyle. Nie
wrócę tylko dla krokodyli.
- Hm... Mógłbym cię ułaskawić albo co...
- A tak. - Ptraci oglądała swoje paznokcie. - Rzeczywiście, mówiłeś, że
jesteś królem.
- Bo jestem! Moje królestwo jest... - zawahał się, nie wiedząc, w którą
stronę wyciągnąć rękę - ...gdzieś. Jestem jego władcą.
- Nie wyglądasz na króla - zauważyła Ptraci.
- Dlaczego nie?
107
Terry Pratchett - Piramidy
- On nosił złotą maskę.
- To byłem ja!
- I rozkazałeś rzucić mnie krokodylom?
- Tak. To znaczy nie. - Teppic zająknął się. - To znaczy król rozkazał, ale
nie ja. W pewnym sensie. Zresztą to przecież ja cię uratowałem - dodał
rycersko.
- No właśnie. A gdybyś był królem, to byłbyś też bogiem. W tej chwili nie
zachowujesz się bosko.
- Tak? Właściwie... Hm. - Teppic znów się zawahał. Dosłowny umysł
Ptraci wymagał dużej staranności w konstruowaniu prostych zdań, zanim
zostaną wysłane w świat.
- W zasadzie dobrze sobie radzę ze wschodem słońca - zauważył. Chociaż nie wiem jak. I rzeki. Jeśli chcesz, żeby jakaś rzeka wylała, to
jestem odpowiednim człowiekiem. Znaczy: bogiem.
Urwał, poruszony nagłą myślą.
- Zastanawiam się, co się tam dzieje beze mnie - mruknął. Ptraci wstała
i ruszyła w głąb wąwozu.
- Gdzie idziesz? Obejrzała się.
- No cóż, panie królu, boże, skrytobójco czy co tam jeszcze. Potrafisz
stworzyć wodę?
- Co? Tutaj?
- Do picia. Może w tej szczelinie ukrywa się rzeka, a może nie, ale i tak
się do niej dostaniemy. Dlatego musimy dotrzeć gdzieś, gdzie to się uda.
To proste. Moim zdaniem nawet król powinien to zrozumieć.
Pobiegł za nią do osypiska, gdzie z szyją wyciągniętą na ziemi leżał Ty
Draniu, strzygąc z gorąca uszami i stosując teorię całek przestępnych
Złośliwego Bydlaka do ciągu obiecujących liczb cissoidalnych. Ptraci
kopnęła go ze złością.
- A wiesz, gdzie jest woda? - zapytał Teppic.
...e/27. Jedenaście mil...
Ptraci spojrzała na niego gniewnie, spod pomalowanych henną powiek.
- To znaczy, że ty nie wiesz? Chciałeś mnie wywieźć na pustynię i nie
wiesz, gdzie jest woda?
- Wiesz, spodziewałem się raczej, że zdołam zabrać trochę ze sobą!
- Nawet o tym nie pomyślałeś!
- Słuchaj, nie możesz się tak do mnie odzywać! Jestem królem! - Teppic
urwał. - Masz rację - przyznał po chwili. - Nie pomyślałem. Tam skąd
pochodzę, codziennie pada deszcz. Przepraszam.
Ptraci zmarszczyła czoło.
- Jaki spada wieszcz?
- Nie, deszcz. No wiesz... Bardzo rzadka woda spadająca z nieba.
- Bezsensowny pomysł. A skąd pochodzisz? Teppic zrobił nieszczęśliwą
minę.
- Pochodzę z Ankh-Morpork. Ale urodziłem się tutaj.
Spojrzał na szlak. Tutaj, jeśli człowiek wiedział, gdzie szukać; wtedy
mógł znaleźć ledwie widoczną rysę na skale. Przecinała urwiska po obu
stronach: skaza grubości linii, przypadkiem mieszcząca w sobie całe
108
Terry Pratchett - Piramidy
nadrzeczne państwo i siedem tysięcy lat historii.
Nienawidził każdej spędzonej tam minuty. A teraz zamknęło się przed
nim. I ponieważ nie mógł, bardzo pragnął tam wrócić.
Wrócił, pochylił się i zasłonił dłonią oko. Wystarczyło przekrzywić głowę,
o tak...
Mignęło w polu widzenia i znikło. Spróbował jeszcze, ale już go nie
zobaczył.
A gdyby rozłupać skały? Nie, głuptasie, pomyślał. To przecież linia. Nie
można się dostać do wnętrza linii. Linia nie ma grubości. To dobrze znany
fakt geometryczny.
Usłyszał, że Piraci podchodzi do niego i w następnej chwili poczuł jej
dłonie na karku. Przez moment zastanawiał się, skąd zna Morderczy
Chwyt Cathartiego, ale potem jej palce zaczęły delikatnie masować
mięśnie; pod ich fachową pieszczotą kurcze znikały niczym tłuszcz na
gorącym nożu. Zadrżał, gdy spłynęło z niego napięcie.
- To miłe - powiedział.
- Uczymy się tego. Na ścięgnach masz supły jak kulki na drucie.
Teppic z wdzięcznością opadł na jeden z głazów zaścielających podstawę
urwiska i pozwolił, by rytmiczne ruchy jej palców dawały zapomnienie o
problemach nocy.
- Nie wiem, co robić - wymruczał. - To bardzo przyjemne.
- Bycie podręczną nie sprowadza się tylko do obierania winogron odparła Ptraci. - Na pierwszej lekcji uczą nas, że kiedy pan wraca po
długim i ciężkim dniu, nie jest to najlepsza chwila, by mu zaproponować
Kongres Lisa i Persymony. Kto powiedział, że musisz cokolwiek robić?
- Czuję się odpowiedzialny. - Teppic zmienił pozycję niczym kot.
- Gdybyś znalazł gdzieś harfę, mogłabym ci zagrać coś uspokajającego.
Doszłam aż do „Wycieczki Goblinów" w Księdze I.
- Rozumiesz, król nie powinien pozwolić, żeby jego królestwo tak sobie
zniknęło.
- Inne dziewczęta znały akordy i w ogóle - westchnęła z żalem Ptraci. Ale stary król zawsze powtarzał, że woli słuchać mnie. Mówił, że go
rozweselam.
- Nazwą je Zaginionym Królestwem - powiedział sennym głosem Teppic.
-Jak się wtedy poczuję? No jak?
- Mówił też, że lubi mój śpiew. Wszyscy inni uważali, że przypomina
skrzeczenie stada sępów, które znalazły zdechłego osła.
- Król Zaginionego Królestwa. To będzie straszne. Muszę je odzyskać.
Ty Draniu wolno obrócił masywną głowę, śledząc lot zabłąkanej muchy;
w głębi umysłu migotały długie kolumny czerwonych cyferek, określające
wektory prędkości i wznoszenia. Rozmowy istot ludzkich rzadko go
interesowały, lecz przyszło mu do łba, że samce i samice najlepiej radzą
sobie ze sobą, gdy żadne nie słucha uważnie tego, co mówi drugie. U
wielbłądów wszystko wygląda prościej.
Teppic wpatrzył się w linię na skałach. Geometria... To jest to.
- Pojedziemy do Efebu - postanowił. - Oni tam znają się na geometrii i
mieli kilka bardzo nierozsądnych idei. Nierozsądne idee to coś, czego teraz
109
Terry Pratchett - Piramidy
najbardziej nam potrzeba.
- Po co nosisz te wszystkie noże i w ogóle? To znaczy... tak naprawdę?
- Hmm... Słucham?
- Wszystkie te noże. Po co? Teppic zastanowił się.
- Przypuszczam, że bez nich nie czuję się odpowiednio ubrany wyjaśnił.
- Aha.
Ptraci pilnie szukała nowego tematu rozmowy. Otwieranie Tematów
Dowcipnego Dyskursu także było częścią obowiązków podręcznej. Nie
radziła sobie z tym najlepiej. Inne dziewczęta wymyślały zdumiewające
kombinacje: wszystko od zwyczajów godowych krokodyli po spekulacje o
życiu w krainie umarłych. Dla niej trudny był każdy krok, poczynając od
rozmowy o pogodzie.
- Wiesz - zaczęła - zabiłeś pewnie mnóstwo ludzi.
- Mm?
- Jako skrytobójca. Płacą ci za zabijanie ludzi. Wielu ich zabiłeś? Wiesz,
że stale napinasz mięśnie karku?
- Chyba nie powinienem o tym mówić - odparł.
- Chcę wiedzieć. Skoro mamy razem pokonać pustynię i w ogóle...
Więcej niż stu?
- Wielkie nieba, nie!
- No to mniej niż pięćdziesięciu? Teppic przewrócił się na plecy.
- Posłuchaj. Nawet najsłynniejsi skrytobójcy nie zabili w życiu więcej niż
trzydziestu ludzi.
- Czyli mniej niż dwudziestu?
- Tak.
- Mniej niż dziesięciu?
- Myślę - oznajmił Teppic - że najlepiej określić to jako liczbę pomiędzy
zerem a dziesiątką.
- Bo powinnam wiedzieć. Takie rzeczy są ważne.
Podeszli do Ty Drania. Teraz Teppic był czymś wyraźnie przejęty.
- Cały ten senat... - zaczął.
- Kongres - poprawiła go Ptraci.
- Ty... tego... więcej niż pięćdziesięciu ludzi?
- Takie kobiety inaczej się nazywają - oświadczyła Ptraci, choć bez
gniewu.
- Przepraszam. Mniej niż dziesięciu?
- Powiedzmy, że liczbę pomiędzy zerem a dziesiątką. Ty Draniu splunął.
Z dwudziestu stóp strącił muchę i przykleił ją do skały.
- Zadziwiające, że mu się udało - mruknął Teppic. - Pewnie zwierzęcy
instynkt.
Ty Draniu spojrzał na niego z wyższością spod rzęs nadających się do
zamiatania pustyni.
...Niech z = eiO, myślał, żujżujżuj Niech dz = ie[iO]dO = izdO albo dO =
dz/iz...
***
110
Terry Pratchett - Piramidy
Ptaclusp, wciąż w nocnej koszuli, snuł się bez celu wśród gruzów u
podstawy piramidy.
Szumiała jak turbina. Ptaclusp nie wiedział dlaczego, nie miał pojęcia o
gigantycznej energii, która skręciła wymiary o dziewięćdziesiąt stopni i
utrzymywała je tak, mimo straszliwych naprężeń. Przynajmniej ustały te
niepokojące wiry temporalne. Wokół siebie widział mniej synów niż
zwykle. Właściwie to chętnie by znalazł jednego czy dwóch.
Najpierw jednak znalazł kamień szczytowy, popękany, z łuszczącą się
powłoką elektrum. Spadając z piramidy, uderzył w posąg Hata,
Sępiogłowego Boga Niespodziewanych Gości, zginając go wpół i nadając
jego obliczu wyraz lekkiego zaskoczenia.
Cichy jęk kazał Ptacluspowi podbiec do zwalonego namiotu. Szarpnął za
ciężkie płótno i odsłonił IIb, który zamrugał niepewnie w szarym świetle.
- Nie udało się, tato! - jęknął. - Prawie go tam donieśliśmy, a potem ona
cała się tak jakby skręciła! Budowniczy podniósł belkę z nóg syna.
- Złamałeś coś? - spytał.
- Nie, potłukłem się tylko. - Młody architekt skrzywił się i rozejrzał
dookoła.
- Gdzie Dwa-a? - zainteresował się. - Był wyżej ode mnie, prawie na
wierzchołku...
- Znalazłem go - rzekł Ptaclusp.
Architektom nie przypisuje się zdolności do odczytywania subtelnych
odcieni znaczeń, ale IIb usłyszał w głosie ojca ołowianą nutę.
- Nie zginął chyba? - szepnął.
- Chyba nie. Nie jestem pewien. Żyje. Ale. Porusza się... porusza się...
lepiej sam zobacz. Myślę, że przydarzyło mu się coś kwantowego.
***
Ty Draniu szedł z prędkością około 1,247 metra na sekundę i by jakoś
bronić się przed nudą, przeliczał złożone współrzędne sprzężone. Piasek
chrzęścił pod jego wielkimi, talerzowatymi stopami.
Brak palców był kolejnym czynnikiem przyspieszającym rozwój
intelektualny wielbłądów. Rozwój matematyczny ludzi zawsze był
hamowany przez powszechną instynktowną skłonność, by wobec czegoś
naprawdę skomplikowanego - jak choćby wielomiany trój-foremne czy
różniczki parametryczne - liczyć na palcach. Wielbłądy od samego
początku liczyły na liczbach.
Pustynie także pomogły. Niewiele rzeczy rozpraszało uwagę. Jeśli chodzi
o wielbłądy, najlepszą metodą osiągnięcia błyskawicznego rozwoju
intelektu jest brak zajęć i brak jakichkolwiek możliwości, by się nimi
zajmować.
Wspiął się na szczyt wydmy, z aprobatą spojrzał na falujące piaski przed
sobą i zaczął myśleć logarytmami. - Jak jest w Efebie? - zapytała Ptraci.
- Nigdy tam nie byłem. Słyszałem, że rządzi nimi Tyran.
- Mam nadzieję, że się z nim nie spotkamy.
Teppic pokręcił głową.
- To nie tak - wyjaśnił. - Co pięć lat mają nowego Tyrana i najpierw coś
111
Terry Pratchett - Piramidy
z nim robią. - Zawahał się. - To chyba się nazywa eelekcja.
- Czy chodzi o to, co się robi kotom, bykom i różnym takim?
- Ehm...
- No wiesz. Żeby przestały walczyć i były spokojniejsze. Teppic skrzywił
się.
- Szczerze mówiąc, nie jestem pewien - przyznał. - Ale nie
przypuszczam. Mają coś, czym to robią, mówią na to mokracja, i to
znaczy, że każdy w całym kraju może powiedzieć, kim będzie nowy Tyran.
Jeden człowiek, jeden... - Urwał. Lekcje historii polityki wydawały się
bardzo odległe, poza tym wprowadzały koncepcje, o jakich w Djelibeybi
nawet nie słyszano. Zresztą w Ankh-Morpork również. Spróbował jednak
mimo wszystko. - Jeden człowiek, jeden krzyk.
- Krzyczą na tę eelekcję?
Wzruszył ramionami. Całkiem możliwe.
- Chodzi o to, rozumiesz, że każdy ma prawo. Są z tego bardzo dumni.
Każdy ma... - zająknął się znowu, pewien już, że coś pomylił - ...prawo do
krzyku. Oprócz kobiet, naturalnie. I dzieci. I przestępców. I niewolników. I
głupich. I cudzoziemców. I takich, którzy zostali potępieni z ee... różnych
powodów. I jeszcze wielu innych. Ale poza nimi, wszyscy. To bardzo
postępowa cywilizacja.
Ptraci przemyślała tę sprawę.
- I to jest ta mokracja, tak?
- Wymyślili ją w Efebie, rozumiesz. - Teppic miał niejasne uczucie, że
powinien jej bronić.
- Założę się, że mają kłopoty z eksportem - oświadczyła stanowczo
Ptraci.
***
Słońce nie było tylko kulą płonącego nawozu popychaną po nieboskłonie
przez gigantycznego żuka. Było także łodzią. Zależy, jak kto na nie
patrzył. Słoneczne światło różniło się od zwykłego. Było przymglone, jak
woda pozostawiona na długie tygodnie w szklanym naczyniu. Nie niosło w
sobie radości. Oświetlało, ale bez życia; przypominało raczej jasny blask
księżyca niż światło dnia.
Ptaclusp jednak bardziej niepokoił się o syna.
- Wiesz, co się z nim stało? - zapytał.
Drugi syn żałośnie gryzł rysik. Bolała go ręka. Spróbował dotknąć brata,
ale iskra wyładowania spaliła mu skórę na palcach.
- Może... - odpowiedział.
- Umiesz to wyleczyć?
- Raczej nie.
- Więc co to jest?
- Widzisz, tato, kiedy weszliśmy z nim na piramidę... kiedy nie mogła
odpalić, rozumiesz... jestem pewien, że odwróciła się... czas, widzisz, to
tylko kolejny wymiar... um.
Ptaclusp przewrócił oczami.
- Dość tego architektonicznego gadania, synu - oświadczył. -Co z nim
112
Terry Pratchett - Piramidy
jest?
- Myślę, że jest wymiarowo niedopasowany, tato. Czas i przestrzeń
trochę mu się pomieszały. Dlatego ciągle porusza się w bok. Ptaclusp IIb
uśmiechnął się mężnie.
- Zawsze przemykał bokiem - przypomniał Ptaclusp. Jego syn westchnął.
- Owszem, tato - przyznał. - Ale to było normalne. Wszyscy księgowi to
robią. Teraz chodzi bokiem, ponieważ, no, ponieważ dla niego to czas.
Ptaclusp zmarszczył czoło. Powolne dryfowanie w bok nie stanowiło
jedynego problemu IIa. Był także płaski. Nie płaski jak karta, z przodem,
tyłem i krawędzią, ale płaski z każdej strony.
- Przypomina mi tych ludzi z fresków. Gdzie ma głębokość czy jak to się
nazywa?
- Myślę, że w czasie - odparł bezradnie IIb. - Naszym, nie jego. Ptaclusp
okrążył syna i dostrzegł, jak płaskość za nim podąża. Poskrobał się w
podbródek.
- Czyli może poruszać się w czasie, tak? - zapytał powoli.
- Tak, to możliwe.
- A może by go namówić, żeby przespacerował się parę miesięcy wstecz
i uprzedził nas przed budową tej przeklętej piramidy?
- Nie ma z nim kontaktu, tato.
- Czyli pod tym względem się nie zmienił...
Ptaclusp usiadł ciężko na kawałku gruzu i ukrył twarz w dłoniach. Do
czego to doszło... Jeden syn normalny i głupi, drugi płaski jak cień. Jakie
życie czeka tego płaskiego biedaka? Przyjdzie mu otwierać zamki,
oczyszczać z lodu szyby samochodowe i sypiać tanio w prasowalnicach
spodni w pokojach hotelowych22. Umiejętność przechodzenia pod drzwiami
i czytania książek bez ich otwierania nie wynagrodzi wszystkich strat.
IIa przesunął się w bok - płaska naklejka na pejzażu.
- Czy nic nie można zrobić? - zawołał Ptaclusp. - Zrolować go albo co...?
IIb wzruszył ramionami.
- Moglibyśmy postawić mu coś na drodze. To nawet niezły pomysł.
Dzięki temu na pewno nie przydarzy mu się nic gorszego, ponieważ, hm,
nie będzie czasu na przydarzenie. Tak myślę.
Przepchnęli na ścieżkę zgiętą statuę Hata, Sępiogłowego Boga. Po
minucie czy dwóch powolny boczny dryf doprowadził IIa do posągu.
Strzeliła gruba niebieska iskra i nadtopiła kamień, ale ruch ustał.
- Skąd iskra? - spytał Ptaclusp.
- Myślę, że to coś w rodzaju flary.
Ptaclusp nie stałby się tym, kim był dzisiaj... nie, musiał się poprawić...
nie stałby się tym, kim był wczoraj wieczorem, gdyby nie potrafił dostrzec
zysku w najbardziej nawet nieprawdopodobnym zbiegu okoliczności.
- Zaoszczędzi na ubraniach - zauważył. - Patrz, można je na nim
namalować.
- Chyba nie całkiem zrozumiałeś, tato. - IIb westchnął ciężko, usiadł
22
To oczywiście bardzo luźne tłumaczenie, jako że Ptaclusp nie znal słów oznaczających „lód", „szyby samochodowe" czy „hotele".
Jednakże zygzak, orzeł, orzeł, amfora, linia falista, kaczka tłumaczy się dosłownie jako „prasa do okryć nóg barbarzyńców”.
113
Terry Pratchett - Piramidy
obok ojca i spojrzał w stronę pałacu za rzeką.
- Coś się tam dzieje - mruknął Ptaclusp. - Myślisz, że zauważyli
piramidę?
- Wcale bym się nie zdziwił. Przekręciła się przecież o dziewięćdziesiąt
stopni.
Ptaclusp obejrzał się przez ramię i pokiwał głową.
- Zabawne - oświadczył. - Chyba niewielka destabilizacja strukturalna.
- Tato, to przecież piramida! Powinniśmy ją odpalić! Mówiłem ci! Energia
zaangażowana... Nie, to zbyt...
Padł na nich cień. Rozejrzeli się dookoła. Spojrzeli w górę. Popatrzyli
chwilę.
- Wielkie niebiosa... - szepnął Ptaclusp. - To przecież Hat, Sępiogłowy
Bóg...
***
Efeb leżał przed nimi niczym klasyczny poemat wykuty w białym
marmurze, rozpostarty wokół skały nad zatoką jaskrawego błękitu... - Co
to jest? - spytała Ptraci po chwili obserwacji.
- To morze - wyjaśnił Teppic. - Mówiłem ci, pamiętasz? Fale i różne
takie.
- Mówiłeś, że jest zielone i poszarpane.
- Czasem jest.
- Hmm.
Jej ton sugerował, że nie aprobuje morza. Zanim jednak zdołała
wytłumaczyć dlaczego, usłyszeli podniesione głosy. Dobiegały zza
pobliskiej wydmy.
Na wydmie stała tablica.
Napis w kilku językach głosił: OŚRODEK TESTOWANIA AKSJOMATÓW.
Poniżej, mniejszymi literami, dodawał: UWAGA - NIEROZSTRZYGNIĘTE
POSTULATY
Kiedy czytali, a przynajmniej kiedy Teppic czytał, za wydmą coś
brzęknęło, potem stuknęło, a potem strzała świsnęła im nad głowami. Ty
Draniu zerknął na nią, po czym odwrócił głowę i wpatrzył się w niewielki
obszar piasku.
Sekundę później strzała wbiła się w ów piasek.
Ty Draniu ocenił obciążenie stóp i wykonał niewielki rachunek, który
doprowadził go do wniosku, że dwoje ludzi zostało odjętych od jego
grzbietu. Dalsze obliczenia wykazały, że ludzie ci zostali dodani do wydmy.
- Czemu to zrobiłeś? - spytała Ptraci, wypluwając z ust piasek.
- Ktoś do nas strzelał!
- Nie przypuszczam. Przecież nie wiedzieli, że tu jesteśmy. Nie musiałeś
mnie zrzucać.
Teppic bez entuzjazmu uznał jej argumentację i ostrożnie podczołgał się
po sypkiej powierzchni wydmy. Glosy znów się kłóciły:
- Zrezygnować?
- Po prostu nie ustaliliśmy poprawnie wszystkich parametrów.
- Powiem ci, co tu jest niepoprawne.
114
Terry Pratchett - Piramidy
- A cóż takiego?
- To, że nie mamy więcej tych przeklętych żółwi. To jest niepoprawne.
Teppic ostrożnie wysunął głowę nad szczyt wydmy.
Zobaczył rozległy otwarty plac, otoczony rzędami skomplikowanych
znaczników i chorągiewek. Stały tam jeden czy dwa budynki, złożone
głównie z klatek, i kilka dziwnych konstrukcji, których zastosowania się nie
domyślał. Pośrodku zobaczył dwóch mężczyzn: jeden niski, gruby i
rumiany, drugi wysoki, smukły, z wyraźnie władczą miną. Ubrani byli w
prześcieradła. Wokół nich tłoczyła się grupka niewolników, ubranych w
prawie nic. Jeden trzymał łuk.
Kilku zaś trzymało żółwie na patykach. Wyglądały żałośnie, jak żółwiowe
lizaki.
- Poza tym to okrutne - powiedział wyższy mężczyzna. - Biedne
zwierzątka. Tak smutnie wyglądają ze zwisającymi łapkami.
- To logicznie niemożliwe, żeby strzała w nie trafiała! - Gruby mężczyzna
rozłożył ręce. - Nie powinna! Pewnie dostarczasz mi nieodpowiednich żółwi
- dodał oskarżycielskim tonem. - Powinniśmy spróbować jeszcze raz, z
szybszymi.
- A może wolniejsze strzały?
- Możliwe, możliwe.
Teppic poczuł jakiś ruch przy policzku. Obok przebiegał truchtem
nieduży żółw. Miał na skorupie kilka śladów po rykoszetach.
- Spróbujemy ostatni raz - zdecydował gruby. Zwrócił się do
niewolników: - Hej, wy. Idźcie poszukać żółwia.
Nieduży gad spojrzał na Teppica z nadzieją i błaganiem. Chłopak patrzył
przez chwilę, po czym podniósł zwierzę i starannie ukrył za kamieniem.
Zsunął się z wydmy do Ptraci.
- Tam się dzieje coś dziwnego - szepnął. - Strzelają do żółwi.
- Dlaczego?
- Nie mam pojęcia. Myślą chyba, że żółw powinien uciec.
- Co? Przed strzałą?
- Przecież mówiłem, że to dziwne. Zostań tu. Gwizdnę, kiedy uznam, że
możesz bezpiecznie iść za mną.
- A co zrobisz, jeśli nie będzie bezpiecznie?
- Będę wrzeszczał.
Raz jeszcze wdrapał się na wydmę, strzepnął z ubrania jak najwięcej
piasku, wstał i pomachał kapeluszem. Strzała wyjęła mu go z rąk.
- Oj! - przestraszył się grubas. - Przepraszam. Podbiegł po zdeptanym
piasku do Teppica, który stał nieruchomo i wpatrywał się w piekące palce.
- Sam wystrzelił - sapał grubas. - Strasznie przepraszam, nie
wiedziałem, że jest naładowany. Co sobie o mnie pomyślisz? Teppic nabrał
tchu.
- Jestem Xenon - przedstawił się grubas, zanim Teppic zdążył się
odezwać. - Nie zostałeś ranny? Postawiliśmy tablice ostrzegawcze, jestem
tego pewien. Przyjechałeś od strony pustyni? Na pewno jesteś spragniony.
Napijesz się czegoś? Kim jesteś? Nie widziałeś tu przypadkiem żółwia?
Wściekle szybkie bestie, pędzą jak naoliwione błyskawice. Nie można
115
Terry Pratchett - Piramidy
łobuzów zatrzymać.
Teppic wypuścił powietrze.
- Żółwie? - zdziwił się. - Czy mówimy o tych, no, o kamieniach z
nóżkami?
- Zgadza się, właśnie o nich - potwierdził Xenon. - Wystarczy je spuścić
z oka i zziut!
- Zziut? - powtórzył Teppic.
Znał żółwie. Żyły w Starym Państwie. Można je było określić na wiele
sposobów: jako wegetarian, okazy cierpliwości, myślicieli, nawet upartych
i niezmożonych maniaków seksualnych... Ale nigdy, przynajmniej do tej
chwili, nie jako szybkobiegaczy. Słowo „szybkość" kojarzy się z żółwiami,
ponieważ nigdy takie nie są.
- Jesteś pewien? - zapytał.
- Taki zwykły żółw to najszybsze zwierzę na powierzchni Dysku oświadczył Xenon, choć minę miał odrobinę niepewną. - To znaczy
logicznie rzecz biorąc - dodał23.
Wyższy z mężczyzn skinął Teppicowi głową.
- Nie zwracaj na niego uwagi, chłopcze - poradził. - Próbuje się
wytłumaczyć. To przez ten wypadek w zeszłym tygodniu.
- Ale żółw prześcignął zająca - oświadczył z uporem Xenon.
- Zając był martwy, Xenonie - tłumaczył cierpliwie wysoki. -Ponieważ go
zastrzeliłeś.
- Celowałem w żółwia. Wiesz, chciałem połączyć dwa eksperymenty,
skrócić kosztowny czas badań, w pełni wykorzystać dostępne środki... Xenon machnął łukiem, w którym tkwiła już kolejna strzała.
- Przepraszam - wtrącił Teppic. - Czy mógłbyś odłożyć go na chwilę? Ja i
moja przyjaciółka przybywamy z daleka i miło by nam było, gdyby nikt do
nas nie strzelał.
Ci dwaj wyglądają na nieszkodliwych, pomyślał i niemal w to uwierzył.
Gwizdnął. Na ten sygnał Ptraci wyszła zza wydmy, prowadząc za sobą Ty
Drania. Teppic wątpił, czy jej strój mógł mieć jakiekolwiek kieszenie, ale
wyraźnie zdołała jakoś poprawić makijaż, umalować oczy i uczesać włosy.
Sunęła w stronę całej trójki miękko jak wąż na saniach, zdecydowana
uderzyć obcych pełną mocą swej osobowości. Trzymała coś w dłoni.
- Znalazła żółwia! - zawołał Xenon. - Zuch dziewczyna!
Gad błyskawicznie skrył się w skorupie. Ptraci zmarszczyła czoło. Na tym
świecie nie miała prawie nic oprócz siebie, i nie podobało się jej, że witają
23
Dla tych, którzy nie dysponują taką logiczną podbudową, najszybszym zwierzęciem** na Dysku jest wyjątkowo neurotyczna
Wieloznaczna Puzuma, która porusza się tak szybko, że w polu magicznym Dysku osiąga prędkość podświetlną. To znaczy, że kiedy
ktoś zobaczy puzumę, już jej tam nie ma. Większość samców puzumy ginie młodo z powodu ostrego zapalenia stawu skokowego,
wywołanego bardzo szybkim bieganiem za samicami, których tam nie ma i - oczywiście - osiąganiem masy samobójczej, zgodnie z
teorią względności. Reszta ginie od zasady nieoznaczoności Heisenberga, ponieważ niemożliwe jest, by równocześnie wiedziały,
kim są i gdzie są. Powoduje to naprzemienną utratę koncentracji, co oznacza, że puzuma osiąga poczucie tożsamości jedynie w stanie
spoczynku - zwykle około pięćdziesięciu stóp w rumowisku, jakie pozostało z góry, z którą przed chwilą zderzyła się z prędkością
podświetlną. Plotka głosi, że puzuma jest wielkości lamparta i ma wyjątkowe futro w czarno-białą kratę. Jednakże egzemplarze
zbadane przez mędrców i filozofów Dysku skłaniają raczej do stwierdzenia, że w stanie naturalnym puzuma jest płaska, bardzo
cienka i martwa.
** Najszybszym owadem na Dysku jest mól książkowy oznaczony numerem .303. Wyewoluował w magicznych bibliotekach, gdzie
konieczna jest duża szybkość jedzenia, pozwalająca uniknąć wpływu radiacji taumaturgicznych. Dorosły mól książkowy .303 potrafi
przegryźć się przez półkę książek tak szybko, że rykoszetuje od ściany.
116
Terry Pratchett - Piramidy
w niej jedynie trzymak żółwiowatych.
Wyższy mężczyzna westchnął.
- Wiesz, Xenonie - powiedział - nie mogę pozbyć się myśli, że źle się
zabierasz do całej tej sprawy z żółwiem i strzałą. Niski spojrzał na niego z
urazą.
- Kłopot z tobą, Ibidzie - odparł - polega na tym, że uważasz się za
największy przeklęty autorytet we wszystkim.
***
Bogowie Starego Państwa budzili się wolno. Wiara to potęga. Niewielka
potęga w porównaniu - na przykład - z grawitacją; kiedy przychodzi do
przesuwania gór, grawitacja za każdym razem wygrywa. Jednak wiara
istnieje, a teraz gdy Stare Państwo zamknęło się w sobie, odizolowane od
reszty wszechświata, dryfując coraz dalej od powszechnej ugody, zaszczycanej mianem rzeczywistości, potęga wiary zaczynała się uzewnętrzniać.
Od siedmiu tysięcy lat lud Djelibeybi wierzył w swoich bogów.
Teraz bogowie zaistnieli. I to w pełnym zestawie.
A mieszkańcy Starego Państwa odkrywali, że - na przykład - Vut,
Psiogłowy Bóg Wieczoru, o wiele lepiej wygląda wymalowany na amforze,
niż kiedy wyprostowany na pełne siedemdziesiąt stóp, warczący i
cuchnący idzie chwiejnie ulicą.
Dios siedział w sali tronowej ze złotą maską króla na kolanach i
spoglądał przed siebie. Grupka pomniejszych kapłanów przy drzwiach
zebrała się w końcu na odwagę i zbliżyła do niego; ich nastrój przypominał
nastrój człowieka zbliżającego się do wściekłego lwa. Realna manifestacja
bóstw nikogo nie martwi bardziej niż kapłanów. To tak, jakby nagle w
firmie pojawiła się kontrola finansowa.
Jedynie Koomi stał w pewnym oddaleniu od pozostałych. Myślał
intensywnie. Niezwykłe, oryginalne myśli tłoczyły się na rzadko używanych
ścieżkach neuronowych, podążając w nieprzewidzianych kierunkach.
- O Diosie - wyszeptał najwyższy kapłan Keta, Ibisogłowego Boga
Sprawiedliwości. - Co rozkaże król? Bogowie kroczą po ziemi, o Diosie,
walczą między sobą i burzą domy. Gdzie jest król? Co chce, byśmy
uczynili?
- Tak - potwierdził najwyższy kapłan Skarabeusza Popychającego Kulę
Słońca. Poczuł, że oczekują od niego czegoś więcej. - W rzeczy samej dodał - wasze wysokoście zauważyli, że słońce chwieje się, ponieważ
wszyscy Bogowie Słońca walczą o nie i... - Przestąpił z nogi na nogę. Błogosławiony Skarabeusz dokonał strategicznego odwrotu i... tego...
nieplanowo wylądował na mieście Hort. Kilka budynków powstrzymało
jego upadek.
- I bardzo dobrze - wtrącił najwyższy kapłan Thrrpa, Woźnicy Rydwanu
Słońca. - Albowiem, jak wszyscy wiedzą, mój pan jest prawdziwym
bogiem...
Umilkł.
Dios dygotał. Jego ciało kołysało się wolno w przód i w tył. Wpatrywał
117
Terry Pratchett - Piramidy
się w pustkę. Ściskał maskę tak mocno, że pozostawiał odciski palców w
złocie, a wargi formowały słowa Rytuału Drugiej Godziny, który od tysięcy
lat wypowiadano o tej porze.
- To chyba szok - stwierdził któryś z kapłanów. - Wiecie, że nigdy nie
lubił zmian.
Pozostali jak najszybciej postanowili dowieść, że coś jednak mogą
doradzić.
- Przynieście mu wody.
- Załóżcie mu na głowę papierową torbę.
- Złóżcie mu pod nosem kurczę w ofierze.
Zabrzmiał wysoki gwizd, w dali huknęła eksplozja i coś zasyczało. Do
komnaty wsączyło się kilka strużek pary.
Kapłani wybiegli na taras, pozostawiając Diosa w szoku. Zobaczyli, że
tłumy wokół pałacu wpatrują się w niebo.
- Zdaje się... - zawołał najwyższy kapłan Cephuta, Boga Sztućców,
wierząc, że może spokojniej niż inni ocenić zaistniałą sytuację - ...że Thrrp
się zdekoncentrował i uległ nagłemu atakowi Jehta, Przewoźnika
Słonecznego Globu.
Coś zabrzęczało w oddali, jakby parę miliardów much wystartowało w
panice, i ogromny mroczny cień przesunął się nad pałacem.
- Ale... - podjął kapłan Cephuta - wraca Skarabeusz... Tak, nabiera
wysokości... Jeht jeszcze go nie widzi i spokojnie podąża w stronę
południka... Ale oto wkracza Sessifet, Bogini Popołudnia! Co za
niespodzianka, co za niespodzianka! Młoda bogini, która wprawdzie
niewiele jeszcze osiągnęła, ale jakże jest obiecująca. Niezwykłe zagranie,
panowie i eunuchy, i... tak! Skarabeusz traci szansę! Traci szansę!
Cienie tańczyły i wirowały na kamieniach tarasu.
- Ale... co to? Starsi bogowie, nie da się tego inaczej określić,
współpracują przeciwko zarozumiałym nowicjuszom! Dzielna Sessifet
trzyma się, wykorzystuje słaby punkt… Wygrywa! Teraz odbiega, odbiega,
Gil i Skarabeusz chyba walczą ze sobą, ma czyste niebo i tak! Tak! Tak!
Jest południe! Południe! Mamy południe!
Cisza. Kapłan uświadomił sobie, że wszyscy na niego patrzą..
Po chwili ktoś zabrał głos.
- Dlaczego krzyczałeś w ten papirus?
- Przepraszam. Nie wiem, co mnie napadło. Kapłanka Sarduk, Bogini
Jaskiń, parsknęła pogardliwie.
- Przypuśćmy, że któryś by je upuścił? - warknęła.
- Ale... Ale... - Przełknął ślinę. - Przecież to niemożliwe, prawda?
Wszyscy musieliśmy się przejeść albo za długo byliśmy na słońcu, albo co.
Bo przecież każdy wie, że bogów nie ma... A słońce to płonąca kula gazu,
prawda, i okrąża świat codziennie, a... a... a bogowie... Owszem, istnieje
realna potrzeba, by ludzie wierzyli, nie zrozumcie mnie źle, ale...
Koomi, choć perfidne myśli brzęczały mu w głowie, miał lepszy refleks
od kolegów.
- Brać go, chłopcy! - krzyknął.
Czterej kapłani chwycili pechowego czciciela sztućców za ręce i nogi, i
118
Terry Pratchett - Piramidy
zapewnili mu szybki transport na brzeg tarasu, przez balustradę i w mętne
wody Djelu.
Plując, wypłynął na powierzchnię.
- Dlaczego to zrobiliście? - zapytał. - Wiecie przecież, że mam rację.
Żaden z was tak naprawdę nie...
Wody Djelu leniwie otworzyły paszczę i kapłan zniknął, dokładnie w
chwili, gdy wielki skrzydlaty Skarabeusz zabrzęczał groźnie nad pałacem i
odleciał w stronę gór.
Koomi otarł czoło.
- Niewiele brakowało - szepnął.
Koledzy pokiwali głowami, spoglądając na znikające kręgi na wodzie.
Całkiem nagle w Djelibeybi zabrakło miejsca na uczciwe zwątpienie.
Zwątpienie mogło doprowadzić do tego, że coś uniesie wątpiącego w górę,
po czym wyrwie mu ręce i nogi.
- Ehm... - odezwał się ktoś. - Ale Cephut będzie trochę zły,
nieprawdaż...?
- Wszyscy wielbią Cephuta - krzyknęli chórem na wszelki wypadek.
- Nie widzę powodu - burczał stary kapłan, stojący trochę z boku. Przeklęty artysta noża i widelca... . Chwycili go, wciąż protestującego, i
cisnęli do rzeki.
- Wszyscy wielbią... - Urwali niepewnie. - A właściwie czyim on był
kapłanem?
- Bunu, Koziogłowego Boga Kóz? Chyba tak...
- Wszyscy wielbią Bunu, przypuszczalnie - zawołali zgodnie, gdy święte
krokodyle płynęły do celu niczym łodzie podwodne.
Koomi wzniósł ręce.
Mówi się, że okazja tworzy człowieka. Koomi był człowiekiem,
tworzonym przez okazje kręte i przykre. Pod jego łysą czaszką zaczynały
już formować się pewne konkluzje, niczym duchy przez wieki uwięzione w
kamieniu. Nie miał jeszcze pewności, czym są, ale ogólnie dotyczyły
bogów, nowej ery, potrzeby stanowczej ręki u steru, być może również
przeniesienia Diosa do wnętrza pierwszego z brzegu krokodyla. Sama myśl
o tym sprawiała mu zakazaną rozkosz.
- Bracia! - zakrzyknął.
- Przepraszam bardzo... - wtrąciła z naciskiem kapłanka Sarduk.
- I siostry...
- Dziękuję.
- ...Cieszmy się!
Kapłani stali w całkowitym milczeniu. Tak radykalne rozwiązanie jak
dotąd nie przyszło im do głowy. A Koomi patrzył na zwrócone ku sobie
twarze i czuł dreszcz, jakiego nie doznał jeszcze nigdy w życiu. Byli
śmiertelnie przerażeni i czekali, aż on... on!... powie im, co robić.
- Tak! - rzekł. - Gdyż w istocie godzina bogów...
- ...i bogiń...
- ...tak, i bogiń, nadeszła. Ehm.
I co? Kiedy już zaszedł tak daleko, to co właściwie każe im robić? I
natychmiast pomyślał: to bez znaczenia. Pod warunkiem, że będę
119
Terry Pratchett - Piramidy
dostatecznie pewny siebie. Stary Dios zawsze ich pędził przed sobą, nigdy
nie starał się prowadzić. Bez niego są jak zagubione owce.
- A zatem bracia... i siostry, oczywiście... musimy siebie zapytać,
musimy siebie zapytać, o, tego... -Jego głos znowu nabrał mocy. - Tak,
musimy siebie zapytać, dlaczego bogowie przybyli. A bez wątpienia
przybyli dlatego, że nie byliśmy dostatecznie wytrwali w naszej wierze,
ehm, że pragnęliśmy rzeźbionego cielca.
Kapłani spojrzeli po sobie. Naprawdę pragnęli? A właściwie jak się to
robi?
- Tak. I co z ofiarami? Był czas, kiedy ofiara była ofiarą, a nie zabawą z
kurami i kwiatami.
To zdanie wywołało atak kaszlu wśród słuchających.
- Czy mówimy tu o dziewicach? - upewnił się jeden z kapłanów.
- Ehem...
- A także o niedoświadczonych młodych chłopcach, ma się rozumieć dodał szybko. Sarduk była jedną ze starszych bogiń i jej czcicielki zbierały
się w niejasnych celach w świętych gajach. Na samą myśl, że spaceruje
teraz po świecie z rękami po łokcie we krwi, łzawiły mu oczy.
Serce Koomiego biło mocno.
- A niby dlaczego nie? - zapytał. - Wtedy wszystko było lepsze, prawda?
- Ale., ten, no... Myślałem, że skończyliśmy już z tym na dobre. Spadek
liczby ludności i w ogóle...
Od strony rzeki rozległo się potężne chlupnięcie - to Tzut, Wężogłowy
Bóg Górnego Djelu, wypłynął na powierzchnię i z powagą spojrzał na
zebranych kapłanów. W chwilę potem Fhez, Krokodylogłowy Bóg Dolnego
Djelu, wyskoczył spod wody i ambitnie spróbował przegryźć Tzuta na pół.
Obaj zanurzyli się wśród rozprysków i niewielkiej fali przypływu, która
zalała taras.
- A może liczba ludności spadla, ponieważ przestaliśmy składać w ofierze
dziewice... obojga płci, naturalnie - zasugerował natychmiast Koomi. Pomyśleliście o tym?
Pomyśleli o tym. Następnie pomyśleli o tym jeszcze raz.
- Nie sądzę, żeby król się zgodził - odezwał się niepewnie jakiś kapłan.
- Król? - zawołał Koomi. - Gdzie jest król? Pokażcie mi króla! Spytajcie
Diosa, gdzie się podział król!
Coś stuknęło o podłogę. Koomi z przerażeniem zobaczył złotą maskę,
podskakującą i toczącą się kapłanom pod nogi. Rozbiegli się na boki jak
kręgle.
Dios stanął w pełnym blasku słońca - niedawnego przedmiotu sporu.
Twarz miał szarą z wściekłości.
- Król nie żyje - oznajmił.
Koomi zachwiał się pod straszliwym ciśnieniem gniewu Diosa, ale
bohatersko stawił mu czoło.
- Więc jego następca...
- Nie ma następcy.
Dios spojrzał w niebo. Niewielu ludzi może patrzeć prosto w słońce, ale
pod tym jadowitym wzrokiem nawet ono mogłoby zadrżeć i się odwrócić.
120
Terry Pratchett - Piramidy
Oczy Diosa spoglądały wzdłuż straszliwego nosa niczym bliźniacze
dalmierze.
- Tak sobie przychodzą, jakby to był ich kraj - powiedział, zwracając się
do świata jako takiego. - Jak śmieli?
Koomi rozdziawił usta. Chciał zaprotestować, ale powstrzymał go ten
kilowatowy wzrok. Szukał wsparcia u innych kapłanów, w tej chwili pilnie
oglądających własne paznokcie albo zapatrzonych w posadzkę.
Przekazywali oczywistą wiadomość: Koomi został sam. Chociaż, gdyby
jakimś cudem wygrał to starcie umysłów, otoczą go ludzie zapewniający,
że stali za nim przez cały czas.
- Przecież to jest ich kraj - wymamrotał.
- Co?
- To, ehem, to jest ich kraj, Diosie - powtórzy Koomi. Zaczynał tracić
cierpliwość. - To bogowie, do licha!
- To nasi bogowie - syknął najwyższy kapłan. - My nie jesteśmy ich
ludźmi. Są moimi bogami i nauczą się robić to, co się im rozkaże.
Koomi zrezygnował z frontalnego ataku. Nie potrafił wytrzymać tego
szafirowego spojrzenia, wystać przed tym nosem jak topór bojowy, a
przede wszystkim nie mógł liczyć na to, że zarysuje powierzchnię
straszliwej prawości Diosa.
- Ale... - wykrztusił.
Dios machnął tylko drżącą dłonią.
- Nie mają prawa! - oznajmił. - Nie wydałem żadnych poleceń. Nie mają
prawa!!!
- Więc co teraz zrobimy? - spytał Koomi.
Dios nerwowo zaciskał i prostował palce. Czuł się tak, jak mógłby się
czuć rojalista - prawdziwy rojalista, rojalista, który wkleja do albumu
portrety całej rodziny królewskiej, rojalista, który złego słowa nie da na
nich powiedzieć, przecież tacy byli wspaniali, a teraz nie mogą się bronić gdyby nagle rodzina królewska wkroczyła mu do salonu i zaczęła
przestawiać meble. Dios tęsknił za nekropolią, za chłodem i ciszą wśród
starych przyjaciół, za chwilą snu, po której potrafi myśleć szybciej...
Koomi aż podskoczył. Niepokój Diosa był szczeliną, w którą - z należytą
uwagą i ostrożnością - uda mu się wbić klin. Ale nie wolno używać młotka.
Twarzą w twarz, Dios mógłby wygrać z całym światem.
Starzec znowu drżał.
- Czyja próbuję im mówić, jak mają prowadzić sprawy w krainie
umarłych? - szepnął. - Więc i oni niech mnie nie pouczają, jak mam
rządzić swoim królestwem.
Koomi zachował to wywrotowe oświadczenie dla dalszego przemyślenia i
delikatnie poklepał Diosa po ramieniu.
- Masz rację, oczywiście - powiedział. Dios przewrócił oczami.
- Mam? - upewnił się podejrzliwie.
- Jestem przekonany, że jako królewski minister znajdziesz jakiś sposób.
Masz nasze pełne poparcie, o Diosie.
Koomi skinął ręką na kapłanów, którzy chórem się z nim zgodzili. Jeśli
nie można już polegać na królach i bogach, zawsze można liczyć na
121
Terry Pratchett - Piramidy
starego Diosa. Nie było wśród nich żadnego, który nie wolałby
nieokreślonego gniewu bogów od przygany najwyższego kapłana. Dios
przerażał ich na tak wiele sposobów, że żadne nadprzyrodzone bóstwo nie
mogło mu dorównać.
Dios sobie poradzi.
- I nie dajemy posłuchu tym szalonym pogłoskom o zniknięciu króla. Z
pewnością są przesadzone i bezpodstawne - dodał Koomi.
Kapłani pokiwali głowami, jednak w umyśle każdego z nich nawet
najmniejsze pogłoski rozwijały długie ogony wątpliwości.
- Jakim pogłoskom? - rzucił Dios półgębkiem.
- Oświeć nas zatem i wskaż ścieżkę, którą musimy podążyć.
Dios zawahał się.
Nie wiedział, co robić. To było całkiem nowe doświadczenie. To była
Zmiana.
Jedyne, o czym myślał, co zajmowało jego umysł, to słowa Rytuału
Trzeciej Godziny, które wypowiadał o tej porze przez... jak długo? Za
długo, za długo! Powinien już dawno udać się na spoczynek, ale chwila
nigdy nie była odpowiednia, nie znalazł się nikt uzdolniony, zginęliby bez
niego, królestwo by się zachwiało, zawiódłby wszystkich, więc przepływał
przez rzekę... Zawsze zaklinał się, że to już ostatni raz, ale nigdy tego nie
dotrzymał, gdy chłód ogarniał ciało, a dekady stawały się... dłuższe. A
teraz, kiedy królestwo go potrzebuje, słowa Rytuału Trzeciej Godziny
wypaliły się w ścieżkach mózgu i tłumią wszelkie próby myślenia.
- Ehm... - powiedział.
***
Ty Draniu gryzł z zadowoleniem. Teppic przywiązał go niedaleko do
drzewka oliwnego, które właśnie doznawało śmiertelnego strzyżenia.
Czasami wielbłąd przerywał, podnosił głowę i spoglądając na krążące nad
miastem Efeb mewy, wystrzeliwał w ich stronę krótką, przerażająco
skuteczną serię oliwkowych pestek.
Rozmyślał nad pewną interesującą koncepcją fizyki tauwymiarowej,
unifikującą czas, przestrzeń, magnetyzm, grawitację i - z jakichś powodów
- brokuły. Okresowo wydawał odgłos przywodzący na myśl wybuchy w
kamieniołomach, który jednak oznaczał tylko, że wszystkie żołądki działają
doskonale.
Ptraci siedziała pod drzewem i karmiła żółwia liśćmi winorośli.
Białe ściany tawerny promieniowały żarem, ale, pomyślał Teppic,
wyglądało tu całkiem inaczej niż w Starym Państwie. Tam nawet upał jest
stary, a stęchłe i martwe powietrze ściska jak imadło; czuje się, że
zrobione jest z wygotowanych stuleci. Tutaj orzeźwiała morska bryza,
niosąca ostre kryształki soli i ekscytujące aromaty wina. Zresztą na
aromatach się nie kończyło, gdyż Xenon pił już drugą amforę. Było to
takie miejsce, gdzie sprawy podwijały rękawy i zaczynały się dziać.
- Wciąż nie rozumiem, co z tym żółwiem - powiedział z niejakimi
trudnościami. Właśnie wypił pierwszy łyk efebiańskiego wina, które
najwyraźniej oblepiło mu gardło.
122
Terry Pratchett - Piramidy
- Całkiem proste - wyjaśnił Xenon. - Popatrz. Powiedzmy, że ta pestka
oliwki będzie strzałą, a ta... - rozejrzał się z roztargnieniem - a ta
ogłuszona mewa żółwiem. Tak? Teraz, kiedy wypuścisz strzałę, ona leci do
me... do żółwia. Mam rację?
- Chyba tak, ale...
- Ale, przez ten czas, me... żółw przesunie się kawałek. Mam rację?
- Chyba tak - przyznał bezradnie Teppic. Xenon spojrzał na niego
tryumfalnie.
- Czyli strzała musi lecieć trochę dalej, do miejsca, gdzie żółw jest w tej
chwili. Tymczasem żółw przele... przeszedł jeszcze kawałek. Niedużo,
przyznaję, ale nie musi być dużo. Mam rację? Zatem strzała ma trochę
dłuższą drogę, ale sęk w tym, że zanim doleci do miejsca, gdzie żółw jest
teraz, żółwia już tam nie ma. Czyli, jeśli tylko żółw się nie zatrzyma,
strzała na pewno go nie trafi. Zbliża się coraz bardziej i bardziej, ale nie
trafia. QED.
- Masz rację? - spytał odruchowo Teppic.
- Nie - odparł spokojnie Ibid. - Tuzin żółwich kebabów dowodzi, że się
myli. Problem z moim przyjacielem polega na tym, że nie odróżnia
postulatu od metafory ludzkiej egzystencji. Ani od dziury w ziemi.
- Wczoraj go nie dogoniła - burknął Xenon.
- Owszem, wiem. Ledwie naciągnąłeś cięciwę. Patrzyłem.
Zaczęli się kłócić od początku.
Teppic wpatrywał się w kubek z winem. Ci ludzie są filozofami, myślał.
Sami mu powiedzieli. Dlatego ich umysły muszą być tak przestronne, że
mieszczą idee, których nikt inny nie rozważałby nawet przez pięć sekund.
Po drodze do tawerny Xenon wytłumaczył mu, na przykład, że logicznie
niemożliwy jest upadek z drzewa.
Teppic opisał mu zniknięcie królestwa, choć nie zdradzał swojej w nim
funkcji. Nie miał doświadczenia w takich sprawach, ale był niemal pewien,
że królowie nieposiadający już królestw nie są zbyt popularni w krajach
ościennych. Jednego czy dwóch takich widział w Ankh-Morpork pozbawieni tronów monarchowie, uciekający przed swymi niebezpiecznymi
nagle państwami na gościnne łono Ankh. Zabierali ze sobą tylko ubrania
na grzbiecie i kilka wozów klejnotów. Miasto witało serdecznie każdego niezależnie od rasy, koloru, klasy czy wyznania - kto tylko w ogromnych
ilościach wydawał pieniądze. Mimo to inhumacja nadmiarowych władców
była stałym źródłem zleceń dla Gildii Skrytobójców. Zawsze w domu
zostawał ktoś, kto wolał się upewnić, że zrzucony z tronu monarcha już
taki pozostanie. Tak to bywa - dziś następca, jutro przestępca.
- Myślę, że zaplątaliśmy się w geometrię - powiedział z nadzieją. Słyszałem, że w geometrii jesteście tu dobrzy - dodał - i może potraficie
mi poradzić, jak tam wrócić.
- Geometria to nie moja dziedzina - odparł Ibid. -Jak pewnie wiesz.
- Przepraszam...
- Nie czytałeś moich „Pryncypiów rządu idealnego"?
- Obawiam się, że nie.
- A moje „Dialogi o konieczności historycznej"?
123
Terry Pratchett - Piramidy
- Nie.
Ibid był załamany.
- Och - westchnął.
- Ibid jest powszechnie znanym autorytetem we wszystkim -wyjaśnił
Xenon. - Oprócz geometrii. I dekoracji wnętrz. I elementarnej logiki.
Ibid spojrzał na niego gniewnie.
- A może ty? - spytał Teppic. Xenon osuszył kubek.
- Moja specjalność to niszczące badania aksjomatów - odparł. - Tobie
potrzebny jest Ptagonal. Bystry facet z kątami.
Przerwał im stukot kopyt. Kilku jeźdźców przemknęło z wielką
szybkością obok tawerny i wjechało w kręte uliczki miasta. Wydawali się
bardzo czymś przejęci.
Ibid wyjął z pucharu i odłożył na stół ogłuszoną mewę. Zamyślił się.
-Jeśli Stare Państwo naprawdę zniknęło... - zaczął.
- Zniknęło - potwierdził Teppic. - To nie jest coś, w czym można się
pomylić.
- To znaczy, że nasza granica przylega do granicy Tsortu - rzekł z mocą
Ibid.
- Słucham?
- Nic nie ma między nami - wyjaśnił filozof. - O bogowie... To znaczy, że
będziemy musieli wydać wojnę.
- Dlaczego?
Ibid otworzył usta, zamknął je i zwrócił się do Xenona.
- Dlaczego to znaczy, że będziemy musieli wydać wojnę? -zapytał.
- Imperatyw historyczny - odparł Xenon.
- A tak. Wiedziałem, że to coś w tym rodzaju. Obawiam się, że jest
nieunikniona. To straszne, ale tak już bywa.
Znowu zastukały kopyta i kolejny oddział jeźdźców wypadł zza rogu.
Tym razem zmierzali w dół. Na głowach mieli zdobne w pióropusze hełmy
efebiańskiej armii i krzyczeli coś z entuzjazmem.
Ibid poprawił się na ławie i założył ręce na piersi.
- To pewnie ludzie Tyrana - uznał, gdy oddział przejechał przez bramę
miasta i pognał w głąb pustyni. - Wysyła ich, żeby sprawdzić. To
oczywiste.
Teppic naturalnie wiedział o wrogości dzielącej Tsort i Efeb. Stare
Państwo ciągnęło z niej spore zyski, gwarantując kupcom obu stron
dyskretne miejsce, gdzie mogli ze sobą handlować. Zabębnił palcami po
stole.
- Nie walczyliście ze sobą od tysięcy lat - przypomniał. -W tamtych
czasach byliście maleńkimi krajami. To była drobnostka. Teraz jesteście
wielcy. Ludzie mogą ucierpieć. Czy to was nie obchodzi?
- To kwestia dumy - odparł Ibid, lecz w jego głosie zabrzmiała
niepewność. - Myślę, że nie mamy wyboru.
- Wszystko przez tę przeklętą drewnianą krowę czy co to było - dodał
Xenon. - Nigdy nam tego nie wybaczyli.
- Jeśli my ich nie zaatakujemy, oni zaatakują pierwsi.
- Właśnie. Dlatego lepiej wyprowadzić uderzenie odwetowe, zanim oni
124
Terry Pratchett - Piramidy
zdążą uderzyć.
Obaj filozofowie spoglądali po sobie z zakłopotaniem.
- Z drugiej strony - odezwał się Ibid - w czasie wojny trudno jest myśleć
rozsądnie.
- To fakt - zgodził się Xenon. - Zwłaszcza zabitym. Zapadła nerwowa
cisza, zakłócana jedynie głosem Ptraci, śpiewającej coś żółwiowi, i z
rzadka piskiem trafionej mewy.
- Jaki dziś dzień? - zapytał w końcu Ibid.
- Wtorek - odparł Teppic.
- Wpadłem chyba na doskonały pomysł. Przyjdź na sympozjum.
Odbywamy je co wtorek. Będą tam najtęższe umysły Efebu. Sprawa
wymaga przemyślenia.
Zerknął na Ptraci.
- Jednakże - dodał - twoja młoda kobieta nie może wziąć w nim udziału.
Kobietom wstęp jest absolutnie zabroniony. Mózgi im się przegrzewają.
***
Król Teppicymon XXVII otworzył oczy. Piekielnie tu ciemno, pomyślał.
I uświadomił sobie, że słyszy bicie własnego serca, trochę przytłumione i
dobiegające gdzieś z boku.
Wtedy sobie przypomniał.
Żył znowu. I tym razem żył w kawałkach.
Sam nie wiedział czemu, ale zawsze sądził, że kiedy człowiek trafia do
krainy umarłych, składają go jakoś, jak któryś z modeli Grinjera.
Weź się w garść, chłopie, pomyślał. Tylko ty możesz złożyć się razem.
Dobrze, myślał dalej. Było przynajmniej sześć naczyń. Moje oczy są w
którymś z nich. Najlepiej byłoby zdjąć pokrywkę, żebym widział, co robię.
To będzie wymagało działania ramion, nóg i palców. Trudna sztuka.
Ostrożnie wyciągnął rękę na zesztywniałych stawach, i zlokalizował coś
ciężkiego. Miał wrażenie, że to coś może ustąpić, więc niezgrabnie
podniósł drugą rękę, Oparł obok pierwszej i pchnął.
Huknęło z daleka i ogarnęło go wyraźne poczucie otwartości. Usiadł,
trzeszcząc przy każdym ruchu.
Nadal ograniczały go ściany ceremonialnego sarkofagu, ale ku swemu
zaskoczeniu odkrył, że jeden powolny ruch ręką zmiótł je jak kawałki
papieru. To pewnie marynowanie i wypychanie, uznał. Dodają sił.
Wymacał drogę do brzegu płyty, przerwał na chwilę, próbując z
przyzwyczajenia odchrząknąć, spuścił ciężkie nogi na ziemię i zrobił
pierwszy niepewny krok nowo zmartwychwstałego.
Zdumiewająco trudno jest chodzić z nogami pełnymi siana, gdy mózg
kieruje wszystkim ze słoja oddalonego o dziesięć stóp. Dotarł jednak aż do
ściany i posuwał się wzdłuż niej, dopóki trzask nie zdradził, że trafił na
półkę z kanopami. Po omacku zdjął pokrywkę pierwszej i delikatnie sięgnął
do wnętrza.
To pewnie mózg, pomyślał z maniakalną wesołością, bo słoma tak nie
chlupie. Zebrałem myśli, haha.
Sprawdził jeszcze jeden czy dwa słoje, aż eksplozja światła pod-
125
Terry Pratchett - Piramidy
powiedziała, że znalazł ten, w którym były oczy. Widział swą obandażowaną dłoń sięgającą w dół, rosnącą coraz bardziej... Ostrożnie wziął
oczy.
To chyba najważniejsze kawałki, uznał. Reszta może poczekać. Może
kiedy trzeba będzie coś zjeść i tak dalej...
Odwrócił się i zobaczył, że nie jest sam. Obserwowali go Dil i Gern. Żeby
wcisnąć się głębiej w kąt pokoju, musieliby się urodzić z trójkątnymi
kręgosłupami.
- Aha. Witajcie, dobrzy ludzie - odezwał się król, świadom, że jego głos
brzmi nieco głucho. - Tyle o was wiem... Chciałbym uścisnąć wam dłoń... Spojrzał. - Chociaż akurat teraz obie mam zajęte.
- Gkkk - odpowiedział Gern.
- Moglibyście trochę mnie poskładać, prawda? - Król zwrócił się do Dila.
- Nawiasem mówiąc, twoje ściegi trzymają doskonale. Dobra robota.
Zawodowa duma przełamała barierę grozy.
- Żyjecie, panie? - wykrztusił Dil.
- O to przecież chodziło, prawda?
Dil przytaknął. Właśnie o to. Zawsze wierzył, że to prawda. Chociaż
nigdy się nie spodziewał, że zdarzy się rzeczywiście. Ale zdarzyło się, a
pierwsze słowa, no, prawie pierwsze słowa, jakie padły, chwaliły jego
pracę. Dumnie wypiął pierś. Nikt w gildii nie otrzymał jeszcze gratulacji od
klienta.
- No i co? - zawołał do Gerna, którego łopatki raz po raz próbowały
przekopać się przez ścianę. - Słyszałeś, co powiedziano twojemu
mistrzowi?
Król znieruchomiał. Przyszło mu do głowy, że coś się tutaj nie zgadza.
Oczywiście, kraina umarłych jest podobna do krainy żywych, tyle że
lepsza, i z pewnością jest tam wielu służących i tak dalej. Ale wydawała
się zbyt podobna do tego świata. I miał niemal pewność, że Dil i Gern nie
powinni jeszcze tu trafić. Zresztą i tak go uczono, że ludzie pospolici mają
własną krainę umarłych, gdzie czują się swobodniej, mogą spotykać
innych ze swojej sfery, potrafią się zachować i mają właściwe
towarzystwo.
- Chwileczkę - rzucił. - Chyba coś przeoczyłem. Nie jesteście martwi,
prawda?
Dil nie od razu odpowiedział. Widział dziś takie rzeczy, że wcale nie był
pewny. W końcu jednak zmuszony był przyznać, że prawdopodobnie
jeszcze żyje.
- Więc co się dzieje? - zapytał król.
- Nie wiemy, o władco. Naprawdę. Wszystko się spełniło, o fontanno
wód.
- To znaczy co?
- Wszystko!
- Wszystko?
- Słońce, o panie! I bogowie! Są wszędzie, o władco niebios!
- Weszliśmy tylną bramą - dodał Gern, który osunął się na kolana. Wybacz nam, o panie sprawiedliwy, który powróciłeś, by przekazać nam
126
Terry Pratchett - Piramidy
swą wielką mądrość i w ogóle. Przepraszam za siebie i Glwendę, to była
chwila, jak to się nazywa, szalonej namiętności, nie panowaliśmy nad
sobą. I to właśnie ja...
Dil uciszył go machnięciem ręki.
- Przepraszam - zwrócił się do mumii władcy. - Czy moglibyśmy
zamienić parę słów na osobności? Jak mężczyzna z...
- Z trupem? - podpowiedział król, żeby trochę go uspokoić. -Oczywiście.
Przeszli na drugi koniec komnaty.
- Chodzi o to, o łaskawy królu wszystkich... - zaczął Dil konspiracyjnym
szeptem.
- Myślę, że możemy to sobie darować - przerwał mu król. -„Królu"
zupełnie wystarczy.
- Chodzi więc o to... królu... - zaczął ponownie Dil, czując dreszcz
radości, że traktują go jak równego. - Młody Gern uważa, że to wszystko
jego wina. Powtarzałem mu wiele razy, że bogowie nie zadawaliby sobie
tyle trudu z powodu jednego dorastającego chłopca z potrzebami, jeśli
rozumiecie, królu, co mam na myśli. -Zastanowił się i dodał z nadzieją: Nie zadawaliby sobie, prawda?
- Coś takiego nie powinno nawet przyjść ci do głowy - zapewnił
stanowczo król. - W przeciwnym razie nie mielibyśmy przez nich chwili
spokoju.
- Tak samo mu tłumaczyłem. - Dil odetchnął z ulgą. - To dobry chłopak,
królu, ale jego matka... Jest trochę dziwna, jeśli chodzi o religię. Nie
mielibyśmy chwili spokoju, tak właśnie powiedziałem. Byłbym wdzięczny,
królu, gdybyście zechcieli zamienić z nim parę słów, no wiecie, uspokoić
go trochę...
- Z przyjemnością - zgodził się łaskawie władca. Dil przysunął się bliżej.
- Chodzi o to, królu, że ci bogowie, znaczy, nie są tacy, jak powinni.
Przyglądaliśmy się im, królu. To znaczy, ja się przyglądałem. Wyszedłem
na dach. Gern nie, bo wlazł pod ławę. Są nie tacy, królu.
- A co ci się nie podoba?
- Przede wszystkim są tutaj, królu. Tak być nie powinno. Znaczy, nie
powinni tu przychodzić naprawdę. A oni tylko łażą dookoła, biją się między
sobą i krzyczą na ludzi. - Rozejrzał się czujnie i dokończył: - Tak między
nami, królu, to nie wyglądają na szczególnie inteligentnych.
Król pokiwał głową.
- A co robią kapłani? - zapytał.
- Widziałem, jak wrzucają się nawzajem do rzeki. Król znowu kiwnął
głową.
- To chyba dobrze - doszedł do wniosku. - Wreszcie odzyskali rozsądek.
- Wiecie, co myślę, królu? - mówił dalej Dil. - Wszystko, w co
wierzyliśmy, teraz się spełnia. I słyszałem jeszcze coś, królu. Dziś rano,
tylko że to nie było rano, rozumiecie, bo słońce świeci ciągle tak samo,
królu, i nie jest to przyzwoite słońce, ale w każdym razie dziś rano paru
żołnierzy próbowało się wydostać drogą do Efebu. I wiecie, królu, co
odkryli?
- Co odkryli?
127
Terry Pratchett - Piramidy
- Że droga z kraju prowadzi do kraju. - Dil cofnął się o krok, by lepiej
zilustrować tę sensacyjną wiadomość. - Weszli na górę, na skały, a potem
nagle schodzili w dół drogą od Tsortu. Ona tak jakby zwija się w sobie.
Jesteśmy zamknięci, królu. Zamknięci razem z bogami.
A ja jestem zamknięty we własnym ciele, pomyślał król. Wszystko, w co
wierzymy, teraz się spełnia. A to, w co wierzymy, nie jest tym, w co
myśleliśmy, że wierzymy.
Myślimy, że wierzymy w bogów mądrych, sprawiedliwych i potężnych,
ale tak naprawdę wierzymy, że są jak nasz ojciec po ciężkim dniu pracy.
Myślimy też, że wierzymy w krainę umarłych jako coś w rodzaju raju, ale
tak naprawdę wierzymy, że jest tutaj i że idziemy tam we własnym ciele,
a teraz ja w niej jestem i nigdy się nie wydostanę. Nigdy, nigdy.
- Co mój syn miał do powiedzenia w tej sprawie?
Dil odkaszlnął. A było to groźne kaszlnięcie. Hiszpanie używają
odwróconego znaku zapytania, by zaznaczyć, że to, co zaraz usłyszymy,
jest pytaniem. Takie kaszlnięcie zaznacza, że to, co za chwilę usłyszymy,
jest pieśnią żałobną.
- Nie wiem, jak wam to powiedzieć, królu...
- No gadaj, człowieku!
- Mówią, królu, że on nie żyje. Mówią, że sam się zabił i uciekł.
- Zabił się?
- Przykro mi, królu.
- A potem uciekł?
- Podobno na wielbłądzie.
- Nasza rodzina jest bardzo aktywna na tamtym świecie, nieprawdaż? zauważył król sarkastycznie.
- Słucham, królu?
- Chcę powiedzieć, że te dwa stwierdzenia są wzajemnie sprzeczne.
Twarz Dila przybrała uprzejmie tępy wyraz.
- To znaczy, że oba nie mogą równocześnie być prawdziwe podpowiedział król.
- Ehem... - odparł Dil.
- Tak, ale ja jestem przypadkiem szczególnym - wyjaśnił król z kwaśną
miną. - W tym królestwie wierzymy w życie po śmierci pod warunkiem
wcześniejszej mumi...
Przerwał nagle.
Rzecz była zbyt straszna, by o niej myśleć. Myślał jednak przez dłuższą
chwilę.
- Musimy coś na to poradzić - orzekł wreszcie.
- Chodzi o waszego syna, królu? - upewnił się Dil.
- Mniejsza o mojego syna. Nie zginął. Wiedziałbym coś o tym. Sam
potrafi się o siebie zatroszczyć, w końcu jest moim synem. Martwię się o
swoich przodków.
- Przecież oni umarli... - zaczął Dil.
Wspomniano już, że Dil miał bardzo słabo rozwiniętą wyobraźnię. W
takiej pracy słabo rozwinięta wyobraźnia jest cechą niezwykle istotną. Ale
oczyma duszy zobaczył panoramę piramid, rozciągającą się wzdłuż rzeki.
128
Terry Pratchett - Piramidy
Następnie oczy jego duszy zanurkowały i przeniknęły kamienne wrota,
jakich nie pokonałby żaden złodziej.
Usłyszały drapanie.
Usłyszały uderzenia.
Usłyszały stłumione krzyki.
Król położył mu na ramieniu swą obandażowaną rękę.
- Wiem, że dobrze sobie radzisz z igłą, Dilu - rzekł. - Powiedz, czy
równie dobrze radzisz sobie z młotem?
***
Kopolimer, najsłynniejszy gawędziarz w historii, siedział na ławie i
uśmiechał się promiennie do najtęższych umysłów świata, zebranych przy
zastawionym stole. Teppic dodał kolejny element do swego zapasu świeżo
zdobytej wiedzy. „Sympozjum" oznaczało herbatkę z nożem i widelcem.
- A więc... - odezwał się Kopolimer i zaczął opowieść o Wojnie
Tsortiańskiej.
- Widzicie, zdarzyło się, że on zabrał ją ze sobą, a jej ojciec... nie stary
król, to był ten poprzedni, ten z tym, no, jak mu było, ożenił się z taką
dziewczyną spod Elharibu, miała zeza, jakże jej było, zaraz, zaczynało się
na P. Albo na L. W każdym razie na jedną z tych liter. Jej ojciec miał
wyspę w zatoce, chyba Papylos. Nie, skłamałem, to była Crinix. No i król,
ten drugi król, zwołał armię i... Elenora, tak się nazywała. Miała zeza, jak
wiecie. Ale była całkiem atrakcyjna, podobno. Kiedy mówię „ożenił się",
mam nadzieję, że nie muszę wam tego tłumaczyć. Wiecie, to było trochę
nieoficjalne. Ehem. No więc był tam ten drewniany koń, a oni dostali się
do środka... Mówiłem wam o koniu? To był koń. Jestem prawie pewien, że
koń. A może kurczak. Następnym razem zapomnę, jak się nazywam! To
był pomysł tego, no, tego, co utykał. Tak. Utykał na nogę, znaczy.
Wspominałem już o nim? Była taka bitwa. Nie, to chyba ta druga. Tak. W
każdym razie ta drewniana świnia, demonicznie sprytny pomysł. Zrobili ją
z tego, no, mam na końcu języka. Z drewna. Ale to, wiecie, było później.
Bitwa! Byłbym zapomniał o bitwie. Tak. Niezła była bitwa. Wszyscy walili
mieczami w tarcze i wrzeszczeli. A zbroja tego, jak mu było, lśniła jak
lśniąca zbroja. Bitwa jak półtorej bitwy, ot co. Między tamtym... nie tym,
co utykał, ale tym drugim, jak mu tam, z rudymi włosami. No wiecie. Taki
wysoki, trochę seplenił. Zaraz, przypomniałem sobie, że on pochodził z
innej wyspy. Nie ten. Ten drugi, co utykał. Nie chciał jechać, powiedział,
że chyba oszalał. Oczywiście, że oszalał jak nie wiem co, zdecydowanie.
Sami pomyślcie: drewniana krowa! Jak powiedział tamten, no, król, nie,
nie ten król, ten drugi, zobaczył kozę i powiedział: „Lękam się Efebian,
zwłaszcza kiedy są tak szaleni, że zostawiają wściekle wielką drewnianą
trzodę pod drzwiami, trzeba przyznać, że to bezczelność, myślą chyba, że
urodziłem się wczoraj; podpalcie to". I oczywiście ten, no, wdarł się od tyłu i wszyscy poszli pod miecz; ale się śmiał! Wspomniałem już, że miała
zeza? Mówili, że jest piękna, ale ludzie mają różne gusta. Tak. W każdym
razie tak się stało. I teraz, oczywiście, ten pierwszy... miał chyba na imię
Melycanus i utykał... chciał wracać do domu i trudno się dziwić, siedzieli
129
Terry Pratchett - Piramidy
tam strasznie długo i lat mu nie ubywało. Dlatego wymyślił ten numer z
drewnianym czymś. Tak. Skłamałem, Lavaeolus to ten z kolanem. Świetna
bitwa, ta bitwa, możecie mi wierzyć. Umilkł, zadowolony z siebie.
- Doskonała bitwa - wymruczał jeszcze i z lekkim uśmiechem zapadł w
drzemkę.
Teppic uświadomił sobie, że siedzi z otwartymi ustami. Zamknął je. Przy
stole kilku obecnych ocierało oczy.
- Magia - stwierdził Xenon. - Czysta magia. Każde słowo jak frędzel na
baldachimie Czasu.
- I jak pamięta każdy najmniejszy szczegół - szepnął Ibid. Wszyściutko.
Teppic rozejrzał się i szturchnął siedzącego obok Xenona.
- Kim są wszyscy? - zapytał.
- Ibida już znasz. I Kopolimera. Ten tam to Jezop, najwspanialszy
twórca bajek na świecie. A tam Antyfon, największy autor sztuk
komicznych na świecie.
- Gdzie jest Ptagonal? - zainteresował się Teppic. Xenon wskazał koniec
stołu, gdzie ponury, sporo pijący mężczyzna usiłował określić kąt między
dwoma bułeczkami.
- Później cię przedstawię - obiecał.
Teppic spoglądał wokół siebie na łyse czaszki i długie siwe brody, które
sprawiały wrażenie oznaki urzędu. Jeśli ktoś miał łysą czaszkę i siwą
brodę, dowodziło to zapewne, że to, co leży między nimi, aż tryska
mądrością. Jedynym wyjątkiem był Antyfon, który wyglądał jak zrobiony z
wieprzowiny.
To wspaniałe umysły, mówił sobie Teppic. To ludzie, którzy próbują
zrozumieć, jak świat jest dopasowany - nie przez magie, nie przez religię,
ale wciskając rozum w każdą znalezioną szczelinę i starając sieją
poszerzyć.
Ibid uderzył w stół, prosząc o ciszę.
- Tyran wezwał do wojny z Tsortem - zawołał. - Rozważmy zatem
pozycję wojny w republice idealnej. Niezbędna jest...
- Przepraszam, mógłbyś podać seler? - przerwał mu Jezop. - Dziękuję.
- ...idealna republika, jak już mówiłem, oparta na prawach
podstawowych, które rządzą...
- I sól. Stoi ci koło łokcia.
- ...prawach podstawowych, właśnie, które rządzą wszystkimi ludźmi.
Nie ulega wszak wątpliwości, że wojna... Czy mógłbyś przestać?
- To seler - wyjaśnił Jezop, chrupiąc z satysfakcją. - Nie ma na to rady.
Xenon przyjrzał się podejrzliwie temu, co miał na widelcu.
- Zaraz, to przecież mątwa - stwierdził. - Nie prosiłem o mątwę. Kto
zamawiał mątwę?
- ...bez wątpienia - powtórzył Ibid, lekko podnosząc głos. - Bez
wątpienia, jak sądzę...
- To chyba kuskus z jagnięciem - oświadczył Antyfon.
- Ty chciałeś mątwę?
- Zamawiałem maridę i dolmady.
130
Terry Pratchett - Piramidy
- To ja zamawiałem jagnięcinę. Podaj, z łaski swojej.
- Nie pamiętam, żeby ktoś zamówił tyle chleba z czosnkiem -protestował
Xenon.
- Niektórzy z nas usiłują rozważyć pewną koncepcję filozoficzną - rzucił
ironicznie Ibid. - Ale nie chcielibyśmy ci przeszkadzać.
Ktoś rzucił w niego chlebem.
Teppic patrzył na to, co trzymał na widelcu. Owoce morza były w
królestwie nieznane, a obiekt na talerzu miał za wiele przyssawek i dyszy,
żeby zachęcać do jedzenia. Uniósł gotowany liść winorośli i był niemal
pewien, że zobaczył, jak coś ucieka za oliwkę.
Aha. Warto zapamiętać: Efebianie robią wino ze wszystkiego, co zdołają
wcisnąć do wiadra, a jedzą wszystko, co nie potrafi się z niego wydostać.
Widelcem przesuwał jedzenie po talerzu. Część potrawy stawiała opór.
Filozofowie nie słuchali siebie nawzajem. I nie trzymali się tematu. Tak
pewnie wygląda mokracja w działaniu.
Kawałek chleba przetoczył się po stole. Aha, i za bardzo się podniecają.
Zauważył siedzącego naprzeciw szczupłego człowieczka, przeżuwającego
z godnością jakąś anonimową mackę. Poza Ptagonalem geometrą, który w
tej chwili ponuro wyliczał promień swojego talerza, był jedyną osobą, nie
wyjaśniającą swoich poglądów ile sił w płucach. Czasami notował coś na
skrawku pergaminu i wsuwał go pod togę.
Teppic pochylił się w jego stronę. Na drugim końcu stołu Jezop,
zachęcany pestkami oliwek i kawałkami chleba, zaczął długą bajkę o lisie,
indyku, gęsi i wilku, którzy założyli się, kto dłużej wytrzyma pod wodą z
ciężarami uwiązanymi do nóg.
- Przepraszam bardzo... - Teppic starał się przekrzyczeć gwar. - Kim
jesteś?
Człowieczek popatrzył na niego skromnie. Miał ogromne uszy. W
pewnym oświetleniu można by go wziąć za bardzo wąski dzban.
- Jestem Endos - przedstawił się.
- Dlaczego nie filozofujesz? Endos rozciął dziwnego mięczaka.
- Właściwie nie jestem filozofem - wyjaśnił.
- Ani dowcipnym dramatopisarzem, ani nikim takim?
- Obawiam się, że nie. Jestem Słuchaczem. Nazywają mnie Endos
Słuchacz.
- To fascynujące - przyznał odruchowo Teppic. - A na czym to polega?
- Na słuchaniu.
- Słuchaniu?
- Za to mi płacą. Czasem kiwam głową. Albo się uśmiecham. Albo kiwam
i uśmiecham się jednocześnie. Wiesz, zachęcająco. Oni to lubią.
Teppic poczuł, że powinien wygłosić jakiś komentarz.
- O rany - rzekł.
Endos skinął zachęcająco głową i uśmiechnął się w sposób sugerujący,
że ze wszystkich rzeczy na świecie, jakie mógłby robić w tej chwili, nie ma
nic tak fascynującego jak słuchanie Teppica. Chodziło chyba o jego uszy.
Sprawiały wrażenie audialnej czarnej dziury, błagającej, by wypełnić ją
słowami. Teppic poczuł nieprzepartą ochotę, by opowiedzieć Endosowi o
131
Terry Pratchett - Piramidy
swoim życiu, marzeniach i nadziejach...
- Założę się - powiedział - że płacą ci mnóstwo pieniędzy. Endos
obdarzył go serdecznym uśmiechem.
- Wiele razy słuchałeś opowieści Kopolimera? Endos przytaknął i
uśmiechnął się, choć w jego oczach pojawił się cień bólu.
- Przypuszczam - kontynuował Teppic - że twoje uszy po jakimś czasie
rozwinęły ochronne szorstkie powierzchnie. Endos kiwnął głową.
- Mów dalej - zachęcił.
Teppic zerknął na Ptagonala, który w swojej taramasalacie smętnie
kreślił kąty proste.
- Chętnie zostałbym tu i przez cały dzień słuchał, jak mnie słuchasz zapewnił. - Ale muszę porozmawiać z tym człowiekiem.
- Zdumiewające - rzekł Endos, zanotował coś i zwrócił uwagę na
rozmowę w dalszej części stołu.
Jeden z filozofów oświadczył, że chociaż prawda to piękno, jednakże
piękno wcale nie musi być prawdą, i wybuchła bójka. Endos słuchał
uważnie24.
Teppic przeszedł wzdłuż stołu do miejsca, gdzie Ptagonal siedział
pogrążony w nieutulonym żalu i w tej chwili zaglądał podejrzliwie pod
warstwę ciasta.
Teppic zerknął mu przez ramię.
- Chyba coś się tam poruszyło - zauważył.
- Aha - rzekł geometra, zębami wyciągając korek z amfory. - Tajemniczy
młody człowiek w czerni, z zaginionego królestwa.
- Miałem nadzieję, że pomożesz mi je odnaleźć. Słyszałem, że miałeś
kilka bardzo niezwykłych idei.
- To musiało nastąpić - oświadczył Ptagonal. Wyjął dwa suwaki i
starannie zmierzył ciasto. - Czy to stała? Jak ci się wydaje? Nieprzyjemna
koncepcja.
- Słucham? - nie zrozumiał Teppic.
- Średnica mieści się w obwodzie. No wiesz. Powinna się zmieścić trzy
razy. Tak można by pomyśleć. Ale czy naprawdę? Nie. Trzy przecinek
jeden cztery jeden i mnóstwo innych cyferek. Nie ma końca małym
łobuzom. Wiesz, jak mnie to denerwuje?
- Myślę, że denerwuje cię to niepomiernie - odparł uprzejmie Teppic.
- Właśnie. Fakt ten mówi mi, że Stwórca używał nieodpowiednich kół. To
nawet nie jest porządna liczba! Rozumiesz, trzy przecinek pięć można by
uszanować. Albo trzy przecinek trzy. To by wyglądało jak należy.
Smętnie wpatrywał się w ciasto.
- Przepraszam, ale mówiłeś chyba, że to musiało nastąpić...
- Co? - spytał Ptagonal z głębin swego zasmucenia. - Pij! - zaproponował.
- Co musiało nastąpić? - podpowiedział Teppic.
- Nie ma żartów z geometrią, przyjacielu. Piramidy? Niebezpieczne
24
Rola Słuchaczy nigdy nie została właściwie doceniona. Wiadomo jednak, że ludzie zwykle nie słuchają. Czas, kiedy mówi ktoś
inny, wykorzystują, by się zastanowić, co powiedzą potem. Prawdziwi Słuchacze zawsze cieszyli się szacunkiem wśród kultur oralnych i byli cenieni ze względu na wielką rzadkość i wartość. Bardów i poetów można dostać po dziesięciu za krowę, ale dobrego
Słuchacza trudno znaleźć, a w każdym razie trudno znaleźć dwukrotnie.
132
Terry Pratchett - Piramidy
zabawki. Sami się prosili o kłopoty. - Ptagonal sięgnął niepewnie po
puchar z winem. - Niby jak długo, ich zdaniem, mogli je budować większe
i większe? Znaczy, ich zdaniem, skąd się brała ta energia? Przecież... czknął - tam byłeś, prawda? Zauważyłeś, jakie tam wszystko wydaje się
powolne?
- O tak - przyznał chłodno Teppic.
- To dlatego, że wysysają cały czas. Piramidy. I muszą go wypalić.
Nazywają to flarami. Uważają, że ładnie wyglądają, ale one spalają ich
czas!
- Wiem tylko, że powietrze sprawia wrażenie, jakby je ktoś wygotował w
skarpecie. I nic się naprawdę nie zmienia, nawet jeśli nie zostaje takie
samo.
- No właśnie. A powód jest taki, że to czas przeszły. Używają czasu
przeszłego na nowo, bez przerwy. Piramidy zabierają nowy czas. A jeśli
piramida nie może go wypalić, energia narasta... - Przerwał. Przypuszczam - podjął - że w końcu ucieka pęknięciem. W przestrzeni.
- Byłem tam, zanim królestwo, no, zniknęło - wyjaśnił Teppic. - Zdawało
mi się, że widziałem, jak piramida się obraca.
- No i widzisz. Prawdopodobnie przesunęła wymiary o dziewięćdziesiąt
stopni - doszedł do wniosku Ptagonal pewnym głosem prawdziwie
pijanego.
- To znaczy, że długość jest wysokością, a wysokość szerokością?
Ptagonal pogroził mu drżącym palcem.
- Nienienie - zawołał. - Długość jest wysokością, wysokość głębokością,
głębokość szerokością, a szerokość... - czknął - ...czasem. To też wymiar,
rozumiesz? Czterech jest drani. A czas do nich należy. Dziewięćdziesiąt
cosiów do pozostałych trzech. Stopni, znaczy się. Tylko że, tylko że nie
może istnieć w tym świecie, więc to miejsce musiało tak jakby
przeskoczyć kawałek w bok. Rozumiesz? W przeciwnym razie ludzie by się
starzeli, chodząc w bok. - Zajrzał smętnie w głębie swego pucharu. - I w
każde urodziny przybywałaby ci kolejna mila - dodał.
Teppic spojrzał na niego przerażony.
- Tu właśnie masz czas i przestrzeń - mówił Ptagonal. - Gdybyś nie
uważał, mógłbyś je całkiem poprzekręcać. Trzy przecinek jeden cztery
jeden. Jak można nazwać taką liczbę?
- Brzmi okropnie...
- Zgadza się. Gdzieś... - Ptagonal zaczął chwiać się na ławie. -Gdzieś
ktoś zbudował wszechświat z porządną, przyzwoitą wartością... - Rozejrzał
się tępo. - Pij. Nie z jakąś przeklętą liczbą, która nigdy się nie kończy. Co
to za...
- Chodziło mi o ludzi, którzy się starzeją od chodzenia!
- Nie wiem. Mógłbyś przejść się na spacer do miejsca, gdzie miałeś
osiemnaście lat. Albo podbiec kawałek i sprawdzić, czy dobrze wyglądasz
jako siedemdziesięciolatek. Ale podróże w poprzek, tak, to by była sztuka.
Ptagonal uśmiechnął się z roztargnieniem i bardzo wolno runął w swój
posiłek, którego część odsunęła się szybko25.
25
Mylił się. Natura nie znosi zakłóceń wymiarowych, więc oddziela je sprawnie, żeby nie denerwowały ludzi. Natura, trzeba
133
Terry Pratchett - Piramidy
Teppic uświadomił sobie, że filozoficzny gwar nieco przycichł. Rozejrzał
się i zauważył, że Ibid przemawia.
- To się nie uda - stwierdził wielki mąż. - Tyran nas nie posłucha.
Zresztą... - zerknął na Antyfona - .. .nie wszyscy jesteśmy jednego
zdania.
- Trzeba udzielić lekcji tym przeklętym Tsortianom - rzekł surowo
Antyfon. - Na tym kontynencie nie ma miejsca na dwa wielkie mocarstwa.
Zresztą sami zaczęli, tylko dlatego, że wykradliśmy im królową. Młodość
ma swoje prawa, trzeba ustąpić przed potęgą miłości...
Przebudził się Kopolimer.
- Źle zapamiętałeś - odezwał się łagodnie. - Wielka wojna wybuchła,
ponieważ to oni wykradli naszą królową. Jakże miała na imię... Twarz, co
tysiące wielbłądów wyprawiła, zaczynało się na A albo T, albo...
- Wykradli? - krzyknął Antyfon. - To dranie!
- Jestem prawie pewien - zastrzegł się Kopolimer.
Teppic osunął się na ławę obok Endosa Słuchacza. Endos nie skończył
jeszcze jedzenia i miał minę człowieka, który postanowił chronić swój
układ trawienny.
- Endosie...
Słuchacz starannie ułożył nóż i widelec po obu stronach talerza.
- Słucham?
- Oni wszyscy całkiem powariowali, prawda? - rzucił ze znużeniem
Teppic.
- To niezwykle interesujące - przyznał Endos. - Mów dalej, proszę.
Dyskretnie sięgnął pod togę, wyjął skrawek pergaminu i podsunął
delikatnie Teppicowi.
- Co to jest?
- Mój rachunek - wyjaśnił Endos. - Pięć minut Uważnego Słuchania.
Większość moich klientów ma stałe konta, ale ty, jak rozumiem, jutro rano
wyjeżdżasz.
Teppic zrezygnował. Wstał od stołu i wyszedł do chłodnego ogrodu,
otaczającego cytadelę Efebu. Spomiędzy listowia wystawały białe
marmurowe posągi starożytnych Efebian dokonujących bohaterskich
czynów bez żadnej odzieży. Tu i tam dostrzegł figury tutejszych bogów.
Trudno byłoby dostrzec różnicę. Teppic wiedział, że Dios często krytykował
Efebian za posiadanie bogów wyglądających tak samo jak ludzie. Gdyby
bogowie wyglądali jak wszyscy, zwykł mawiać, skąd ludzie by wiedzieli,
jak ich traktować?
Teppicowi taki pomysł raczej się podobał. Według legendy efebiańscy
bogowie byli całkiem jak ludzie, tyle że wykorzystywali swoją boskość dla
osiągania rzeczy, z których ludzie na pewno by zrezygnowali. Ulubioną
sztuczką efebiańskich bogów, o ile sobie przypominał, była przemiana w
jakieś zwierzę w celu zyskania względów wysoko postawionej kobiety. W
pogoni za wybranką jeden z nich zmienił się podobno w złoty deszcz.
Wszystko to kazało zadawać pytania dotyczące życia codziennego w
przyznać, nie znosi wielu rzeczy, w tym próżni, statków o nazwie „Marie Celeste" i kluczy dociskowych do wiertarek elektrycznych.
134
Terry Pratchett - Piramidy
wyszukanym Efebie.
Znalazł Ptraci siedzącą pod topolą. Karmiła żółwia. Teppic przyjrzał mu
się podejrzliwie na wypadek, gdyby był to jakiś bóg, próbujący swoich
sztuczek. Żółw nie wyglądał na boga. Jeśli nawet nim był, to grał
znakomicie.
Ptraci karmiła go liściem sałaty.
- Biedne małe stworzonko - powiedziała i podniosła głowę. - A, to ty dodała obojętnie.
- Niewiele straciłaś. - Teppic usiadł na trawie. - To banda szaleńców.
Kiedy wychodziłem, rozbijali talerze.
- To tradycyjne przy końcu efebiańskiego posiłku - oświadczyła Ptraci.
Teppic zastanawiał się chwilę.
- Dlaczego nie wcześniej? - spytał zdziwiony.
- Potem pewnie zaczną ptańczyć przy dźwiękach cytry. Myślę, że to jakiś
owoc.
Teppic oparł głowę na rękach.
- Muszę przyznać, że świetnie mówisz po efebiańsku - zauważył.
- Dziękuję.
- Z minimalnym akcentem.
- Języki były częścią ptreningu - wyjaśniła. - A babka ptłumaczyła mi, że
ślad obcego akcentu jest bardziej fascynujący.
- Nas uczyli tego samego - odparł Teppic. - Skrytobójca zawsze
powinien być odrobinę obcy, gdziekolwiek by się znalazł. W tym jestem
dobry - dodał z goryczą.
Zaczęła masować mu grzbiet.
- Zeszłam do portu - wyznała. - Są tam te rzeczy, takie jak wielkie
ptratwy, no wiesz, wielbłądy morza...
- Statki - domyślił się Teppic.
- Docierają wszędzie. Możemy wyruszyć, gdzie ptylko zechcemy. Świat
jest jak ta rzecz z perłami w naszej dłoni.
Teppic powtórzył jej, co mówił Ptagonal. Nie wydawała się zaskoczona.
-Jak staw, do którego nie wpływa woda - uznała. - Dlatego każdy krąży i
krąży wciąż w tej samej kałuży. Cały czas, w jakim żyjesz, został już
przeżyty. Jest jak woda po kąpieli innych ludzi.
- Muszę tam wrócić. Jej palce znieruchomiały.
- Możemy wyruszyć, gdzie ptylko zechcemy - powtórzyła. - Każde z nas
ma zawód, moglibyśmy sprzedać wielbłąda. Pokazałbyś mi to AnkhMorpork. Jest chyba ciekawe.
Teppic zastanowił się, jak podziała Ankh-Morpork na dziewczynę. A
potem pomyślał, jak podziała Ptraci na Ankh-Morpork. Wyraźnie widział,
że... że rozkwita. W Starym Państwie nie miała żadnej oryginalnej myśli,
prócz tej, które winogrono wziąć do obrania. Odkąd jednak przekroczyła
granicę, zmieniła się. Jej podbródek pozostał taki sam, wciąż był całkiem
mały i - musiał przyznać - śliczny. Ale w jakiś sposób bardziej rzucał się w
oczy. Dawniej patrzyła w ziemię, kiedy zwracała się do Teppica. Nadal,
mówiąc, nie zawsze na niego patrzyła, ale to dlatego, że myślała o czymś
innym.
135
Terry Pratchett - Piramidy
Odkrył, że ma ochotę - bardzo delikatnie i bez żadnego nacisku przypomnieć jej, że jest królem. Miał jednak przeczucie, że odpowie, iż nie
słyszała i czy mógłby uprzejmie powtórzyć, a kiedy na niego spojrzy, na
pewno nie zdoła tego zrobić.
- Możesz płynąć - powiedział. - Poradzisz sobie. Dam ci kilka adresów i
nazwisk.
- A ty co zrobisz?
- Boję się nawet myśleć, co się dzieje w domu - odparł Teppic. Powinienem jakoś temu zaradzić.
- Nie możesz. Po co próbować? Nawet jeśli nie chcesz być skrytobójcą,
jest przecież wiele innych zajęć. I sam powiedziałeś: ten człowiek mówił,
że nie można się tam przedostać. Nienawidzę piramid.
- Przecież na pewno zostali tam ludzie, o których się martwisz. Ptraci
wzruszyła ramionami.
- Jeśli zginęli, nic na to nie poradzę - odparła. - A jeśli żyją, też nic na to
nie poradzę.
Teppic przyglądał jej się z czymś w rodzaju lękliwego podziwu.
Przedstawiła cudowne podsumowanie spraw, tyle że on nie mógł się
zmusić do takiego myślenia. Przez siedem lat jego ciało przebywało
daleko, ale krew trwała w królestwie tysiąc razy dłużej. Z pewnością chciał
je opuścić. I na tym polegał problem. Powinno gdzieś być. Nawet gdyby
unikał go przez całe życie, wciąż stanowiłoby rodzaj kotwicy.
- Paskudnie się z tym czuję - zapewnił. - Przykro mi. To całe
wyjaśnienie. Muszę wrócić choćby na pięć minut, żeby powiedzieć: wiecie,
już tu nie wrócę. To mi wystarczy. To wszystko chyba moja wina.
- Przecież nie ma drogi powrotnej! Będziesz ptylko się włóczył, jak ci
wygnani królowie, o których opowiadałeś. No wiesz, w wytartych
płaszczach i wciąż żebrzący o jedzenie, chociaż na sposób arystokracji.
Pomyśl o tym.
Poszli wolno ulicami zalanymi blaskiem zachodzącego słońca, w stronę
portu. Wszystkie ulice w mieście prowadziły do portu.
Ktoś właśnie rozpalał stos w latarni morskiej. Latarnia, jeden z Więcej
Niż Siedmiu Cudów Świata, została wzniesiona według planów Ptagonala,
wykorzystującego Złoty Podział i Pięć Zasad Estetyki. Niestety, zbudowano
ją w niewłaściwym miejscu, gdyż postawiona we właściwym psułaby
panoramę portu. Jednak marynarze powszechnie się zgadzali, że to
przepiękna latarnia i miło jest na nią popatrzeć, czekając, aż ściągną
statek ze skał.
W porcie tłoczyły się statki. Teppic i Ptraci omijali skrzynie i worki, aż
dotarli do długiego, wygiętego falochronu. Z jednej strony panował
spokój, z drugiej pieniły się fale. Nad nimi płonęła latarnia.
Statki płynęły do miejsc, o których Teppic jedynie słyszał. Wiedział, że
Efebianie są wielkimi kupcami. Mógłby wrócić do Ankh i odebrać dyplom.
Wtedy świat rzeczywiście czekałby na niego jak mięczak, a Teppic miał
przecież dość noży, by go otworzyć.
Ptraci wzięła go za rękę.
I nikt by go nie zmuszał, żeby ożenił się z własną krewną.
136
Terry Pratchett - Piramidy
Miesiące spędzone w Djelibeybi wydawały się snem, jednym z tych
powracających snów, o których nie można właściwie zapomnieć i które
sprawiają, że bezsenność wydaje się atrakcyjną perspektywą. Tutaj zaś
miał przed sobą przyszłość, rozwijającą się niczym dywan.
W takich chwilach potrzebny jest tylko znak, rodzaj książki z instrukcjami. Kłopot z życiem polega na tym, że nie ma okazji go
przećwiczyć i od razu robi się to na poważnie. Wystarczy...
- Wielkie nieba! Teppic, prawda?
Głos dobiegał z wysokości kostek. Jakaś głowa wysunęła się nad
nabrzeże, a tuż za nią przynależne jej ciało. Niezwykle bogato odziane
ciało, któremu nie szczędzono wydatków na klejnoty, futra, jedwabie i
koronki, pod warunkiem że wszystko, co do sztuki, było czarne.
Był to Chidder.
***
- Co teraz robi? - spytał Ptaclusp.
Jego syn ostrożnie wysunął głowę zza zrujnowanej kolumny i spojrzał na
Sępiogłowego Boga Hata. - Obwąchuje wszystko - poinformował. - Myślę,
że posąg mu się podoba. Powiedz szczerze, tato, po co kupowałeś coś
takiego?
- To była sprzedaż wiązana. Poza tym myślałem, że ten styl zyska
popularność.
- U kogo?
- Na przykład jemu się podoba.
Ptaclusp IIb zaryzykował jeszcze jedno spojrzenie na kanciaste
okropieństwo, wciąż skaczące wśród ruin.
- Powiedz mu, że może go zabrać, byle sobie stąd poszedł - zaproponował. - Powiedz, że może go dostać po kosztach. Ptaclusp skrzywił
się.
- Z bonifikatą - oznajmił. - Po obniżonej cenie, specjalnie dla naszych
nadprzyrodzonych klientów.
Popatrzył na niebo. Ze swojej kryjówki w ruinach obozu budowniczych, z
Wielką Piramidą buczącą im za plecami jak ogromny transformator,
doskonale widzieli przybycie bogów. Z początku Ptaclusp odnosił się do
nich dość obojętnie. Bogowie to dobrzy klienci, zawsze potrzebują świątyń
i posągów; mógłby robić z nimi interesy, eliminując pośredników.
Dopiero potem przyszło mu do głowy, że bóg może być niezadowolony z
produktu - co może się zdarzyć, na przykład tynk okaże się nie całkiem
taki jak w specyfikacji albo róg świątyni osunie się z powodu
nieprzewidzianych ruchomych piasków. Taki bóg nie przychodzi zwyczajnie
do biura i podniesionym głosem nie domaga się spotkania z kierownikiem.
Nie. Bóg dokładnie wie, gdzie kto jest, i od razu przechodzi do rzeczy. W
dodatku bogowie znani są z opóźniania płatności. Owszem, ludzie też, ale
ludzie nie oczekują, żeby przed wyrównaniem rachunków dłużnik najpierw
umarł.
Wzrok padł na drugiego syna, wymalowaną na de posągu sylwetkę z
ustami znieruchomiałymi w zdumionym „O". Ptaclusp podjął decyzję.
137
Terry Pratchett - Piramidy
- Chyba mam już dość piramid - rzekł. - Przypomnij mi, chłopcze. Jeśli
jakoś się stąd wydostaniemy, żadnych więcej piramid. Skostnieliśmy. Pora
rozwinąć interes.
- Od wieków ci to powtarzam, tato! - zawołał IIb. - Mówiłem, parę
porządnych akweduktów będzie dla nas...
- Tak, tak. Pamiętam. Tak. Akwedukty. Wszystkie te łuki i w ogóle.
Doskonale. Nie mogę sobie tylko przypomnieć, gdzie się wkłada sarkofag.
- Tato!
- Nie zwracaj na mnie uwagi, synu. Chyba tracę rozum. Nie mógł
przecież naprawdę widzieć tam mumii i dwóch ludzi, niosących młoty...
***
Rzeczywiście, to był Chidder.
A Chidder miał statek.
Teppic wiedział, że dalej, na wybrzeżu, szeryf Al Khali mieszka w
baśniowym pałacu Rhoxie, który podobno został w ciągu jednej nocy
wzniesiony przez dżinna, i trafił do mitów i legend ze względu na swój
przepych26. „Nienazwana" była jak Rhoxie na wodzie, tylko bardziej. Jej
projektant miał chyba kompleks winorośli, gdyż wszystkie złocone spiralne
filary i kosztowne draperie udekorował winnymi gronami, pomalowanymi
złotą farbą. Wykorzystał zresztą wszystko, by statek wyglądał mniej jak
statek, a bardziej jak buduar skrzyżowany z bardzo podejrzanym typem
teatru.
Trzeba było wprawnego w odkrywaniu ukrytych detali oka skrytobójcy,
by dostrzec, jak niewinnie przepych maskuje smukłość kadłuba, oraz że
po dodaniu razem objętości kabin i ładowni, wciąż pozostawało bardzo
dużo miejsca. Woda wokół tego, co Ptraci nazwała zaostrzonym końcem,
marszczyła się dziwne, lecz absurdem byłoby podejrzenie, że tak wyraźnie
handlowy statek ma ukrytą pod wodą ostrogę. Albo że zaledwie pięć minut
pracy siekierą może zmienić ten nawodny alkazar w coś, co może uciec
niemal przed wszystkimi, którzy pływają po wodzie, i sprawić, że tych
kilku, którzy potrafią to dogonić, bardzo tego pożałuje.
- Robi wrażenie - przyznał Teppic.
- To wszystko tylko na pokaz - zapewnił Chidder.
- Tak, widzę.
- Chciałem powiedzieć, że jesteśmy biednymi kupcami. Teppic pokiwał
głową.
- Zwykle mówi się: „biednymi, ale uczciwymi kupcami" - zauważył.
Chidder uśmiechnął się jak prawdziwy kupiec.
- Myślę, że na razie zostaniemy przy „biednych". Ale mów, co u ciebie?
Kiedy ostatnio się widzieliśmy, wyjeżdżałeś, żeby zostać królem w jakimś
miejscu, o którym nikt nigdy nie słyszał. I kim jest ta piękna młoda dama?
- Ma na... - zaczął Teppic.
- Ptraci - powiedziała Ptraci.
- Jest pod... - zaczął Teppic.
26
Jest zatem potocznie nazywany Pałacem Dżinna.
138
Terry Pratchett - Piramidy
- Z pewnością jest księżniczką królewskiej krwi - przerwał mu gładko
Chidder. - Sprawi mi niezmierną przyjemność, jeśli zgodzi się... jeśli oboje
się zgodzicie zjeść dzisiaj ze mną kolację. Prosta marynarska strawa,
niestety, ale radzimy sobie jakoś, radzimy.
- Ale nie efebiańska? - upewnił się Teppic.
- Okrętowe suchary, solone mięso, takie rzeczy - zapewnił Chidder, nie
spuszczając wzroku z Ptraci. Nie spuszczał go zresztą od chwili, kiedy
weszła na pokład.
Potem się zaśmiał. Był to stary, znajomy śmiech Chiddera, nie to, że
pozbawiony wesołości, ale wyraźnie pod kontrolą wyższych ośrodków
mózgowych.
- Cóż za niezwykły przypadek - zauważył. - Tym bardziej że odpływamy
o świcie. Mogę wam zaproponować zmianę odzieży? Oboje wyglądacie na,
hm... znużonych podróżą.
- Proste, marynarskie odzienie, jak przypuszczam - mruknął Teppic. Jakie przystoi skromnemu kupcowi. Popraw mnie, jeśli się mylę.
W rzeczywistości Teppica odprowadzono do niewielkiej kajuty,
wyposażonej starannie i bogato, jak złote jajo. Na łóżku czekały już liczne
stroje. Lepsze trudno by znaleźć gdziekolwiek na brzegach Okrągłego
Morza. Owszem, wszystkie wydawały się używane, ale dokładnie wyprane
i fachowo pozszywane, tak że prawie nie było widać rozcięć po sztychach
miecza. Teppic przyjrzał się hakom w ścianie i nieco jaśniejszym łatom na
drewnie. Sugerowały, że kiedyś wisiały tu różne rzeczy, niedawno
pospiesznie usunięte.
Wyszedł na wąski korytarz i spotkał Ptraci. Wybrała czerwoną dworską
suknię, jakie były modne w Ankh dziesięć lat temu, z bufiastymi
rękawami, szeroką krynoliną i krezą rozmiaru koła młyńskiego.
Teppic dowiedział się czegoś nowego: że atrakcyjne kobiety ubrane w
kilka pasów gazy i parę łokci jedwabiu wyglądają jednak na bardziej
godne pożądania niż okryte od stóp po szyję.
Ptraci zakręciła się na próbę.
- Tam jest mnóstwo podobnych rzeczy - oznajmiła. - Czy tak ubierają
się kobiety w Ankh-Morpork? To jakby nosić na sobie dom. Można się
spocić.
- Słuchaj, chodzi o Chiddera - szepnął z naciskiem Teppic. -To dobry
chłopak i w ogóle, rozumiesz, ale...
- Jest bardzo uprzejmy - zgodziła się.
- No... Tak. Jest - westchnął zniechęcony Teppic. - To stary przyjaciel.
- Jak miło.
Ktoś z załogi zmaterializował się na końcu korytarza, skłonił się i wskazał
im mesę. Zachowywał się jak stary sługa, choć wrażenie to psuła nieco
siatka blizn na twarzy oraz kilka tatuaży, przy których ryciny z
„Zamkniętego pałacu" wyglądałyby jak ilustracje podręcznika dla
majsterkowiczów. Napinając bicepsy, potrafił robić z nimi takie rzeczy, że
całe tawerny godzinami podziwiały zafascynowane. Nie wiedział jeszcze,
że od najgorszych chwil życia dzieli go ledwie kilka minut.
- Naprawdę bardzo mi przyjemnie - zapewnił Chidder, nalewając wina.
139
Terry Pratchett - Piramidy
Skinął na człowieka z tatuażami. - Możesz podać zupę, Alfonzie.
- Chiddy, chyba nie jesteś piratem? - zapytał wprost Teppic.
- To cię martwi? - Chidder uśmiechnął się leniwie. Nie tylko ta sprawa
martwiła Teppica, jednak ona właśnie przebiła się na czołową pozycję.
Kiwnął głową.
- Nie, nie jesteśmy piratami. Po prostu wolimy, hm, unikać biurokracji,
jeśli to tylko możliwe. Sam wiesz. Chcemy zaoszczędzić ludziom kłopotu
dowiadywania się o wszystko, co robimy.
- Ale wszystkie ubrania...
-Ach... Piraci często nas atakują. Właśnie dlatego ojciec kazał zbudować
„Nienazwaną". Zawsze ich zaskakuje. W dodatku ta działalność jest
moralnie słuszna. Zabieramy ich statek, łupy, a więźniowie, jeśli są tacy,
zostają uratowani i dostarczeni do domu po cenach konkurencyjnych.
- A co robicie z piratami? Chidder zerknął na Alfonza.
- To zależy od perspektyw zatrudnienia - wyjaśnił. - Ojciec zawsze
mówi, że kiedy szczęście odwróci się od człowieka, trzeba mu podać
pomocną dłoń. Pod pewnymi warunkami, naturalnie. A jak ci idzie
królowanie?
Teppic opowiedział. Chidder słuchał uważnie, kołysząc winem w
kieliszku.
- Więc tak to wygląda - mruknął. - Słyszeliśmy, że szykuje się wojna.
Dlatego odbijamy o świcie.
- Trudno mieć do ciebie pretensje.
- Nie; chcemy zorganizować handel. Z obydwoma stronami, oczywiście,
ponieważ jesteśmy całkowicie bezstronni. Broń produkowana na tym
kontynencie jest naprawdę wstrząsająca. Wręcz niebezpieczna. Też
powinieneś płynąć z nami. Jesteś bardzo cenną osobą.
- Nigdy w życiu nie czułem się bardziej bezwartościowy - wyznał ze
smutkiem Teppic.
Chidder spojrzał na niego zdziwiony.
- Przecież jesteś królem!
- Niby tak, ale...
- Królem państwa, które formalnie wciąż istnieje, ale jest nieosiągalne
dla śmiertelników?
- Niestety tak.
- I możesz wydawać prawa co do, na przykład, waluty i podatków?
- Chyba mogę, ale...
- I nie wierzysz, że jesteś cenny? Wielkie nieba, Tep, nasi księgowi
potrafią pewnie wymyślić pięćdziesiąt różnych sposobów, żeby… Ręce mi
wilgotnieją na samą myśl o tym. Przede wszystkim ojciec poprosi chyba o
przeniesienie tam naszego głównego biura.
- Chidder, przecież ci tłumaczyłem - przypomniał Teppic. - Wiesz dobrze.
Nikt nie może się tam dostać.
- To bez znaczenia.
- Bez znaczenia?
- Owszem, ponieważ nasze biuro w Ankh przekształcimy w filię i
będziemy płacić podatki tam, gdzie jest zarząd. Gdziekolwiek by to było.
140
Terry Pratchett - Piramidy
Potrzebujemy tylko oficjalnego adresu, sam nie wiem, Aleja Piramid albo
coś w tym stylu. Posłuchaj mnie i niczego nie obiecuj, dopóki ojciec nie da
ci miejsca w radzie nadzorczej. Zresztą jesteś królem, a to zawsze robi
wrażenie.
Chidder mówił bez przerwy, a Teppic czuł, jak jego ubranie staje się
coraz gorętsze.
Więc tak się to odbywa... Traci się królestwo i nagle jest warte więcej,
bo staje się rajem podatkowym, a człowiek trafia do rady nadzorczej,
cokolwiek to oznacza, i wszystko ma być w porządku...
Ptraci rozładowała sytuację, chwytając za ramię Alfonza, który akurat
podawał bażanta.
- Kongres Przyjaznego Psa i Dwóch Małych Biskwitów! - zawołała,
studiując skomplikowany tatuaż. - Rzadko się go dzisiaj spotyka. Czyż nie
pięknie przedstawiony? Widać nawet jogurt.
Alfonz znieruchomiał, a potem się zarumienił. Czerwień rozlewała się po
wielkiej, poznaczonej bliznami głowie niby wschód słońca na łańcuchu
górskim.
- A co masz z drugiej strony?
Alfonz, który wyglądał, jakby wśród jego przeszłych zawodów znalazł się
i taran oblężniczy, wymamrotał coś i bardzo zawstydzony pokazał jej rękę.
- To właściwie niestosowne dla dam... - wyszeptał. Piraci niczym
ciekawy badacz odgarnęła ciemne włosy; Chidder przyglądał się jej z
otwartymi ustami.
- Aha... Znam to - rzuciła swobodnie. - To ze „130 dni Pseudopolis".
Fizycznie niemożliwe.
Wypuściła rękę Alfonza i wróciła do jedzenia. Po chwili spojrzała na
Teppica i Chiddera.
- Nie zwracajcie na mnie uwagi - powiedziała wesoło. - Rozmawiajcie.
- Alfonz, idź proszę i włóż jakąś koszulę - polecił chrapliwie Chidder.
Alfonz wycofał się. Wytrzeszczając oczy, patrzył na swoją rękę.
- Ehm... Co to ja, tego, mówiłem? - zastanowił się Chidder. Przepraszam. Zgubiłem wątek. Ehm. Może jeszcze wina, Tep?
Ptraci nie tylko wykoleiła pociąg jego myśli, ale także wyrwała tory,
spaliła stacje i przetopiła mosty na złom. Dlatego też posiłek przesunął się
do pasztetów, świeżych brzoskwiń, kandyzowanych morskich jeżowców i
luźnych wspomnień o starych dobrych czasach w gildii. Te czasy minęły
trzy miesiące temu, a zdawało się, że to całe życie. Zresztą trzy miesiące
w Starym Państwie były całym życiem.
Po pewnym czasie Ptraci ziewnęła i poszła do swojej kajuty, pozostawiając dwóch przyjaciół z kolejną butelką wina. Chidder spoglądał za
nią z lękliwym zachwytem.
- Czy tam, u ciebie, dużo jest takich jak ona? - zapytał.
- Nie wiem - przyznał Teppic. - Całkiem możliwe. Zwykle leżą po całym
pałacu, machają wachlarzami i obierają winogrona.
- Jest zadziwiająca. Całe Ankh wzięłaby szturmem, wiesz? Z taką figurą i
umysłem jak... - Chidder zawahał się. - Czy ona...? To znaczy, czy wy
dwoje...?
141
Terry Pratchett - Piramidy
- Nie - zapewnił Teppic.
- Jest bardzo atrakcyjna.
- Tak.
- Coś w rodzaju połączenia tancerki ze świątyni i piły taśmowej.
Wzięli kielichy i wyszli na pokład, gdzie nieliczne światła miasta bladły
wobec blasku gwiazd. Woda była spokojna, gładka, niemal oleista.
Teppicowi powoli zaczynało się kręcić w głowie. Pustynia, słońce, dwie
lśniące warstwy efebiańskiej retsiny na ściankach żołądka i butelka wina
razem pokonywały jego synapsy.
- Muszę przyznać - wymamrotał, opierając się o reling - że dobrze sobie
radzisz.
- Nie narzekam - odparł Chidder. - Handel jest całkiem ciekawy.
Tworzenie rynków zbytu, rozumiesz. Ostra konkurencja w sektorze
prywatnym. Powinieneś popłynąć z nami. Tu leży przyszłość, jak mawia
mój ojciec. Nie wśród magów i królów, ale wśród ludzi interesu, którzy
mogą ich wynająć. Bez urazy.
- Tylko my zostaliśmy. - Teppic spojrzał w głąb kieliszka. - Z całego
królestwa. Ja, ona i wielbłąd, który cuchnie jak stary dywan. Starożytne
królestwo zaginęło.
- Dobrze, że nie nowe - pocieszył go Chidder. - Przynajmniej częściowo
się zamortyzowało.
- Nie masz pojęcia, jak tam jest... To jak cała wielka piramida. Ale
odwrócona wierzchołkiem w dół, rozumiesz? Cała historia, przodkowie,
wszyscy ludzie zbiegający się do mnie. Do mnie na samym dole.
Wziął od Chiddera butelkę i osunął się na zwój liny.
- Skłania do myślenia, co? - powiedział. - Wszędzie pełno jest takich
zaginionych królestw i miast. Choćby Ee z Wielkiego Nefu. Całe państwa
zniknęły. I gdzieś tam są. Może ludzie tam też zaczęli się paprać w
geometrii? Jak myślisz?
Zachrapał.
Po chwili Chidder zatoczył się, upuścił butelkę za burtę - plusnęła; przez
kilka sekund bąbelki zakłócały gładź wody - i chwiejnym krokiem ruszył do
łóżka.
***
Teppic śnił.
W swoim śnie stał gdzieś wysoko, ale chwiał się, bo utrzymywał
równowagę na ramionach swojej matki i ojca; niżej niewyraźnie
dostrzegał swoich dziadków, a jeszcze niżej przodków ciągnących się
daleko i na boki w ogromnej - tak jest - ogromnej ludzkiej piramidzie o
podstawie przesłoniętej chmurami. Słyszał płynący w górę gwar poleceń i
instrukcji.
Jeśli nic nie zrobisz, to jakby nigdy nas nie było.
- To tylko sen - powiedział sobie i wyszedł z niego do pałacu, gdzie niski,
smagły człowieczek w przepasce biodrowej siedział na kamiennej ławie i
jadł figi.
- Oczywiście, że to sen - zgodził się. - Cały świat jest snem Stwórcy.
142
Terry Pratchett - Piramidy
Wszystko to tylko sny, różne rodzaje snów. Mają ci coś przekazać. Na
przykład: nie jedz homara tuż przed pójściem spać. Takie rzeczy. Miałeś
już ten o siedmiu krowach?
- Tak. - Teppic rozejrzał się. Wyśnił całkiem niezłą architekturę. - Jedna
z nich grała na puzonie.
- Za moich czasów paliła cygaro. To dobrze znany sen, dziedziczony po
przodkach.
- A co oznacza?
Człowieczek wydłubał z ust pestkę.
- Nie mam pojęcia - odparł. - Oddałbym prawą rękę, żeby się
dowiedzieć. Przy okazji, chyba się jeszcze nie znamy. Jestem Khuft.
Założyłem to królestwo. Dobra figa ci się przyśniła.
- Ty też mi się śnisz?
- No jasne. Mój słownik zawierał osiemset słów. Czy myślisz, że
umiałbym tak rozmawiać? Jeśli spodziewasz się pomocnej rady od
przodka, zapomnij o tym. To sen. Nie mogę ci powiedzieć nic, czego byś
sam nie wiedział.
- Jesteś założycielem?
- Zgadza się.
- Myślałem... myślałem, że jesteś inny...
- Niby jak?
- No wiesz... jak na posągu... Khuft niecierpliwie machnął ręką.
- To tylko reklama - wyjaśnił. - No bo popatrz na mnie. Czy wyglądam
patriarchalnie?
Teppic zmierzył go krytycznym spojrzeniem.
- Nie w tej przepasce - przyznał. -Jest trochę tego, podarta.
- Jeszcze długie lata można ją nosić - zaprotestował Khuft.
- Chociaż przypuszczam, że tylko tyle zdążyłeś chwycić, kiedy uciekałeś
przed prześladowaniami. - Teppic chciał okazać zrozumienie.
Khuft sięgnął po kolejną figę i zerknął na niego z ukosa.
- A to niby jak? - zapytał znowu.
- Byłeś prześladowany - wyjaśnił Teppic. - Dlatego uciekłeś na pustynię.
- A, tak. Masz rację. Tak było. Prześladowali mnie z powodu wiary.
- To straszne. Khuft splunął.
- Jak nie wiem co. Wierzyłem, że ludzie nie zauważą gipsowych zębów u
kupionych ode mnie wielbłądów, dopóki nie wyjadę z miasta.
Chwilę trwało, nim ta informacja dotarła do mózgu Teppica, jednak w
końcu jej się udało - z mocą bloku betonu spadającego w ruchome piaski.
- Byłeś przestępcą? - nie dowierzał chłopiec.
- Przestępca to brzydkie słowo. Sam wiesz - rzekł chudy przodek. - Wolę
„przedsiębiorca". Wyprzedziłem swój czas i stąd kłopoty.
- I uciekłeś?
- Pozostawanie w okolicy nie byłoby dobrym pomysłem.
- I tak Khuft, pasterz wielbłądów, zgubił drogę w pustyni, i otworzyła się
przed nim, jako dar Bogów, Dolina Płynąca Miodem i Mlekiem - zacytował
głuchym głosem Teppic. - Zawsze myślałem, że to strasznie słodkie dodał.
143
Terry Pratchett - Piramidy
- Stałem tam, konając z pragnienia, wielbłądy hałasowały jak wściekłe,
rżały o wodę, a w następnej chwili: zziuut, i jest dolina wielkiej rzeki,
trzciny, hipopotamy, wszystko. Znikąd. Niemal mnie stratowały, tak się
spieszyły do wody.
- Nie! To było inaczej! Bogowie doliny zlitowali się nad tobą i wskazali ci
drogę, prawda?
Chłopiec umilkł, zaskoczony błagalnym tonem własnego głosu. Khuft
parsknął.
- Ach tak? Przypadkiem potknąłem się na środku pustyni o sto mil rzeki,
której nikt jakoś wcześniej nie zauważył? Łatwo przeoczyć sto mil rzecznej
doliny na środku pustyni. Fakt, że nie zamierzałem zaglądać darowanemu
wielbłądowi w zęby, domyślasz się chyba. Sprowadziłem rodzinę i resztę
chłopaków. Nie oglądałem się za siebie.
- W jednej chwili jej nie było, a w następnej już tak?
- Tak jest. Trudno uwierzyć, co?
- Nie - mruknął Teppic. - Właściwie nie. Khuft dźgnął go pomarszczonym
palcem.
- Zawsze uważałem, że to wielbłądy wszystko załatwiły - oświadczył. Uważałem, że tak jakby przywołały ją na miejsce, niby że tak jakby tam
była potencjalnie, ale nie całkiem, potrzebowała odrobiny wysiłku, żeby się
stać rzeczywista. Zabawne te wielbłądy.
- Wiem.
- Dziwniejsze niż bogowie. Coś się stało?
- Przepraszam - powiedział Teppic. - Wszystko to tak nagle na mnie
spadło... No wiesz, myślałem, że pochodzimy z prawdziwego królewskiego
rodu. Że jesteśmy bardziej królewscy niż ktokolwiek inny.
Khuft wydłubał pestkę figi spomiędzy dwóch poczerniałych pieńków,
które -jako że tkwiły mu w ustach - prawdopodobnie były zębami. Potem
splunął.
- To już zależy od ciebie - oznajmił i zniknął.
Teppic ruszył przez nekropolię; cienie piramid jak zęby piły sięgały w
noc. Niebo było wygiętym ciałem kobiety, a bogowie stali na horyzoncie.
Nie wyglądali jak bogowie, których od tysięcy lat malowano na ścianach.
Wyglądali gorzej. Wyglądali na starszych od Czasu. W końcu prawie nigdy
nie mieszali się w sprawy ludzi. Choć przysłowiowe w tym względzie są
inne istoty.
- Co mogę zrobić? Jestem tylko człowiekiem - powiedział głośno Teppic.
Ktoś odpowiedział: Nie cały ty.
***
Teppica obudziły wrzaski mew.
Alfonz miał już koszulę z rękawami i minę człowieka, który postanowił
już nigdy, ale to nigdy jej nie zdejmować; pomagał kilku innym
marynarzom rozwinąć jeden z żagli „Nienazwanej". Spojrzał w dół na
Teppica w jego linowym łożu i skinął mu głową.
Płynęli. Teppic usiadł i zobaczył nabrzeże Efebu, przesuwające się wolno
w szarym brzasku.
144
Terry Pratchett - Piramidy
Wstał niepewnie, jęknął, złapał się za głowę, rozpędził i skoczył przez
reling.
***
Heme Krona, właściciel stajni „Wielbłądy To Nasza Specjalność",
mrucząc pod nosem, obszedł Ty Drania dookoła. Obejrzał mu kolana. Na
próbę kopnął lekko w stopę. Szybkim ruchem, który całkowicie Ty Drania
zaskoczył, otworzył pysk i zbadał wielkie, żółte zęby. Potem szybko
odskoczył.
Ze stosu w kącie wyjął sporą deskę, zanurzył pędzel w garnku czarnej
farby i po chwili namysłu napisał TYLKO JEDEN WŁAŚCICIEL.
Po krótkim zastanowieniu dodał: MAŁY PRZEBIEG. Właśnie malował
ŚWIETNY BIEGACZ, kiedy Teppic wszedł chwiejnym krokiem i zdyszany
oparł się o framugę. Kałuże wody formowały mu się wokół stóp.
- Przyszedłem po mojego wielbłąda - wysapał. Krona westchnął.
- Wczoraj powiedziałeś, że wrócisz za godzinę - przypomniał.
- Muszę cię obciążyć za całodniowe wyżywienie, zgadza się? Dodatkowo
czesanie i czyszczenie stóp, pełna obsługa. Razem pięć cerców, emirze.
- Aha... - Teppic poklepał się po kieszeni. - Posłuchaj - rzekł.
- Wyjeżdżałem z domu w pośpiechu. I, rozumiesz, chyba nie mam przy
sobie gotówki.
- Jasna sprawa, emirze. - Krona wrócił do deski. - Jak się pisze ROCZNA
GWARANCJA?
- Obiecuję, że każę ci przysłać pieniądze - zapewnił Teppic.
Krona rzucił mu pogardliwe spojrzenie człowieka, który zna już
wszystkie sztuczki: osły z nowym owłosieniem, słonie z gipsowymi kłami,
wielbłądy z przyklejonymi garbami. I który zna mroczne głębie ludzkiej
duszy, gdy przychodzi jej robić interesy.
- Wymyśl coś lepszego, radżo - podpowiedział. - Na to nikt się nie
nabierze.
Teppic sięgnął pod tunikę.
- Mogę ci dać ten cenny nóż - zaproponował. Krona rzucił tylko okiem i
parsknął.
- Przykro mi, emirze. Nic tego. Nie ma zapłaty, nie ma wielbłąda.
- Mogę ci go podać ostrzem do przodu - oświadczył zrozpaczony Teppic,
wiedząc, że zwykła groźba może doprowadzić do usunięcia go z gildii.
Zdawał sobie także sprawę, że jak na groźbę,
nie była specjalnie udana. Gróźb nie było w programie szkoły gildii.
U Krony za to byli - siedzieli na balach słomy na tyłach stajni - dwaj
potężni mężczyźni, którzy właśnie zaczęli przejawiać zainteresowanie
rozmową. Wyglądali jak starsi bracia Alfonza.
Każdy warsztat czy przechowalnia pojazdów w multiversum ma takich
ludzi. Nigdy właściwie nie są stajennymi, mechanikami, klientami czy
obsługą. Ich funkcje są zawsze niejasne. Gryzą słomki albo palą
papierosy, nie rzucając się w oczy. Gdyby było tam coś takiego jak gazety,
pewnie by je czytali albo przynajmniej oglądali obrazki.
Zaczęli uważnie obserwować Teppica. Jeden z nich podniósł dwie cegły i
145
Terry Pratchett - Piramidy
zaczął podrzucać je niedbale.
- Jesteś jeszcze młody, widzę - rzekł łaskawie Krona. - Dopiero
zaczynasz życie, emirze. Nie chcesz kłopotów.
Podszedł bliżej.
Wielka, kosmata głowa Ty Drania przesunęła się w jego stronę. W głębi
umysłu kolumny cyfr raz jeszcze pomknęły w górę.
- Naprawdę bardzo mi przykro, ale muszę odzyskać swojego wielbłąda oświadczył Teppic. - To sprawa życia i śmierci.
Krona skinął na dwóch mężczyzn o nieokreślonych funkcjach.
Ty Draniu kopnął. Ty Draniu miał bardzo stanowcze opinie na temat
ludzi pakujących mu ręce do pyska. Poza tym widział cegły, a każdy
wielbłąd wie, co z tego może wyniknąć. To był dobry kopniak, z palcami
szeroko rozsuniętymi, potężny i myląco powolny. Oderwał Kronę od ziemi i
przerzucił go w sam środek augiaszowego stosu tego, co zostało po
zamiataniu stajni.
Teppic podbiegł, mocno odbił się nogami od ściany, chwycił zakurzoną
sierść Ty Drania i ciężko wylądował mu na grzbiecie.
- Bardzo przepraszam - zwrócił się do widocznej części Krony. Naprawdę każę wysłać ci pieniądze.
Ty Draniu kręcił się wkoło. Towarzysze Krony trzymali się z daleka od
przecinających powietrze stóp wielkości talerzy.
Teppic pochylił się i syknął do machającego wściekle ucha:
- Wracamy do domu.
***
Pierwszą piramidę wybrali przypadkowo. Król spojrzał na kartusz przy
wejściu.
- Błogosławiona jest Królowa Far-re-ptah - odczytał posłusznie Dil. Władczyni Niebios, Pani...
- Babcia Pooney - powiedział król. - Może być. - Dostrzegł ich zdumione
twarze. - Tak ją zawsze nazywałem, kiedy byłem jeszcze małym
chłopcem. Rozumiecie, nie umiałem wymówić Far-re-ptah. Bierzmy się do
roboty. Przestańcie się gapić i rozwalcie wejście.
Gern niepewnie zważył w ręku młot.
- To przecież piramida, mistrzu - zwrócił się błagalnie do Dila. - Nie
powinno się ich otwierać.
- A co proponujesz, chłopcze? Wbijemy nóż kuchenny w szczelinę i
będziemy podważać?
- Zrób to, Gern - polecił Dil. - Tak będzie dobrze. Gern wzruszył
ramionami, splunął w dłonie - które zresztą i bez tego były dostatecznie
wilgotne - i uderzył.
- Jeszcze raz - rozkazał król.
Wielka kamienna płyta zadźwięczała trafiona młotem, ale była z granitu,
więc wytrzymała. W dół opadło kilka okruchów zaprawy, a potem wróciło
echo, odbijając się tam i z powrotem wzdłuż martwych alejek nekropolii.
- Jeszcze raz.
Bicepsy Gerna poruszały się niczym żółwie w misce smaru.
146
Terry Pratchett - Piramidy
Tym razem w odpowiedzi zabrzmiał huk, jaki mogło spowodować ciężkie
wieko, spadające na kamienie bardzo daleko od wejścia.
Stali w milczeniu, nasłuchując cichego szurania z wnętrza piramidy.
- Mam uderzyć jeszcze raz, sire? - zapytał Gern.
Obaj zamachali rękami, żeby się nie odzywał.
Szuranie zbliżyło się.
I nagle ruszył kamień. Raz czy dwa się zaklinował, ale wciąż sunął
powoli, obracając się wokół jednej krawędzi, tak że z drugiej strony
pojawiła się ciemna szczelina. Dil zauważył ciemniejszy cień wśród czerni.
- Kto to? - zapytał cień.
- To ja, babciu - odparł król.
Cień stał nieruchomo.
- Co? Młody Pootle? - upewnił się podejrzliwie. Król unikał wzroku Dila.
- Tak, babciu. Przyszliśmy cię wypuścić.
- Kim są ci ludzie? - zapytał gniewnie cień. - Nic nie mam, młody
człowieku - zwrócił się do Gerna. - Nie trzymam pieniędzy w piramidzie. I
możesz odłożyć tę broń, wcale się nie boję.
- To słudzy, babciu - wyjaśnił król.
- Mają jakieś zaświadczenia? - upewniła się starsza dama.
- Ja za nich zaświadczam, babciu. Przyszliśmy cię wypuścić.
- Tłukłam się godzinami - poskarżyła się zmarła królowa, wychodząc na
światło dnia. Wyglądała tak samo jak król, tyle że jej bandaże były
bardziej szare i zakurzone. - W końcu musiałam się położyć. Nikt się o
ciebie nie zatroszczy, kiedy już umrzesz... Dokąd idziemy?
- Wypuścić pozostałych - wyjaśnił król.
- Doskonały pomysł.
I królowa ruszyła krok w krok za wnukiem.
- Więc to jest kraina umarłych... - wymruczała. - Nie wygląda tu lepiej
niż po tamtej stronie. - Szturchnęła Gerna pod żebro. - Ty też jesteś
martwy, młody człowieku?
- Nie, psze pani - odparł uczeń tonem kogoś balansującego na linie
ponad otchłanią szaleństwa.
- Umieranie nie jest tego warte, pamiętaj.
- Tak, psze pani.
Król przeszedł starożytnym chodnikiem do następnej piramidy.
- Tę znam - oznajmiła królowa. - Stała już za moich czasów. Król Ashkur-men-tep, Trzecie Imperium. Po co ten młot, młody człowieku?
- Mam nim uderzać w drzwi, psze pani - odparł Gern.
- Nie trzeba pukać. On zawsze jest w domu.
- Mój pomocnik chce rozbić pieczęcie, proszę pani - wtrącił usłużnie Dil.
- A ty kim jesteś? - chciała wiedzieć królowa.
- Nazywam się Dil, o królowo. Mistrz balsamista.
- Balsamista, tak? Parę moich ściegów wymaga poprawki.
- Będzie to zaszczyt i honor, o królowo.
- Owszem. Na pewno. - Skrzypiąc, odwróciła się do Gerna. - Wal, młody
człowieku! - zawołała.
Zachęcony Gern machnął młotem, który przemknął po długim łuku,
147
Terry Pratchett - Piramidy
minął nos Dila i z dźwiękiem podobnym do głosu kuropatwy roztrzaskał
pieczęć na kawałki.
To, co się wynurzyło, gdy opadł kurz, nie było ubrane według
najnowszej mody. Bandaże zbrązowiały, zetlały, a Dil z profesjonalną
troską zauważył, że zaczynają przecierać się na łokciach. Kiedy
przemówiło, brzmiało to jak otwieranie starożytnych sarkofagów.
- Obudziłem się - powiedziało. - Y nie było światła. Yest li to krayna
umarłych?
- Jak się zdaje, nie - odparła królowa.
- Y to wszystko?
- Szkoda się męczyć z umieraniem, co? Starożytny władca pokiwał
głową, ale ostrożnie, jakby się bał, że może mu odpaść.
- Coś - rzekł - zrobić z tym trzeba.
Odwrócił się do Wielkiej Piramidy i wyciągnął to, co kiedyś było
ramieniem.
- Któże śpi tam? - zapytał.
- Właściwie to jest moja - wyjaśnił Teppicymon, podchodząc bliżej. Chyba się jeszcze nie znamy, nie zostałem jeszcze złożony. Mój syn ją dla
mnie zbudował. Wbrew moim życzeniom, możesz mi wierzyć.
- Yest to straszliwa rzecz - oświadczył starożytny król. - Czułem yey
budowę. Nawet we śnie śmierci yą czułem, yest tak wielka, że świat
można w niey złożyć.
- Chciałem być pochowany w morzu - westchnął Teppicymon. Nienawidzę piramid.
- Wcale nie - zaprotestował Ashk-ur-men-tep.
- Wybacz, ale nienawidzę - zapewnił łagodnie król.
- Ależ wcale nie. Co czuyesz teraz to ledwie delikatna niechęć. Kiedy
poleżysz w takiey przez lat tysiąc - powiedział starożytny -wtedy zaczniesz
poymować znaczenie nienawiści.
Teppicymon zadrżał.
- Morze - szepnął. - To najlepsze miejsce. W nim się rozpływasz.
Razem ruszyli do następnej piramidy. Gern prowadził; jego twarz była
obrazem, prawdopodobnie namalowanym późną nocą przez artystę, który
natchnienie kupował na receptę. Za nim szedł Dil z dumnie wypiętą
piersią. Zawsze miał nadzieję, że zajdzie wysoko, i oto teraz spacerował z
królami.
No, może raczej powłóczył nogami z królami.
***
Nastał kolejny piękny dzień na pustyni. Dni zawsze tu były piękne, jeśli
pod tym określeniem rozumieć temperaturę jak w piekarniku i piasek, w
którym można by piec kasztany.
Ty Draniu biegł szybko, głównie po to, żeby jak najkrócej dotykać
stopami ziemi. Przez moment, kiedy wspinali się na wzgórza poza pociętą
ścieżkami, porośniętą drzewami oliwkowymi oazą wokół Efebu, Teppic
miał wrażenie, że widzi „Nienazwaną" jako maleńki punkcik na lazurowym
morzu. Ale mógł to być tylko odbłysk słońca na fali.
148
Terry Pratchett - Piramidy
A potem przekroczyli grzbiet i znaleźli się w krainie żółci i ochry. Przez
chwilę jeszcze karłowate drzewka broniły się przed piaskiem, ale piasek
zwyciężył i pomaszerował tryumfalnie naprzód, wydma za wydmą.
Pustynia była nie tylko gorąca, ale i cicha. Nie latały tu ptaki, nie
słyszało się szelestu zajętych życiem stworzeń organicznych. Nocą
brzęczały może owady, ale teraz tkwiły zakopane w piasku dla ochrony
przed żarem. Żółte niebo i żółty piasek stały się komorą bezechową, w
której dyszenie Ty Drania rozbrzmiewało jak odgłos machiny parowej.
Teppic wiele się nauczył od dnia, gdy po raz pierwszy opuścił Stare
Państwo, a właśnie miał się nauczyć czegoś jeszcze. Wszyscy specjaliści
zgadzają się, że kiedy przekracza się rozpaloną pustynię, bardzo ważne
jest noszenie kapelusza.
Ty Draniu wszedł w rozkołysany kłus, który dobry wielbłąd wyścigowy
potrafi utrzymywać godzinami.
Po kilku milach Teppic zobaczył kolumnę pyłu za najbliższą wydmą. W
chwilę później znalazł się na tyłach głównych sił armii efebiańskiej;
żołnierze otaczali pół tuzina bojowych słoni, a ich pióropusze powiewały w
gorącym podmuchu. Dla zasady głośnymi okrzykami pozdrowili
przejeżdżającego Teppica.
Słonie bojowe! Teppic jęknął. Tsort także używał słoni bojowych. Słonie
bojowe były ostatnio w modzie. Nie nadawały się właściwie do niczego
prócz rozdeptywania własnych żołnierzy, kiedy nieodmiennie wpadały w
panikę, więc wojskowe umysły po obu stronach zareagowały na to
hodowlą większych słoni. Słonie robiły wrażenie.
Z niewiadomych powodów większość słoni ciągnęła wielkie wozy
wyładowane drewnem.
Jechali dalej, a słońce wznosiło się coraz wyżej, aż - i to było niezwykłe nad horyzontem zaczęły wirować niebieskie i fioletowe plamki.
Zdarzyło się jeszcze coś dziwnego: wielbłąd zdawał się biec po niebie.
Być może zjawisko to miało związek z głośnym dzwonieniem w uszach
Teppica.
Powinien się zatrzymać? Ale wtedy wielbłąd może spaść...
Dawno minęło południe, gdy wreszcie Ty Draniu wbiegł chwiejnie w
gorący cień skalnej przewieszki, jaka kiedyś znaczyła granicę doliny, i
bardzo powoli osunął się na piasek. Teppic stoczył się z grzbietu.
Oddział Efebian spoglądał ponad wąskim pasem gruntu na podobny
liczebnie oddział Tsortian po drugiej stronie. Od czasu do czasu, dla
zachowania pozorów, któryś z nich wymachiwał włócznią.
Kiedy Teppic otworzył oczy, zobaczył nad sobą przerażające spiżowe
maski pochylonych żołnierzy Efebu. Ich metalowe wargi zaciskały się w
grymasie straszliwej pogardy. Lśniące brwi marszczyły się w śmiertelnym
gniewie.
- Dochodzi do siebie, sierżancie - odezwał się któryś. Metalowa twarz,
przywodząca na myśl wściekłość żywiołów, zbliżyła się i przesłoniła pole
widzenia.
- Wyjechaliśmy sobie bez kapelusza. Zgadza się, synu? - zapytała
serdecznym głosem, głucho rezonującym w metalowej puszce. - Żeby jak
149
Terry Pratchett - Piramidy
najszybciej zmierzyć się z wrogiem, co?
Niebo kręciło się wokół Teppica, ale jedna myśl wypłynęła na patelnię
umysłu, przechwyciła kontrolę nad strunami głosowymi i wychrypiała:
- Wielbłąd!
- Powinni cię zwolnić za takie traktowanie zwierzęcia. - Sierżant pogroził
chłopcu palcem. - Nie widziałem jeszcze żadnego w takim stanie...
- Nie dawajcie mu pić!
Teppic usiadł gwałtownie; wielkie dzwony biły głośno, a gorące i ciężkie
fajerwerki wybuchały pod czaszką. Głowy w hełmach zwróciły się ku sobie.
- Bogowie... Wielbłądy musiały mu zrobić coś strasznego -mruknęła
jedna z nich.
Teppic wstał chwiejnie i zataczając się, poczłapał po piasku do Ty
Drania, który usiłował rozwiązać skomplikowane równania, jakie pozwolą
mu stanąć na nogach. Wywiesił język i nie czuł się dobrze.
Nieszczęśliwy wielbłąd nie jest wstydliwą istotą. Nie wysiaduje samotnie
w barach nad drinkami. Nie dzwoni do starych przyjaciół, żeby się im
wypłakać. Nie wpada w depresję, nie pisuje długich, smętnych poematów
o Życiu i jakie jest okrutne, kiedy ogląda się je z pustego mieszkania. Nie
wie nawet, co to jest zgryzota.
Wielbłąd ma tylko parę płuc jak miechy i głos jak stado osłów rżniętych
piłą łańcuchową.
Teppic szedł mimo ryku. Ty Draniu podniósł głowę i kręcił nią w jedną i
w drugą stronę, wykonując triangulację. Przewracał dziko oczami, aż
zdawało się, że patrzy na Teppica przez nozdrza.
Splunął.
Próbował splunąć.
Teppic chwycił uprząż i szarpnął mocno.
- No już, ty draniu - powiedział. - Tam jest woda. Czujesz ją. Musisz
tylko wymyślić, jak się tam dostać.
Odwrócił się do żołnierzy. Przyglądali mu się z wyrazem zdumienia, z
wyjątkiem tych, którzy nie zdjęli hełmów i przyglądali mu się z wyrazem
metalicznego szału bojowego.
Teppic wyrwał któremuś bukłak, wyjął korek i wylał wodę na piasek, tuż
przed drgającym nosem wielbłąda.
- Tam jest rzeka - syknął. - Wiesz, gdzie to jest, musisz tylko tam dojść.
Żołnierze rozejrzeli się nerwowo. Podobnie jak kilku Tsortian, którzy
podeszli, żeby zobaczyć, co się dzieje.
Ty Draniu stanął na drżących nogach i zaczął obracać się wkoło. Teppic
ściskał uprząż.
...niech d równe 4, myślał desperacko Ty Draniu. Niech a-d równe 90.
Niech nie-d równe 45...
- Potrzebny mi kij! - zawołał Teppic, mijając sierżanta. - One nigdy
niczego nie rozumieją, dopóki nie przyłoży im się kijem! Dla wielbłąda to
jak interpunkcja!
- Miecz może być?
-Nie!
Sierżant zawahał się i podał Teppicowi włócznię.
150
Terry Pratchett - Piramidy
Chłopiec chwycił ją za grot, odzyskał równowagę, po czym z rozmachu
uderzył w bok wielbłąda, wznosząc chmurę kurzu i sierści.
Ty Draniu znieruchomiał. Uszy obróciły mu się jak anteny radarowe.
Potem, gdy Teppic chwycił go za sierść i podciągnął się na grzbiet, ruszył
truchtem.
...Myśl fraktalami...
- Hej, jedziesz prosto na... - zaczai sierżant.
Zapadła cisza. I trwała bardzo długo.
Sierżant poruszył się niepewnie. Potem spojrzał za skałę, na Tsortian, i
pochwycił wzrok ich dowódcy. Z tym niepotrzebującym słów
zrozumieniem, cechującym wszystkich centurionów i sierżantów, ruszyli
ku sobie wzdłuż skały, aż zatrzymali się przy ledwie widocznym pęknięciu.
Tsortiański sierżant przejechał po nim dłonią.
- Można by przypuszczać, że zostanie tu, no wiecie, wielbłądzia sierść
albo co... - powiedział.
- Albo krew - dodał Efebianin.
- To pewnie jedno z tych, no, niewytłumaczalnych zdarzeń.
- Aha. No tak, to by się zgadzało. Obaj wpatrywali się w kamień.
- Jak miraż - podpowiedział uprzejmie Tsortianin.
- Jeden z nich... no tak.
- Zdawało mi się też, że słyszałem mewę.
- To przecież bez sensu. Nie spotyka się ich tutaj. Tsortianin odchrząknął
grzecznie i zerknął na swoich ludzi. Przysunął się bliżej.
- Przypuszczam, że reszta waszych wojsk będzie tu pewnie już wkrótce powiedział.
Efebianin zrobił pół kroku do przodu, a kiedy się odezwał, mówił
półgębkiem, gdy oczy najwyraźniej zajęte były oglądaniem kamieni.
- Zgadza się - potwierdził. - Wasi też, jeśli wolno spytać?
- Tak. I myślę, że będziemy musieli was zmasakrować, jeśli nasi zjawią
się tu pierwsi.
- Wcale się nie dziwię. U nas podobnie. Ale nie ma na to rady.
- Tak to już bywa - zgodził się Tsortianin. Efebianin pokiwał głową.
- Zabawny ten świat, jeśli się nad nim zastanowić.
- Trafiliście w sedno, nie ma co. - Sierżant poluzował napierśnik,
zadowolony, że przez chwilę może odpocząć w cieniu. - Jak z racjami po
waszej stronie? - zapytał.
- Och, wiecie, jak to jest. Nie można narzekać.
- Całkiem jak u nas.
- Bo jak się zacznie narzekać, to są jeszcze gorsze.
- Tak jak nasze. A nie macie przypadkiem fig po waszej stronie?
Zjadłbym figę.
- Przykro mi.
- Tak tylko spytałem.
- Mamy sporo daktyli, gdyby się wam na coś przydały.
- Dzięki, ale daktyli nam nie brakuje.
- Trudno.
Dwaj mężczyźni stali jeszcze przez chwilę, pogrążeni w myślach. Potem
151
Terry Pratchett - Piramidy
Efebianin wcisnął na głowę hełm, a Tsortianin poprawił pas.
- No to tyle.
- No to tyle.
Wyprostowali ramiona, wysunęli podbródki i odmaszerowali. Po chwili
wykonali zwrot i wymieniwszy najlżejszy z zakłopotanych uśmiechów,
wrócili do swoich oddziałów.
CZĘŚĆ IV
Księga 101 godziwych rozrywek dla chłopców
Teppic spodziewał się...
...czego?
Może plaśnięcia ciała o skalę. A może, choć znalazło się to na samej
granicy jego oczekiwań, widoku Starego Państwa.
Nie spodziewał się chłodnej, wilgotnej mgły.
Współczesna nauka wie doskonale, że istnieje o wiele więcej wymiarów
niż klasyczne cztery. Naukowcy twierdzą, że te dodatkowe zwykle nie
wpływają na normalny świat, gdyż są małe i zwinięte w sobie. Oznacza to,
że wszechświat zawiera więcej cudów, niż możemy kiedykolwiek
zrozumieć, albo też - co bardziej prawdopodobne - naukowcy wymyślają
to wszystko w miarę potrzeby.
Multiversum wszakże pełne jest wymiarków, zaułków kreacji, gdzie
istoty wyobraźni mogą brykać do woli, bez groźby zderzenia z poważną
teraźniejszością. Czasami, kiedy dryfują przez dziury w rzeczywistości,
naruszają nasze universum i stają się źródłem mitów, legend oraz
oskarżeń o pijaństwo i zakłócanie porządku.
I do jednego z takich wymiarów wbiegł - przez trywialną pomyłkę w
obliczeniach - Ty Draniu.
Legenda była niemal dokładna. Sfinks naprawdę czaił się na granicy
królestwa. Nie precyzowała tylko, o jakiej granicy mowa.
Sfinks jest istotą nierealną. Istnieje wyłącznie dlatego, że kiedyś ktoś go
sobie wyobraził. Doskonale wiadomo, że w nieskończonym wszechświecie
wszystko, co możemy sobie wyobrazić, musi gdzieś istnieć. A że wiele z
tych rzeczy nie powinno się pojawiać w uporządkowanych ramach
czasoprzestrzennych, zostają wepchnięte do bocznych wymiarów. Może to
w pewnym stopniu wyjaśnić chroniczny zły humor Sfinksa, chociaż
stworzenie z ciałem lwa, łonem kobiety i skrzydłami orła z pewnością
cierpi na kryzys tożsamości i niewiele trzeba, żeby je rozzłościć.
Dlatego właśnie Sfinks wymyślił Zagadkę.
W najrozmaitszych wymiarach zapewniła mu ona przyzwoitą rozrywkę i
niezliczone posiłki.
Teppic nie wiedział o tym, gdy prowadził Ty Drania przez fale mgły, ale
152
Terry Pratchett - Piramidy
chrzęszczące pod nogami kości dostatecznie wyraźnie informowały o
zasadniczych szczegółach sytuacji.
Zginęło tu wielu ludzi. Rozsądnie byłoby zatem przyjąć, że ci ostatni
widzieli szczątki wcześniejszych, a zatem posuwali się ostrożnie. I nic im
to nie dało.
Czyli nie ma sensu się skradać. Poza tym niektóre majaczące we mgle
skały miały bardzo niepokojące kształty. O tamta, na przykład, wyglądała
zupełnie jak...
- Stój! - zawołał Sfinks.
Ciszę zakłócały jedynie opadające krople skondensowanej mgły i czasem
syczenie Ty Drania, próbującego wyssać wilgoć z powietrza.
- Jesteś sfinksem - stwierdził Teppic.
- Nie sfinksem, ale Sfinksem - poprawił go Sfinks.
- O rany... W domu mamy mnóstwo twoich posągów. - Teppic spojrzał
wyżej, a potem jeszcze wyżej. - Myślałem, że jesteś mniejszy - dodał.
- Ukorz się, śmiertelniku - przykazał Sfinks. - Stanąłeś bowiem przed
istotą mądrą i straszną. - Zamrugał. - Dobre są te posągi?
- Nie oddają ci sprawiedliwości - przyznał szczerze Teppic.
- Tak myślisz? Ludzie często źle przedstawiają nos. Podobno najlepszy
mam prawy profil i... - Sfinksowi przyszło do głowy, że zbacza z
zasadniczego tematu. Chrząknął surowo. - Zanim tędy przejdziesz,
śmiertelniku - rzekł - musisz rozwiązać moją zagadkę.
- Dlaczego?
- Co? - Sfinks zamrugał. Nie był przygotowany na takie pytania. Dlaczego? Dlaczego? Dlatego że... Hm... Dlatego, chwileczkę, tak, dlatego
że jeśli nie, to odgryzę ci głowę. Tak, to chyba było to.
- Dobrze - zgodził się Teppic. -Jak ona brzmi? Sfinks odchrząknął z
dźwiękiem, jakby pusta ciężarówka zawracała w kamieniołomie.
- Co rano chodzi na czterech nogach, w południe na dwóch, a wieczorem
na trzech?
Teppic rozważył problem.
- Trudna jest - mruknął po chwili.
- Najtrudniejsza.
- Um.
- Nigdy nie zgadniesz.
- Aha.
- Czy mógłbyś zdjąć ubranie, póki myślisz? - poprosił Sfinks. - Nitki
strasznie mi wchodzą w zęby.
- Nie chodzi o jakieś zwierzę, któremu odrastają nogi i które...
- Nie, to fałszywy trop.
- Hm...
- Nie masz najmniejszego pojęcia, prawda? - Sfinks wysunął pazury.
- Jeszcze się zastanawiam - przypomniał Teppic.
- Nie masz szans.
- To fakt.
Teppic spojrzał na szpony. To właściwie nie jest zwierzę drapieżne,
pocieszał się. Stanowczo zostało nadmiernie wyposażone. Poza tym łono
153
Terry Pratchett - Piramidy
będzie mu przeszkadzać, nawet jeśli mózg nie będzie.
- Odpowiedź brzmi: „Człowiek" - oznajmił Sfinks. - A teraz nie próbuj
walczyć, to wprowadza do krwi niesmaczne związki chemiczne. Teppic
cofnął się przed groźną łapą.
- Zaraz, zaraz! - zawołał. -Jak to człowiek?
- To łatwe. Rankiem jako dziecko raczkuje, stoi na dwóch nogach w
południe, a wieczorem jako starzec chodzi o lasce. Dobra jest, nie?
Teppic przygryzł wargę.
- Mówimy tu o jednym dniu? - spytał z powątpiewaniem. Zapadła długa,
krępująca cisza.
- To jest to, jak mu, takie powiedzenie, no, metafora. - Sfinks jeszcze
raz spróbował ataku.
- Zaraz, zaraz. Jedną chwilkę - zawołał Teppic. - Chcę wszystko
dokładnie wyjaśnić. To chyba uczciwe, prawda?
- Zagadka jest w porządku! Świetna zagadka. Opowiadam ją od
pięćdziesięciu lat, od kociaka... - Zastanowił się. - Od pisklaka - poprawił.
- Bardzo dobra zagadka - zapewnił go Teppic. - Głęboka. Poruszająca.
Całe ludzkie życie w jednym zdaniu. Ale musisz przyznać, że to wszystko
nie zdarza się człowiekowi w jeden dzień.
- No nie - zgodził się Sfinks. - Ale w danym kontekście rzecz jest
oczywista. Element dramatycznej metafory jest obecny we wszystkich
zagadkach - dodał tonem kogoś, kto usłyszał to zdanie dawno temu i dość
mu się podobało, choć nie aż tak, żeby nie zjeść jego autora.
- To prawda. Ale... - Teppic przykucnął i wygładził skrawek mokrego
piasku - ...czy ta metafora jest wewnętrznie spójna? Powiedzmy, dla
przykładu, że przeciętna długość życia człowieka wynosi siedemdziesiąt
lat. Zgoda?
- Zgoda...
Sfinks mówił tonem człowieka, który wpuścił do domu akwizytora i teraz
z żalem spogląda w przyszłość, gdyż bez wątpienia czeka go kupno polisy
ubezpieczeniowej.
- Dobrze. Czyli... Czyli w południe będzie miał trzydzieści pięć lat, tak?
Biorąc pod uwagę, że większość dzieci umie już chodzić w wieku roku,
dwóch lat, wzmianka o czterech nogach nie odpowiada prawdzie. Przecież
większą część poranka spędzamy na dwóch. Zgodnie z twoją analogią... Przerwał i wykonał kilka obliczeń poręczną kością udową. - Zgodnie z
twoją analogią na czterech nogach spędzamy tylko około dwudziestu
minut zaraz po północy. Najwyżej pół godziny. Mam rację? Bądź uczciwy.
- No, niby tak...
- Na tej samej zasadzie nie będziesz używał laski o szóstej po południu,
bo będziesz miał zaledwie, zaraz, pięćdziesiąt dwa lata. - Teppic pisał
szybko. - Właściwie nie będziesz się rozglądał za jakimkolwiek sprzętem
ułatwiającym chodzenie co najmniej przed wpół do dziesiątej. Wszystko to
przy założeniu, że całe życie upływa w ciągu jednego dnia, co jest, jak już
zapewne wspomniałem, śmieszne. Przykro mi. Niby wszystko się mniej
więcej zgadza, ale całość nie pasuje.
- No dobrze. - Sfinks był wyraźnie zirytowany. - Ale co ja mam z tym
154
Terry Pratchett - Piramidy
zrobić? Nie mam innych zagadek. Ta jedna zawsze mi wystarczała.
- Trzeba ją trochę przerobić i tyle.
-Jak to przerobić?
- Żeby była bardziej realistyczna.
- Hmm... - Sfinks poskrobał się szponem w grzywę. - Niech będzie zgodził się bez przekonania. - Mógłbym, powiedzmy, zapytać: Co to jest,
co chodzi na czterech nogach...
- Metaforycznie ujmując - wtrącił Teppic.
- Na czterech nogach, metaforycznie ujmując, rankiem, na dwóch
nogach...
- Nazwanie tego rankiem to lekka przesada. To tuż po północy. Owszem,
formalnie rzecz biorąc to już ranek, ale tak naprawdę ciągle jeszcze
wczorajsza noc. Jak myślisz?
Wyraz paniki przemknął po obliczu Sfinksa.
- A jak ty myślisz? - wykrztusił.
- Spójrzmy, do czego doszliśmy, zgoda? Co, metaforycznie ujmując,
chodzi na czterech nogach tuż po północy, na dwóch nogach przez
większą część dnia...
- Pomijając wypadki - wtrącił Sfinks, rozpaczliwie chcąc pokazać, że też
wnosi swój wkład.
- Dobrze, na dwóch nogach, pomijając wypadki, przynajmniej do kolacji,
po czym chodzi na trzech nogach...
- Słyszałem o ludziach, którzy używają dwóch lasek.
- Rzeczywiście. Co powiesz na to: a następnie chodzi dalej na dwóch
nogach lub używając dowolnych urządzeń ułatwiających chodzenie, jakie
sobie wybierze?
Sfinks przemyślał propozycję.
- Taak - przyznał z powagą. - To chyba wyczerpuje wszystkie
możliwości.
- Więc? - spytał Teppic.
- Co więc? - nie zrozumiał Sfinks.
- Więc jaka jest odpowiedź.
Sfinks spojrzał na niego lodowato i odsłonił kły.
- Nic z tego - rzeki. - Nie złapiesz mnie na to. Bierzesz mnie za durnia?
To ty masz podać odpowiedź.
- A niech to - mruknął Teppic.
- Myślałeś, że dam się nabrać, co?
- Przepraszam.
- Liczyłeś, że wszystko mi się pomiesza, prawda? - Sfinks uśmiechnął
się.
- Zawsze warto spróbować.
- Nie mam do ciebie pretensji. Więc jaka jest odpowiedź? Teppic
poskrobał się po nosie.
- Nie mam pojęcia - wyznał. - Chyba że... będę strzelał na ślepo,
rozumiesz... powiem: „Człowiek". Sfinks spojrzał gniewnie.
- Byłeś tu już kiedyś, prawda? - zapytał oskarżycielskim tonem.
- Nie.
155
Terry Pratchett - Piramidy
- W takim razie ktoś wypaplał, tak?
- Kto mógł wypaplać? Czy ktokolwiek zgadł rozwiązanie?
- Nie!
- Sam widzisz. Nie mogli mi powiedzieć. Pazury Sfinksa z irytacją
zgrzytnęły o skałę.
- Chyba powinieneś już iść - warknął.
- Dziękuję - odparł Teppic.
- Byłbym wdzięczny, gdybyś nikomu nie powtarzał. Proszę - dodał zimno
Sfinks. - Nie psuj zabawy innym gościom.
Teppic wdrapał się na kamień, a potem na grzbiet Ty Drania.
- Możesz na mnie liczyć - obiecał i uderzył wielbłąda piętami. Nie mógł
nie zauważyć, że Sfinks bezgłośnie porusza wargami, jakby próbował
rozwiązać jakiś problem.
Ty Draniu przebiegł najwyżej dziesięć sążni, gdy za nimi rozległ się
wściekły ryk. Chociaż raz zapomniał o etykiecie, nakazującej wielbłądowi
przynajmniej raz oberwać kijem, zanim cokolwiek zrobi. Wszystkie cztery
stopy uderzyły o piasek i pchnęły.
Tym razem wyliczył prawidłowo.
***
Kapłani tracili cierpliwość.
Nie chodziło o to, że bogowie byli im nieposłuszni. Bogowie ich
ignorowali. Jak zawsze zresztą. Wielkiego talentu wymagało przekonanie
boga Djelibeybi, by był posłuszny. Kapłani musieli wykazywać się
refleksem. Na przykład, kiedy ktoś zepchnął głaz z urwiska, szybka prośba
do bogów, by upadł na ziemię, mogła z pewnością liczyć na spełnienie.
Podobnie, bogowie gwarantowali zachód słońca i pojawienie się gwiazd.
Każda modlitwa o to, by palmy rosły z korzeniami w ziemi i liśćmi u góry,
była łaskawie wysłuchiwana. Ogólnie rzecz biorąc, każdy kapłan, któremu
na tym zależało, mógł osiągnąć wysoki procent sukcesów.
Jednakże czym innym było ignorowanie przez bogów, gdy byli dalecy i
niewidzialni, a czymś całkiem innym, gdy spacerowali po okolicy. Człowiek
wychodził na durnia.
- Dlaczego nie słuchają? - powtarzał najwyższy kapłan Tęga,
Koniogłowego Boga Rolnictwa. Ronił łzy. Ostatnio widziano Tęga, jak
siedział na polu, wyrywał kukurydzę i chichotał.
Innym kapłanom nie wiodło się lepiej. Rytuały, pozbawione znaczenia
przez czas, wypełniły atmosferę pałacu niebieskim dymem; upieczono tyle
rozmaitej trzody, że można by zaradzić klęsce głodu, ale bogowie wciąż
zachowywali się tak, jakby Stare Państwo było ich własnością, a jego
mieszkańcy nędznymi owadami.
Tłum wciąż czekał przed pałacem. Religia rządziła krajem prawie przez
siedem tysięcy lat. Przed oczami każdego z kapłanów przewijały się
barwne obrazy tego, co się stanie, jeśli ludzie choćby przez moment
pomyślą, że przestała rządzić.
- I tak Diosie - zakończył Koomi - zwracamy się do ciebie. Co każesz
nam teraz czynić?
156
Terry Pratchett - Piramidy
Dios siedział na stopniach tronu i ponuro wpatrywał się w podłogę.
Bogowie nie słuchali. Wiedział to. Wiedział to najlepiej ze wszystkich. Tyle
że nigdy nie miało to znaczenia. Człowiek wykonywał właściwe ruchy i
znajdował odpowiedź. To rytuał był ważny, nie bogowie. Bogowie mieli
pełnić funkcję megafonu, bo w przeciwnym razie kogo ludzie zechcieliby
słuchać?
Próbował myśleć rozsądnie, a jego dłonie wykonywały gesty Rytuału
Siódmej Godziny - dłonie kierowane neuronowymi instrukcjami tak
sztywnymi i niezmiennymi jak kryształy.
- Próbowaliście wszystkiego? - zapytał.
- Wszystkiego, co nam poradziłeś, o Diosie - potwierdził Koomi.
Odczekał, aż większość kapłanów spojrzy na niego, po czym dodał nieco
głośniej: - Gdyby był tu król, wstawiłby się za nami.
Pochwycił wzrok kapłanki Sarduk. Nie omówił z nią tego, zresztą co tu
było do omawiania. Ale miał wrażenie, że znalazł w niej bratnią,
przepraszam, siostrzaną duszę. Niezbyt lubiła Diosa, ale mniej od innych
się go obawiała.
- Mówiłem wam, że król nie żyje - przypomniał Dios.
- Tak, słyszeliśmy. A jednak nigdzie nie ma ciała, o Diosie. Mimo to
wierzymy ci, gdyż to wielki Dios przemawia; nie dajemy posłuchu
złośliwym plotkom.
Kapłani milczeli. Złośliwe plotki także? A ktoś wspominał już przecież o
pogłoskach, prawda? Stanowczo działo się coś podejrzanego.
- Zdarzało się to wiele razy w przeszłości - wtrąciła we właściwej chwili
kapłanka. - Kiedy coś groziło królestwu albo rzeka nie wzbierała, król szedł
wstawić się u bogów. Był wysyłany, by wstawić się u bogów.
Cień satysfakcji w jej głosie świadczył wyraźnie, że mówi o podróży w
jedną stronę.
Koomi aż zadygotał z rozkoszy i grozy. O tak. To były czasy. Dawno
temu kilka państw eksperymentowało z koncepcją króla ofiarnego. Kilka
lat balów i rządów, potem ciach... i wolna droga dla kolejnej administracji.
- W czasie kryzysu mógłby wystarczyć wysoko urodzony minister stanu mówiła dalej kapłanka.
Dios podniósł głowę; twarz odbijała agonię jego ścięgien.
- Rozumiem - powiedział. - A kto wtedy będzie najwyższym kapłanem?
- Bogowie wybiorą - rzekł Koomi.
- Nie wątpię - mruknął kwaśno Dios. - Powątpiewam jedynie w mądrość
ich wyboru.
- Umarły może przemówić do bogów w podziemnym świecie -oznajmiła
kapłanka.
- Ale bogowie są tutaj - przypomniał Dios, walcząc z mrowieniem w
nogach, upierających się, że o tej porze powinny kroczyć głównym
korytarzem w drodze na Rytuał Pod Niebem. Jego ciało krzyczało o
ukojenie za rzeką. A gdy już będzie za rzeką, nigdy tu nie powróci... Ale
zawsze to sobie mówił.
- Pod nieobecność króla najwyższy kapłan pełni jego obowiązki. Czyż nie
tak, Diosie? - zapytał Koomi.
157
Terry Pratchett - Piramidy
Tak. Tak zostało zapisane. Niczego nie można zmienić, gdy już zostało
zapisane. Sam to zapisał. Dawno temu.
Dios zwiesił głowę. To gorsze niż kanalizacja, gorsze niż wszystko. A
jednak, jednak... Popłynąć za rzekę...
- Dobrze więc - oświadczył. - Mam tylko jedno ostatnie życzenie.
- Tak? - Głos Koomiego nabrał specyficznej barwy; był już głosem
najwyższego kapłana.
- Chcę zostać złożony w... - zaczął Dios, ale przerwał mu pomruk tych
kapłanów, którzy widzieli, co się dzieje po drugiej stronie. Wszystkie oczy
zwróciły się ku dalekiej, mrocznej ziemi.
Brzegiem maszerowały legiony królów Djelibeybi.
***
Szli chwiejnie, ale szybko pokonywali teren. Były ich całe plutony,
bataliony. Nie potrzebowali już Gernowego młota. - To ta marynata mówił król, patrząc, jak pół tuzina przodków ręcznie wyrywa pieczęć z
gniazda. -Wzmacnia mięśnie.
Niektórzy co bardziej starożytni popadali w przesadny entuzjazm i
atakowali same piramidy. Potrafili nawet przesunąć kamienne bloki wyżej
niż własny wzrost. Król wcale się im nie dziwił. To straszne być martwym i
wiedzieć, że jest się martwym i uwięzionym w ciemności.
Nigdy nie wsadzą mnie do czegoś takiego, obiecał sobie.
Wreszcie, jak fala, dotarli do jeszcze jednej piramidy. Była nieduża,
niska, ciemna, w połowie przykryta nawianym piaskiem. Ściany nie były
nawet murowane, a składały się ze z grubsza tylko ociosanych głazów.
Najwyraźniej powstała, zanim w królestwie dopracowano technikę
budowlaną. Była ledwie czymś więcej niż stosem kamieni.
Wyryte w pieczęci na drzwiach, głębokie i kanciaste, hieroglify Królestwa
Ur głosiły: KHUFT KAZAŁ MNIE ZBUDOWAĆ. PIERWSZY.
Kilku przodków stanęło dookoła.
- Ojej - mruknął król. - Nie posuwajmy się za daleko.
- Pierwszy - szepnął Dil. - Pierwszy w królestwie. Wcześniej nikogo tu
nie było, tylko hipopotamy i krokodyle. Siedemdziesiąt wieków patrzy na
nas z wnętrza tej piramidy. Starsza niż wszystko...
- Tak, tak, to prawda - przyznał Teppicymon. - Ale nie należy popadać w
przesadę. Był człowiekiem, tak samo jak my.
- I Khuft, pasterz wielbłądów, spojrzał w dolinę... - zaczął Dil.
- Po siedmiu tysiącach lat zechce spojrzeć na nią po raz wtóry oświadczył stanowczo Ashk-ur-men-tep.
- Mimo wszystko... - wtrącił król. - To rzeczywiście nieco...
- Wszyscy umarli są równi - przerwał Ashk-ur-men-tep. - Dalej, młody
człeku. Przywołaj go.
- Kto? Ja? - zdziwił się Gern. - Ale on był Pierw...
- Tak, już o tym mówiliśmy - westchnął Teppicymon. - Działaj. Wszyscy
się niecierpliwią. On też, jak przypuszczam.
Gern wzniósł oczy do nieba i zamachnął się młotem. I kiedy miał już
zatoczyć nim łuk, wymierzony w pieczęć, Dil skoczył do przodu. Gern
158
Terry Pratchett - Piramidy
zakręcił się w miejscu w nadrywającym pachwiny wysiłku, by uniknąć
przyłożenia młotem w głowę swego mistrza.
- Jest otwarta! - zawołał Dil. - Patrzcie! Pieczęć można odsunąć!
- Chcesz rzec, że on wyszedł?
Teppicymon podszedł i chwycił drzwi piramidy. Otworzyły się bez oporu.
Potem zbadał kamienie pod nimi. Choć piramida była stara i niemal
zasypana, ktoś zadał sobie trud, by oczyszczać prowadzącą do niej
ścieżkę. A kamienie były wytarte, jakby przez wiele stóp.
Nie był to - z samej natury rzeczy - normalny stan piramidy. Cała
koncepcja polegała wszak na tym, że kiedy ktoś już trafił do środka, to
tkwił w środku.
Mumie obejrzały najwyraźniej często używane wejście i trzeszczały do
siebie w zdziwieniu. Jeden z najstarszych, który ledwie trzymał się cało,
wydał dźwięk jakby chrząszcz kołatek wreszcie pokonał gnijące drzewo.
- Co powiedział? - zainteresował się Teppicymon.
- Rzecze, iż jest to niesamowite - przetłumaczyła mumia Ashk-ur-mentepa.
Zmarły król pokiwał głową.
- Zajrzę do środka - postanowił. - Wy dwaj, żywi, pójdziecie ze mną.
Dil zmartwiał.
- Daj spokój, człowieku - rzucił Teppicymon, otwierając drzwi.
- Bierz przykład ze mnie. Ja się nie boję. Pokaż, że jesteś mężczyzną.
Jak my wszyscy.
- Ale musimy mieć światło - zaprotestował Dil. Najbliższe mumie cofnęły
się gwałtownie, gdy Gern posłusznie wyjął z kieszeni pudełko z hubką i
krzesiwem.
- Potrzebujemy czegoś, co się pali.
Mumie odstąpiły dalej, mrucząc coś do siebie.
- Tu są pochodnie - zawołał Teppicymon lekko stłumionym głosem. - Ale
trzymaj ją ode mnie z daleka, chłopcze.
Piramida okazała się mała, bez labiryntu i pułapek: zwyczajny kamienny
korytarz, prowadzący w górę. Przerażeni balsamiści, w każdej chwili
oczekując, że zaatakuje ich bezimienna groza, podążyli za królem do
pachnącej piaskiem, niewielkiej kwadratowej komory. Sklepienie było
czarne od sadzy.
W środku nie znaleźli sarkofagu ani trumny, ani żadnej grozy nazwanej
czy bezimiennej. Na środku podłogi, na wysuniętym bloku leżała poduszka
i koc.
Ani jedno, ani drugie nie wyglądało na szczególnie wiekowe. Poczuli
niemal rozczarowanie.
Gern wyciągnął szyję i rozejrzał się dookoła.
- Całkiem tu miło - uznał. - Wygodnie.
- Nie - rzekł Dil.
- Hej, panie królu, proszę tu popatrzyć! - Gern podszedł do ściany. Tutaj! Ktoś tu coś wydrapywał. Proszę spojrzeć na te wszystkie kreski na
całej ścianie.
- I na tej - zauważył król. - I na podłodze. Ktoś tu coś liczył. Każde
159
Terry Pratchett - Piramidy
dziesięć jest przekreślone, widzicie? Ktoś liczył jakieś rzeczy. Mnóstwo
rzeczy.
Cofnął się.
- Jakie rzeczy? - Dil zajrzał mu przez ramię.
- Bardzo dziwne - wymruczał król i pochylił się. - Ledwie można odczytać
inskrypcje pod spodem.
- Umiecie to przeczytać, panie królu? - zapytał Gern, okazując, zdaniem
Dila, całkiem zbędny entuzjazm.
- Nie. To któryś ze starożytnych dialektów. Nie poznaję ani jednego
błogosławionego hieroglifu. I chyba nie ma dziś wśród żywych nikogo, kto
potrafiłby je odczytać.
- Ta straszne - stwierdził Gern.
- Rzeczywiście - westchnął król. Milczeli ponuro.
- Ale może spytalibyśmy kogoś z umarłych? - zaproponował Gern.
- Ee... Gern... - wykrztusił Dil i cofnął się o krok.
Król klepnął ucznia w plecy, aż ten zatoczył się do przodu.
- Znakomity pomysł! - zawołał. - Przyprowadzimy tu któregoś w
najdawniejszych przodków. Tylko... - Zmartwił się. - To na nic. Nikt ich
przecież nie zrozumie.
- Gern! - Dil coraz szerzej otwierał oczy.
- Nie, królu, to żaden problem. - Gern cieszył się nowo odkrytą
wolnością myśli. - Z prostego powodu: przecież każdy kogoś rozumie i
wystarczy ich poustawiać po kolei.
- Sprytny chłopak! Sprytny chłopak!
- Gern!
Obaj spojrzeli na Dila ze zdumieniem.
- Dobrze się czujecie, mistrzu? - spytał uczeń. - Bardzoście zbledli.
- Po... - jąkał się Dil, zesztywniały z przerażenia.
- Co, mistrzu?
- Po... Popatrz na po...
- Chyba powinien się położyć - uznał król. - Znam takich jak on.
Artystyczne typy. Bardzo nerwowi. Dil nabrał tchu.
- Popatrz na tę piekielną pochodnię, Gern! - krzyknął. Spojrzeli.
Bez hałasu, zmieniając czarny popiół w suchą trzcinę, pochodnia płonęła
wstecz.
***
Stare Państwo rozciągało się przed Teppikiem i było całkiem nierealne.
Spojrzał na Ty Drania, który zanurzył pysk w strumyku i wydawał dźwięk
jak ostatnia kropla w kartoniku soku27. Ty Draniu wyglądał całkiem
realnie. W takim wyglądzie wielbłądy nie mają sobie równych. Ale pejzaż
wydawał się mglisty i niepewny, jakby nie do końca się zdecydował, czy
ma tu być, czy nie.
Z wyjątkiem Wielkiej Piramidy. Przysiadła niedaleko, realna jak szpilka
przykłuwająca motyla do gabloty. Udawało jej się wyglądać niezwykle
27
No wiecie. Ta, do której nie można dosięgnąć słomką.
160
Terry Pratchett - Piramidy
wręcz materialnie, jakby wysysała materialność z otoczenia.
Wreszcie tu trafił. Czymkolwiek to było.
Jak można zabić piramidę?
I co się stanie, jeśli się uda?
Pracował, opierając się na hipotezie, że wtedy wszystko wskoczy na
miejsce. W pulę utylizowanego czasu Starego Państwa.
Przez jakiś czas przyglądał się bogom. Zastanawiał się, czym właściwie
są i dlaczego jakoś nie ma to znaczenia. Wydawali się nie bardziej
rzeczywiści niż ziemia, po której stąpali, załatwiając własne, niezrozumiałe
sprawy. Świat był niczym więcej niż snem, a Teppic miał wrażenie, że
stracił zdolność zdziwienia. Gdyby obok przeszło siedem krów tłustych, nie
zwróciłby na nie uwagi.
Dosiadł Ty Drania i ruszył wolno drogą. Pola po obu stronach były
zdeptane.
Słońce wreszcie zachodziło: bogowie nocy i wieczoru zyskali przewagę
nad bogami dnia, ale walka trwała długo. A jeśli pomyśleć o tym
wszystkim, co teraz czeka słońce - zostanie zjedzone przez boginię,
przewiezione łodzią pod światem i tak dalej - istniała spora szansa, że już
się nie pokaże.
Teppic nie spotkał nikogo na dziedzińcu przed stajnią. Ty Draniu
poczłapał spokojnie do boksu i delikatnie wyciągnął źdźbło siana. Wymyślił
coś ciekawego na temat dystrybucji biwariantnych.
Teppic klepnął go w bok, unosząc jeszcze jedną chmurę kurzu, i wbiegł
na szerokie schody, prowadzące do właściwego pałacu. Nie znalazł ani
strażników, ani sług. Ani żywej duszy.
Wśliznął się do własnego pałacu jak złodziej w środku dnia. Najpierw
skręcił do warsztatu Dila. Był pusty i wyglądał, jakby niedawno pracował
tu włamywacz o bardzo szczególnych gustach. Sala tronowa pachniała jak
kuchnia, w dodatku taka, z której wszyscy kucharze uciekli w panice.
Pogięta złota maska władców Djelibeybi potoczyła się do kąta. Teppic
podniósł ją i pchnięty nagłym impulsem, poskrobał ostrzem jednego ze
swych noży. Złoto złuszczyło się, odsłaniając srebrzystoszary metal.
Tak podejrzewał. W kraju zwyczajnie zabrakłoby złota. Maska wydawała
się ciężka jak ołów, ponieważ była z ołowiu. Ciekawe, czy kiedykolwiek
była złota, który z przodków dokonał zamiany i ile piramid tym opłacił. To
prawdopodobnie znaczący symbol tego czy owego. Może nawet nie symbol
czegokolwiek, ale symbol sam w sobie.
Jeden ze świętych kotów schował się pod tronem. Kiedy Teppic
wyciągnął rękę, żeby go pogłaskać, położył uszy po sobie i parsknął.
Przynajmniej to się nie zmieniło.
Wciąż nikogo. Teppic wyszedł na taras.
Tutaj stali ludzie: wielki, milczący tłum, w gasnącym, szarym świetle
spoglądający za rzekę. Flotylla łodzi i promów odbijała właśnie od brzegu.
Powinniśmy budować mosty, pomyślał. Ale zawsze twierdziliśmy, że nie
wolno zakuwać rzeki w kajdany.
Lekko przeskoczył balustradę, wylądował na ubitej ziemi i ruszył w
stronę tłumu.
161
Terry Pratchett - Piramidy
Wiara zebranych tu ludzi uderzyła go z pełną mocą.
Mieszkańcy Djelibeybi mieli może sprzeczne wyobrażenia na temat
bogów, ale wiara w królów trwała niezachwianie od tysięcy lat. Teppic miał
wrażenie, że wchodzi do kadzi alkoholu, że ten wlewa mu się do wnętrza,
aż iskry strzelają z palców, że podnosi się w ciele i zalewa umysł, niosąc
nie wszechmoc, ale poczucie wszechmocy, silne wrażenie, że chociaż w tej
chwili nie wie wszystkiego, kiedyś już wiedział i wkrótce dowie się znowu.
Tak samo czuł się w Ankh, kiedy dopadła go boskość. Ale wtedy była
ulotna. Teraz stalą na mocnym fundamencie prawdziwej wiary.
Usłyszał szelest i spojrzał w dół, na zielone pędy strzelające z suchego
piasku wokół jego stóp.
Niech to kraina umarłych pochłonie, pomyślał. Naprawdę jestem
bogiem.
To bardzo krępujące.
Przecisnął się przez tłum na sam brzeg i stanął w gęstniejącej kępie
kukurydzy. Ludzie zauważyli; najbliżsi padali na kolana. Krąg nabożnie
klękających rozszerzał się wokół Teppica jak fale na wodzie.
Przecież nie chciałem tego! Chciałem tylko, żeby ludziom łatwiej się żyło
z kanalizacją. Chciałem coś zrobić z zaniedbanymi dzielnicami miejskimi.
Chciałem, żeby czuli się swobodnie, chciałem zapytać, czy są zadowoleni z
życia. Myślałem też, że szkoły to niezły pomysł, żeby nie padali na twarze
i nie czcili kogoś tylko dlatego, że ma zielono koło nóg.
I chciałem jakoś poprawić architekturę...
Światło znikało z nieba, jakby rozżarzona stal stygła powoli; piramida
wydawała się jeszcze większa niż poprzednio. Jeśli trzeba zaprojektować
coś, co daje bardzo wyraźne wrażenie masy, piramida jest właściwym
wyborem. Otaczały ją małe figurki, nierozpoznawalne w szarym
zmierzchu.
Teppic rozejrzał się i wśród klęczącego tłumu zobaczył kogoś w
mundurze straży pałacowej.
- Hej, ty! Wstawaj! - rozkazał.
Człowiek spojrzał na niego przerażony, ale wstał posłusznie.
- Co się tu dzieje?
- O królu, władco...
- Chyba nie mamy czasu - przerwał mu Teppic. - Wiem, kim jestem.
Chcę wiedzieć, co się tu wydarzyło.
- O królu, widzieliśmy chodzących umarłych! Kapłani popłynęli, żeby z
nimi rozmawiać.
- Umarli chodzili?
- Tak, o królu.
- Mówimy o nieżywych ludziach?
- Tak, o królu.
- Aha. No cóż, dziękuję. To było treściwe. Niespecjalnie informacyjne,
ale treściwe. Zostały jeszcze jakieś łodzie?
- Kapłani zabrali wszystkie, o królu.
Teppic widział, że tak jest w istocie. Mola pod pałacem, zwykle
obstawione łodziami, były puste. Kiedy spojrzał na wodę, ta wypuściła
162
Terry Pratchett - Piramidy
dwoje oczu i paszczę, przypominając, że pływanie w Djelu jest czynnością
tak rozsądną, jak przybijanie mgły do muru.
Zerknął na tłum. Każdy z obecnych przyglądał mu się wyczekująco,
przekonany, że król wie, co należy zrobić.
Teppic stanął twarzą do rzeki, wyciągnął przed siebie ręce, złożył je, po
czym rozsunął delikatnie.
Rozległ się chlupot i wody Djelu rozstąpiły się przed nim. Ludzie
westchnęli zdumieni, ale ich zdumienie było niczym wobec zaskoczenia
kilkunastu krokodyli, próbujących nerwowo pływać w dziesięciu stopach
powietrza.
Teppic zbiegł na brzeg i pobrnął przez głębokie błoto, odskakując przed
machającymi wściekle ogonami krokodyli spadających ciężko na dno.
Djel wznosił się po obu stronach jak dwie oliwkowe ściany, tak że Teppic
biegł jak przez wilgotny, mroczny zaułek. Tu i tam leżały odłamki kości,
stare tarcze, połamane włócznie, wręgi łodzi. Przeskakiwał i omijał
odpadki stuleci.
Tuż przed nim wielki krokodyl wypłynął sennie ze ściany wody, zwinął
się wściekle w powietrzu i runął w błoto. Teppic nadepnął mu na paszczę i
szedł dalej.
Z tyłu kilku co bystrzejszych obywateli, widząc przed sobą oszołomione
potwory, zaczęło się rozglądać za kamieniami. Krokodyle były
niekwestionowanymi władcami Djelu od czasów prehistorycznych, ale jeśli
w ciągu kilku minut można by wyrównać trochę rachunki, z pewnością
warto spróbować.
Ryki rzecznych potworów, rozpoczynających właśnie długą podróż, która
doprowadzi je do damskich torebek, rozległy się za plecami Teppica, kiedy
wychodził już na drugi brzeg.
***
Szereg przodków ciągnął się przez komorę, przez ciemny korytarz i
dalej. Szepty wędrowały w obie strony: suchy odgłos, jakby wiatr szeleścił
starymi papirusami. Dil leżał na piasku, a Gern chustką wachlował mu
twarz.
- Co oni robią?
- Odczytują inskrypcję - wyjaśnił uczeń. - Powinniście to widzieć,
mistrzu! Ten, który czyta, jest już właściwie...
- Tak, tak, wystarczy. Dil usiadł z wysiłkiem.
- Ma ponad sześć tysięcy lat! Jego wnuk go słucha i powtarza swojemu
wnukowi, a ten swojemu...
- Tak, wszystko...
- A Khuft-także-Rzekł-do-Pierwszego, Co-Możemy-Ofiarować-Tobie,
Który-Wskazałeś-Nam-Słuszną-Drogę - powtarzał Teppicymon28, stojący
na końcu szeregu. - A-Pierwszy-Przemówił, Zbuduj-dla-Mnie-Piramidę,
Bym-w-Niej-Spoczął, i-Zbuduj-ją-w-Tych-Wy-miarach, by-Była-Właściwa.
28
Choć nie od razu, oczywiście, ponieważ wiadomości zmieniają się w miarę powtarzania. Niektórzy z przodków nie potrafili
poprawnie wymawiać stów, inni chcieli pomóc i dopowiadali to, co uznawali za pominięte. Wiadomość, jaką początkowo otrzymał
Teppicymon, zaczynała się od słów „Przykuta do łóżka, ciotka cierpiała pragnienie”.
163
Terry Pratchett - Piramidy
I-Tak-Się-Stało, a-Imię-Pierwszego-Brzmiało...
Ale imienia nie było. Tylko gwar podniesionych głosów, sprzeczek i
starożytnych przekleństw, sunących wzdłuż linii zasuszonych przodków
niczym iskra po prochowej ścieżce. Aż wreszcie dotarły do Teppicymona,
który eksplodował.
***
Sierżant efebiańskiej armii, pocący się spokojnie w cieniu, zobaczył to,
czego po części się spodziewał i w całości obawiał. Na horyzoncie pojawiła
się kolumna kurzu. Główne siły Tsortu dotarły na miejsce pierwsze.
Wstał, z miną zawodowca skinął głową swojemu odpowiednikowi po
drugiej stronie granicy, po czym spojrzał na garść ludzi służących pod jego
rozkazami.
- Potrzebny mi posłaniec, żeby tego, no... posłać wiadomość do miasta oznajmił.
Las rąk wystrzelił w górę. Sierżant wybrał młodego Promptera, o którym
wiedział, że tęskni za mamą.
- Biegnij jak wiatr - przykazał. - Chociaż pewnie nie muszę ci tego
mówić. A potem... potem...
Bezgłośnie poruszał wargami. Słońce przypiekało skały w gorącym,
wąskim przesmyku; kilka owadów brzęczało w przydrożnych kolczastych
krzewach. Na wojskowej akademii nie było ćwiczeń ze Słynnych Ostatnich
Słów.
Skierował spojrzenie w stronę domu.
- Posłańcze, powiedz Efebowi... - zaczął. Żołnierze czekali.
- Co? - zapytał po chwili Prompter. - Powiedzieć Efebowi co? Sierżant
odprężył się, jakby ktoś wypuścił z niego powietrze.
- Powiedz Efebowi: Co was zatrzymało? - odparł. Od ich strony
horyzontu zbliżała się druga kolumna kurzu. Tak już lepiej. Jeśli ma tu być
masakra, to powinny w niej uczestniczyć obie strony.
***
Przed Teppikiem rozciągało się miasto umarłych. Po Ankh-Morpork, jego
niemal dokładnym przeciwieństwie (w Ankh nawet łóżka żyły), było to
chyba największe miasto na Dysku. Ulice miało najwspanialsze,
architekturę najbardziej majestatyczną i budzącą szacunek.
Co do liczby mieszkańców, nekropolia przewyższała inne miasta Starego
Państwa, ale tutejsi rzadko wychodzili i nie było co robić w sobotnie
wieczory.
Aż do dzisiaj.
Dzisiaj ulice były zatłoczone.
Ze szczytu wygładzonego wiatrami obelisku Teppic spoglądał na
przechodzące pod nim szare i brązowe, miejscami lekko zielonkawe armie.
Królowie byli demokratami. Po opróżnieniu piramid, grupami wzięli się za
pomniejsze grobowce i teraz nekropolia miała swoich kupców, swoją
szlachtę, a nawet swoich rzemieślników. Co nie znaczy, że dało się ich
odróżnić.
164
Terry Pratchett - Piramidy
Wszyscy jak jeden trup zmierzali do Wielkiej Piramidy. Wyrastała jak
wrzód nad mniejszymi, starszymi budowlami. I wszyscy wyglądali na
bardzo czymś rozgniewanych.
Teppic zeskoczył lekko na szeroką, płaską powierzchnię mastaby,
podbiegł na krawędź, przeskoczył na ozdobnego sfinksa - nie bez chwili
wahania, ale ten akurat wydawał się całkiem nieruchomy - a stamtąd już
tylko rzut kotwiczką dzielił go od niższych poziomów piramidy schodkowej.
Sporne słońce przebijało promieniami milczący pejzaż, a Teppic skakał z
posągu na posąg, zygzakując wysoko ponad sunącą w dole armią.
Gdzie stąpnął, zielone pędy pojawiały się na chwilę w pęknięciach
starożytnych głazów, po czym więdły i znikały.
To właśnie to, szeptała krew, opływając jego ciało. Tego się uczyłeś.
Nawet Mericet nie mógłby ci nic zarzucić. Pędzić w cieniach ponad
milczącym miastem, biec jak kot, znajdować chwyty tam, gdzie nawet
gekon mógłby stracić głowę... A u celu - ofiara.
Owszem, ofiarą jest miliardtonowa piramida, podczas gdy do tej pory
największym klientem inhumacji był Patricio, trzycetnarowy Despota
Quirmu.
Jako drabiny użył monumentalnej iglicy, na której płaskorzeźbami
utrwalono dokonania króla zmarłego przed czterema tysiącami lat. Pamięć
o nim przetrwałaby dłużej, gdyby niesiony wiatrem piasek nie starł imienia
władcy. Fachowo rzucona kotwiczka, zaczepiona o wyciągnięte palce
dawno zapomnianego monarchy, umożliwiła lot po długim, łagodnym łuku,
wprost na szczyt grobowca.
Biegnąc, wspinając się, pospiesznie wbijając haki w pomniki zmarłych,
Teppic wciąż zbliżał się do celu.
***
Punkciki światła wśród skał znaczyły linie przeciwnych armii. Choć
wrogość obu imperiów trwała długo, oba przestrzegały pradawnej tradycji,
zakazującej prowadzenia wojen nocą, w czasie zbiorów i podczas deszczu.
Wojna jest dostatecznie poważna, by oszczędzać ją na specjalne okazje.
Nierozsądny pośpiech redukuje ją do farsy.
Po zmroku z obu stron dobiegły odgłosy zawansowanych prac
ciesielskich.
Mówi się, że generałowie zawsze są gotowi jeszcze raz stoczyć ostatnią
wojnę. Minęły tysiące lat od ostatniej wojny Tsortu z Efebem, ale
generałowie mają dobrą pamięć i tym razem byli przygotowani.
Po obu stronach granicy nabierały kształtu drewniane konie.
***
- Poszedł - zameldował Ptaclusp IIb, zsuwając się po kamiennym
rumowisku.
- Najwyższy czas - mruknął jego ojciec. - Pomóż mi zwinąć brata. Jesteś
pewien, że nie zrobimy mu krzywdy?
- Jeśli zrobimy to ostrożnie, to nie poruszy się w czasie, to znaczy dla
nas w poprzek. Czyli czas dla niego nie płynie, więc nic nie może mu się
165
Terry Pratchett - Piramidy
stać.
Ptaclusp wspomniał dawne czasy, kiedy budowanie piramid polegało na
zwyczajnym układaniu jednego bloku na drugim, i trzeba było tylko
pamiętać, żeby na wierzch kłaść mniej niż pod spód. A teraz oznaczało
złożenie w kant jednego z synów.
- No dobrze - zgodził się niezbyt pewnie. - Ruszajmy stąd.
Wspiął się po gruzach i wysunął głowę akurat wtedy, gdy przednia straż
umarłych wyłoniła się zza rogu najbliższej niewielkiej piramidy.
Jego pierwsza myśl brzmiała: to jest to. Przyszli z reklamacją.
Starał się, jak mógł. Nie zawsze łatwo jest trzymać się budżetu. Może
nie każda belka dokładnie odpowiadała rysunkom, może jakość
wewnętrznych tynków nie zawsze zgadzała się ze specyfikacją, ale...
Nie mogą wszyscy się skarżyć. Nie tylu naraz...
Ptaclusp IIb pojawił się obok. Szeroko otworzył usta.
- Skąd oni wszyscy się wzięli? - zapytał.
- Ty jesteś ekspertem. Ty mi wytłumacz.
- Wszyscy są umarli?
Ptaclusp przyjrzał się pierwszym szeregom.
- Jeśli nie, to niektórzy są ciężko chorzy - stwierdził.
- Uciekajmy!
- Gdzie? Na piramidę?
Wielka Piramida wyrastała za nimi, brzęcząc cicho. Ptaclusp spojrzał na
nią niepewnie.
- Co się stanie dzisiaj wieczorem? - spytał.
- Słucham?
- No, czy ona... czy zrobi to, co zrobiła... jeszcze raz? IIb wytrzeszczył
oczy.
- Nie wiem.
- A możesz sprawdzić?
- Tylko czekając. Nie jestem nawet pewien, co takiego zrobiła.
- Spodoba nam się to?
- Nie przypuszczam, tato. Ojej!
- Co takiego?
- Popatrz tam.
W stronę umarłych, kryjąc się za Koomim niczym ogon za kometą, szli
kapłani.
***
We wnętrzu konia było gorąco i ciemno. A także ciasno. Czekali spoceni.
- Co teraz będzie, sierżancie? - dopytywał się młody Prompter.
Sierżant ostrożnie przesunął stopę. Panująca tu atmosfera nawet u
sardynki wywołałaby atak klaustrofobii.
- No cóż, chłopcze... Znajdą nas, rozumiesz, i będą pod wrażeniem, więc
pociągną nas do miasta, a kiedy zapadnie ciemność, wyskoczymy i
wszyscy oni pójdą pod miecz... Albo miecz spadnie na nich. Jedno albo
drugie. A potem zdobędziemy miasto, spalimy je i posypiemy grunt solą.
Pamiętasz chyba, chłopcze, pokazywałem ci w piątek.
166
Terry Pratchett - Piramidy
- Aha.
Wilgoć ściekała z czół. Kilku ludzi próbowało układać listy do domu,
kreśląc rysikami na topniejących woskowych tabliczkach.
- A co potem, sierżancie?
- Potem, chłopcze, wrócimy do domu jako bohaterowie.
- Aha.
Starsi żołnierze siedzieli spokojnie, wpatrzeni w drewniane ściany.
Prompter wiercił się niespokojnie, wciąż czymś zmartwiony.
- Mama powiedziała, że mam wrócić z tarczą albo na niej, sierżancie wyznał.
- Świetnie, mały. To się nazywa duch bojowy.
- Ale nic nam się nie stanie, prawda? Prawda, sierżancie? Sierżant wbił
wzrok w duszną ciemność. Po chwili ktoś zaczął grać na harmonijce.
***
Ptaclusp odwrócił głowę i nagle jakiś głos tuż przy uchu szepnął:
- Jesteś budowniczym piramid, prawda? Jakaś postać przyłączyła się do
nich w tej mysiej dziurze, postać ubrana w czerń i poruszająca się tak, że
stąpnięcie kota brzmiałoby przy jej kroku jak orkiestra dęta.
Ptaclusp przytaknął, niezdolny wykrztusić słowa. Jak na jeden dzień,
przeżył już dosyć wstrząsów.
- A więc ją wyłącz. Wyłącz natychmiast. IIb przysunął się bliżej.
- Kim jesteś? - zapytał.
- Mam na imię Teppic.
- Tak samo jak król?
- Tak. Właśnie tak jak król. A teraz ją wyłącz.
- To przecież piramida! - zaprotestował IIb. - Nie można wyłączyć
piramidy!
- Więc zmuście ją, żeby odpaliła.
- Próbowaliśmy wczoraj w nocy. - IIb wskazał strzaskany wierzchołek. Tato, odwiń Dwa-a.
Teppic przyjrzał się płaskiemu księgowemu.
- To coś w rodzaju plakatu, tak? - zapytał po chwili. IIb spojrzał pod
nogi. Teppic dostrzegł ten ruch i także spuścił głowę: stał po kostki w
zielonych pędach.
- Przepraszam - mruknął. - Nie mogę się ich pozbyć.
- To może być straszne - przyznał gorączkowo IIb. - Wiem, miałem
kiedyś kurzajkę. Nie dało się jej ruszyć.
Teppic pochylił się nad popękanym wierzchołkiem.
- To coś. - Wskazał palcem. - Do czego to służy? Widzę, że jest pokryte
metalem. Po co?
- Musi mieć ostry czubek dla flary - wyjaśnił IIb.
- I to wszystko? To złoto, prawda?
- Elektrum. Stop złota i srebra. Kamień szczytowy musi być zrobiony z
elektrum.
Teppic oderwał folię.
- Nie jest cały z metalu - zauważył spokojnie.
167
Terry Pratchett - Piramidy
- No tak - zająknął się Ptaclusp. - Więc... Odkryliśmy, że folia działa
równie dobrze.
- A może być coś tańszego? Na przykład stal?
Ptaclusp machnął ręką. Ten dzień nie był udany, równowaga psychiczna
stała się tylko dalekim wspomnieniem, ale wciąż pewne fakty uznawał za
niepodważalne.
- Nie wytrzymałaby dłużej niż rok czy dwa - odparł. - Z powodu rosy i w
ogóle. Straciłaby ostrość. Stal wystarcza najwyżej na dwieście, trzysta
razy.
Teppic wsparł głowę na piramidzie. Była zimna i brzęczała; poprzez
wibracje słyszał cichy, coraz wyższy odgłos. Wznosiła się nad nim wysoko.
IIb mógłby wyjaśnić, że jej ściany są nachylone pod kątem 56°, a efekt
zwany perspektywą powoduje, że wydaje się wyższa niż w rzeczywistości.
Użyłby pewnie również słów takich jak kąt widzenia i wysokość wirtualna.
Czarny marmur był gładki jak szkło. Murarze dobrze wykonali swoją
pracę. Szczeliny między płytami ledwie pozwalały na wciśnięcie noża. Ale
pozwalały.
- A jeden raz? - zapytał.
***
Koomi w roztargnieniu obgryzał paznokcie. - Ogień - rzekł. - To ich
zatrzyma. Są łatwopalni. Albo woda. Pewnie by się rozpuścili.
- Niektórzy niszczyli piramidy - przypomniał kapłan Jufa, Kobrogłowego
Boga Papirusu.
- Ludzie zawsze powracają z martwych w fatalnym humorze -dodał inny.
Koomi z rosnącym zdumieniem obserwował nadciągającą armię.
- Gdzie jest Dios? - zapytał.
Stary najwyższy kapłan został wypchnięty przed grupę.
- Co mam im powiedzieć? - zapytał go Koomi.
Błędem byłoby stwierdzenie, że Dios się uśmiechnął. Nieczęsto musiał
wykonywać taką czynność. Ale przy kącikach ust pojawiły mu się
zmarszczki, a powieki do połowy przesłoniły oczy.
- Możesz im powiedzieć - odparł - że nowe czasy wymagają nowych
ludzi. Możesz powiedzieć, że najwyższa pora ustąpić miejsca młodszym, z
nowymi pomysłami. I jeszcze, że są staromodni. Wszystko to im powiedz.
- Zabiją mnie!
- Czyżby aż tak im zależało na twoim wiecznym towarzystwie?
Zastanawiam się.
- Wciąż jesteś najwyższym kapłanem!
- Dlaczego nie chcesz z nimi rozmawiać? - zapytał Dios. - Nie zapomnij
dodać, że choćby wrzeszczeli i kopali, zostaną siłą wciągnięci w Wiek
Kobry. - Wręczył Koomiemu swoją laskę. - Czy jak tam się nazywa to
stulecie.
Koomi czuł na sobie spojrzenia zebranych braci i sióstr. Odchrząknął,
poprawił szatę i spojrzał na mumie.
Wykrzykiwały coś - jedno słowo powtarzane bez przerwy. Nie rozpoznał
go, ale chyba rozpalało w nich gniew.
168
Terry Pratchett - Piramidy
Podniósł laskę, a rzeźbione drewniane węże wydały się niepokojąco żywe
w słabym świetle słońca.
Bogów Dysku - co tutaj oznacza powszechnie uznanych bogów, którzy
naprawdę istnieją w Dunmanifestin, wolno stojącej Walhalli na
niewiarygodnie wysokiej centralnej górze Dysku, gdzie spędzają czas,
obserwując nieważne wyczyny śmiertelników albo zbierając podpisy pod
petycją mówiącą, że napływ Lodowych Gigantów wpłynął na obniżenie cen
nieruchomości w niebiańskich regionach - otóż bogów Dysku zawsze
fascynowała nieprawdopodobna zdolność ludzi do wypowiadania
niewłaściwych słów w niewłaściwych chwilach. Nie chodzi tu bynajmniej o
takie proste pomyłki jak „To całkiem bezpieczne" albo „Te, które warczą,
nie gryzą", ale o krótkie i proste zdania, wtrącane w trudnej sytuacji z
podobnym efektem, jaki wywołuje stalowy pręt upuszczony w wirnik
sześćsetmegawatowej turbiny parowej przy trzech tysiącach obrotów na
minutę.
Koneserzy ludzkiej skłonności do używania pedału gazu zamiast języka,
zgadzają się, że po otworzeniu sędziowskich kopert, Hoot Koomi ze swym
wspaniałym wystąpieniem „Opuście to miejsce, ohydne cienie" będzie
kandydatem w kategorii najgłupszego powitania wszech czasów.
Przedni szereg przodków zatrzymał się, popychany do przodu przez
tych, którzy za ich plecami nie wiedzieli, co się stało.
Król Teppicymon XXVII, który za ogólną zgodą poprzednich dwudziestu
sześciu Teppicymonów został ich rzecznikiem, kołysząc się, wyszedł
naprzód i podniósł drżącego Koomiego za ramiona.
- Co powiedziałeś? - spytał.
Koomi zamknął oczy. Otwierał i zamykał usta, ale głos rozsądnie
odmówił współpracy.
Teppicymon
przysunął
obandażowaną
twarz
do
szpiczastego
kapłańskiego nosa.
- Pamiętam cię -warknął. - Widziałem, jak włóczysz się po pałacu.
Najpaskudniejszy kapelusz, jaki w życiu widziałem; tak sobie wtedy
myślałem.
Spojrzał na pozostałych.
- Wszyscy jesteście kapłanami, tak? I przyszliście przeprosić, tak? Gdzie
jest Dios?
Przodkowie postąpili o krok, mrucząc głośno. Kiedy ktoś jest martwy od
setek lat, nie ma skłonności do wielkodusznych gestów wobec ludzi, którzy
zadbali, żeby dobrze się bawił. Pośrodku grupy wybuchło zamieszanie, gdy
młodsi koledzy powstrzymywali króla Psam-nut-kha, który przez pięć
tysięcy lat mógł oglądać tylko wewnętrzną powierzchnię pokrywy
sarkofagu.
Teppicymon zwrócił się znów do Koomiego, który jakoś nigdzie nie
odszedł.
- Ohydne cienie, tak?
- Ee... - odpowiedział Koomi.
- Postaw go. - Dios wyjął laskę z bezwładnych palców Koomiego. Jestem Dios, najwyższy kapłan. Skąd się tu wzięliście?
169
Terry Pratchett - Piramidy
Głos miał całkowicie spokojny i rozsądny; pobrzmiewały w nim tony
zatroskanej, ale niewątpliwej pewności siebie. Tego głosu faraonowie
Djelibeybi słuchali przez tysiące lat, ten głos regulował upływ dni,
nakazywał rytuały, rozcinał czas na starannie odmierzone fragmenty,
tłumaczył ludziom wolę bogów. To był głos władzy; poruszył pradawne
wspomnienia i sprawił, że zrobili zakłopotane miny i zaczęli przestępować
z nogi na nogę.
Jeden z młodszych faraonów wyrwał się do przodu.
- Ty draniu - wychrypiał. - Pochowałeś nas i pozamykałeś kolejno, a sam
żyłeś nadal. Ludzie myśleli, że imię przechodzi z pokolenia na pokolenie,
ale to zawsze byłeś ty. Ile masz lat, Dios?
Zapadła cisza. Nikt nawet nie drgnął. Wiatr unosił obłoczki kurzu.
Dios westchnął.
- Nie chciałem tego - zapewnił. - Zawsze było tyle pracy. Nigdy nie
wystarczało godzin. Wyznam, że nie zdawałem sobie sprawy, co się dzieje.
Myślałem, że się odświeżam, nic więcej. Niczego nie podejrzewałem.
Zauważałem mijające rytuały, ale nie lata.
- Pochodzisz z długowiecznej rodziny, co? - spytał ironicznie
Teppicymon.
Dios wpatrywał się w niego, bezgłośnie poruszając ustami.
- Rodzina - szepnął w końcu. - Rodzina. Tak, musiałem przecież mieć
rodzinę. Ale wiecie, zupełnie jej nie pamiętam. Pamięć odchodzi pierwsza.
To dziwne, ale piramidy jej nie zachowują.
- I to mówi Dios, kronikarz przypisów do historii?
- Ach... - Najwyższy kapłan uśmiechnął się lekko. - Pamięć gaśnie w
głowie. Ale jest przecież wszędzie wokół. Każdy zwój, każda księga...
- To przecież historia królestwa, człowieku!
- Tak. Moja pamięć.
Król uspokoił się trochę. Czysta lękliwa fascynacja łagodziła wściekłość.
- Ile masz lat? - zapytał.
- Myślę... Myślę, że siedem tysięcy. Ale czasem wydaje mi się, że o wiele
więcej.
- Naprawdę siedem tysięcy lat?
- Tak - potwierdził Dios.
- Jak człowiek może to wytrzymać? - zdumiał się król. Dios wzruszył
ramionami.
- Siedem tysięcy lat mija po jednym dniu dziennie. Powoli, krzywiąc się
z bólu, przyklęknął na jedno kolano i w drżących dłoniach podniósł laskę.
- O królowie - rzekł. - Zawsze żyłem tylko po to, by służyć. Nastąpiła
długa chwila niezwykle krępującego milczenia.
- Zniszczymy piramidy - oznajmił Far-re-ptah, przeciskając się do
przodu.
- Zniszczycie królestwo - orzekł Dios. - Nie mogę na to pozwolić.
- Jako mówca umarłych - odparł Far-re-ptah - oświadczam, że tylko
wtedy będziemy wolni.
- Ale królestwo będzie wtedy tylko jeszcze jednym małym krajem odparł Dios i ku swemu przerażeniu przodkowie dostrzegli łzy w jego
170
Terry Pratchett - Piramidy
oczach. - Wszystko, co jest nam drogie, zostanie rzucone w fale czasu.
Niepewne. Bez przewodnika. Zmienne.
- Więc niech samo próbuje szczęścia - zdecydował Teppicymon. - Odsuń
się, Dios.
Dios podniósł laskę. Węże wokół niej rozwinęły się i syknęły na króla.
- Nie ruszajcie się - rozkazał.
Czarna błyskawica uderzyła między przodków. Dios w zdumieniu
spojrzał na laskę: nigdy przedtem tego nie robiła. Ale przez siedem tysięcy
lat kapłani w głębi serca wierzyli, że laska Diosa potrafi władać tym i
następnym światem.
W nagłej ciszy zabrzmiał cichy brzęk, jakby gdzieś wysoko ktoś wbił nóż
między dwie płyty z czarnego marmuru.
***
Piramida pulsowała pod palcami, a marmur był śliski jak lód. Nachylenie
nie pomagało we wspinaczce tak, jak tego oczekiwał.
Najważniejsze, powtarzał sobie, to nie patrzeć w górę ani w dół, ale
prosto przed siebie, na marmur, dzieląc nieosiągalną wysokość na możliwe
do pojęcia kawałki. Jak czas. W ten sposób przeżywamy nieskończoność:
zabijamy ją, łamiąc na małe części.
Teppic słyszał krzyki w dole i raz zerknął przez ramię. Pokonał dopiero
jedną trzecią wysokości, ale widział stąd tłum za rzeką: szarą masę z
białymi plamami uniesionych twarzy. Bliżej blada armia umarłych stała
naprzeciw szarej grupki kapłanów z Diosem na czele. Toczyła się jakaś
dyskusja.
Słońce zawisło na horyzoncie.
Wyciągnął rękę, natrafił na kolejną szczelinę, znalazł chwyt...
***
Dios spostrzegł wyglądającego z gruzów Ptacluspa i posłał dwóch
kapłanów, żeby go przyprowadzili. IIb przyszedł z ojcem, niosąc pod
pachą starannie zwiniętego brata. - Co robi chłopak? - zapytał Dios.
- O Diosie, powiedział, że odpali piramidę - odparł Ptaclusp.
- Jak może tego dokonać?
- Panie, mówił, że zanim słońce zajdzie, nakryje ją wierzchołkiem.
- Czy to możliwe? - Dios zwrócił się do architekta. IIb zawahał się.
- Chyba tak.
- I co się wtedy stanie? Powrócimy do zewnętrznego świata?
- No... To zależy, czy efekt wymiarowy się zazębi, a także czy jest
stabilny w każdym ze stanów, czy też przeciwnie, piramida działa jak
napięta guma...
Zająknął się i umilkł pod groźnym spojrzeniem Diosa.
- Nie wiem - przyznał w końcu.
- Powrót do zewnętrznego świata - szepnął Dios. - Nie naszego świata.
Naszym światem jest Dolina. Naszym jest świat porządku. Ludzie
potrzebują porządku.
Podniósł laskę.
171
Terry Pratchett - Piramidy
- To mój syn! - krzyknął Teppicymon. - Nie waż się niczego próbować!
To król!
Szeregi przodków zafalowały, ale nie zdołały przełamać czaru.
- Ehem... Diosie - odezwał się Koomi. Dios odwrócił się, marszcząc brwi.
- Czyżbyś coś mówił? - zapytał groźnie.
- Tego... Bo jeśli to król, no, to ja... znaczy my... sądzimy, że może
powinieneś pozwolić mu skończyć. Nie sądzisz, że to dobry pomysł?
Laska Diosa podskoczyła i kapłani poczuli, jak zimne więzy
unieruchamiają im ręce.
- Swoje życie ofiarowałem królestwu - rzekł Dios. - Oddawałem je wiele
razy. Wszystko, czym jest, ja stworzyłem. Nie zawiodę go teraz. I wtedy
zobaczył bogów.
***
Teppic przesunął się o kolejne kilka stóp i delikatnie sięgnął w dół, żeby
wyrwać nóż z marmuru. To nie może się udać. Wspinaczka na nożach jest
dobra na krótkie, trudne przejścia, a nawet wtedy źle widziana, gdyż
sugeruje, że człowiek wybrał niewłaściwą trasę. Nie nadaje się do takich
podejść, chyba że ma się nieograniczony zapas noży.
Raz jeszcze zerknął przez ramię, gdy na ścianie piramidy zamigotały
dziwne, kanciaste cienie.
Od zachodzącego słońca, gdzie toczyli swoją wieczną sprzeczkę,
powracali bogowie.
Zataczali się i potykali na polach i wśród trzciny. Zmierzali do piramidy.
Choć niemal bezrozumni, zgadywali, czym jest. Może nawet pojmowali, co
chce zrobić Teppic. Trudno było rozpoznać wyraz na ich zwierzęcych
obliczach, ale wyglądało na to, że są bardzo zagniewani.
***
- Spróbujesz nad nimi zapanować, Dios? - zapytał król. - Powiesz im, że
świat powinien być niezmienny? Dios spoglądał na stwory, które
popychając się, brnęły przez rzekę. Miały zbyt wiele zębów, zbyt wiele
wywieszonych języków. Te ich części, które były ludzkie, zapadały się w
mule. Lwio-głowy Bóg Sprawiedliwości - Put, przypomniał sobie Dios używał wagi jak cepa, by pobić któreś z bóstw rzeki. Chefet, Psiogłowy
Bóg Metalurgii, warczał i bez wyboru atakował innych swoim młotem.
Chefet, pomyślał Dios; bóg, którego stworzył, aby był dla ludzi przykładem w sztuce filigranu i drobnego piękna.
Przecież udało się. Wziął włóczęgów z pustyni i pokazał im wszystko, co
pamiętał ze sztuk cywilizacji i tajemnic piramid. Ale to, co zaistniało, nie
było tym, co sobie zaplanował.
Chefet, Chefet, myślał. Twórca pierścieni, tkacz metalu. A teraz wyrwał
się nam z głów i patrzcie, jak paznokcie wyrastają mu w szpony...
Nie tak go sobie wyobrażałem.
- Stójcie! - zawołał. - Rozkazuję wam się zatrzymać! Będziecie mi
posłuszni! Zmuszę was!
Są także niewdzięczni.
172
Terry Pratchett - Piramidy
Król Teppicymon poczuł, że unieruchamiająca go moc słabnie - to Dios
całą swoją uwagę poświęcił problemom eklezjastycznym. Zobaczył
maleńką sylwetkę w połowie piramidy. Zobaczył, jak się zachwiała.
Pozostali przodkowie też to widzieli i jak jeden trup zgadli, co trzeba
zrobić. Dios mógł zaczekać.
To właśnie jest rodzina.
***
Teppic usłyszał trzask pękającej rękojeści pod stopą i zawisł na jednej
ręce. Nad sobą wbił jeszcze jeden nóż, ale... nie, nic z tego. Nie dosięgnie.
Miał wrażenie, że ręce stały się krótkimi kawałkami mokrego powrozu.
Jeśli rozłoży ramiona i nogi, może wyhamuje zjazd...
Spojrzał w dół i zobaczył, jak mumie zbliżają się do niego ogromną falą,
załamującą się w górę.
Przodkowie zdobywali ścianę piramidy w milczeniu, jak winorośle; każdy
nowy szereg stawał na ramionach poprzedniej generacji, a młodsi wspinali
się po nich. Kościste palce chwyciły Teppica, a fala wspinaczy rozdzieliła
się wokół niego, i teraz był na wpół popychany, na wpół ciągnięty coraz
wyżej. Podobne do skrzypienia sarkofagów głosy rozlegały się wokół i
dodawały otuchy.
- Dobra robota, chłopcze - sieknęła rozsypująca się mumia, podnosząc
go na ramię. - Przypominasz mi mnie, jeszcze za życia. Do ciebie, synu.
- Mam go! - zawołał trup powyżej, bez wysiłku podnosząc Teppica na
wyciągniętej ręce. - To się nazywa rodzinna współpraca, mały. Najlepsze
życzenie od pra-pra-pra-pra-wuja, chociaż nie sądzę, żebyś mnie
pamiętał. W górę!
Inni przodkowie wyprzedzali Teppica i podawali go sobie z rąk do rąk.
Pradawne palce ściskały go jak stal i wnosiły coraz wyżej. Piramida stała
się węższa.
W dole Ptaclusp obserwował ich pilnie.
- Co za siła robocza - szepnął. - Przecież ci na dole podtrzymują cały
ciężar.
- Tato - odezwał się IIb. - Lepiej uciekajmy. Bogowie są coraz bliżej.
Ptaclusp zignorował ostrzeżenie.
- Myślisz, że można by ich zatrudnić? Są martwi, więc nie braliby dużych
pensji. I jeszcze...
- Tato!
- ...coś w rodzaju „Zbuduj to sam"...
- Mówiłeś, że żadnych więcej piramid, tato. Już nigdy. A teraz chodź!
Teppic wdrapał się na szczyt piramidy, podtrzymywany przez ostatnich
dwóch przodków. Jednym z nich był jego ojciec.
- Nie sądzę, żebyś miał okazję poznać swoją prababcię - powiedział,
wskazując niższą obandażowaną postać. Skinęła Teppicowi głową.
Chłopiec otworzył usta.
- Nie ma czasu - przerwała mu. - Świetnie sobie radzisz.
Zerknął na słońce, które - jak stary zawodowiec - tę właśnie chwilę
wybrało, by opaść poniżej horyzontu. Bogowie przekroczyli rzekę i ich
173
Terry Pratchett - Piramidy
marsz spowalniała już tylko skłonność do przepychania się między sobą.
Szli już między budowlami nekropolii. Kilkoro zebrało się w miejscu, gdzie
został Dios.
Przodkowie wycofali się, zsunęli z piramidy tak szybko, jak przedtem się
wspięli. Teppic został sam na paru stopach kwadratowych kamienia.
Błysnęły pierwsze gwiazdy.
Zobaczył białe sylwetki przodków, którzy rozbiegli się we własnych
sprawach i z zadziwiającą prędkością sunęli w stronę szerokiej wstęgi
rzeki.
Bogowie porzucili Diosa, tego dziwnego małego człowieczka z kijem i
zgrzytliwym głosem. Najbliższy z nich, potwór z głową krokodyla, wbiegł
na plac przed piramidą, zobaczył Teppica i wyciągnął łapę. Teppic szukał
noża, zastanawiając się, który będzie odpowiedni na boga...
A wzdłuż Djelu piramidy zaczynały wypalać swoją skromną rezerwę
nazbieranego czasu.
***
Kapłani i przodkowie uciekli, kiedy zadrżała ziemia. Nawet bogowie
wyglądali na zaskoczonych. IIb chwycił ojca za rękę i odciągnął od
piramidy. - Chodź! - wrzeszczał mu do ucha. - Kiedy odpali, musimy być
jak najdalej stąd. Inaczej będziesz się kładł do łóżka na wieszaku! Wokół
nich kilka piramid zapaliło swe flary - cienkie, chwiejne, ledwie widoczne o
zmierzchu.
- Tato! Mówiłem, że musimy uciekać!
Ptaclusp dał się ciągnąć po kamieniach, wciąż wpatrzony w ogromną
sylwetkę Wielkiej Piramidy.
- Ktoś jeszcze tam został. Popatrz. - Wskazał palcem samotną postać na
placu.
IIb wytrzeszczył oczy.
- To tylko Dios, najwyższy kapłan - stwierdził. - Pewnie ma jakiś plan,
ale lepiej nie mieszać się w sprawy kapłanów; czy już możemy iść?
Krokodylogłowy bóg odwrócił pysk w jedną i w drugą stronę, starając się
skupić wzrok na Teppicu - a przecież nie mógł korzystać z dwuocznego
widzenia. Z tak małej odległości jego ciało było lekko przejrzyste, jakby
ktoś naszkicował wszystkie linie i znudził się, zanim przyszło do
kolorowania. Bóg nadepnął na niewielki grobowiec i zmiażdżył go na
proszek.
Nad Teppikiem zawisła łapa niczym grono kajaków z pazurami. Piramida
drżała, a kamień pod stopami był ciepły, lecz rozsądnie nie przejawiał
żadnej chęci do odpalenia.
Łapa opadała. Teppic przyklęknął i desperacko oburącz podniósł nad
głową nóż.
Światło błysnęło na klindze i wtedy właśnie Wielka Piramida wystrzeliła
flarę.
Z początku robiła to w absolutnej ciszy, posyłając w górę igłę
oślepiającego ognia, który całe królestwo zmienił w szachownicę czarnego
cienia i białego światła, ognia, który mógł obserwatorów zmienić nie tylko
174
Terry Pratchett - Piramidy
w słup soli, ale w pełny zestaw przypraw do wyboru. Eksplodował jak
sprężyna zegara słonecznego; cichy jak światło gwiazd i jaskrawy jak
supernowa.
Dopiero kiedy przez kilka sekund zalewał nekropolię swoim niemożliwym
blaskiem, nadszedł dźwięk, a był to dźwięk, który przewija się przez kości,
wciska do wszystkich komórek ciała i próbuje, nie bez sukcesów, wywrócić
je na lewą stronę. Był zbyt potężny, by nazwać go hukiem. Istnieją
dźwięki tak głośne, że nie pozwalają się usłyszeć, i to właśnie był jeden z
nich.
W końcu zdecydował się opuścić skalę kosmiczną i stał się po prostu
najgłośniejszym dźwiękiem, jaki ktokolwiek w życiu słyszał.
I nagle umilkł, wypełniając powietrze mrocznym, metalicznym brzękiem
nieoczekiwanej ciszy. Światło zgasło, przetykając noc błękitem i fioletem
powidoków. Nie była to cisza i ciemność konkluzji, ale przerwy, niby
moment równowagi, gdy rzucona kula straciła już przyspieszenie, ale
grawitacja nie zwróciła jeszcze na nią uwagi, więc przez jedną krótką
chwilę myśli, że najgorsze już za nią.
Tym razem zapowiedzią był ostry gwizd z nieba i wir powietrza, który
stał się lśnieniem, płomieniem, flarą z trzaskiem palącą się w dół, do
piramidy, w masę czarnego marmuru. Palce błyskawic strzeliły na boki,
uziemiając się w pomniejszych grobowcach, aż węże białego ognia
przeskakiwały z piramidy na piramidę po całej nekropolii, a powietrze
wypełnił smród palonego kamienia.
Pośrodku tej burzy ogniowej Wielka Piramida uniosła się kilka cali na
strumieniu jasności, i obróciła o dziewięćdziesiąt stopni. Prawie na pewno
był to szczególny rodzaj złudzenia optycznego, które zachodzi nawet
wtedy, kiedy nikt nie patrzy.
Potem, z pozorną powolnością i niezwykłą powagą eksplodowała.
To niemal zbyt proste określenie. Oto, co się działo: rozpadła się z
godnością na odłamki wielkości domów, dryfujące delikatnie coraz dalej od
siebie, w absolutnym spokoju frunące nad nekropolią. Niektóre uderzały o
inne piramidy, leniwie i jakby niechcący je niszcząc, a potem odbijały się
w ciszy, aż orząc ziemię, hamowały za niewielkimi górami gruzu.
Dopiero wtedy zagrzmiał huk. I trwał bardzo długo.
***
Szary pył okrył królestwo.
Ptaclusp wyprostował się i ostrożnie ruszył przed siebie, macając drogę.
Zatrzymał się, kiedy wpadł na kogoś. Zadrżał na samą myśl o istotach,
które niedawno widział w tej okolicy, choć myśl ta nie przyszła mu łatwo,
gdyż coś chyba uderzyło go w głowę...
- To ty, chłopcze? - zapytał.
- To ty, tato?
- Tak - zapewnił Ptaclusp.
- To ja, tato.
- Cieszę się, że to ty, synu.
- Widzisz coś?
175
Terry Pratchett - Piramidy
- Nie. Tylko kurz i mgłę.
- Dzięki bogom. Już myślałem, że to ja.
- Ale to przecież ty, prawda? Sam mówiłeś.
- Tak, tato.
- Co z twoim bratem?
- Mam go w kieszeni, tato.
- To dobrze. Miejmy nadzieję, że nic mu się nie stało.
Szli wolno naprzód, omijając ledwie zauważalne kawały budowli.
- Coś wybuchło, tato - powiedział IIb. - Myślę, że to piramida.
Ptaclusp potarł czubek głowy, gdzie dwie tony latającej skały zbliżyły się
na jedną szesnastą cala do przygotowania go na złożenie w jednej z
własnych piramid.
- To pewnie ten przeceniony cement, co go kupiłem od Mercaz Efebu...
- Myślę, że to coś gorszego niż słabe spojenia, tato. Myślę, że coś o
wiele gorszego.
- Wyglądał jakby miał za dużo piasku...
- Powinieneś usiąść, tato - zaproponował delikatnie IIb. - Tu masz Dwaa. Trzymaj się go.
Ruszył dalej sam. Wspiął się na płytę z czegoś, co podejrzanie
przypominało czarny marmur. Potrzebował, jak uznał po namyśle,
kapłana. Powinni się przecież czasem na coś przydać i teraz nadeszła
właściwa chwila, żeby któryś się znalazł. Dla pocieszenia, na przykład,
albo żeby tłuc jego głową o kamień.
Zamiast kapłana znalazł kogoś na czworakach, kaszlącego głośno.
Pomógł mu wstać... tak, to stanowczo był ktoś, IIb obawiał się przez
moment, że jednak coś... i usadził na kawale prawie na pewno marmuru.
- Jesteś kapłanem? - zapytał, grzebiąc wśród gruzu.
- Jestem Dil, mistrz balsamista - przedstawiła się postać.
- Ptaclusp IIb, parakosmiczny archi... - IIb uświadomił sobie nagle, że
przez jakiś czas architekci nie będą tu popularni. Poprawił się szybko. Jestem inżynierem. Dobrze się czujesz?
- Nie wiem. Co się stało?
- Myślę, że eksplodowała piramida.
- Czy zginęliśmy?
- Nie przypuszczam. W końcu chodzisz i rozmawiasz, prawda? Dil
drgnął.
- To o niczym nie świadczy, możesz mi wierzyć. Co to jest inżynier?
- Budowniczy akweduktów - wyjaśnił szybko IIb. - Wchodzą w modę.
Dil wstał niezbyt pewnie.
- Chcę się napić - oznajmił. - Poszukajmy rzeki. Najpierw znaleźli
Teppica.
Obejmował niewielki, ścięty kawałek piramidy, który przy lądowaniu
wyrył średniej wielkości krater.
- Znam go - stwierdził IIb. - To ten chłopak, który był na czubku
piramidy. To śmieszne. Jak mógł przeżyć coś takiego?
- I dlaczego z kamienia wyrasta cała ta kukurydza? - zdziwił się Dil.
- Może kiedy jest się w samym środku flary, działa jakiś rodzaj efektu...
176
Terry Pratchett - Piramidy
- IIb myślał głośno. - Taki obszar spokoju albo co... Jak w centrum wiru...
Odruchowo sięgnął po woskową tabliczkę, ale powstrzymał się.
Człowiekowi nie było przeznaczone rozumienie rzeczy, którymi się
zajmował.
- Zginął? - zapytał.
- Nie patrz na mnie - odparł Dil i odstąpił. W myślach wyliczał dostępne
teraz dla siebie zawody. Tapicerka wydawała się obiecująca. Przynajmniej
fotele nie wstają i nie chodzą za człowiekiem, który je wypchał.
IIb pochylił się nad ciałem.
- Patrz, co on ma ręku! - zawołał, delikatnie odginając palce. - Kawałek
stopionego metalu. Po co mu on?
...Teppic śnił.
Widział siedem krów tłustych i siedem krów chudych, a jedna z nich
jeździła na rowerze.
Widział śpiewające wielbłądy, a pieśń wyrównywała zmarszczki
rzeczywistości.
Widział palec piszący na ścianie piramidy: Wyjście jest łatwe. Powrót
wymaga (ciąg dalszy na następnej ścianie)...
Obszedł piramidę do miejsca, gdzie palec kontynuował: wysiłku woli,
ponieważ jest o wiele trudniejszy. Dziękuję za uwagę.
Teppic przemyślał to i przyszło mu do głowy, że coś jeszcze pozostało do
zrobienia - coś, czego jeszcze nie robił. Nigdy wcześniej nie wiedział jak,
ale teraz zrozumiał, że to tylko liczby ustawione w szczególny sposób.
Wszystko, co magiczne, jest tylko metodą opisu świata słowami, których
nie może zignorować.
Stęknął z wysiłku.
Przez chwilę miał wrażenie prędkości.
Dil i IIb rozejrzeli się niepewnie, gdy długie promienie światła błysnęły
we mgle i zabarwiły pejzaż kolorem starego złota.
I wzeszło słońce.
***
Sierżant ostrożnie uchylił klapę w końskim brzuchu. Kiedy spodziewany
rój włóczni się nie zmaterializował, rozkazał Prompterowi spuścić sznurową
drabinkę, zszedł po niej i w porannym chłodzie spojrzał na pustynię.
Nowy rekrut podążył za nim i teraz przeskakiwał z nogi na nogę na
piasku, który niemal mroził, ale w porze obiadu będzie parzył.
- Tam - rzekł sierżant. - Widzisz linie Tsortian, chłopcze?
- Wygląda mi to na szereg drewnianych koni, sierżancie -stwierdził
Prompter. - Ten na końcu jest na biegunach.
- To na pewno oficerowie. Ha... Ci Tsortianie muszą nas uważać za
prostaczków. - Sierżant potupał nogami, odetchnął kilka razy świeżym
powietrzem i wrócił do drabinki.
- Wchodzimy, chłopcze! - zawołał.
- A po co musimy tam siedzieć? Sierżant zatrzymał się z nogą na
szczeblu.
- Użyj zdrowego rozsądku, chłopcze. Przecież nie przyjdą tu i nie
177
Terry Pratchett - Piramidy
wciągną naszych koni do miasta, jeśli zobaczą nas na zewnątrz, prawda?
To chyba jasne.
- Jest pan pewien, że przyjdą? - spytał Prompter. Sierżant zmarszczył
brwi.
- Słuchajcie, żołnierzu - rzekł. - Każdy, kto jest tak durny, by wierzyć, że
pociągniemy mnóstwo ich koni pełnych żołnierzy do naszego miasta, z
pewnością jest dostatecznie tępy, żeby pociągnąć nasze do swojego. QED.
- QED, sierżancie?
- To znaczy: właź na tę przeklętą drabinkę. Prompter zasalutował.
- Proszę o zgodę na przeproszenie na moment, sierżancie!
- Przeproszenie kogo?
- Przeproszenie na moment - powtórzył zdesperowany Prompter. Znaczy, w koniu jest strasznie ciasno, jeśli rozumie pan, co mam na myśli.
- Będziesz musiał się nauczyć trochę nad sobą panować, mój chłopcze,
jeśli chcesz zostać w oddziałach konnych. Wiesz o tym?
- Tak, sierżancie - potwierdził smętnie Prompter.
- Masz minutę.
- Dziękuję, sierżancie.
Gdy zamknęła się nad nim klapa, Prompter podszedł do jednej z
masywnych nóg konia i wykorzystał ją w celu, do jakiego nie była
projektowana.
I kiedy patrzył swobodnie przed siebie, zatopiony w tej kontemplacji
zen, jaka możliwa jest tylko w takich chwilach, rozległo się ciche puknięcie
i nagle otworzyła się przed nim cała rzeczna dolina.
Takie rzeczy nie powinny się zdarzać rozsądnym młodzieńcom.
Zwłaszcza takim, którzy muszą sami prać swoje mundury.
***
Bryza od morza dmuchała w głąb królestwa, niosąc sugestię... nie, nie
niosąc sugestii, ale raczej wrzeszcząc o soli, skorupiakach i
nasłonecznionych plażach. Kilka dość zdziwionych morskich ptaków
krążyło nad nekropolią, gdzie wiatr skradał się pomiędzy gruzami i
pokrywał piaskiem pomniki starożytnych władców. Ptaki jednym ruchem
jelita mówiły więcej, niż zdołał wyrazić Ozymandias.
Wiatr niósł też chłodny, przyjemny powiew. Ludzie naprawiający
spowodowane przez bogów szkody odczuwali przemożną chęć, by
wystawić do niego twarze, jak ryby w stawie odwracają się do strumienia
czystej, świeżej wody.
Nikt nie pracował w nekropolii. Większość piramid straciła w eksplozjach
górne poziomy i teraz stały, dymiąc lekko, jak niedawno wygasłe wulkany.
Tu i tam na piasku leżały płyty czarnego marmuru. Jedna z nich o mało co
nie ścięła sępiej głowy Hata, Boga Niespodziewanych Gości.
Przodkowie zniknęli. Nie zgłosił się nikt, kto chciałby ich szukać.
Koło południa od strony delty nadpłynął statek pod pełnymi żaglami. Nie
był to zwykły statek. Zdawało się, że brnie w wodzie jak tłusty i bezbronny
hipopotam, i dopiero kiedy ktoś obserwował go przez dłuższy czas,
dostrzegał, że zadziwiająco szybko pokonuje odległość. Rzucił kotwicę
178
Terry Pratchett - Piramidy
przed pałacem.
Po chwili spuścił na wodę szalupę.
***
Teppic siedział na tronie i patrzył, jak życie w królestwie z wolna układa
się znowu, niczym stłuczone zwierciadło, które posklejane odbija to samo
stare światło na nowe i nieoczekiwane sposoby.
Nikt nie był pewien, na jakiej podstawie zasiadł na tronie, ale też nikt
nie był zainteresowany jego zajęciem. Z ulgą wysłuchiwali poleceń
wydawanych stanowczym, pewnym głosem. Zadziwiające, jakich rozkazów
ludzie słuchają, jeśli tylko użyje się stanowczego, pewnego głosu. Tym
bardziej, że do takiego właśnie głosu królestwo było przyzwyczajone.
Poza tym wydawanie poleceń nie pozwalało na myślenie. O życiu, na
przykład, albo co się stanie potem. Ale przynajmniej bogowie znowu
odeszli w nieistnienie, dzięki czemu o wiele łatwiej będzie w nich wierzyć.
No i trawa nie rosła mu już pod stopami.
Może uda mi się poskładać królestwo od nowa, myślał. Ale co potem z
nim zrobię? Gdyby tylko udało się znaleźć Diosa... On zawsze wiedział, co
robić. To była jego główna zaleta.
Strażnik przecisnął się do tronu przez grupę kapłanów i arystokracji.
- Przepraszam bardzo, wasz sire - powiedział. - Jakiś kupiec chce cię
widzieć. Mówi, że to pilne.
- Nie teraz, człowieku. Delegaci armii tsortiańskiej i efebiańskiej
przybywają tu za godzinę, a wiele spraw musimy przedtem załatwić. Nie
mogę przyjmować każdego sklepikarza, który akurat tędy przejeżdża. A co
on właściwie sprzedaje?
- Dywany, wasz sire.
- Dywany?
Wkroczył Chidder, uśmiechnięty jak połówka arbuza. Za nim
maszerowało kilku członków załogi. Przeszedł przez salę, zerkając na
freski i kotary. Ponieważ był Chidderem, prawdopodobnie je wyceniał.
Kiedy stanął przed tronem, wykreślał już pewnie podwójną linię pod łączną
sumą.
- Miłe miejsce - pochwalił, zamykając w dwóch słowach nagromadzoną
przez siedem tysięcy lat sztukę architektoniczną. -Nie zgadniesz, co nam
się przytrafiło. Płynęliśmy sobie wzdłuż brzegu, aż tu nagle zjawiła się
rzeka. W jednej chwili klify, w następnej delta. Zabawne, pomyślałem.
Założę się, że gdzieś tam jest Teppic.
- Gdzie Ptraci?
- Pamiętałem, że skarżyłeś się na brak dawnych wygód, więc
przyniosłem ci ten oto dywan.
- Pytałem, gdzie jest Ptraci.
Marynarze odsunęli się na boki, a uśmiechnięty Alfonz przeciął sznurki i
pociągnął brzeg dywanu. Ten rozwinął się na podłodze. Wypadły z niego
kłęby kurzu, mole, a na końcu Ptraci, która toczyła się jeszcze kawałek, aż
uderzyła głową o but Teppica.
Pomógł jej wstać i spróbował strzepnąć kurz z włosów. Chwiała się lekko
179
Terry Pratchett - Piramidy
i nie zwracała na niego uwagi.
- Mogłam tam umrzeć! - krzyknęła do Chiddera bez tchu, czerwona ze
złości. - Wiele innych stworzeń umarło, sądząc po zapachu! I jeszcze to
gorąco!
- Mówiłaś, że coś takiego udało się królowej, jak jej, Ram-Jam-Hurrah
czy jakoś inaczej - uspokajał ją Chidder. - Nie miej do mnie pretensji. W
domu wystarcza zwykle naszyjnik albo coś w tym stylu.
- Założę się, że miała przyzwoity dywan - burknęła Ptraci. -A nie coś, co
przez pół roku leżało w brudnej ładowni.
- Miałaś szczęście, że w ogóle jakiś się znalazł. To był twój pomysł.
- Ha - rzekła Ptraci. Spojrzała na Teppica. - Dzień dobry - powiedziała. To miała być zaskakująca niespodzianka powitalna.
- Udała się - zapewnił z przekonaniem Teppic. - Naprawdę się udała.
***
Chidder leżał na sofie wystawionej na rozległą werandę pałacową, a trzy
podręczne kolejno obierały dla niego winogrona. Dzban piwa stał w cieniu.
Chidder uśmiechał się przyjaźnie.
W pobliżu, na kocu, Alfonz leżał na brzuchu i czuł się bardzo
zakłopotany. Przełożona Kobiet odkryła, że poza tatuażami na ramionach,
jego plecy są prawdziwą ilustrowaną historią egzotycznych praktyk,
przyprowadziła więc dziewczęta, żeby się czegoś nauczyły. Alfonz krzywił
się czasem, gdy jej wskazówka kłuła w jakiś wyjątkowo interesujący
szczegół, a palce wcisnął głęboko w swoje wielkie, poznaczone bliznami
uszy, aby nie słyszeć chichotów.
Na drugim końcu werandy, gdzie na podstawie niepisanej umowy
wszyscy zostawili ich w spokoju, usiedli Teppic i Ptraci. Rozmowa nie szła
im najlepiej.
- Wszystko się zmieniło - powiedział. - Nie chcę być królem.
- Ale jesteś królem - odparła. - Nie możesz tego zmienić.
- Mogę. Na przykład mogę abdykować. To całkiem proste. A kiedy już
przestanę być prawdziwym królem, będę mógł sobie iść, gdzie zechcę.
Skoro jestem królem, to słowo króla jest prawem, a zatem mogę
abdykować. Jeśli dekretem potrafimy zmieniać płeć, tym łatwiej zmienimy
stanowisko. Znajdą jakiegoś krewnego do tej pracy. Muszę ich mieć
dziesiątki.
- Do pracy? Zresztą mówiłeś, że jest tylko twoja ciotka.
Teppic zmarszczył brwi. Ciotka Cleph-ptah-re, jeśli się dobrze
zastanowić, nie byłaby monarchą potrzebnym królestwu do nowego startu.
Miała liczne niewzruszone poglądy w wielu kwestiach, jednak większość z
nich dotyczyła obdzierania żywcem ze skóry ludzi, którzy jej się nie
spodobali. Oznaczało to na początek prawie wszystkich w wieku poniżej
trzydziestu pięciu lat.
- Na pewno znajdzie się ktoś inny - rzekł z przekonaniem. - To nie
powinno być trudne, zawsze jakoś mieliśmy więcej arystokracji niż
potrzeba. Wystarczy znaleźć kogoś, kto ma sny o krowach.
- Aha, ten o tłustych krowach i chudych krowach? - zapytała Ptraci.
180
Terry Pratchett - Piramidy
- Tak. Jest rodowy.
- Jest irytujący. To wiem na pewno. Jedna stale się uśmiecha i gra na
trombicie.
- Dla mnie wyglądało to jak puzon.
- To ceremonialna trombita. Wystarczy dobrze się przyjrzeć.
- Pewnie każdy widzi ją trochę inaczej. To nieistotne. - Westchnął i
spojrzał na rozładunek „Nienazwanej". Przywiozła chyba większą od
oczekiwanej liczbę puchowych materacy, a po trapie schodziło kilku
zdziwionych ludzi, dźwigających skrzynki z narzędziami i kawałki rur.
- To nie będzie łatwe - ostrzegła Ptraci. - Nie możesz przecież
powiedzieć: „Wszyscy śniący o krowach, wystąp". Ty by zdradziło twój
plan.
- Ale nie mogę czekać, aż ktoś przypadkiem o tym wspomni, prawda?
Bądź rozsądna - rzucił gniewnie. - Ilu ludzi akurat przy mnie powie: Wiesz
co, miałem wczoraj taki śmieszny sen o krowach? To znaczy poza tobą.
Spojrzeli na siebie zaskoczeni.
***
- I jest moją siostrą? - nie dowierzał Teppic. Kapłani przytaknęli.
Koomiemu pozostawili wytłumaczenie tego dokładniej. Przed chwilą
spędził dziesięć minut z Przełożoną Kobiet, przeglądając zapisy.
- Jej matka była, tego, faworytą twojego zmarłego ojca - wyjaśnił
kapłan. - Bardzo się interesował jej wychowaniem, jak wiesz, i tego... jak
się zdaje... tak. Oczywiście, może być twoją ciotką, konkubiny nie radzą
sobie dobrze z papierkową robotą. Ale najprawdopodobniej siostrą.
Patrzyła na niego ze łzami w oczach.
- To chyba żadna różnica, prawda? - szepnęła. Teppic zwiesił głowę.
- Owszem - powiedział. - Myślę, że to jest różnica. Naprawdę. - Podniósł
wzrok. - Ale możesz być królową - dodał. Spojrzał groźnie na kapłanów. Prawda? - oznajmił stanowczo.
Kapłani porozumieli się wzrokiem. Potem popatrzyli na Ptraci, która stała
samotna i ramiona jej drżały. Słaba, wyszkolona w ceremoniach
pałacowych, przyzwyczajona do słuchania poleceń...
Kiwnęli głowami.
- Będzie idealna - ocenił Koomi. Odpowiedział mu pomruk poparcia.
- No widzisz - pocieszył ją Teppic. Spojrzała na niego gniewnie. Cofnął
się.
- Będę się zbierał - oświadczył. - Niczego nie muszę pakować. Wszystko
w porządku.
- Tak po prostu? - zdziwiła się. - To wszystko? Nie masz zamiaru niczego
powiedzieć?
Zawahał się w połowie drogi do drzwi. Mógłbyś zostać, tłumaczył sobie.
Ale nic by z tego nie wyszło, a skończyłoby się paskudnym bałaganem. W
końcu pewnie podzieliłbyś królestwo między nią i siebie. To, że los zetknął
nas razem, nie znaczy jeszcze, że miał rację. Zresztą, trzeba iść naprzód.
- Wielbłądy są ważniejsze niż piramidy - powiedział. - Zawsze powinnaś
o tym pamiętać.
181
Terry Pratchett - Piramidy
Rzucił się do drzwi, gdy ona szukała czegoś, czym mogłaby w niego
cisnąć.
***
Słońce bez żadnych żuków dotarło aż do południa. Koomi stanął u tronu
niczym Sępiogłowy Bóg Hat. - Wasza Wysokość ucieszy się, zatwierdzając
mnie na stanowisku najwyższego kapłana - powiedział.
- Co? - Ptraci siedziała z brodą wspartą na dłoni. Drugą ręką machnęła
na niego. - A tak. Oczywiście. Bardzo dobrze.
- Po Diosie, niestety, nie znaleziono śladu. Sądzimy, że stał bardzo
blisko Wielkiej Piramidy, kiedy... odpaliła. Ptraci wpatrywała się w
przestrzeń.
- Mów dalej - poleciła.
- Oficjalna koronacja wymaga jeszcze pewnych przygotowań poinformował, chwytając złotą maskę. - Jednakże wasza łaskawość z
zadowoleniem będzie nosić maskę władzy od teraz, jako że wiele spraw
wymaga rozwiązania. Zerknęła na maskę.
- Nie włożę tego - oświadczyła spokojnie. Koomi uśmiechnął się.
- Wasza łaskawość z zadowoleniem będzie nosić maskę władzy powtórzył.
- Nie - odparła Ptraci.
Uśmiech Koomiego wykrzywił się nieco w kącikach, gdy najwyższy
kapłan zmagał się z nową koncepcją. Był przekonany, że Dios nigdy nie
miewał takich kłopotów.
Rozwiązał problem, omijając go. Omijanie dało mu dobrą pozycję w
życiu i nie zamierzał teraz z niego rezygnować. Ostrożnie położył maskę
na stołku.
- Jest Pierwsza Godzina - oznajmił. - Wasza wysokość zechce
poprowadzić Rytuał Ibisa, a potem łaskawie udzielić audiencji dowódcom
militarnym Tsortu i Efebu. Obaj proszą o zgodę na przemarsz ich wojsk
przez królestwo. Wasza wysokość odmówi. O Drugiej Godzinie nastąpi...
Ptraci wyprostowała się i zabębniła palcami po poręczach tronu. Potem
nabrała tchu.
- Mam zamiar wziąć kąpiel - rzuciła. Koomi zachwiał się lekko.
- Jest Pierwsza Godzina - powtórzył, niezdolny do wymyślenia czegoś
innego. - Wasza wysokość zechce poprowadzić...
- Koomi!
- Tak, o szlachetna królowo?
- Zamknij się.
- .. .Rytuał Ibisa... - jęknął Koomi.
- Jestem pewna, że potrafisz go poprowadzić. Wyglądasz na człowieka,
który sam załatwia swoje sprawy. Od razu widać - dodała zgryźliwie.
- ...dowódcy Tsortu...
- Powiedz im... - zaczęła Ptraci i urwała. - Powiedz im - powtórzyła już
spokojniej - że mogą przejść. Niejeden albo drugi, ale obaj, rozumiesz.
Obaj.
- Ale... - Rozumowanie Koomiego dogoniło wreszcie jego słuch. - Ale
182
Terry Pratchett - Piramidy
wtedy obaj trafią na przeciwną stronę.
- Tak jest. A później możesz zamówić parę wielbłądów. W Efebie jest
kupiec, który może je sprzedać. Tylko najpierw obejrzyj im zęby. Aha, i
poproś jeszcze kapitana „Nienazwanej", żeby mnie odwiedził. Zaczął mi
tłumaczyć, co to jest „wolny port".
- W kąpieli, o królowo? - spytał słabym głosem Koomi.
Nie mógł nie zauważyć, jak głos jej się zmieniał z każdym wypowiadanym zdaniem, jak powłoka wychowania złuszczała się pod palnikiem
dziedzictwa.
- Nic w tym złego - mruknęła. - I dopilnuj kanalizacji. Jak rozumiem,
rury są najważniejsze.
- Na ośle mleko? - zapytał Koomi, teraz już całkiem zagubiony na
pustyni29.
- Zamknij się, Koomi.
- Tak, o królowo - odparł żałośnie kapłan. Chciał zmian. Ale też chciał,
żeby wszystko zostało tak jak dawniej.
***
Słońce bez niczyjej pomocy zsunęło się do horyzontu. Dla pewnych ludzi
dzień okazał się całkiem udany. Czerwone promienie oświetlały trzech
męskich członków rodu Ptacluspów, pochylonych nad planami...
- To się nazywa most - wyjaśnił IIb.
- Coś podobnego do akweduktu? - upewnił się Ptaclusp.
- Raczej na odwrót. Woda płynie dołem, a my chodzimy górą.
- Oj... królowi... królowej się to nie spodoba. Rodzina królewska zawsze
była przeciwna skuwaniu świętej rzeki kajdanami mostów, tam i tym
podobnie.
IIb uśmiechną! się tryumfalnie.
- Sama to zasugerowała - oznajmił. - A nawet łaskawie spytała, czy
zadbamy o miejsca, z których ludzie mogliby rzucać kamieniami w
krokodyle.
- Tak powiedziała?
- Powiedziała: duże, kanciaste głazy.
- A niech mnie... - szepnął Ptaclusp. - Dobrze się czujesz? -spytał
drugiego syna.
- Świetnie, tato.
- Żadnych... - Ptaclusp zastanowił się. - Żadnych bólów głowy ani nic?
- W życiu nie czułem się lepiej - zapewnił IIa.
- Bo nie spytałeś o koszt - wyjaśnił Ptaclusp. - Pomyślałem, że może
wciąż czujesz się pła... słabo.
- Królowa zechciała łaskawie poprosić, żebym zajął się królewskimi
finansami - odparł IIa. - Mówi, że kapłani nie potrafią dodawać.
Niedawne przeżycia nie pozostawiły na nim żadnych śladów, z wyjątkiem
pozazdroszczenia godnej skłonności do myślenia prostopadłego do
wszystkich pozostałych. Teraz siedział cały w uśmiechach, a jego umysł
29
Cywilizacja używająca mniej precyzyjnego języka powiedziałaby po prostu „zagubiony".
183
Terry Pratchett - Piramidy
konstruował już tabele taryf, opłat portowych i złożony system podatku od
wartości dodanej, który wkrótce miał nieprzyjemnie zaszokować kupców z
Ankh-Morpork.
Ptaclusp myślał o milach dziewiczego Djelu bez żadnego mostu. Pod
ręką miał masę ociosanego kamienia - miliony ton. I nigdy nie wiadomo,
może na którymś z tych mostów znajdzie się miejsce na jeden czy drugi
posąg. Miał taki w zanadrzu.
Objął synów za ramiona.
- Chłopcy - rzekł z dumą - to naprawdę wygląda kwantowo.
***
Zachodzące słońce świeciło też na Dila i Gerna, choć w tym wypadku
czyniło to pośrednio, przez szyb oświetleniowy w pałacowej kuchni. Trafili
tu bez żadnych konkretnych powodów. Po prostu pusty warsztat wyglądał
bardzo ponuro.
Kucharze omijali ich, rozpoznawali bowiem otaczający obu balsamistów
obłok nieprzeniknionego smutku. Zresztą ten zawód nigdy nie przyciągał
towarzystwa i nawet w najlepszych czasach balsamiści z trudem zawierali
znajomości. A kucharze musieli przecież szykować bankiet koronacyjny.
Siedzieli obaj wśród krzątaniny i spoglądali w przyszłość nad dzbanem
piwa.
- Myślę - odezwał się Gern - że Glwenda przekona jakoś ojca.
- Dobrze trafiłeś, chłopcze - mruknął ze znużeniem Dil. -W tym jest
przyszłość. Ludziom zawsze będzie potrzebny czosnek.
- Potwornie nudny ten czosnek - oświadczył Gern z niezwykłą u siebie
irytacją. - I nie poznaje się nowych ludzi. To właśnie lubiłem w naszej
pracy. Wciąż nowe twarze.
- Nie będzie więcej piramid - stwierdził bez gniewu Dil. - Tak
powiedziała. Wykonaliście dobrą robotę, mistrzu Dilu, powiedziała, ale
zamierzam wciągnąć ten kraj, choćby się bronił, w nowy Wiek Nietoperza.
- Kobry - poprawił Gern.
- Co?
- To Wiek Kobry. Nie Nietoperza.
- Wszystko jedno - burknął Dil.
Spoglądał smętnie w głąb swego kufla. W tym cały problem, uznał.
Trzeba się nauczyć pamiętać, jakie mamy stulecie.
Zerknął na tacę kanapek. Były ostatnio modne. Każdy o nich... Podniósł
oliwkę i obrócił ją w palcach.
- Wam pewnie trudniej jest rzucić dawną pracę - dodał Gern i osuszył
kufel. - A założę się, że byliście dumni, mistrzu... to znaczy Dilu. No
wiecie, kiedy wasze szwy tak świetnie trzymały.
Nie spuszczając wzroku z oliwki, Dil jak we śnie sięgnął do pasa i chwycił
jeden z małych nożyków do szczególnie trudnych operacji.
- Pewnie było wam przykro, kiedy wszystko się skończyło - ciągnął Gern.
Dil odwrócił się, żeby mieć lepsze światło. Oddychał ciężko, całkowicie
skoncentrowany.
- Ale poradzicie sobie - mówił Gern. - Najważniejsze, to o tym nie
184
Terry Pratchett - Piramidy
myśleć.
- Odłóż gdzieś tę pestkę - rzucił Dil.
- Słucham?
- Odłóż gdzieś tę pestkę!
Gern wzruszył ramionami i wyjął mu ją z palców.
- Dobrze. - Głos aż wibrował; Dil znalazł nowy cel. - A teraz podaj mi
czerwoną paprykę...
***
Słońce świeciło też na deltę, maleńką nieskończoność trzcin i piasku,
gdzie Djel składał muł całego kontynentu. Ptaki brodzące szukały
pożywienia w zielonym labiryncie łodyg, a miliardy komarów zygzakowały
nad mętną wodą. Tutaj przynajmniej czas zawsze upływał, a delta dwa
razy dziennie oddychała świeżą, czystą wodą przypływu.
Właśnie teraz nadchodzi; jego spieniony wierzchołek sączy się między
trzcinami.
Tu i tam rozwijają się starożytne bandaże, falują przez chwilę jak
niewiarygodnie stare węże, po czym bez wielkich ceremonii rozpuszczają
się bez śladu.
***
TO NIEZGODNE Z REGUŁAMI.
- Przepraszamy. To nie nasza wina. ILU WAS TAM JEST? - Obawiam się,
że ponad tysiąc trzystu.
NO DOBRZE. USTAWCIE SIĘ PORZĄDNIE W KOLEJCE.
***
Ty Draniu przyglądał się pustemu żłobowi. Reprezentował sobą
podmatrycę w uogólnionej wiązce „siana", mieszczącej dowolne wartości
pomiędzy zerem a K. W środku nie było siana. Mógł nawet zawierać jego
wartość ujemną, ale dla pustego żołądka różnica między zerem siana i
minus-sianem nie była specjalnie istotna.
Nieważne, jak długo przeliczał, zawsze otrzymywał taki sam wynik. Było
to równanie klasycznej prostoty. Reprezentowało pewną elegancję, której
jednak w obecnej sytuacji nie potrafił należycie docenić.
Ty Draniu czuł się wykorzystywany i źle traktowany. Nie było w tym
jednak nic dziwnego, gdyż jest to normalny stan wielbłądziego umysłu.
Klęczał cierpliwie, a Teppic pakował juki.
- Ominiemy Efeb - rzekł Teppic, zwracając się do wielbłąda. Pojedziemy nad Okrągłe Morze, choćby do Quirmu, albo przekroczymy
Ramtopy. Tam jest ciekawie. Może nawet rozejrzymy się za jakimiś
zaginionymi miastami? To by ci się spodobało, co?
Błędem jest próba rozweselenia wielbłąda. Równie dobrze można by
wrzucać bezy do czarnej dziury.
Brama stajni otworzyła się nagle. Stanął w niej kapłan. Wyglądał na
zdenerwowanego. Kapłani ostatnio wykonywali wiele poleceń, do których
nie byli przyzwyczajeni.
- Ehm... - zaczął. - Jej wysokość rozkazuje ci nie opuszczać królestwa.
185
Terry Pratchett - Piramidy
Odchrząknął.
- Czy będzie odpowiedź? - zapytał. Teppic rozważył sprawę.
- Nie - odpowiedział. - Raczej nie.
- W takim razie powiem jej, że zjawisz się przy niej natychmiast,
dobrze? - spytał kapłan z nadzieją.
- Nie.
- Tobie łatwo tak mówić - mruknął skwaszony kapłan i odszedł. Kilka
minut później na jego miejscu stanął mocno zaczerwieniony Koomi.
- Jej wysokość żąda, byś nie opuszczał królestwa - oznajmił. Teppic
dosiadł Ty Drania i lekko trzepnął go kijem.
- Ona nie żartuje - ostrzegł Koomi.
- Jestem tego pewien.
- Wiesz przecież, że będzie musiała rzucić cię świętym krokodylom.
- Ostatnio jakoś ich nie widuję. Jak się miewają? - Teppic uśmiechnął się
i jeszcze raz klepnął wielbłąda.
Wyjechał na ostry blask słońca i ruszył ulicami po ubitej ziemi, którą
czas zmienił w powierzchnię twardszą niż kamień. Spacerowało tu wielu
ludzi i żaden nie zwrócił na niego uwagi.
To było cudowne uczucie.
Przejechał wolno drogą do granicy i nie zatrzymał się, póki nie stanął na
urwisku. Dolina rozpościerała się za nim szeroko. Gorący pustynny wiatr
szeleścił w krzakach syfacji, kiedy uwiązał Ty Drania w cieniu, wspiął się
wyżej na skałę i spojrzał za siebie.
Dolina była stara, bardzo stara. Można by wręcz uwierzyć, że istniała
pierwsza i przyglądała się, jak wokół niej powstaje reszta świata. Teppic
położył się z głową wspartą na rękach.
Oczywiście, uczyniła się starą. Przez tysiące lat delikatnie usuwała nurty
przyszłości. A teraz zmiana trafiła ją niczym ziemia trafiająca jajko.
Wymiary są prawdopodobnie bardziej skomplikowane, niż przypuszczają
ludzie. Zapewne czas także. A zapewne i ludzie, choć ludzie bywają
bardziej przewidywalni.
Obserwował obłok kurzu wznoszący się przed pałacem, sunący przez
miasto, przez wąską szachownicę pól uprawnych, znikający na moment w
kępie palm niedaleko urwiska i pojawiający się znowu u stóp zbocza.
Zanim jeszcze cokolwiek zobaczył, wiedział, że gdzieś tam w środku jest
rydwan.
Zsunął się na dół i usiadł przy drodze. Rydwan pojawił się wreszcie,
zahamował kawałek dalej, zawrócił z trudem w wąskim przesmyku i
podjechał bliżej.
- Co będziesz robił? - krzyknęła Ptraci, wychylając się przez barierkę.
Teppic skłonił się.
- I żadnych takich - warknęła.
- Lubisz być królową? Zawahała się.
- Tak - przyznała w końcu. - Lubię...
- Oczywiście - zgodził się Teppic. - Masz to we krwi. W dawnych czasach
ludzie walczyliby jak tygrysy. Bracia przeciwko siostrom, kuzyni przeciwko
wujom... Potworne.
186
Terry Pratchett - Piramidy
- Ale przecież nie musisz odchodzić! Jesteś mi potrzebny!
- Masz doradców - przypomniał spokojnie Teppic.
- Nie o to mi chodziło - mruknęła. - Zresztą jest tylko Koomi, i jest
marny.
- Masz szczęście. Ja miałem Diosa, a on był dobry. Koomi świetnie się
nada. Wiele się nauczysz, nie słuchając, co ma do powiedzenia. Daleko
można zajść z niekompetentnymi doradcami. Poza tym jestem pewien, że
Chidder ci pomoże. Ma mnóstwo pomysłów.
Zarumieniła się.
- Przedstawił kilka, kiedy byliśmy na statku.
- Sama widzisz. Wiedziałem, że między wami wybuchnie to jak pożar...
Krzyki, płomienie, uciekający ludzie...
- A ty wracasz do pracy skrytobójcy? - spytała złośliwie.
- Chyba nie. Inhumowałem piramidę, panteon i całe stare królestwo.
Warto chyba spróbować czegoś innego. Przy okazji, nie zauważyłaś
przypadkiem zielonych pędów, wyrastających wszędzie, gdzie stąpniesz?
- Nie. To przecież bzdura.
Teppic odetchnął. A zatem wszystko się skończyło.
- Nie pozwól, żeby trawa rosła ci pod stopami - poradził. - To bardzo
ważne. A nie widziałaś ostatnio jakichś mew?
- Mnóstwo ich dzisiaj lata. Nie zauważyłeś?
- Tak. To chyba dobrze.
Ty Draniu przysłuchiwał się jeszcze chwilę tej szczególnej cichnącej,
urywanej rozmowie między dwojgiem ludzi przeciwnej płci, którzy myślą o
czymś zupełnie innym. Z wielbłądami jest łatwiej. Samica musi tylko
sprawdzić metodologię samca.
Ucałowali się po bratersku, jeśli wielbłąd może osądzać takie rzeczy.
Decyzja została podjęta.
W tym miejscu Ty Draniu stracił zainteresowanie i postanowił raz jeszcze
zjeść swoje śniadanie.
***
POCZĄTEK...
W dolinie panował spokój. Rzeka o dziewiczych jeszcze brzegach wiła się
leniwie między kępami trzciny i papirusu. Hipopotamy wynurzały się z
głębiny i zanurzały znowu niczym jaja we wrzątku.
Wilgotną ciszę przerywał z rzadka plusk ryby albo syk krokodyla.
Przez długi czas Dios leżał w błocie. Nie był pewien, skąd się tu wziął ani
dlaczego jedna połowa jego ubrania jest porwana, a druga - nadpalona.
Niewyraźnie przypominał sobie głośny hałas i uczucie wielkiej prędkości,
choć równocześnie stał nieruchomo.
W tej chwili nie oczekiwał żadnych odpowiedzi. Odpowiedzi implikują
pytania, a pytania nigdy do niczego dobrego nie prowadzą. Pytania psują
wszystko. Błoto było chłodne i kojące; na razie nie musiał wiedzieć nic
więcej.
Zachodziło słońce. Nocne drapieżniki podchodziły do Diosa i jakiś
zwierzęcy instynkt podpowiadał im, że nie jest wart kłopotów, jakie
187
Terry Pratchett - Piramidy
przyniesie odgryzienie mu nogi.
Słońce wzeszło ponownie. Gęgały czaple. Mgła wypłynęła znad wody i
zniknęła, gdy niebo zmieniło barwę z błękitnej na spiżową.
Czas toczył się dla Diosa z cudownym brakiem wydarzeń, aż nagle obcy
głos przerwał ciszę, wykonując coś w rodzaju cięcia jej na kawałki
zardzewiałym nożem.
Dźwięk ten przypominał ryk osła rżniętego piłą łańcuchową. Był tym dla
melodii, czym pudełko daktyli jest dla motocrossu. Mimo to, kiedy
włączyły się inne głosy, podobne, ale odmienne, w rozmaitych
poszarpanych tonacjach i popękanych nutach, ogólny efekt okazał się
dziwnie atrakcyjny. Kusił. Pociągał. Zasysał.
Hałas osiągnął szczyt, jedną czystą nutę stworzoną z ciągu dysharmonii.
A potem, na ułamek sekundy głosy rozbiegły się, każdy po innym
wektorze...
Drgnęło powietrze, zamigotało słońce.
Na dalekich wzgórzach pojawiło się kilkanaście wielbłądów, wychudzonych i zakurzonych, pędzących w stronę wody. Ptaki poderwały się
spomiędzy trzcin. Leniwe jaszczury zsuwały się cicho z piasku. Po chwili
brzeg stał się masą wzburzonego mułu, gdy stwory o wielkich kolanach
przepychały się z nosami w wodzie.
Dios usiadł i spostrzegł leżącą obok laskę. Była trochę przypalona, ale
cała. Zauważył coś, na co nigdy przedtem nie zwrócił uwagi. Przedtem?
Było jakieś przedtem? Z pewnością był sen, coś w rodzaju snu...
Oba węże trzymały w pyskach własne ogony.
Ze wzgórz, za wielbłądami, prowadząc za sobą obdartą rodzinę, schodził
mały, smagły człowieczek z kijem w ręku. Wyglądał na zgrzanego i bardzo
zdziwionego.
Wyglądał właściwie jak ktoś, komu przyda się dobra rada i rozsądny
przewodnik.
Dios znów spojrzał na laskę. Wiedział, że jest bardzo ważna. Ale nie
pamiętał, dlaczego. Pamiętał tylko, że jest ciężka, a jednocześnie trudno
ją odłożyć. Bardzo trudno odłożyć. Lepiej wcale jej nie podnosić, uznał.
Albo może podnieść tylko na chwilę, żeby im wytłumaczyć, dlaczego
bogowie i piramidy są takie ważne. Potem ją odłoży. Na pewno.
Westchnął, poprawił resztki swej szaty, by dodać sobie godności, i
wspierając się na lasce, wyszedł im naprzeciw.
KONIEC
188
Was this manual useful for you? yes no
Thank you for your participation!

* Your assessment is very important for improving the work of artificial intelligence, which forms the content of this project

Download PDF

advertisement