in Welsh - National Library of Scotland

LES FOR SCHO
CA NT
HANESION
VSCOI.IOX
HUGHES ASD SOS
i)il
\
R\
S
l>YI>I>lol
PRIS
SWLLT
Llyfrau
Addysgiadol.
(welsh educational works.)
HUGHES & SON,
Wrexham
Publishers,
A GRAMMAR OF THE WELSH LANGUAGE:
Based on the
most approved systems, with copious examples from some of the
By the Rev. Thomas Rowlands.
most correct Welsh writers.
Cloth, 4/6.
WELSH EXERCISES:
Adapted to the latest edition of the above
Grammar, with copious Explanatory Notes. By the Rev. Thomas
Rowlands.
*»• The above
Cloth, 4/6.
Grammar and
Exercises are the recognized Text Books for " Welsh"
in the Continental and English Universities.
GRAMADEG CYMRAEG CALEDFRYN:
GRAMADEG
CYMRAEG
(Lèwi Mon.J
wedi
ei
:
D.
Amlen,
ROWLANDS,
1/6.
B. A.,
at wasanaeth Ieuengctyd Ysgolion
Gan y Parch.
&c.
Parch.
;
Llian, 2/-
ELFENATT GRAMADEG
iol,
y
Llian, 2/-
ad-drefnu
a'i
Ll. Hughes.
gywiro. Amlen, 6c.
J.
Argraffiad
Dydd-
Newydd
[Gweler yr Adol-
ygiadau].
CYFYSTYRON Y GYMRAEG
Y
(Welsh
Synonyms)
:
Gan Glan
yn Eisteddfod Gwiecsam, 1888.
Llian, 1'G. [Gweler beirniadaeth y Parch. D. Silvan Evans, B.D.,
ac Adolygiadau y Wasg.]
Menai.
casgliad buddugol
gJuu^
LLYFRAU ADDYSGIADOL GAN HUGHES
&
SON
GELRIADUB SAESNEG A CHYMRAF.G, A CBYMEAEG A
SAESNEG (English-Welsh and Welsh-English Dictionary),
gan W. Richards, Ll. D. Llian, 2/6.
GEIEIADUE CYMEAEG A SAESNEG Argraffiad Newydd wedi
Gan W. Richards, Ll. D. Llian, 1/ei ddiwygio a'i helaethu.
:
A CHYMEAEG:
GEIBIADTTR SAESONEG
Wedi
Ll. D.
ei
ddiwygio
a'i
helaethu,
gan W. Richards,
yn cynwys 432 o dudal-
Llian, 1/6.
enau.
GBAMADEG ARE1THYDDIAETH
ddarllen, siarad ac areithio
Thomas Thomas.
Sef cyfarwyddiadau pa fodd
:
yn gywir ac
Llian, 1/6
effeithiol.
Amlen,
;
1/-
Y LLYTHYR-YSGRIFYDD SAESNEG A CHYMRAEG
and English Letter- Writer).
PHONOGRAPHIA,
wedi
M.A.
Llian, 1/6
;
(The Welsh
Amlen,
I/-
Llawfer yn ol trefn Mr. Isaac Pitman,
sef
chyfaddasui'r Iaith Gymraeg gan y Parch. R. H.
ei
Argraffiad Newydd.
%• Ymae amryw
i
Gan y Parch.
lyfrau eraill
Byrddau,
Morgan,
1/6.
yn gyhoeddedig genym meitm Llawfer— giveler y
Catalogue Cyflawn.
Y CYFRIFYDD PAROD
CYMRTJ FU:
Gan Roger Mostyn.
(Ready Reckoner)
Argraffiad Newydd.
Llian, 2/-
yn cynwys Hanesion, Traddodiadau, Chwedlau, a
Dammegion Cymreig, &c,
Wedi eu hysgrifenu gan Gwilym
&c.
Hiraethog, Glasynys, Nicander, Cynddelw, Ceiriog, a'r Golygydd.
Llian, 3/6.
Un o'r
a werthfawrogir gan
llyfrau
DAEARYDDIAETH ANIANYDDOL
A. Geikie, F. R.
Primers."
Dan
gyda darluniau,
S.
We<ii
olygiad
1/-
H.
'
'
Cymru Fydd."
(Physical
ei
J.
gyfieithu o
Williams
Geography):
Gan
gyfres y " Science
(Plenydd).
Llian,
TALES
FOR
SCHOOLS.
(In Welsh.)
CANT
o
HANESION DIFYRUS
AT WASAXAETH
YSGOLION
Gyda
Geir-lechres
DYDDIOL.
(Vocabulary) Qymraeg a Sacsneg
GOREU ARF
|
WEEXHAM:
LONDON:
SON,
bob hanesyn.
\
DYSG.
HUGHES AND
i
|
5C,
HOPE STREET.
WMPKIN, MARSHALL. HAMILTON', KENT,
uro
Co.,
Ltd.
;
31
O. 1c
PKEFACE.
This work has been brought out to enable Teachers in the Elementary
Schools of Wales to teach English Composition to the scholars of the
upper standards by means of translation from Welsh.
New
Code issued by the Education Department, provision is
by the regulation which states
that in Welsh districts an easy piece of Welsh written on the blackboard or read out twice, may be substituted for the story read out in
In the
made
for testing Composition so taught
English.
book have been carefully prepared, and phrases not
have been avoided, so as not to place needless difficulties
in the path of young scholars whose stock of English words is often
very scanty.
The Tales
in this
easily translated
The Vocabularies at the end of each story will be of great assistance to
The teachers should see that these words and phrases are
Words which are used
only in certain districts in Wales are placed in brackets after those more
generally used, as maip (erfin), turnips.
the scholars.
carefully learnt, as they are seldom repeated.
Translation
is
a very excellent
way
of acquiring
idiomatic knowledge of any language.
an accurate and an
Pupils taught on this
method
acquire a copious vocabulary, and are able to distinguish shades of
meaning which otherwise are apt to escape
notice.
Teachers are recommended to read a good Welsh Grammar, so as to
enable them to obtain sound and trustworthy information respecting
the structure of the language. In Rowland's Welsh Grammar, issued
by the Publishers of this volume, they will have a work admirably
adapted for the purpose.
INTRODUCTION.
1. Welsh differs greatly from English in grammatical forms and in the
arrangement of words in a sentence. To enable young scholars to trans,
late readily and with intelligence, some of these differences will be briefly
noticed.
The MutationsIn Welsh some words change their first (or initial) letter when they
follow certain words, or are placed in a certain position in a sentence.
3. These changes of the initial letters of words are called Mutations.
4. The letters which change or mutate are divided into three classes.
2.
1st.
Class
:
c, p,
t
I
2nd. Class
:
g, b, d.
I
3rd. Class
:
11,
m,
rh.
letters should be called by their Welsh names only
C should be called ec, not see.
Note.— These
Examples
Word.
c
eath.
a cat.
of
Mutations— First
Class.
;
thus,
—
INTRODUCTION.
The Nominative
V.
Case.
as, Rhed5. In Welsh the Nominative is often placed after the Verb
odd Dafydd at y t, David ran to the house. Daeth blaidd ac oen at yr un
A wolf and a laiab came to the same brook.
Rhoddais y
6. When a Pronoun is the Nominative it may be omitted
llyfr i'r dyn, I gave the book to the man.
Nominative
may
placed
before
or
after the
7. The Pronoun when
be
Verb.
Pronoun before the Verb Mi a ddanfonaf y gwas i'r dref, 1 will send
;
nant,
;
:
the servant
man
Pronoun
to the
town.
after the
Verb
Fe welais
:
i
y fuwch yn y
cae, I saw the cow in
the field.
When the Subject or Nominative is a Noun,
8.
fore it, the Verb
Plural; as,
is
and the Verb comes bealways Singular, whether the Noun be Singular or
Curodd y bachgeu ei ddwylaw, The boy clapped his hands.
Curodd y bechgyn eu dwylaw, The boys clapped their hands.
Y mae y ddafad ar y mynydd, The sheep is on the mountain.
Y mae y defaid ar y mynydd, The sheep are on the mountain.
The Possessive Case.
When two Nouns come together in Welsh
9.
Possessive Case
;
as, Llyfr
Dafydd, David's booh
the second
ci
;
y
Noun
is in
the
bugail, the shepherd's
dog.
In English the Possessive case is shown in two ways
First way By putting s with an apostrophe ('s) after the Noun,
which shews possession as, the boy's father, tad y bachgen.
Second way: By putting of between the two Nouns; as, The
:
10.
:
;
Prince of Wales, Tywysog
the Queen of England's son,
11.
Cymru
;
the
Son of
the Queen of England, or
Mab Brenhines Lloegr.
When the two Welsh Nouns which come together are
things without life, the Possessive relation
ting of between the English Nouns as.
is
shown
the names of
by put-
in English
;
lliw jr afal, the colour of the apple.
dyf nder yr af on, the depth of the river.
achos y cynhwrf, the cause of the disturbance.
hd y cae,
tiie
length of the
field.
The Objective Case.
A Noun which is Objective
Verb follows the Nominative placed after the Verb as, Lladdodd Dafydd y cawr, David killed
; Fe brynais i y ceffyl yn y fi'air, i" bought the hone in the fair.
13. When the Objective is a Pronoun it is placed after the Transitive
Verb, and a Possessive Pronoun of the same Number and Person is
placed before the Verb as,
Arthur a'i dysgodd uf, Arthur taught him.
12.
to a Transitive
;
the giant
;
Gwladys
a'u
prynodd hwynt yn y
dref,
Gwladys bought them in the town.
Mi a'ch anfonaf chwi
1 will send you
to
at eich
your aunt.
Fe'm tarawodd i ar fy mhen,
He struck me on my head.
modryb,
INTRODUCTION.
Vi.
Gender-
There are only two Genders in Welsh, Masculine and FeminineNames of objects which in English are Neuter as to Gender, are
in Welsh either Masculine or Feminine- T, house, is Masculine
Ysgol, school, is Feminine.
15. The following Rule will assist Welsh-speaking children to find the
gender of any Noun in Welsh.
14.
;
Rule.— If the Noun can take mawr, great or large, after it, the
Noun is Mascidine as, t mawr, a large home; pen mawr, a large head;
mawr, a large book ; cwmwl mawr, a large chad.
If the Noun can take fawr after it, the Noun is Feminine a*
;
llyfr
;
ysgol fawr, a large school ; cloch fawr, a
church; Son fawr, a big staff,
large bell;
eglwys fawr, a
large
16. The Personal Pronoun of the Third Person Masculine Singular is ef
or efe, which must be translated by he or him when the Pronoun refers to
a person, and by it when it refers to something without life.
Canmolais y bachgen ; y mae ef yn ddiwyd iawn, I praised the boy ;
he
is
very diligent.
Yr oedd y cleddyf yn hardd cuddiodd y milwr ef ar lán y llyn,
The sword was beautiful ; the soldier hid it on the side of the lake.
17. Hi must be translated by she or her when it relates to a person, and
by it when it refers to something without life.
mae eich modryb yn by w yn Aberdâr gwelais hi yno y llynedd, Tour aunt lives at Aberdare ; 1 saw her there last year.
Collwyd y faneg, ond cafwyd hi dranoeth, The glove icas lost, but it
was found the next day.
Negative Sentences.
;
Y
;
18. A sentence which contains an Auxiliary Verb is made negative in
English by placing not between the Auxiliary and the Principal Verb
in Welsh by placing ni or nid before the Auxiliary.
;
and
John was talking in school
\ Amimative
Affirmative Sentence
sentence.
Yr oedd loan yn siarad yn yr ysgol. f
John was not talking in school,
\ vr„ .„ t vp Sentenee
S atlve Sentence.
Nid oedd loan yn siarad yn yr ysgol.
j
e
j
affirmative sentence which contains only one Finite Verb is made
negative in English by placing do not before the Verb Infinitive, and in
Welsh by placing ni or nid before the Verb.
19.
An
The boy broke the uinclow
Torodd y bachgen y flenestr.
The boy did not break the xoindow,
Ni thorodd y bachgen y ffenestr.
j
Afflrmative Sentence.
Í
\
{
xv-rative
Sentence.
iN e S atlve Sentence
Interrogative Sentences.
20.
A sentence which contains an Auxiliary Verb is made interrogative
in English
by placing the Auxiliary before the Subject, and
putting a before the Auxiliary.
Was John talking in school 1
in
Welsh by
A oedd loan yn siarad yn yr ysgol
?
21. When a sentence contains only one Finite Verb it is made interrogative in English by placing do before the Subject and changing the Verb
into the Infinitive Mood and in Welsh by putting a before the Verb.
ddarllenodd yr eneth y llyfr ?
Did the girl read the book 1
;
A
Y
GYNWYSIAD
Preface
3
Introdttction
4
l,— Nyth yn tb Ysgol
2.— Faneg a Gollwyd
3.— Llwynog Cyfewys
4.—
Llwynog a'b Cwn
5.—
Mwnci a'b Gneuen
6.— Y Llygod Cyfewys
7.—
Gath Foesgab
8.— HWNCI AB Y LLONG
9.—
Ci Cabedig
10.—
Fban a'b Cl
11.—
Ci Cynddeieiog
12.— Y Neldb yn y Ceyd
13.—YnYS Y NaDEOEDD
14.—
Llygoden a'b Papue Pum'
15.—
Ci Ufudd
16.— Ci yn achub ei Feiste
17.— Cyfaill ye Adab Bach
18.— Dialedd Elephant
9
Y
Y
Y
Y
10
11
13
14
15
Y
Y
Y
Y
Y
Y
Y
16
17
19
20
21
Punt
19—Y Ddau Gi
y
20.—
foneddiges a'b cl cynddeieiog
21.— dyfais gyweain
22.—
goenchwiglen
23.— Pont y Moegeug Cochion
24.— yspeilio ye yspeilavyb
25.— Ye Ysgolfeiste a'b Bechgyn
26.—
Llaw-Oeganydd Mud a Byddab
27.—
Llawelen Weethfawe
28.— NEETH MlLWE
29.— COSBI CYBYDD
30.— Bechgyn Dewb
31.— Talu mewn Ffyeltngau
y
Y
Y
Y
Y
Y
32.—
Plant a'b Bleeodiatd
33.—
CWPAN AEIAN
34.— Ye Abian-Nodau Colledig
35.— Bewyde y Plant
36.— Syb Waltee Scott yn ye Ysgol
37.— yb epa meddw
38.—Ye Aeltjntwe a'e Ci
39.— Cof Ci
40.—
Feech Waoii
41.— "Cough Candy"
42.— GWEITHIO A'l BEN
Y
22
24
25
26
28
30
31
33
34
35
36
37
39
40
41
42
43
44
46
48
4S
50
51
53
54
55
57
5s
59
60
61
13.— GWYBOD GOEMOD
44.— Dysgu Cyfansoddi Saesneg
45.—
CeEBYDWB BALCH
46.—
CUBAD A'B DEETH
62
63
65
65
47.-Y BUGAIL A L.LANCIAU LLUNDAIN
66
Y
Y
Y CYNWYíIAD.
48— Y Dews
a'e Ffeneste
Cybydd a'e Gof
68
69
70
49.— Y
50.— CEFFYL Y ClGYDD
51.—Yn y Tan
71
52.-esgusodion y plant
72
73
74
74
53.— y mochyn glas
54.— AEBED AMSEB
BONEDDWE A'E LLO
55.—
56.— TWYLLO FFEEMWE
57.— Rhy FAWE I WEITUIO
58.— Ye Ysgolfeiste a'e Blychau
59.—
BONEDDIGESAU YN L.LEWYGU
60.—
FONEDDIGES A'E GATH
Y
75
77
7S
79
80
Y
Y
61.— Offee (Aefau) Qwi;
Boneddig
bi
62.— Amaethu heb Dalit Rhent
63.— EWCH A De'WCH
64.—
ffermwb teachwantu8
65.—
ffeemwe a'e cyfeeithiwe
66.— Handel a'e Oeganydd
67.—
Ceidwad a'e Gwallgofddyn
68.—
Lladeon Dycheynedig
69.—
Cadfeidog a'e Milwe
Gyewe Gofalus
70.—
82
83
84
y
y
Y
Y
Y
Y
71 —Y
72.— Y
86
87
88
89
90
90
Cychwe Gweol
91
MOEGEUGYN A'E CEILIOG RhEDYN
73.— Nod Dewg
74.—
Bachgen yn ye Ysgol Gaepiog
75.— DYSGWCH BLYGU
76.— DYFEEYN O INC
77.—
Bachgen Anufudd
78.— COSP DEOM
FFEEMWE HaELIONUS
79.—
Bachgen a'e Llyffant
80.—
Gaeddwe Ufudd
84.—
S2.—
MOEWYE AE Y GEAIG
94
94
Y
95
96
97
Y
98
100
Y
Y
Y
Y
101
103
104
105
83.-AEAETH DDIRWESTOL
106
84.—Ye Asyn a'e Afalau
Tywysog Diewestol
85.—
108
109
Bachgen Mud
ill
Y
86—Y
87.— MOESGAEWCH Y SPAETIAID
88.— AXEXANDEE FAWE A'l FlLWYR
89.—Ye Atheonydd a'e Goeon Aue
...
90.— Peblau y Foneddiges
91.— Lladd Gelyn
92.— Sye Dafydd Gam
93.— DlENYDDIAD AP.GLWYDD RUSSELL
94.— Llun y Beenin
Meddyg a'e Indiaid
95.—
96.— CYMWYNAS I SWY'DDOG TLA^\rD
97.— PeYDLONDEB
98.— BONAPAETE A'E MlLWE
MlLGI FFYDDLAWN
99.—
Y
Y
100— CODI YN FOEE
Idiomatic Sentences
112
113
114
115
116
us
118
•
119
120
121
122
123
124
125
127
HANESION DIFYRUS.
1.— Nyth yn yr Ysgol.
ARFU
i
ddau Robyn wneud eu nyth
^ unwaith mewn
ys-
,goldy, lie
yr oedd
:dros
ugain
dri
o
yn bresenol
blant
bob dydd. Y man a ddewisasant i
wneud eu nyth oedd ar astell uwch
dosbarth o ferched bychain o bump
i
chwech mlwydd oed a mawr oedd
gofal y plant rhag i neb aflonyddu yr
;
^
/<^\
^
adar.
Yno yr eisteddodd yr iâr,
bump o gy wion bach. Bu un
p&W yn
f uan,
honynt farw
ymaith gan
Magwyd y pedwar ereill yn
Cyn gynted ag y daeth y
a chludwyd
l
ac y deorodd
ei
o
gorff ef
^
yr hen adar.
mhresenoldeb y plant.
rhai bach yn alluog i wneud drostynt eu hunain, ymadawodd yr holl deulu.
Bu nyth yn yr un
dilynol.
fan
am y deuddeg mlynedd
Y FANEG A GOLLWYD.
10
GEIR-LECHRES
(Vocabulary).
ADAE, aderyn, birds, bird.
aflonydlit, disturb.
magwyd, were
astell, board.
mawb, great.
maew, dead.
bychain,
man,
little (plural).
cludwyd, was
nyth, nest.
POB dydd, every day.
peesenol, present.
peesenoldeb, presence.
carried.
coeff, body.
CYN GYNTED AG, us soon
cyw, young bird, chick.
reared.
place.
as.
deoeodd, hatched.
deuddeg, twelve.
En AG,
dewis-as-ant, they chose.
dilynol, following.
teiugain, sixty.
dosbabth, class.
DEOSTYNT EU HUNAIN,
lest.
TEULtr, family.
unwaith,
uwch
for
them-
once.
ben, above, overhead.
YMADAWODD,
left.
selves.
eisteddodd, sat.
GoFAL, care.
gwneud, make, do.
ymaith, away.
yn fuan, soon.
ysgoldy, schoolroom.
iae, hen.
daefu
I
ddau eobyn wneud EDNYTH, two Robins made
their nest.
2,-
Y Faneg a gollwyd.
YR
oedd hi yn mron naw o'r gloch, ac yn bryd
i'r ysgol.
Ond nid oedd
i Arthur gychwyn
yn barod, am ei fod yn raethu dod o hyd i un o'i
fenyg, er ei fod wedi chwilio yn ddyfal am dani yn
mhob ystafell yn y t.
Yr oedd y boreu yn oerllyd,
ac yr oedd am gael y
law yn gynes. Gan nad allai ei
gweled, gwisgodd yr un faneg oedd ganddo ar un
law, a dododd ei law arall yn ei boced.
fan eg
i
gadvv
ei
Yn y prydnawn aeth ei fam i'r pantri, a digwyddodd iddi godi cauad basged yn yr hon yr oedd yn
cadw ai'alau. Yno o'i blaen gwelai faneg, ac wedi
edrych arni, adnabyddodd hi ar unwaith. Dyma'r
faneg y bu Arthur yn chwilio am dani y boreu
hwnw.
Y
Yr
LLWYNOG CYFRWYS.
I
I
y fam yn deall fod rhyw un yn cymeryd
heb yn wybod iddi. Yr oedd y faneg yn
dangos iddi pwy oedd y lleidr dirgel. Pan ddychwelodd Arthur o'r ysgol, cafodd ei alw i gyfrif am ei
ymddygiad gwael yn cymeryd y firwythau heb ganoedtl
afalau
iatâd
ei
fam.
GEIR-LECHEES
ADNABYDDODD, knew.
afal, apple.
beon, yn hbon, nearly.
cadw, keep.
CANIAtad, permission.
catjad, cover.
codi, to raise,
EE EI FOD WEDI CHWIEIO, though
he had searched.
FFEWYTH, fruit.
GAl/w,
call.
he could.
gwael, mean, bad.
gat.TiAI,
gwisgo, to wear, to put on.
heb, without.
LLEIDE, thief.
lift.
collwyd, was lost.
CYCHWYN, to start, to
(Vocabulary).
go.
MANEG, glove.
CYFEIF, account.
naw o'e gloch,
cymeeyd, take.
cynes, warm.
o'i
nine o'clock.
OEELLYD, cold.
blaen, before her.
CHWiLio, to search.
deall, understand, know.
DIGWYDDODD, happened.
uiegel, secret.
dod o hyd, to find, to get.
dychwelodd, returned.
dyfal, diligent.
yn ddyfal, diligently, carefully.
PANTEI, pantry.
paeod, ready.
peyd, time.
peydnawn, afternoon.
YMDDYGIAD, Conduct.
yn meon,
nearly.
YSTAFELL, room.
3.— -Y Llwynog cyfrwys.
YR
oedd ffermwr yn edrych allan trwy y ffenestr
un boreu, pan welodd Lwynog (cadnaw) yn
croesi
y
waelod
t
gyda hwyaden yn ei gêg. Ar
dan y
y cae yr oedd gwàl (mûr) gerig oddeutu
cae
pedair troedfedd o uclider.
Ymdrechodd y Llwynog neidio dros y wàl gyda'r
hwyaden yn ei gêg, ond methodd. Wedi iddo t'ethu
deirgwaith, eisteddodd i lawr, ac edrychodd ar y
Y LLWYXOG CYFRWVS.
12
mur am ychydig funudau, fel pe yn ystyried
i'w wneud.
Yna cododd i fyny a chvmerodd
beth
afael
yn y hwyaden gerfydd ei phen.
Safodd i fyny yn syth ar ei draed ôl, a gosododd
ei draed blaen ar y mûr.
Yna dododd big y hwyaden mewn agen yn y mûr mòr uchel ag y medrai
gyrhaedd.
Wedi iddo wneud hyn, neidiodd i ben y mur, ac
estynodd ei ben i lawr, a gafaelodd yn y hwyaden.
Yna gadawodd iddi syrthio yr ochr arall i'r wàl.
Neidiodd i lawr ar ei hoi, cododd hi i fyny eilwaith,
a rhedodd ymaith i'w fíau yn y coed.
GEIR-LECHRES
(Vocabulary).
agen, crack, crevice.
ALLAN, OUt.
i
lawe, down.
I
FYNY, up.
AR El hol,
LLWYNOG, fox.
MEDEAI, he could.
methodd, he failed.
after
aeall, other.
it
(feminine).
boeeu, morning.
CADNAW,
moe,
fox.
as, so.
cododd, he rose, stood up.
coed, wood.
MOE uchel AG,
CROESI, to Cr039.
yn ceoesi Y cae, crossing the
HUE,
as high as.
munudau, minutes.
wall.
neidio, to jump.
field.
cyfewys, sly, cunning.
cymeeodd, he took.
CYMEEODD AFAEL, he took hold.
cyehaedd, reach.
dododd, he put.
edeychodd, he looked.
eilwaith, the second time.
estyn, reach, stretch out.
fel pe, as
if.
OCHE,
side.
oddeutu, about.
pan, wheu.
pen, head, top.
pen y mur, top of the wall.
PIG, bill, beak.
ehedodd, he ran.
teaed blaen, forefeet.
teaed ol, hind feet.
TROEDFEDD, a foot (in lenijthj.
teibgwaith, three times, thrice.
UCHDER. height.
uchel, high.
WEDI IDDO FETHU, after he had
ffau, den.
FFENESTB, window.
gadawodd. he left.
GAFAEL, hold.
GEEFYDD, by.
failed.
GOSODODD, he placed,
gwaelod, bottom.
GWAL, wall.
gwelodd, he saw.
HWYADEN, duck.
fixed.
wedi iddo wneud HYNÌ
had done this.
ychydig, a few.
YMAITH, away.
ymdeechodd, he tried.
YSTYBIED, to consider.
after
ho
Y LLWYNOÜ
4.
AR
CWN.
13
Y Llwynog a'r Cwn.
UNWATTH yr oedd cn yn rliedeg ar ol Llwynog,
yn gyflym bu agos iddynt ei
Gwelodd y Llwynog wàl gerig isel o'i flaen.
ar ei ol.
Rhedodd ati gyda'r
a chan eu bod
ddal.
cn
drosti, ac yna cerddodd ychydig latheni mor agos ag oedd yn bosibl ati,
a gorweddodd i lawr.
Pan ddaeth
y wàl,neidiodd
at
Y LLWYNOG YN YMGUDDIO.
cn
dros y wàl a thros y Llwynog, ac
Neidiodd y
heb sylwi arno rhedasant yn mlaen ar eu cyfer. Yr
oeddent
sefyll
yn myned mor gyflym,
(ystopio)
;
ac
ni
fel
nas
gallent
welodd yr un o honynt y
Llwynog yn ymguddio.
Wedi iddynt fyned ychydig o ffordd, neidiodd y
ac yr oedd allan o'r
llwynog yn ol dros y wàl
yn mlaen a diangodd y Llwyngolwg. Aeth y
og y diwrnod hwnw heb gael ei ddal.
;
cn
;
14
MWNCI
V
A'R GNEUEN.
GEIR-LECHRES
AGOS, near.
yn agos a'i DDAL,
nearly caught
(Vocabulary).
FFOEDD, way.
GOLWG, Sight.
him.
ae eu ctfee,
GOEWEDD, tO
straight on.
lie.
CAEEG, ceeig, stone, stones.
ISEL, low.
CEEDDED, to Walk.
llathen, a yard.
ehedeg. to run.
ctfee, opposite.
CYFLYM,
6YLWI, to notice.
fast.
ymguddio, to hide himself.
DAL, hold.
dianc, escape.
yn
ol, back.
YSTOPIO, Stop.
diwrnod, day.
5.
—Y Mwnci a'r Gneuen.
GWELWYD
gwylltfilod
Mwnci unwaith mewn arddangosfa
yn dangos medrusrwydd oedd yn
mron yn ddynol.
Taflodd bachgen gneuen
ond yr oedd yn rhy
gyn tu
allan
i'r
bell o'i
ffau.
i'r
Mwnci,
gyrhaedd, gan iddi ddis-
Wedi iddo
syllu arni
am
Yna gwnaeth
ymaflodd mewn gwelltyn.
ddolen o hono drwy ei blygu, a gwthiodd ef o dan
y bàrau, a thrwy dynu yn ofalus, llwyddodd i gael y
gnenen o fewn cyrhaedd iddo.
t'unud,
GEIR-LECHRES
AEDDANGOSFA, show.
BAEAir, bars.
CNEUEN, CNAU, nut, nuts.
DANGOS, to show.
DISGYN, to
fall.
DOLEN, loop.
dynol, human.
gwelwyd, was
seen.
gwelltyn, a straw.
(Vocabulary).
llwyddo, to succeed.
MEDEUSEWYDD, skill.
pell, far, distant.
Plygu, to bend.
syllu, to look hard at, to gaze.
taflu, to throw.
TU ALLAN, Outside.
tynu, to draw.
ymaflodd, he took hold of, he
seized.
GWylltfil, gwylltfilod, wild beast, wild beasts.
Y LLYGOD CYFRWYS.
6.
YR
15
Y Llygod Cyfrwys.
oedd llawer iawn o lygod
t
mewn
hen ysgubor
d
Pan ddodwyd yr
yno ar
ol y cynhauaf, gwelwyd eu bod yn peri colled fawr.
Dyweclodd fy nhad wrthyf y cawn ddimai am bob
llygoden fyw a fedrwn ddal.
Dranoeth aeth fy chwaer i'r dref, a phrynodd
dràp â thri thwll ynddo. Wedi i mi ei osod yn iawn
gyda chaws yn mhob twll, dodais ef yn yr ysgubor.
Cefais dair llygoden yn y trap bobboreuam wythnos.
wrth ein
ni.
Un boreu pan aethum at y trap fel arfer, gwelais
nad oedd yr un wedi ei dal er fod y caws wedi myned.
Felly y digwyddodd am y ddau ddiwrnod
dilynol, dim llygod a dim caws.
Aethum i wylio y noswaith bono sut yr oedd y
peth yn cymeryd lie. Yr oedd y lleuad yn goleuo
Y GATH FOESGAR.
16
trwy agen yn y drws a phan yn sefyll mewn man
yn yr ysgubor, gwelwn lygoden yn myned
at y trap, ac yna yn gwichian.
Ar hyn daeth tair
neu bedair o lygod yno, ond ni ddododd yr un o
honynt ei phen yn un o dyllau y trap.
;
neillduol
Yna
yn mlaen at y trap, ac
i un o'r tyllau. Achi'r trap syrthio, yna tynodd ei chynffon
a gafaelodd yn y caws yn ddiberygl, a rhanqdd
gwelais un yn cerdded
yn gwthio
osodd hyn
allan,
ei
chynffon
yn
Yn yr
e£ g}T da'r lleill.
allan o'r tyllau ereill.
ofalus
un modd caí'wyd y caws
GEIR-LECHRES
aohosodd, caused.
aethum, I went.
cawn, I should have.
caws, cheese.
cynhauaf, harvest.
CYNFFON, tail.
dim, no, nothing.
dimai, halfpenny.
dodi, to put, to place.
ereill, others.
gofalus, careful.
yn ofalus, carefully.
GOLEUO, to give light.
gosod, to
fix,
to place.
gwichian, squeak.
(Vocabulary).
gwthio, push.
gwylio, to watch.
llawer iawn, very many.
llygod, llygoden, mice, mouse.
MODD, way.
NOSWAITH, night.
peri, to cause.
rhanu, to share, divide.
sut, how.
twll, tyllau, hole, holes.
tynu, to pull, to draw.
wrthyf, to me.
YD, corn.
ysgubor, barn.
yr un modd, the same way.
7.— Y Gath Foesgar.
UNWAITH yr oedd genyf gath yr
lion
oedd bob
yn eistedd wrth y bwrdd gyda mi i
Yr o ddwn yn gosod napcyn am ei
gael ciniaw.
gwddf a thamaid o bysgodyn ar blât o'i blaen. Yr
oedd hi yn codi y bwyd i'w cheg â'i phawen gyda'r
arnser
,
Y MVVNCI
All
Y LLONG.
17
mwyaf, ac yr oedd yn ymddwyn yn briodol
wrth y bwrdd. Pan fyddai wedi bwyta y cyfan,
arferwn weithiau rocldi tamaid o'm pysgodyn i
gofal
iddi.
Un
diwrnod pan ganwyd y gloch nid oedd y gath
gweled yn un man, a dechreuwyd y ciniaw hebddi.
Pan oedd y plâtiau yn cael eu gosod ar y
bwrdd, rhedodd y gath i fyny y grisiau, a neidiodd
i'w chader gyda dwy lygoden yn ei safn.
Cyn y
gellid ei liatal, yr oedd wedi dodi un lygoden ar ei
phlât ei hun, a'r Hall ar fy mhlât i.
Yr oedd hi am
ranu ei chiniaw gyda mi, fel yr oeddwn i wedi rhanu
i'w
gyda
hi.
GEIR-LECHRES
amsee, time.
pob amsee, everytime, always.
AEFEEWN,
I used.
atal, to stop.
BWYD, food.
bwyta,
(Vocabulary).
gwddf, neck.
hebddi, without her.
MOESGAE, polite.
mwyaf,
eat.
cadee, chair.
canwyd Y gloch, the bell was
rung.
ciniaw, dinner.
cyfan, all, the whole.
decheeu, to begin.
geisiau, steps, stairs.
GYDA, with.
plat, plate.
PY3G0DYN, fish.
SAFN, mouth.
tamaid, a bit, piece.
weithiau, sometimes.
ymddwyn,
8.— Y Mwnci ar y
UNWAITH
greatest.
napcyn, napkin, serviette.
o'i blaen, before her.
pa wen, paw.
to behave.
Llong-.
pan oeddwn yn dychwelyd
mewn
yr oedd genyf fwnci, yr hwn oedd yn
hoff iawn o chwareu eto yr oedd yn rhydd oddi
wrth ystranciau drwg. Cai lawer o ddifyrwch trwy
llong,
;
Y MVVNCI AR Y LLONG.
18
ddwyn y
ef
am
sebon oedd genyf at ymolchi. Ceryddais
hyn, ac yna bu yn fwy gofalus rhag i mi ei
weled yn
ei
ddwyn.
Un
boreu
pan oeddwn
yn ysgrif enu,
ac hefyd yn
cadw fy llygaid arno, can-
fyddais ef
yn
cymeryd y
yn
sebon
ei arfer.
c
ol
Ni
hy merais
arnaf fy mod
yn ei weled
nes iddo fyn-
ed ag ef
aith,
ym-
pryd y
tybiaiynddi-
a
meu
nad
oeddwn wedi
sylwi arno.
Pan
gyr-
haeddodd y
drws gelwais
arno mewn
Dais isel ond
Cyn gynted ag y
digon uchel iddo fy nghlywed.
deallodd fy mod wedi ei weled, cerddodd yn ol yn
araf, a rhoddodd y sebon yn ei le priodol ar y
****»>
bwrdd.
Y
CI CAREDIG.
GEIR-LECHRES
AEAF, slow.
TN AEAF, Slowly.
aefee, custom, way.
aeno, on him.
bwedd,
1!)
(Vocabulary).
dychwelyd,
to return.
GENYF, with me.
YE OEDD GENYF,
gweled, to
I had.
see.
hoff, fond.
table.
CADW. to keep.
CAI, he had.
CANFYDDAIS, I saw.
CEEYDDU, to punish.
LLONG, Ship.
llygad, llygaid, eye, eyes.
clywed, to hear.
peiodol, proper, right.
CHWAEEU,
to play.
DEALL, to understand.
DIAMETT, no doubt.
YN DDIAMETT, without doubt.
difyeavch, pleasure,
BWYN, to take.
llais, voice.
Mwnci, monkey.
ehydd,
free.
8EB0N, soap.
TYBiAi, he thought.
YSTRanciau, pranks.
YMOLCHI, to wash one's
ysgeifenu, to write.
self.
9.— Y Ci caredig.
PCHYDIG
ddyddiau yn ol yr oedd dyn yn ardal
Birmingham yn myned i foddi cath fach
mewn llyn. Dilynid y dyn gan ei gi. Pan welodd
y ci y gath yn cael ei thaflu i'r dwfr, neidiodd ar ei
hoi, a dygodd hi i'r làn.
ty%
Taflwyd hi eilwaith, ac aeth y ci ar unwaith i'w
Nid cynt yr oedd hi allan nag y taflodd
y dyn y gath y trydydd tro i'r llyn. Nofiodd y ci ati
eto, ac wedi gafaelyd ynddi, aeth yn ei flaen i'r ochr
arall.
Yna rhedodd â hi gartref yn ei geg, ac a'i
dododd yn ofalus ar yr aelwyd i sychu o flaen y tan.
gvvaredu.
Byth wedi hyny y mae y ddau yn gyfeillion
mawr, yn cysgu yn yr un gwely ac yn hwyta o'r un
llestr.
Y FRAN A'R
20
GEIR-LECHRES
(Vocabulary).
AELWYD, hearth.
AE El HOL, after her.
gwaredit, to save
GWELY, bed.
aedal, neighbourhood.
BYTH, ever.
caeedig, kind.
CAETEEF, home.
OYFAiLL, friend.
CYSgtj, to sleep.
dygodd, he brought.
eilwaith, second time.
glan,
CI.
side, shore.
llestb, vessel, dish.
llyn, lake, pond.
nofio, to swim.
OCHE, side.
sychu, to dry.
tan, fire.
teo, time.
"wedi hyny, afterwards.
ynol, ago.
I'e LAN, to shore, to land.
10.— Y Fran
a'r Ci.
RAI
blynyddoedd yn ol cedwid brân ddôf raewn
Un diwrnod aeth cerbyd ar draws
tafarn.
troed ci mawr oedd yno, ac anafwyd y creadur yn
yn edrych ar droed
bur dost. Pan yr oedd gwas y
y ci, safodd y frân wrth ochr y dyn gan ddangos
cryn bryder o herwydd yr anffawd. Rhwymwyd y
Dygai
ci yn yr ystabl, lie yr ymwelai y frân ag ef.
esgyrn iddo, gan ddangos gofal mawr am dano, a
serch neillduol ato ac ni ymddangosai yr ader} n yn
hapus ond pan i'yddai gyda'r ci.
t
t
7
;
Digwyddodd yn ddamweiniol un noswaith i ddrws
ei gau yn erbyn y frân, fel nad allai
i'yned i mewn at y ci fel arferol. Ond y fath ydoedd
gofal yr aderyn am dano, fel y ceisiodd weithio ei
yr ystabl gael
tfordd ato
trwy bob rhwystr.
Ymosododd gydag egni ar y drvvs, gan ei bigo
gyda'r cliwydrwydd mwyaf. Pan ddaeth y gwas
yno yn y boreu cafodd fod y frân wedi tori twll trw}
y drws i gael ffordd i mewn at ei hoff gydymaith.
T
Y
CI
CYNDDEIRIOG.
GEIR-LECHRES
ANAFWYD, was injured.
anffawd, misfortune, bad
luck,
21
(Vocabulary)
gwas, servant-man.
gweithio, to work.
accident.
ae deaws, over.
blynyddoedd, years.
bean, crow.
kettj.dttoI/, particular, great.
CAtr, shut.
piqo, to pick.
cedwtd, was kept.
pbydeb,
ceisio, to seek, to try.
ceebyd, carriage.
bhwystwyd, was tied.
ehwtste, hindrance, anything
CYDYMAITH, companion.
in the way.
seech, affection, love.
hoff, dear.
oche,
DAirwAiN, accident.
tafaen,
yn ddamweeniol, by
diwydewydd,
side.
accident.
diligence,
hard
care, anxiety.
inn.
TOST, severe.
ymddangosai, appeared.
work.
dof, tame.
eebyn, against.
ymosododd, attacked.
ymwelai, visited.
egni, effort, earnestness.
ystabl, stable.
— Y Ci cynddeiriog.
fechan
y môr un
MEWN
gwelwyd
bychan cynddeiriog
11.
ar làn
tref
ci
wyllt trwy yr ystrydoedd.
a ffôdd
y bobl
o'i
diwrnod
yn rhedeg yn
Yr oedd ar bawb ei ofn,
ffordd.
Yr oedd masnachwr yn y
Y
dref
yn berchen
ci
diwrnod hwnw yr oedd y ci yn
gorwedd o flaen masnachdy ei feistr. Pan welodd y
ci cynddeiriog yn dyfod heibio, rhedodd ato, a gafaelodd yn dn ynddo gerfydd ei wddf. Yna rhedodd tuag at y mor, ac wedi neidio i niewn iddo, daliodd ben y ci bychan dan y
nes y boddodd ef.
Dilynwyd y
gan dorf fawr o bobl, a phan
ddaeth y ci deallus allan, yr oedd pawb yn ei ganmol, gan dynu eu dwylaw dros ei ben a'i gefn.
Estynodd ereill bob math o dameidiau blasus iddo, yr
hyn oedd yn boddio y ci yn fawr.
mawr
deallus.
dr
cn
Y NEIDR VN Y CRYD.
22
Ond
y
cafodd y fath garedigrwydd eftaith ddrvvg ar
dyddiau dilynol pan welai unrhyw gi bych-
Y
ci.
ynddo, ac yna boddai ef yn y
achwynwyd wrth y masnachbychain, a gorfu i'r
gan berchenogion y
an ar yr
môr.
heol, gafaelai
Mewn
canlyniad
cn
wr
masnachwr gau y
ci
i
fyny
fel
na foddai ychwaneg o
gn.
GEIR-LECHRES
achwyn,
to complain.
blasus, nice, pleasant to taste.
boddi, to drown.
boddio, to please.
canlyniad, consequence,
canmol, to praise.
caeedigewydd, kindness.
cynddeieiog, mad.
deallus, intelligent.
dilynwyd, was followed.
DEWG, had.
dwyiaw, hands.
effaith, effect.
estyn, reach, give.
ffodd, ran away, fled.
FF0EDD, way.
(Vocabulary).
glan Y MOE, sea shore.
goefu, was forced, compelled.
gorfu
i'e masnachwk. the
tradesman was forced.
goewedd, lying down.
gwelwyd, was seen.
gwyllt, wild.
YN wyllt.
wildly.
heibio, by.
heol, road, street.
masnachwe, merchant, trades-
man.
MASNACHDY, shop.
math, kind.
ofn, fear.
Pawb, everybody,
TEEF, town.
all.
12.— Y Neidr yn y Cryd.
Ti^T^N boreu hyfryd yn mis Mai aeth gwraig i'r
yjjf ardd oedd tu cefn i'vv th, gan adael ei baban
bach yn cysgu yn y crd. Yn mhen ychydig amser
cerddodd at y fienestr cr mwyn gweled a oedd y
baban yn dal i gysgu.
Dychrynwyd hi yn fawr iawn pan welodd fraich
y baban yn hongian allan o'r crd gyda neidr fawr
wedi ymdorchi am dani. Bu y fam druan yn mron
llewygu gan yr olygfa ofnadwy. Ar ol ystyried
Y NEIDR YN Y CRYD.
23
ychydig pa fodd y gallai waredu ei phlentyn, cofiodd
fod dyn yr hwn oedd yn ami yn dal nadroedd yn
byw yn
y pentref gerllaw.
Rhedodd at ei d, a dywedodd wrtho yr hyn oedd
wedi cymeryd lie. Dywedodd yntau wrthi am fyned
yn ol, ond nad oedd i wneud un math o sn a
ddeffroai y baban neu a dàrfai y neidr
a byddai
iddo ei dilyn mewn ychydig funudau.
Daeth y
dyn yno yn fuan yn clwyn llestr yn llawn o laeth
;
poeth.
Agorodd y drws ac aeth i mewn yn ddistaw, a
dododd y llestr ar y llawr. Cyn bo hir dechreuodd
y neidr ollwng ei gafael ar fraich y baban, ac wedi
iddi gyrhaedd y llawr ymlusgodd yn mlaen at y
llaeth.
Pan welocld y fam fod ei phlentyn yn rhydd,
rhuthrodd at y cryd a chododd ei baban i fyny, tra
yr oedd y dyn yn lladd y neidr.
GEIR-LECHRES
(Vocabulary).
AML, many, frequent.
YN aml, often.
baban, baby.
beaich, arm.
LLADD, kill.
LLAETH, milk.
cofio, remember.
lleste, vessel.
CEYD, cradle.
llewygu, to
mis, month.
deffeo, awake.
DiSTAiV, quiet, silent.
yn ddistaw, quietly.
dyciieynwyd, was frightened.
DYWEDODD, Said.
ee mwyn, iii order
to.
LLAWN,
LLAWE,
full.
floor.
faint.
neide, snake.
OFNADWY, dreadful,
frightful.
PENTEEF, village.
PLENTYN, Child.
POETH, hot.
gadael, to leave.
GABDD, garden.
gee llaw, near.
GOLYGFA, Sight, View.
ehutheodd, rushed.
ehydd, free.
gollwng, loosen,
gwaeedu, save.
GWEAIG, woman.
tu cefn, behind.
let go.
eongian, to hang.
hyfeyd, pleasant.
swn, sound.
taefu, drive away, frighten.
ymdoechi, to twist
itself.
YSTYEIED, consider, think.
24
YNYS Y NADP.OEDD.
13.— Ynys y Nadroedd.
^^N
"2JJ%
un o lnoedd mawr America, y mae ynys
l'hai blynyddoedd yn ol ni
allai yr un bôd
fechan dlos, ond
dynol fyw
am
fer
arni,
fod yno nilluosog
o
nadroedd.
Un
prydnawn
ys-
tormus drylliwyd Hong
'<'
i
'\J
j)
fech-
an ar lànau yr
ynys.
Yr oedd
yn y Hong lwyth
o foch byw. Diangodd y dwylaw i'r tir, gan
ddwyn gyda
liwynt yr
moch.
oil o'r
Ond yr oedd
yn anmhosibl
iddynt aros yn
y fath le, am fod
yno gymaint o
nadroedd. Wedi
iddynt adgyweirio y Hong, ac
Ni
i'r ystorm dawelu, ymadawsant ar ynys gan adael y moch yno.
Gwasgarodd y moch dros yr holl ynys ac yn
'i'i'-
;
mhen ychydig amser daeth eu perchenog } no mewn
T
Y LYGODEN AR PAPYR PUM PUNT.
25
Hong arall i edrych am danynt. Mawr oedd ei syndod pan welodd y moch mewn cyflwr da, yn dew ac
wedi pesgi yn rhagorol. Yr oecldent wedi bwyta yr
holl nadroedd, ac nid oedd un o'r fath greaduriaid
peiyglus i'w gweled yn yr ynys.
GEIR-LECHRES
AROS, to remain, stay.
bod, being.
BYW,
(Vocabulary).
llwyth, load, cargo.
moch, pigs.
nifer, number.
perchenog, owner.
adgyweirio, repair, mend.
anmhosibl, impossible.
pesgi, to feed, to
living.
grow
fat.
rhagorol, very well, excellent.
SYNDOD, surprise, wonder.
creadueiaid, creatures.
CYFLWR, state, condition.
CYMAINT, so many.
tawelu, to grow calm,
tew, fat.
dlos, beautiful.
drylliwyd, was wrecked.
quiet.
tir, land.
tlws, tlos, beautiful.
dwylaw, hands, crew.
GALLAI, Could.
YMADAWSANT,
GWASGARODD, spread.
ynys, island.
ystormtjs, stormy.
HOLL, all.
lluosog, numerous, many.
14.— Y Lygoden
a'r
left.
Papyr Puny
Punt.
DIGWYDDODD
papyr
neillduol
rayned
yn
yn
i
siopwr yn
Liverpool
ddodi
punt ar fwrdd mewn ystafell
Nid oedd neb ond y perchen yn
lion, a chedwid y drws bob amser
pum'
ei
d.
i'r }rstafell
gloedig.
Un
diwrnod pan aetli y siopwr i geisio y papyr, yr
oedd wedi diflanu. Wrth chwilio am dano, gwelodd y
dyn fod
twll llygoden
mewn un
gornel o'r ystafell.
Y 01 UFUDD.
26
Danfonwyd
nol saer coed, a chododd
i
hwnw
astell
o'r llawr.
Cafwyd yno bentwr mawr o bapyr wedi ei dori yn
dameidiau man. Ar un ochr i'r pentwr gwelwyd
nyth o lygod bach yn gorwedd ar y papyr pum'
Nid oedcl y papyr wedi ei niweidio raewn un
punt.
modd, a hwnw oedd yr unig bapyr yn y lie nad oedd
wedi ei cldarnio.
Yr oedd y lygoden wedi dwyn y papyr i'w thwll
yn blygedig fel yr oedd ar y bwrdd, ac yna wedi ei
agor a'i daenu fel blanced yn ei nyth. Yn ddiameu,
teimlai y lygoden fod hwn yn fwy meddal ac ystwyth
papyrau a gyinerwyd ganddi
na'r
GEIK-LECHRES
o'r blaen.
(Vocabulary).
niweidio, to injure.
papye, paper, note.
pentwe, a heap.
PLYGEDIG, folded,
pum' punt, five pounds.
papye pum' punt, five pound
agor, open.
blanced, blanket.
cafwyd, was found.
CLO, a lock.
cloedig, locked.
coenel, a corner.
note.
DANFONWYD, was
saee coed, carpenter, joiner.
SIOPWE, a shopkeeper.
taenu, to spread out.
teimlai, felt,
sent.
DAENIO, to break to pieces.
DIFLANU, to disappear.
gorwedd,
i
to
lie
down.
tori, to break.
easily bent, flexible.
nol, to fetch.
YSTWYTH,
man. small.
MEDDAL, Soft.
15.— Y Ci ufudd.
YMAE
yn
Caerdydd
Sant Bernard, o'r enw
Ychydig ddyddiau yn ol rhoddodd y per-
un
o farsiandwyr cyfoethog
berchen
Rover.
ci
mawr
Y
CI
UFUDD.
2
chenog brawf o ufudd-dod ac addysg dda y
cyfeillion oeddent yn ymweled ag ef.
ci
I
rai
i
Yr oeddent yn eistedd oddi amgylch i'r bwrdd yn
yr ystafell giniaw yn edrych ar y ci yn. gorwedd ar
y ffenestr agored. Chwibanodd y
unwaith neidiodd y ci trwy y ffenestr
Gosodwyd dam o gig ar ymyl y bwrdd, ond ni
ato.
ddywedodd y meistr un gair wrth y ci yn ei gylch.
Edrychodd yr anifail ar y cîg, ac yn nesaf ar ei
feistr, yr hwn ni chvymerai arno s\<lwi ar y ci, ond
y
glaswellt o flaen
meistr, ac ar
parhäi
i
Wedi
y
dull
redin,
siarad
i'r ci
a'i
fod
gyfeillion.
am bum' mynyd
llawn yn sefyll yn
hwn, dy wed odd y boneddwr mewn Uais cyffDiflanodd y darn cîg mewn
" Cymer ef."
—
amrantiad.
Dylai plant gael eu dysgu
ain, ac
ufuddhau
i
mwy
byddant yn llawer
i
i
lywodraethu eu hun-
i'w rh'ieni a'u hathrawon,
yna
dedwydd wedi iddynt dyfu
fyny.
GEIR-LECHRES
addysg, education, training'.
agored, open.
amrantiad, an instant the t winkling- oi an eye.
,
(Vocabulary).
euhunaln, themselves.
gair, word.
glaswellt, grass.
anifail, animal.
llywodraethtt, to govern.
athraw,
marsiandwyr, merchants.
oddi amgylch, round about.
teacher.
caerdydd,
Cardiff.
meat.
cyfeillion, friends.
cig,
parhai, continued.
prawf, proof.
CYFOETHOG, rich.
cyffredin, common, usual.
SEFYLL, Stand.
siarad, to speak.
chwibanodd, whistled.
dull, way.
edrychodd, looked.
ufudd-dod, obedience.
EISTEDD, to
Sit.
ufuddhau,
ymyl, edge.
to obey.
28
CI
16.
YN ACHUB
EI FEISTR.
— Ci yn Achub ei Feistr.
VV?»
DWAENEM
foneddwr cyfoethog oedd yn
berchen
ci
faintioli
mwy
o
na'r cyffredin.
Yroedd yn greadur gwyliadwrus a deallus
iawn. Er ei f od
yn ami yn
cael
ollwng
grwydro yma
ei
i
ac acw, yr oedd
yn gyffredin
wedi
wyno
ei
gad-
i
fyny
yn ystod y dydd.
Un
diwrnod pan ollyngwyd ef yn rhydd, sylwyd
yn canlyn ei feistr i bob man yr elai. Pan
ddaeth un o'r morwynion i'w gymeryd i'w gadwyno
fel arfer, aeth i orwedd mor agos i'w feistr ag oedd
yn ddichonadwy, a dangosodd ei ddanedd mewn
modd mor fygy thiol ar y ferch, fel y dymunodd y
boneddwr arni ei adael yn llonydd. Pan aeth y bonei
fod
eddvvr i'w ystafell
i
odd dan y gwely
a chan nad
gadawyd
ef
i
;
aros
gysgu, dilynodd y
yny
ci ef,
ellid ei gael
a rhed-
oddi yno,
fan hono.
Tua chanol nos daeth dyn
i
mewn yn
ddistaw
i'r
CI
YN ACHUB
29
EI FEISTR.
ac ymgeisiodd drywanu y boneddwr âchyllfawr hir. Ond cyn y llwyddodd i gyflawni ei
f wriad drwg, neidiodd y ci arno, ac wedi gafaelyd yn
DeíFrôdd y boneddwr,
ei wddf, cadwodd ef ar lawr.
a galwodd am gynorthwy. Rhedodd gweision y
yno ar unwaith, a daliwyd yr adyn.
ystat'ell,
ell
t
Gwelwyd mai un
allan ydoedd.
o'r
yn derbyn swm mawr
arall
gweision yn gweithio y tu
ei fod wedi gweled ei feistr
o arian, ac iddo ef a gwas
Cyffesodd
gytuno a'u gilydd i'w ladd, ac yna yspeilio
yt.
Dywedodcl yn mhellach, eu bod wedi gwneud y
cynllwyn pan yn eistedcl yn yr ystabl, a'r ci yn gorDeallodd y ci fod rhyw ddrwg
wecld wrth eu traed.
yn bygwth
nes oedd
ei
feistr,
a
mynodd
y perygl wedi myned
GEIR-LECHRES
gael aros
ei
bwgwth, to
elai, he went.
dichonadwy, possible.
dymuno, to wish, to desire.
adael yn llonydd, to leave
him alone.
threaten.
QWYLIADWEUS, watchful.
hie, long.
mai, that,
MAINTIOLI,
man,
fulfil.
size.
place.
moewyn, servant-girl.
mynodd, he would have, he
sisted on.
cyffestj, to confess.
Cyllell, knife.
cynllwyn, plot, scheme.
cynoethwy, help.
cytuno, agree.
DAirwYD, was caught.
danedd, teeth.
derbyn, receive.
ef
(Vocabulaiy).
adwaenem, we knew.
adyn, wretch, bad man.
boneddwe, gentleman.
bweiad, intention.
bygythiol, threatening.
cadwyno, to chain.
CANLYN, to follow.
canol nos, midnight.
cewydeo, to wander.
CYFLAWNI, to carry out, to
gydag
heibio.
peeygl, danger.
teywanu, to pierce,
tu allan, outside.
stab.
yma AC acw, here and there.
yn mhellach. further.
YN ystod, during.
yspeilio, to rob.
in-
CYFAILL YR ADAR BACH.
30
17.- Cyfaill yr
Adar Bach.
r
YR
oedd hen
yn byw yn Sir Aberteifi, yr hwn
oedd yn hofF iawn o bob math o adar bach
gwylltion.
Y flwyddyn olaf y bu byw llwyddodd i
gael Robyn bach i fod yn gyfaill iddo.
Yr oedd y gauaf y flwyddyn hono yn oer iawn, a
gorchuddiwyd yr holl wlad am lawer o wythnosau
gan eira mawr nas gwelwyd ei fath er ys llawer
blwyddyn.
Arferai y dyn caredig hwn ddwyn
briwsion allan bob boreu, a'u gosod ar ben clawdd
yn agos i'r tý ac yno y deuai y Robyn i'w bwyta.
;
Mewn
canlyniad daeth y ddau yn gyfeillgar iawn,
a chymaint oedd ymddiried yr aderyn yn y dyn, fel
y disgynai yn ddi-ofn i fwyta briwsionyn oddi ar ei
law.
Cyn bod y gauaf drosodd, cyinerwyd yr hen
r yn
yn mhen deuddydd bu farw.
talodd y Robyn ei ymweliad boreuol
â phen y clawdd dranoeth wedi i'w gymwynaswr
gael ei gymeryd yn glaf; ond ni chafodd yno
ddim un briwsionyn.
Ar ddydd y gladdedigaeth ymgasglodd tyrfa luosog ynghyd hebrwng gweddillion eu hen gymydog
Daeth y
tyner a thwym-galon i'w gartref olaf.
Robyn yno het'yd, ac er synclod bawb, canlynodd yr
i'r fynwent, er fod hyny
angladd yr holl öbrdd o'r
Yn
glaf,
ac
ol ei arfer
i
i
t
dros
filltir
a haner o ftbrdd.
Wrth y bedd sylwodd y bobl fod yr aderyn bach
yn ehedeg yn ol ac ymlaen oddi amgylch i'r arch.
Cauwyd y bedd fyny, a dychwelodd pawb i'w carond yr olaf i adael y fynwent y prydnawn
trefi
hwnw oedd y Robyn bach fiyddlon.
i
;
-
DIALEDD ELEPHANT.
GEIR-LECHRES
ABEETEIFI, Cardigan.
ANGLADD, funeral.
arch, coffin.
bedd, grave.
beiwsion. crumbs.
caeteef, home.
CLAddedigaeth, burial, fuueral.
CLAF, Sick,
CLAWDD,
ill.
fence, wall.
CYMWYNASWB, one who acts kindly,
81
(Vocabulary).
gweddillion, remains.
gwlad, country.
GWE, a man.
GWYLLTION, wild.
HANEE, half.
hebbwng, to go with, accompany
lluosog, large in number.
milltie, mile.
MYNWENT, graveyard.
oee, cold.
benefactor.
CYMYDOG, neighbour.
DEUDDYDD, two days.
di-ofn. without fear.
disgyn, descend, come down.
EHEDEG,
fly.
EIEA, snow.
FFYDDLON, faithful.
GAUAF, winter.
OLAF,
last.
TALODD, paid.
TWYMGALON, warmhearted.
tyneb, kind, tender.
tyefa, crowd.
"Wythnos, week.
YJTDDIEIED, trust.
ymgasglodd, collected, gathered
goechuddiwyd, was covered.
18.
Dialedd Elephant.
oedd swyddog yn y fyddin Frytanaidd jni yr
>M$% India yn berchen ar elephant bychan. Er ei
fod yn ieuanc, yr
^J^R
oedd yr elephant
wedi cael ei
addysgu yn dda
gan y gwas oedd
yn gofalu am
Bob dydd
by eld
yr elephant yn
dano.
ar ol ciniaw,
ai
dod i'r ystafell lie
yr oedd y swydddeulu yn
Cerddai
yr elephant oddi
og
a'i
eistedd.
-s^fe-^
cawefil (elephant;.
DIALEDD ELEPHANT.
32
amgylch i'r bwrdd, a safai tu cefn
gadair pob uu
nes y rhoddid iddo rywbeth i'w fwyta, megis
ffrwythau, teisenau (cacenau), neu felusion.
i
Un
digwyddodd fod dyn o dymer
wahodd i giniawa. Pan ddaeth yr
elephant bach oddi amgylch fel arfer, yn He rhoddi
rhywbeth iddo, pigodd y dyn y creadur â fforch.
Tynodd yr elephant ei drwnc yn ol ar unwaith, ac
aeth yn mlaen at y nesaf.
diwrnod
ddrwg wedi
ei
Aeth allan o'r ystafell mewn ychydig amser, ond
dychwelodd cyn hir gyda changen fechan yn llawn
dail
yn
ei
drwnc.
Cerddodd yr elephant yn mlaen at y dyn oedd
wedi ei gamdrin, a tharawodd ef ar ei ben a'r gangGwelodd y bobl oedd yno fod dail y gangen
en.
wedi eu gorchuddio gan forgrug, ac fel yr oedd yr
elephant yn ysgwycl y dail, yr oedd y morgrug yn
syrthio ar y dyn, nes o'r diwedd yr oedd canoedd o
honynt i'w gweled yn rhedeg drosto.
Er fod y gosp yn drom, yr oedd pawb yn meddwl
fod y dyn yn ei haeddu, o herwydd iddo
mor greulon at greadur diniwed.
GEIR-LECHRES
beytanaidd, British.
BYDDIN, army.
cacen, cake.
CAMDBIN, ill-use.
ciniawa, to dine.
cosp, punishment.
CEEULON, cruel.
(Vocabulary).
haeddu,
.
to deserve.
ieuanc, young.
melusion, sweets.
MOEGEUG, ants.
o heewydd. because.
swyddog, officer.
TAEawodd, he struck.
dail, leaves.
DIALEDD, revenge.
teisen, cake.
deosto, over him.
TBWNC, trunk.
TYMEE, temper.
tynodd, he drew.
YSGWYD, to shake.
ffoech, fork.
ffewyth,
fruit.
GOECHUDDIO, to C0V6T.
gwahodd,
to invite.
ymddwyn
tewm, teom, heavy.
;
Y
DDAU GL
19.— Y ddau
'So
Gi.
YR
oedd boneddiges yn byw mewn pentref yn
Lloegr.yn berchen ci o'r enw Dando. Yn yr
un pentref yr oedd ci arall yn perthyn i f oneddwr
ac yr oedd y ddau gi yn gyfeillgar iawn a u gilydd.
Un diwrnod yr oedd llawer o gynhwrf yn y pentref yn ngln âg etholiad seneddol.
Cyn i Dando
fyned allan y boreu hwnw gyda'i feistres, cylymodd
y forwyn ruban glâs am ei wddf.
Yn mhen ychydig amser gwnaeth y boneddwr ei
ymddangosiad, ac yr oedd gan ei gi ef ruban melyn
am ei wddf. Ar unwaith yn ddiarwybod i'w perchenogion, neidiodd y ddau gi at eu gilydd i ymladd,
er nad oeddent wedi ymladd erioed o'r blaen.
Ymgasglocld torf o bobl oddi amgylch iddynt, a
gwelwyd yn fuan fod Dando yn ymdrechu, nid i
wneud drwg i'r ci arall,. ond yn hytrach i gael medd-
iant
o'i
ruban.
llawer o lusgo a brathu, Uwyddodd Dando i
ddatod y ruban oddi am wddf ei wrthwynebydd.
Wedi iddo ei gael, ni thalodd un math o sylw i'r ci
arall.
Rhedodd trwy y pentref â'r ruban yn ei safn
Ar
fel
ol
arwydd
o'i
fuddugoliaeth.
GEIR-LECHRES
ARWYDD,
Sign.
boneddiges, lady.
brathu, to bite.
buddugoliaeth, victory.
cyeeillgah, friendly.
cylymu, to tie.
cynhwre,
star, noise.
datod, to untie, loosen.
diarwybod, unknown.
erioed, ever.
etholiad, election.
eu gilydd, each other.
GLAS, blue.
gwneud drwg, to do harm.injure
(Vocabulary).
UWKTHWYNEBYDD, opponent.
yn hytrach, rather.
lloeue, England.
llusgo, to drag about.
meddiant, possession.
melyn, yellow.
perthyn, to belong.
ruban, ribbon.
seneddol, parliamentary.
ymdrechu, to try, to endeavour.
ymddangosiad, appearance.
ymladd, to fight.
yn nglyn AG, in connection wit li
34
Y FONEDDIGES a'k
CI
CYNDÜE1RIOG.
20. -Y Foneddiges a'r Ci Cynddeiriog
TN
prydnawn hyfiyd yn yr hâf, yr oedd boneddyn eistedcl ar y lawnt o flaen ei thy. Yr
oedd ei phlant yno gycla hi yn difyru eu hunain trwy
redeg ar ol eu gilydd. Tynwyd ei sylw wrth glywed
trwst mawr ar y ffordd gerllaw i'r t. Pan aeth i
edrych beth oedd yno, gvvelodd dri dyn gyda fiyn yn
eu dwylaw yn rhedeg ar ol ci cynddeiriog. Yr oedd
y creadur gwyllt yn rhedeg yn mlaen yn union at
y foneddiges. Gwelodd y wraig fod y llidiart yn
agored, ac ni ellid ei gau niewn pryd i rwystro y ci
^-'
iges
d
i
ddyfod
i'r
lawnt.
Yn He gwaeddi a rhuthro ryw le yn ddifeddwl,
meddianodd y foneddiges ei hun yn rhagorol. Dywedodd wrth y plant am sefyll o'r naill du mewn
man neillduol, ac yna parotôdd ei hun i gyfarfbd y
i
creadur dychrynllyd.
ci ati, derbyniodd ef yn wrol, a
gwisg o wlanen dew o aingylch i'w ben.
Pan redodd y
phlygodcl
Yna
nad
yn
ei
gafaelodd yn
allai
ei ben, a daliodd a i holl nerth, fel
creadur ddianc. Daeth y dyuion i fyny
y
ddioed, a lladdwyd
y
ci
GEIR-LECHRES
cyfarfod, to meet.
difeddwl, without
difyru, to amuse.
thinking-.
dioed, at once.
dychrynllyd, dreadful.
ffon, ffyn,
staff, staves.
gwaeddi, to shout, to scream.
gwisg, dress.
GWLANEN, flannel.
gwrol, brave.
yn weol, bravely.
gwyllt, wild.
iiyfryd, beautiful.
LAWNT, lawn, green
heb fawr
drafferth.
(Vocabulary).
llidiaet, sate.
mkddianu, to possess.
naill du, one side.
NERTH, strength, might.
parotodd, prepared.
plygu, to iold, wrap.
prydnawn, afternoon.
rhagorol, well.
ehwysteo, to prevent,
tew, thick.
trafferth, trouble.
tewst, noise.
union, straight,
stop.
DYFAIS GYWRAIN.
21.
oò
-Dyfais Gywrain.
PETH
amser yn ol yr oedd gwifrau y pellebyr
wedi tori dan un o'r ystrydoedd (heolydd) yn
Llundain.
Gosodir y gwifrau hyn mewn pibellau
bychain dan y ddaear, ac er dod o hyd i unrhyw
ddifiyg ynddynt, y mae yn rhaid codi y pibellau, yr
hyn sydd yn orehwyl lied gostus.
Ar yr achlysur hwn, meddyliodd un o'r gweithwyr
y gallai gael y wifren trwy y pibellau heb eu codi.
Daliwyd llygoden ffrengig, a chylymwyd un pen i
wifren deneu wrth ei chorff!
Yna gollyngwyd hi
i
fyned
i
mewn
i'r bibell.
Rhedodd y lygoden yn gyflym trwy'r bibell, a
phan ddaeth aîlan y pen arall, daliwyd hi gan un o'r
gweithwyr. Yna tynwyd gwifr y telegraph gyda'r
wifren deneu trwy'r bibell o'r naill ben i'r Hall.
Cafodd y lygoden ei bywyd am arbed cymaint o gôst
i'r
perehenogion.
GEIR-LECHRES
achlysue, occasion.
aebed, save.
Vocabulary).
daeae, earth.
GOiOD, to place, fix.
'iWEiTHiWE. workman.
gwife, gwifeau, wire, wires.
lluxdain, London.
LLYGODEN FFEESGIOj a rat,
French mouse.
pellebye, telegraph.
DIFFYG, fault.
dyfais, invention, device.
DYFOD O HYD, to get at.
ooechwyl, work.
teneu, thin.
TYKU, to draw.
ysteyd (heol)
bywyd,
life.
costus, expensive.
CYWEAIN, clever, ingenious.
PIBELl, pipe.
,
street.
Y GORNCHWIGLEN.
36
22.— Y Gornchwiglen.
yr oedd boneddwr allan yu ei feusydd un
ei gi gornchwiglen.
Dygodd
y ci hi at ei feistr, ac ymddangosai yr aderyn fel
pe wedi marw. Pan oedd ar lawr, trôdd y boneddwr
hi drosodd a i droed ac oedd yn meddwl oddi wrth
ei hymddangosiad nad oedd dim bywyd ynddi.
PjÍAN
\
boreu, daliodd
;
Safodd yno yn llonydd am ychydig funudau, ac
yna gwelai hi yn agoryd un Llygad. Cododd hi i
syrthiodd
i'yny.
ian
ei
yn rhyddion,
with avwyddion
ei thraed yn hongag y gellid barnu oddi
yr oedd yr aderyn yn hollol
phen, yr oedd
ac
mor
allan ol,
bell
farw.
Yna rhoddodd
ei
bod yn
allan
;
fyvv, ac
yr oedd hi
yn ei boced, ac yn fuan teimlodd
yn ymdrechu diengyd. Tynodd hi
mor ddify wyd ag o'r blaen.
hi
Gosododd hi ar y ddaear, ac aeth ymaith oddi
wrthi ychydig o ffordd. Mewn llai na phum' munud cododd ei phen yn ochelgar iawn, ac edrychodd
yna pan welodd nad oedd neb yn agos
Idi amgylch
ati, diangodd ymaith gan ehedeg gyda chyflymdra
i
>
;
mawr.
GEIR-LECHRES
AGOBYD, to open.
allaxol, outward.
ABWYDD,
Sign.
BAKXU, to judge.
COENCHWIGLEN, lapwing, peewit.
CYl"LYiEDEA, swif tllt-SS.
diengyd, to escape.
dlfywyd,
lifeless.
DEOSODD, over.
HONSIAN, to hang.
(Vocabulary).
V.V
HOLLOL, quite.
llawe, ground.
MEUSYDD, fields.
YN OCIiULOAE, with
care.
POCED, pocket.
SYBTHIO, to fall.
teiìtlo, to feel.
ymdeechu, to try. endeavour.
YMDDAXGOS. appear.
PONT V MORGRUG COCHION.
23.— Pont y Morgrug Cochion.
R
oedd cogydd yn
cael
ei
flino
yn
fawr gan forgrug
cochion oeddent
yn
difa
y bwyd
wedi iddo ei gogWrth sylwi yn fanwl cafodd
y morgrug yn dyfod allan
ddwy waith yn y dydd i chwilio am
fwyd, yn y boreu oddeutu saith, ac am
bedwar 3m y prydnawn. Yr oedd y
cogydd yn cadw y'bwyd ar astellmewn
—
pantri.
Un
diwrnod dododd bastai ar yr
astell,
ac
oddi amgylch iddi gwnaeth gylch o driagl.
Yna safodd i sylwi beth ddeuai o'r bastai.
Ychydig cyn saith yn y boreu, decbreuodd y morgrug ymddangos ar yr astell. Rhifodd y dyn dros
bum' cant yn cerdded yn rbesi fel milwyr, ac yn cyfYr oedd eu harweinydd
eirio en fibrdd at y bwyd.
3m fwy o faintioli na'r lleill, ac yr oedd yn cerdded
o'u blaen.
Pan ddaethant
fyddin.
i
sefyll
at y cvlch triagl, safocld yr holl
Daeth oddeutu haner cant allan o'r rhengau
wrth ochr yr arweinydd y rhai hyn yn
;
ddiameu oeddent y swyddogion.
Cynaliwyd cynghor ganddynt, ac yna aethant i
y cylcb oedd yn eu rhwystro i fyned ymlaen.
Ymddangosai fel pe bai rhyw ran neillduol o'r cylcli
chwilio
PONT V MORGRÜG COCHION.
38
wedi ei nodi i bob swyddog. Wedi chwilioyu fanwl,
darganfyddwyd y man culaf ar y cylch triagl.
holl fyddin ymsymud tuag at y
yn mhen ychydig funudau yr oeddent yn
Dechreuodd yr
wàl, ac
dwyn tameidiau bychain o galch o bob twll y gellid
ei gael yn y mur.
Yna dygvvyd yr holl dameidiau at
y man cul lie yr oecld y raorgrug swyddogol yn sefyll.
Dodwyd y cwbl ar y triagl, a bu y creadnriaid
bach diwyd yn dwyn eu beichiau am bedair awr, nes
o'r
diwedd yr oeddent wedi gwneud pont o galch
dros y triagl.
Yna
yn
ffurfiwyd
rhesi fel ar
cyntaf, a cherdd-
y
odd yr holl fyddin dros y bont. Yn fuan yr oedd
pob morgrugyn yn mwynhau y bastai, yr hyn oedd
yn wobr iddynt am eu llafur caled trwy y boreu.
GEIR-LECHRES
arweinydd,
leader,
beichiau, loads.
blino, to trouble, annoy.
bwtd, food.
dwy waith, twice.
ffurfio, to form.
gwobr, a reward.
llafue, labour.
manwi,
byddin, army.
Calch, lime.
caled, hard.
conn, red.
careful.
carefully.
soldiers.
YN fanwl,
milwyr.
mwynhau,
to enjoy.
nodi, to mark, to fix.
PASTAI, pie.
pont, bridge.
ehengau, ranks, rows.
RHESI, rows.
rhifo, to reckon.
coginio, to cook.
COGYDD, a COOk.
culaf, narrowest
cwbl, all, the whole.
CYNGHOR, a council.
cyfeirio, direct, take.
cylch, circle.
darganfyddwyd,
(Vocabulary).
it
swyddogol,
was found
official.
triagl, treacle.
out, discovered.
difa, waste, destroy.
DIWYD, busy, industrious.
ymsymud, to move.
—
YSl'EÎI.IO
24.
YB YSPEILWYR.
39
Yspeilio yr Yspeilwyr.
YN
mhlith y llwythau sydd yn byw rhwng y
mynyddoedd i'r gogledd o India, y mae llawer
Yr oedd teithiwr, Hind o ran
o lacìron i'w cael.
cencdl, unwaith yn myned trwy y lleoedd peryglus
hyny gyda llawer o berlau gwerthfawr yn ei feddDododd y dyn y perlau mewn hen glwtyn
iant.
budr, a chylymodd
am
hwnw am
ei
ben
fel
rhwymyn
friw.
Yna ymwisgodd mewn hen ddillad carpiog, a
llwythodd ei asyn â thorthau o fara melus, o'r fath
ag y mae y mynyddwyr hyn yn hoff o hono. Ond
opium yn mhob torth.
myned yn mhell, cyfarfyddodd â
gofalodd cldodi tipyn o
Cyn
ei
fod wedi
haner dwsin o yspeilwyr. Ni thalodd yr un o honynt lawer o sylw i'r teithiwr carpiog, gan mor wael
oedd ei ymddangosiad. Ond cymerwyd y bara oedd
ar gefn-yr asyn, a bwytawyd ef gan y lladron.
Yn mhen ychydig amser gwnaeth yr opium iddynt oil gysgu. Yna cymerodd y teithiwr cyi'rwys,
yr holl arian oedd yn eu meddiant, a'r goreu o'r
gwisgoedd, a diangodd ymaith i'w wlad ei hun. Ond
gofalodd rhag teithio byth mwy ar hyd y ffordd
hono.
GEIR-LECHRES
(Vocabulary).
aeian, silver, money.
asyn, donkey, ass.
BEIW, wound.
dillad, clothes.
iiindw, Hindoo.
GOGLEDD, North.
bude, dirty.
caepiog, ragged.
goeeu, best.
gwael, poor.
cefn, back.
gweethfawe,
cenedl, nation.
clwtyn, a rag.
cysgu, sleep.
lleide, lladeon, thief, thieves.
valuable.
gwisgoedd, dresses, clothes.
lleoedd, places.
40
YIl
YSGOLFEISTR
A.'R
tipyn, a little, a small quantity.
toeth, a loaf.
yspeilio, rob.
yspeilwye, robbers.
melus, sweet.
mynyddwye, mountaineers.
peelau,
25.
BECHGYN,
ehwkg, between.
ehwymyn, bandage.
llwythau, tribes.
llwythodd, loaded.
math, kind, sort.
pearls.
— Yr Ysgolfeistr a'r Bechgyn.
Dr. Tait yn
athraw ysgol Rugby,
PANun noswaith
digwyddodd iddo gerdded o dan
brif
oecld
Er ei syndod, gwelai
raffyn hongian i lawr o honi. Yn ddifeddwl gafaelodd yn y rhaff, gan dynu wrthi yn lied galed.
ffenestr rhai o'r ysgolheigion.
Ar unwaith dechreuvvyd dynu y
iodd yntau
ei afael
ynddi
;
ac
rhaff
i
fyny
;
dal-
yn mhen ychydig yr
oedd ei ben i mewn yn y ffenestr. Cyn gynted ag y
gwelodd y bechgyn ei wyneb, yn eu dychryn gollyngasant y rhaff, a syrthiodd y prif athraw yn ben-
dramwnwgl
Yn
i'r
llawr.
ffodus ni dderbyniodd
unrhyw niwed.
Erbyn
hyn, deallai yn dda bob peth ynghylch y rhaff. Yr
oecld un o'r bechgyn wedi ei anfon allan i geisio
rhywbeth i'r lleill a phan dynodd y meistr y rhaff,
tybiodd y bechgyn mai y negesydd oedd wedi dych;
welyd.
GEIR-LECHRES
CYN GYNTED AG, as soon as.
deallai, he understood.
yn FFODUS,
luckily.
gwyneb, face.
YN lled, rather.
negesydd, messenger.
niwed, hurt, injury.
Vocabulary).
pendeamwnwgl, headlong.
peif atheaw, head master.
ehaff, a rope.
SYNdod, surprise.
TYBIO, to think.
ysgolfeiste, schoolmaster.
ysgolheigion, scholars,
Y
LLAW-ORGANYDD Mil)
A BYDDAR.
26.— Y Llaw-Organydd
41
Mud
a
Byddar.
X^JI^OHYDIG ddyddiau yn ol chwareuodd bechgyn
M£% raewn tref yn Lloegr dro gwael â hen
oedd yn chwareu llaw-organ yn yr ystrydoedd. Yr
r
r
oedd yr hen
nid yn unig yn fud ac yn fyddar,
ond yr oedd hefyd yn gloff.
Tynodd y bechgyn bin bychan allan o un o olwynyn ddiarwybod i'r hen r. Aeth ef yn
ion yr organ
d
o
i d, ac o'r naill ystryd
organ gyda'r rhwyddineb mwyaf.
ei flaen
ei
i'r
Hall
gan droi
Synodd at swm mawr yr arian a roddwyd iddo y
diwrnod hwnw. Yr oedd llawer yn rhoddi yn haelionus nid oedd neb yn dweud wrtho am symud yn
mlaen ni ddanfonwyd c\vn ar ei ol yr oedd pawb
yn ymddangos mewn tynicr da. Ni ddaeth i wybod
yr achos o'i ifawd dda hyd yr hvvyr, pan aeth i lanhau peiriant yr organ, ac i dynhàu rhai o'r allweddau oeddent yn rhyddion.
;
;
;
Gwelodd beth oedd
allan o
le,
a deallodd nad oedd
yn dyi'od o'r organ. Yn He ymwylltio
a galw en wan drwg ar y bechgyn direidus yn iaith
y mud a'r byddar, cymerodd yr awgrym. Y niae yn
awr yn myned allan bob dydd, ac y mae yn derbyn
dim
seiniau
inwy o avian na neb
ag ef yn y dref hono.
arall
GEIR-LECHEES
sydd
o'r
un alwedigaeth
(Vocabulary).
achos, cause.
allwedd, key.
diaewybod iddo, unknown
awgeym,
him.
dieeidus, mischievous.
BYDDAE,
ENWAU, names.
hint.
deaf.
cloff, lame.
CHWABETT, to play.
ffawd,
luck.
to
Y LLAWlìLEN WERTHFAWR.
42
OAI.WEDIGAETH,
peikiant, machine.
Calling.
ehwyddineb, case.
loose.
sain, sound, tone.
synu, to surprise.
glanhau, to clean.
GWAEL, mean.
EHYDDION,
haelionus, kind, generous.
HEFTD, also.
hwye, evening.
iaith, language.
tref, town.
teo, trick, turn.
tynhau, to tighten.
YMWYLLTIO, to excite one's
llaw-OEGAN, hand-organ.
MUD, dumb.
olwynion, wheels.
self.
27.— Y Llawrlen werthfawr.
DISTRYWIWYD
yn San
yn ol. Yr oedd y
llawrlen lion wedi bod am bum' mlynedd yn un o
Yr oedd
ystafelloedd y bathd, lie y gwneir arian.
llawrlen
werthfawr
Francisco ychydig amser
llwch y meteloedd gwerthfawr a ddefnyddiwyd i
fathu yr arian wedi syrthio ami yn ddyddiol yn
hwnw.
Pan gymerwyd hi i fyny, fe'i torwyd yn dameidiau bychain, y rhai a losgwyd mewn padellau haiarn.
Yna chwiliwyd y lludw yn fanwl, a thnwyd allan
o'r gweddillion llosgedig aur ac arian gwerth pum'
cant o bunoedd. Felly yr oedd y llawrlen yn fwy
gwerthfawr ar ol blynyddoedd o wasanaeth, nag yr
oedd pan yn newydd.
ystod y t}^mor
GEIR-LECHRES
amser, time.
BATUDY, a mint, a place to make
or coin money.
BATHU, to coin money.
DEFNYDDIO, to use.
DISTRYWIWYD, was destroyed.
DYDDIOL, daily.
(Vocabulary!
llawrlen,
carpet.
LLOSGEDIG, burnt.
LLOSGI, to burn.
lludw, ashes.
LLWCH, dUSt.
METELOEDD, metals.
gwasanaeth, service.
gweddillion, remains.
GWNEIR, is made.
newydd, new.
haiarn, iron.
yn ystod,
padellau, pans.
tymor, time, season.
during.
NERTH MILWR.
28
—Nerth Milwr.
YR am
oedd y diweddar Cadben Burnaby yn enwog
Rai blynyddoedd yn
ei nerth corphorol.
ol yr oedd y gatrawd y perthynai iddi yn gwasanaethu yn Windsor, lie y mae Castell y Frenhines.
Un prydnawn daeth dyn yno wrth orchymyn ei
Mawrhydi, i ddangos iddi ddau ferlyn oedd yn hynod
am fychander eu maintioli.
Cyn myned i fyny i'r Castell, dangosodd y perchenog y ceffylau bychain i swyddogion y fyddin.
Meddyliodd un swyddog y gallent gael difyrwch
mawr pe cymerid hwynt i fyny i ystafell Cadben
Burnaby. Ar ol peth trafferth, llwyddwyd i gael y
cefFylau i fyny y grisiau, ac aethant i mewn i'r ystafell lie yr oedd y Cadben yn eistedd.
Nid oedd ef yn disgwyl gweled y fath ymwelwyr
y prydnawn hwnw ac achosodd eu dyfodiad
annisgwyliadwy ddigrifwch mawr i'r Cadben a'r
dieithr
;
swyddogion
Can
ereill.
i gymeryd
y
y swyddogion i'w gyru i
lawr, ond er eu holl ymdrechion methwyd eu cael
allan o'r ystafell.
Yr oedd gofid eu perchenog yn
fawr, am y gwyddai y byddai y Frenhines yn barod
i'w dderbyn ef yn nihen ychydig lunudau.
fod yr amser
cefìÿlau
i'r
yn awr yn agoshau
Castell, aeth
Terfynodd Cadben Burnaby y dyryswch av unCymerodd un ceffyl dan bob braich, a cherddodd i lawr y grisiau. yna dododd hwynt ar ganol y
ffordd.
Oddi yno gyrwyd y creaduriaid bychain i
bresenoldeb ei Mawrhydi.
waith.
.
COSBI CYBYDD.
44
GEIR-LECHRES
(Vocabulary
.
command-
agoshau, to coine near, approach,
goechymyn,
annisgwyliadwy, unexpected,
goechymynwyd,
ordered, com-
manded.
gwasanaethu, to
serve.
order,
ment.
beaich, arm.
beenhines, Queen.
Bychandee, small size,
cakol, middle, centre.
castell, castle.
catea^wd, regiment.
littleness.
gyru, to drive.
hynob, remarkable.
mawehydi, Majesty.
meelyn, pony (male pony).
meelen, pony (female pony)
paeod. ready.
peesexoldeb, presence.
teefynu, to end.
YMDEECHION, efforts.
coephoeol, bodily.
diweddae, late.
dyfodiad, coming.
DYEYSWCH, difficulty.
enwog, celebrated.
ymwelwyr,
visitors.
gofid, trouble.
29.— Cosbi Cybydd.
^J^MDDAN(iOSODD
hanes difyrus yn un o bapyrau Ffrainc am amgylchiad a ddigwyddodd
mewn tref yn y wlad hono. Yi* oedd yno ddyn yn
byw, yr hwn oedd yn hen lane, ac liefyd yn gybydd
mawr. Er ei fod yn berchen ar lawer o gyfoeth, ni
wariai ond ychydig iawn o arian i gadw ei
yn
mffi
d
Ian ac
yn
daclus.
Un diwrnod rlioddwyd gorchymyn allan gan awdurdodau y dref fod pawb i lanhau eu simneiau.
Enwyd diwrnod y buasai ymchwüiad cyffredinol yn
cymeryd lie, a by gy thiol dirwyo pob un a wrthodai
ufuddhau.
Gwyddai yr hen
yn ei
ganddo simond yn lie rhoddi franc i'r ysgubwr, penderfynodd ei glanhau ei hunan. Dringodd i fyny iddi un boreu, ac ymwthiodd yn mlaen
nes yr oedol yn ei chanol yn y fan hono yr oedd y
nai fudr
d
lane cybyddlycl fod
;
;
simnai yn culhau.
Ar
ol
cryn drafferth lhvyddoxld
i
wthio y rhan
.
45
COSBI CYBYDD.
Üaenaf
o'i
gorff drwyddi,
gweddill o hono
gallai
yn
a gobeithiai
canlyn.
fyned yn mlaen nac yn
y buasai y
Ond siomwyd
ef
;
nis
ol.
Yn ei gyfyngder gwaeddai am gy north wy, ond nid
oedd neb o fewn cyrhaedd i'w glywed. Bu yno yn
gwaeddi am oriau lawer, nes bu agos a llewygu gan
ddiffyg nerth.
ar goll am ddiwrnod cyfan, aeth
cymydogion i chwilio am dano. Ni welwyd
mo hono yn y t, ond wrth glustfeinio clywyd lief
wan fel pe yn dyfod o'r simnai.
Wedi iddynt ei ddarganfod, ceisiwyd ei ryddhau
ond gwelwyd nad oedd yn bosibl ei waredu ond
drwy dori twll yn y rnur. Danfonwyd am saer cerig
i wneud
y gwaith angenrheidiol, ac wedi i hwnw ei
gael yn rhydd, cafodd y cybydd y fraint o dalu
ugain franc iddo am ei waith, yn gystal a dioddef
Wedi iddo fod
rhai o'r
;
carchariad blin
am
oriau meithion.
GEIR-LECHRES
angenbheidiol, necessary,
amgylchiad, event, circumstance
AE GOLL, lost.
awdukdodau,
(Vocabulary).
diffyg, want of. failure.
dioddef, to suffer.
DIEWYO, to
authorities.
beaint, privilege.
BUDE, dirtj".
BYGYTHID, it was threatened.
canlyn, follow.
CAECHABIAD, imprisonment
CLTjSTFEINIO, to listen close^-.
cosw, to punish.
cybydd, miser.
cybyddly'd, rniserly.
cyfan, whole.
cyfoeth, riches.
cyfyngdee, distress.
cyffeedinol, general.
cyitydog, neighbour.
cynoethwy, help.
CYEHAEDD, to reach.
CYSTAL, as well.
fine.
deingo, to climb.
feanc, a French coin,
tenpence in value.
uobeithio. to hope.
GWAN, weak.
gweddill. remainder.
gwbthod,
nei
refuse.
hex
lanc, old bachelor,
JJ.EWYGU, to faint.
meithion, long (plural).
I'enderfynu, to determine.
rhyddhau,
to free.
3aee ceeig, mason.
simnai, chimney.
taclus, tidy.
ymchwiliad, a search.
YiTWXHio, to push himself.
ysgubwe, chimney sweep.
Y 13ÜCHGYN
4fi
DEWK.
30— Y Bechgyn
YR
dewr.
oedd dyn tlawd yn byw yu Switzerland, yr
liwn oedd wedi bod yn gorwedd yn glaf am
hir amser.
herwydd ei dlodi, ni allai brynu y
feddyginiaeth angenrheidiol er cael iachad. Clywodd
ddau fab fod Sais cyfoethog oedd ar ymweliad a r
yn cynyg arian mawr i bwy bynag a ddygai
iddo ddan eryr ieuanc.
Nid oedd ond un nth eryr yn yr holl gymydogaeth, ac yr oedd hwnw'ar ben craig anhygyrch.
Nid
oedd neb erioed wedi ceisio dringo i ben y graig hon,
am yr ystyrid fod yn anmhosibl gwneud hyny.
ei
ardal
Ond cymaint oedd awydd y bechgyn hyn i estyn
cynorthwy i'w tad, fel y llwyddasant urchfygu pob
rhwystr, ac ar ol ymdrech galed, cyrhaeddasant ben
y graig He nad oedd yr un dyn wedi bod erioed cyn
hyny.
i
Daliwyd yr adar
ienainc, a dygvvyd hwynt yn
y teithiwr Seisnig, yr hwn a wobrwyodd
y bechgyn yn dda am eu gwroldeb.
ddiogel at
•
hono (South Wales.)
GEIK-LECHRES
(Vocabulary).
aniiygykch, inaccessible, what
cannot be reached.
IACHAD, euro, to be healed.
awydd,
meddyginiaeth, medicine.
desire.
craig, rock.
CYMYDOGAETH, neighbourhood.
o herwydd. because.
mv Y HYNAG, whoever.
cynyg,
SAIS,
offer.
DEWR, brave.
dygai, would
bring.
eryr, eagle.
estyn, to reach, to give.
gorchfygu, to overcome.
GWOBItWYO, to reward.
gwroi.deb, bravery.
r
Englishman.
SERTH, Steep.
teithiwr, traveller.
tlawd, poor.
tlodi, poverty.
ymweliad,
visit.
ystyrid,
wni considered.
it
Y PLANT A'R BLEIDDIAID.
48
31.—Talu raewn Ffyrlingau.
yn
dirwywyd dyn
DROcoron
am feddwi,
ol
yn Aberystwyth haner
a chaniatâwyd iddo ychydig
ddyddiau i gasglu yr arian. Beth wnaeth y gwalch
ond casglu yr holl ffyrlingau allai gael hyd iddynt.
Costiodd iddo gryn drafferth i'w cael gan na
ddefnyddir ffyrlingau ond yn anaml yn y gymydogaeth.
O'r chwe ugain gofynol llwyddodd i gael cant
a phedair ar ddeg, gyda pha rai, ynghyda'r gweddill
mewn dimeiau, y talodd y ddirwy.
Ar y cyntaf gwrthodwyd hwy gan y swyddogion
ond yn ol y gyfraith gellir talu unrhyw swni i fyny
hyd goron mewn dimeiau neu ffyrlingau, ac felly bu
Y maent yn awr mewn
raid iddynt eu cyineryd.
penbleth beth i wneud â hwy a gobeithiant na fydd
;
;
i'r
esiampl lion gael
ei
dilyn gan
GEIR-LECHRES
ereill.
(Vocabulary).
anaml, seldom, not
often.
caniatatt, to permit, allow.
casglu, to collect.
esiampl, example.
ffyellng, a farthing,
gofynol, asked for, required.
coeon, crown, five shillings.
CYFBAITH, law.
DEFNYDDIO, to Use.
gwalch, fellow, rogue.
MEDDWI, to get dl'UUk.
PENBLETH, difficulty.
dimat, halfpenny.
ychydig, a few.
32.—Y Plant
YN
a'r Bleiddiaid.
Neheudir Ff'rainc y mae Bleiddiaid yn ami yn
dyfod at y tai yn y gauaf i chwilio am rywbeth i'w t'wyta. Yr oedd gwraig weddw j^n by w yn y
parth hwnw o'r wlad, mewn bwthyn bychan unig.
oddeutu milldir o'r pentref agosaf. Yr oedd ganddi
ddau o blant, merch ddeg oed, a mab chwech oed.
—
y PLANT a'r p.leiddiaid.
Un
boreu wedi
idcli
fod
yn pobi
49
bara, parotôdd
i
fyned i'r pentref, gan adael y plant yn y t. Rhoddodd orchymyn caeth iddynt i gadw drws y bwthyn
yn nghau tra y byddai hi yn absenol, am fod Bleiddiaid wedi eu gweled yn yi* ardal y dyddiau blaenorol.
Addawodd y plant fod yn ufudd i'w mam. Ond
cadwyd hi yn hirach yn y pentref nag yr oedd yn
feddwl, a blinodd y plant aros yn y
cyhyd o
t
amser.
Agorodd un o honynt y drws, a thra yr oedd yn
Bleiddes fawr i mewn i'r t, yn
cael ei dilyn gan dri o genawon.
Cawsant eu
tnu yno gan arogl y bara newydd. Ceisiodd y ferch
fach yru y bwystfilod allan gyda ffon, ond yn ofer.
Tarawodd un cenaw ei brawd i'r llawr, ac er mwyn
ei gadw rhag niwed,gwthiodd ei chwaer ef i gwpbwrdd
yn y cornel, a chauodd y drws arno. Tra yr oedd hi
yn gwneud hyn, neidiodd yr hen Fleiddes ar ei chefn,
agored, cerddodd
ac wedi
ei
thnu
i'r
llawr, lladdodd hi.
Yr oedd y bachgen bach yn
ddiogel yn y cwpbwrdd, ond yr oedd gormod o ddychryn arno i ddyPan ddychwelodd y fam yn y prydnawn,
fod allan.
dyna yr olygfa ddychrynllyd oedd yn ei haros. Cafwyd y bachgen bach yn y cwpbwrdd tyfodd i fyny
yn ddyn, a bu fyw nes oedd yn hen r, ond ni anghofiodd y chwaer ffyddlawn, yr hon a aberthodd ei
bywyd ei hun i'w achub ef.
;
GEIR-LECHRES
aberthu, to
sacrifice.
absenol, absent.
achub, to save.
addaw, to promise.
anghofio, to forget.
AE0OL, smell.
blaenokol, preceding.
P
(
Vocabulary).
blaxdd, BLEiDDiAiD.wolf, wolves
bleiddes, she-wolf.
bwthyn,
caeth,
cottage.
strict.
cenaw, cenawon, cub, cubs.
cwpbwedd, cupboard.
cyhyd, so long.
Y CWPAN ARIAN.
50
DEHEUBIR, South.
PARTH,
diogel, safe.
qormod, too much.
pobi, bake.
pai"t.
rhywbeth, something.
TARAWODD, Struck.
GWEDDW, Widow.
YN ofer, in vain.
unig, lonely.
33.— Y Cwpan Arian.
C
W R oedd Gwladys yn ferch
3
©
yr
hwn
oedd yn
i
fasnachwr cyfoethog,
o drefydd poblog
byw yn un
Pan oedd yn saith oed, ar ddydd
phen blwydd, rhoddodd ei rhieni iddi gwpan arian
Yr oedd yr eneth
gyda'i henw wedi ei gerfio arno.
fach yn falch iawn o'i hanrheg, a chadwodd hi yn ei
golwg trwy'r boreu.
Yn y prydnawn aetli ei mam i dalu ymweliad a'i
brawd, yr hwn oedd yn berchen gweithfeydd fferyllol
eang yn yr ardal. Cymerodd Gwladys gyda hi, ac ni
adawyd y cwpan arian ar ol. Meddyliodd yr ewythr
y byddai yn ddyddorol i Gwladys a'i mam weled ei
weithwyr yn gweithio.
Wedi iddynt gerdded trwy y gweithfeydd, dan arweiniad yr ewythr, a sylwi ar yr hyn oedd yn cael ei
wneud, tra yr oeddent yn sefyll mewn un man neillcluol, digwyddodd i Gwladys fach golli ei gafael ar y
cwpan arian. Syrthiodd yv anrheg hardd i gelwrn
canolbarth Lloegr.
ei
mawr yn cynwys rhyw wlybwr
fferyllol.
Yr oedd
cryfder y gwdybwr mor f awr f el y toddodd yr arian ar
unwaith, a dinanodd y cwpan o flaen llygaid yr eneth
fach.
hi ddinystr y cwpan, dechreuodd Main
pe byddai ei chalon fechan ar clori. Ymdrcchodd ei hewythr ei chysuro, ond yn ofer, nes iddo
Pan welodd
(cr'io),
fel
—
;
YR ARTAN-NODAU COLLEDIG.
51
ef adnewyddu y cwpan, ac y
Yna trôdd ei
diwedd yr wythnos.
hewythr i ddweud ychydig eiriau wrth un o'r gweithwyr, a dychwelodd Gwladys gartref gyda'i mam
ond yr oedd yn isel iawn ei hyspryd.
ddweud wrthi y medrai
cai
hi ef tua
Cafwyd yr arian toddedig allan o'r celwrn, a danfonwyd ef at y gôf arian i'w ail-wneud yn gwpan.
Wedi ei orphen clanfonwyd ef i Gwladys, a mawr oedd
ei llawenydd wrth edrych ar y llestr oedd wedi ei
adferu mewn ffordd mor hynod. Yr oedd ei henw
a'r dyddiad wedi ei gerfio arno fel y tro cyntaf, ac
hefyd y geiriau hyn
Collwyd a Chafwyd.
:
GEIR-LECHRES
(Vocabulary).
dyddoeol, interesting.
eang, large, extensive.
adfeeu, to restore.
adnewyddu, to renew.
ewythe,
ail-wneud, re-made.
aneheg, present, gift.
aeweiniad, guidance.
cafwyd, was found.
uncle.
ffeeyllol, chemical.
geneth, girl.
gof-aeian, silversmith.
golwg, sight.
calon, heart.
canolbaeth, centre.
celwen, large pail, vat.
gweithfeydd, works.
gwlybwe, liquid.
ceefio, to carve.
haedd, beautiful.
llawenydd, joy.
collwyd, was
lost.
ceio, to cry.
CWPAN, CUp.
cysueo, to comfort.
diflanu, disappear.
DiNYSTE, destruction.
diwedd, end.
dydd ei phen BLWYDD,
birthday.
llefain, to cry.
POBLOG, populous.
ehleni, parents.
toddedig, melted.
toddi, to melt, dissolve.
wythnos, week.
YSPEYD, spirit.
dyddiad, date.
34.— Yr Arian-Nodau
UN
Colledig.
prydnawn yn y gauaf pan oedd siopwr yn y
Deheudir yn rhifo yr aur a'r arian yn ei siop,
galwodd ei wraig arno i dd'od ati i'r
yn ddioed.
,
t
52
Ytt
Yn
AUIAN-NODAU COLLEDIG.
ddifeddwl aeth allan
gan adael yr holl
ond ychydig funudau, ond pan ddychwelodd sylwodd fod pedwar papyr
pum punt ar goll. Nid oedd neb wedi bod yn y siop
yn ei absenoldeb; ond er chwilio yn mhob man,
methodd dd'od o hyd iddynt.
arian ar y bwrdd,
Ni fu
o'r siop,
allan
Efe oedd yn cadw llythyrdy y pentref, ac wedi iddo
ddanfon y llythyrau ymaith, cauodd y siop, ac aeth
at gyfaill i ddweud wrtho am ei golled.
Prydnawn
dranoeth, pan yr oedd yn codi y llythyrblwch yn y ffenestr, gwelai yno dri neu bedwar o bapyrau wedi eu gwasgu yn dn. Ni thalodd
fawr sylw iddynt am fod plant bach y pentref yn
ami yn taflu darnau o bapyr i'r blwch.
au
o'r
Wedi iddo osod y llythyrau o'r naill du, cododd y
papyrau oedd ar waelod y blwch gan feddwl eu taflu
Yn ffbdus digwyddodd iddo agor un o honynt.
allan.
Neidiodd gan lawenydd pan welodd mai un o'r ariannodau colledig oedd yn ei law. Agorodd y lleill, a
chafodd yr oil o'r nodau a gollwyd.
Yr oedd y papyrau wedi eu chwythu allan o'r siop
domen o ludw oedd ger Haw, ac yno y buont trwy'r
Dranoeth codwyd hwynt gan y plant bach, ac
nos.
wedi iddynt eu llenwi â lludw, taflwyd hwynt i'r
blwch llythyrau, lie y cafwyd hwynt ychydig oriau
yn ddiweddarach gan eu perchenog.
Dywedodd yr hanes with ei gyfaill y noson hono
gyda theimladau o orfoledd a diolchgarwch.
i
GEIR-LECHRES
absenoldeb, absence.
aeian-nodau, banknotes.
AUK, gold.
blwch, box.
Vocabulary).
colled, loss.
cyfaill, friend.
CHWYTHU, to blow.
DiOED, at once.
BRWYDR Y
DIOLCHGABWOH, thankfulness.
gattaf, winter.
goefoledd, rejoicing,
gwaelod, bottom.
gwasgu, to squeeze, press.
LLENWI, to fill.
53
PLANT.
llvdw, ashes.
llythyedy, post-ofBce.
teimladau, feelings.
tomen o lud¥, ash-heap.
teanoeth, next day.
TYN, tight.
35.— Brwydr y Plant.
IN y flwyddyn
ddinas
am
1432
gwarchae
bu
Hamburg gan fyddin
gref.
mawr
ar
Parhaodd
blynyddoedd, a dioddefodd y dinasGan eu bod yn teimlo nad
allent ddal allan lawer yn hwy, galwyd cynghor i
ystyried beth fyddai oreu ei wneud. Ar ol llawer o
siarad, cytunwyd ar gynllun i ddwyn y rhyfel i ben.
y
rhyfel
rai
yddion lawer o
galedi.
Casglwyd boll blant bach y ddinas at eu gilydd, a
dodwyd hwynt i gerdded yn drefnus yn yr ystrydYna agorwyd porth y ddinas, a dywedwyd
oedd.
wrthynt am fyned yn mlaen yn yr un drefn nes cyrhaedd y fyddin oedd y tu allan.
Yr oedd y milwyr oeddent wedi brwydro cyhyd yn
erbyn y ddinas yn gorwedd mewn ffosydd i wylied
Mawr oedd eu
i ruthro i mewn i'r lie.
syndod pan welsant y porth yn agoryd, ac yn fwy
fyth pan welsant y plant bach, oil wedi eu gwisgo
mewn dillad gwynion, yn dyfod allan.
cyfleusdra
Pan glywsant
sn
cerddediad y fyddin fechan ar
ddynesodd y plant, er yn
dechreuodd llygaid y milwyr
celyd lenwi o ddagrau. Darfyddodd pob teimlad o
elyniaeth oedd yn eu calonau with edrych ar y plant
y
ffordd galed, a
ofnus, at eu
phan
pebyll,
diniwed, a thaflasant eu harfau
i
l.awr.
SYR WALTER SCOTT YN YR YSGOL.
54
Yr oedd yn y gymydogaeth hono lawer o goed
yn llawn o ffrwyth addfed. Torodd y milwyr
ceiros
ganghenau wedi eu llwytho â cheiros i'w rhoddi i'r
plant.
Yna danfonwyd hwynt yn ol at eu rhieni
pryderus gyda dymuniad am wneud heddvvch.
GEIR-LECHRES
(Vocabulary).
addfed, ripe.
aefau, arms.
dinasyddion, citizens.
DINIWED, innocent, harmless.
bewyde, battle.
BBWYDEO, to fight.
canghenau, branches.
dymuniad, desire, wish.
DYNE8U, come near, approach.
FF03, ffosydd, ditch, ditches.
gelyniaeth, enmity.
goeeu, best.
CALEDI, hardship.
casglwyd, was collected.
CEIE03, S. VV.
phprl v tllLlllcs
cherries
cheu>
ceieios, N. W.
ceeddediad, tread.
ceyf, ceef, strong.
cyfleusdea, opportunity.
I
.
'
j
gwaechae.
siege.
gwylied, to watch.
HEDDwen, peace.
yn nwY, longer.
I ben, to an end.
FABELL, PEBYLL, tent,
poeth, gate.
teilt3.
CYNGHOE, council.
cynllun, plan.
cytuno, agree.
dageau, tears.
DAL ALLAN, to hold Ollt.
daefyddodd, ended, died out.
peydeeus, anxious.
ehyfel, war.
syndod, surprise.
dillad, clothes.
dinas, city.
teefnus, in order, orderly.
36.
TEIMLO, to feel.
teefn, order.
Syr Walter Scott yn yr Ysgol.
oeddwn yn
PANfachgen
yn yr
yn yr ysgol, yr oedd yno
un dosparth yr hwn oedd bob
llanc
amser yn mlaenaf ar bawl». Nis gallwn, er fy holl
ymdrechion, gymeryd y lie anrhydeddus hwnw oddi
arno.
Un
diwrnod sylwais
mewn botwm
ei t'od
yn gafaelyd â'i fyaedd
wasgod bob tro
Dodais fy meddwl ar
neillduol ar waelod ei
y gofynid cwestiwn iddo.
waith i gael allan ryw gynllun i symud y botwm
hwn, gan feddwl y buasai yn dyrysu wedi iddo ei
YR EPA MEDDW.
55
golli.
Cefais gyfle mewn ychydig ddyddiau i wneud
yr hyn a ddymunwn; torais y botwm i ffwrdd gyda
hyny yn ddiarwybod i'r bachgen.
mi gyflawni y fath dro gwael teimlais yn
hynod anhapus; eto yr oeddwn yn awyddus i wybod
beth fyddai y canlyniad. Dranoeth, pan ddaeth y
bachgen i fyny i'w holi, chwiliodd â'i fysedd, yn ol ei
arfer, am y botwm, ond nid oedd i'w gael.
Gan nad
oedd yn ei deimlo, edrychodd ar ei wasgod am dano.
Pan welodd nad oedd y botwm yno, dyryswyd ef
yn fawr, a methodd ateb y cwestiynau a ofynwyd
iddo.
Cymerais i ei le ef y diwrnod hwnw, ac ni
fedrodd byth ar ol hyny ei adenill.
Er na chafodd ef allan pwy wnaeth y camwri hwn
âg ef, yr wyf yn teimlo yn euog hyd heddyw pan y
digwydd i mi ei weled yn y dref.
chyllell fechan, a
Wedi
i
GEIR-LECHRES
(Vocabulary).
adexill, regain,
cyllell, knife.
anhapus, unhappy.
ANEHYDEDDUS, honourable.
botwm, button.
DOSPARTH,
digwydd, happen.
class.
dybyswyd, was confused.
bys. bysedd, finger, fingers.
euoo, guilty.
i ffwedd, away,
camwei, wrong, injustice.
cyflawni, to do, perform.
oft'.
yn mxaenaf ae bawb,
before
every one.
CYIXE, opportunity.
37.— Yr Epa Meddw.
UN
prydnawn trôdd dyn, yr hwn oedd yn berchen
Epa (Mwnci) i mewn dafarndy, ac yfodd yno
yn lied drwm. Wrth ymadael gadawodd y dyn haner
gwydraid (glasiad) o wirod ar y bwrdd cymerodd
Jaci, y mwnci, hwnw, ac yfodd ef.
i
;
YR EPA WEDI MEDDVVI.
56
Yn
fuan dechreuodd y creadur lawenhau; neidiai,
a phranciai nes peri difyrwch raawr i'w
feistr a'i gymdeithion.
Penderf}modd y dyn
ei
feddwi dranoeth.
Pan alwyd ef, daeth
allan o'i orweddle yn
bur araf, gan ddal ei
law ar ei dalcen. Yr
oedd yn amlwg fod
cûr yn ei ben.
dawnsiai,.
Cynygiwyd diod i'r
Epa, ond ni phrofai
mo
"
honi.
Yf, Jaci,"
meddai ei feistr ond
ni
wnai
diangodd
allan, a dringodd i ben
ye epa.
galwodd ei feistr arno i ddyfod i lawr, ond ni
y
ddeuai.
Wedi iddo fethu drwy bob ymdrech ei gael
i
ddisgyn, cymerodd ei feistr ddryll (gn), ond er
cymaint yr ofnai yr Epa yr arf hwnw, ni ddeuai i
lawr, a rhedodd dros grib y tô i'r ochr arall.
;
;
t
;
Cymerodd
cyfaill
i'r
ineistr ddryll arall, a safodd
gyferbyn a'r Epa. Gan fod dau ddryll yn awr yn
cael eu hanelu at dô y t, rhedodd y creadur am
ddiogelwch i'r simnai, gan ymddal yno gerfydd ei
ddwylaw.
Bu yr Epa hwn yn meddiant ei feistr am lawer o
flynyddoedd ar ol hyn, ond ni chafwyd ganddo broii
diod feddwol byth wed'yn.
GEIE-LECHRES
AMLWG,
clear, plain.
anelu, aim at.
arf. weapon.
(Vocabulary).
CEIB, crest, top.
cue, pain.
cyferbyn, opposite.
,
YR ARLUNIWR
A'R
CI.
diod, beer, drink.
DiODFEDD"wOL,intoxicatingdrink.
diogelwch, safety.
meddwi, to get drunk.
pbancio, to play, prank about.
PBOFI, to taste.
tafabndy. public-house, inn.
talcen, forehead.
disgyn, descend, come down.
deyll, gun—fern S.W.; mas. N.W.
epa, monkey.
GLASIAD, a glassful.
TO, roof.
gorweddle, sleeping
yfodd, he drank.
38.
57
gwibod, spirituous liquor.
gwydbaid, a glassful.
llawenhatx, to rejoice.
cymdeithion, companions.
cynygiwyd, was offered.
place.
— Yr Arluniwr
a'r Ci.
hi yn
awyddus i gael ei lûn. Cymerodd e£ at Arluniwr yn y dref, ond pan osodwyd ef i sefyll mewn
ffordd neillduol, yr oedd yn troi ymaith ac yn neidio
Wedi gwneud llawer cynyg i'w
oddi ar y bwrdd.
gael i sefyll, ond yn methu bob tro, digiodd y foneddiges wrth y Ci, a dy wedodd wrtho, " Dos adref
yr hen greadur câs, paid d'od i fy ngolwg i eto."
'R oedd gan foneddiges Gi
Rhedodd y Ci
ac ni welodd
allan, a'i
ei feistres
ef
mawr, ac yr oedd
gynfFon rhwng ei goesau,
y diwrnod hwnw wed'yn.
Dranoeth pan ddaeth yr Arluniwr at ei siop,oddeutu
boreu, gwelodd y Ci yn eistedd
Wedi iddo ei agor, rhedodd y
Ci i fyny y grisiau, ac eisteddodd yn eithaf llonydd
ar y bwrdd lie y ceisiwyd ganddo eistedd y diwrnod
wyth o'r gloch yn y
ar drothwy y drws.
blaenorol.
Cymerodd y dyn ei lûa, ac arosodd y Ci yno tra y
bu yn gwneud copi'au o hono. Wedi iddo orphen y
lluniau, gosoclodd hwynt mewn papyr, a chylymodd
y pecyn wrth wddf y Ci. Rhedodd y creadur adref,
a phan gyrhaeddodd y t, gwelodd y foneddiges ei
COF
58
fod wedi deall beth oedd
diwrnod blaenorol.
GEIR-LECHRES
CI.
wneud y
iddo
hi eisieu
(Vocabulary).
ADBef, home.
YN EITHAF,
AELUNiwe,
goephen, to finish.
LLONYDD, Still.
llun, picture.
artist.
aeosodd, stayed.
CAS, nasty.
CEEDD, go.
COPIAU, copies.
quite.
Pecyn, packet.
TEOTHWY, doorstep, threshold.
WED'YN, afterwards.
CYNYG, attempt.
digiodd, became angry, vexei
39.— Cof
Ci.
boneddwr yn Lloegr yu berchen Ci ardderchog, yr hwn oedd yn hofF iawn o'i feistr.
Gorfu i'r boneddwr ymadael â'r wlad Iron am beth
*R oedd
amser, a rhoddodd
y Ci
gadw
gyfaill i'w
i
nes
y dych-
Bu yn
absenol
welai.
am
oddeutu
dwy
flynedd, a'r diwr-
nod y dychwelodd
ei gyfaill yr
oedd yn hwyr ar
i
y
d
nos, ac
am hyny
nid allai gael gwel-
edy Ci. BoreudraY
noeth deftrôwyd
boneddwr drwy i'r Ci neidio ato i'r gwely a dangosodd bob math o lawenydd with weled ei hen feistr
unwaith eto.
CI
-
;
u
Y FERCH WROL.
59
Gofynodd y boneddwr i'r gwas a ddygodd y dwfr
iddo, " Pa fodd y daeth y Ci i wybod fy mod
wedi cyrhaedd yma ?" " Y mae yn un or pethau
rhyfeddaf a welais i erioed," atebodd y dyn. " Pan
oeddwn yn glanhau eich esgidiau, adnabyddodd y Ci
hwynt ar unwaith. Gwelais ei fod wedi ei gynhyrf
yn hynod ac ni pheidiodd a neidio a chyfarth hyd
eillio
;
nes y gorphenais eu glanhau.
y
grisiau at
ddrws eich
GEIR-LECHRES
aeddeechog. splendid, fine.
cop, memory.
CYFAeth, to bark.
cynhyefu, to move, stir up.
deffeo, awake.
dychwelyd, to return,
eillio, shaving.
esgidiau, shoes.
Yna
dilynodd
fi
i
fyny
ystafell."
(Vocabulary).
goefu, he was obliged.
gwely, bed.
GWYBOD, to know.
iioff iawn, very fond.
hwye, late.
peidio, to stop, to cease.
ni pheidiodd a neidio, he did
not cease to jump.
ymadael, to leave.
gofyn, to ask.
40.— YFerch Wrol.
YIl oedd merch ddeuddeg oed wedi neillduo un noswaith i'w hystafell i orphwys. Wedi iddi gau
y drws, gwelodd draed dyn dan y gwely. Yn lie
gwaeddi ac ysgrechian, a thrwy hyny beryglu ei
bywyd, cerddodd yn mlaen at y bwrdd ymolchi, fel
pe heb sylwi fod rhyw un yno. Yna dywedodd yn
uchel, " Welais
neb yn debyg i Mari, y forwyn, y
mae hi bob dydd yn anghofio rhoddi dr mi ymi
i
i
olchi."
Yna
trôdd, ac aeth allan o'r ystafell
drws ar
ei
hoi
yn
galed, fel pe buasai
gan dynu y
mewn tymer
;
COUGH CANDY.
60
Cyn
(natur) ddrwg am fod y forwyn m.or esgeulus.
gynted ag yr oedd hi allan, brysiodd i lawr y grisiau,
a hysbysodd i'r teulu beth oedd wedi ei vveled.
Daliwyd y
heb fawr
lleidr
GEIR-LECHRES
draflferth.
(Vocabulary)
anghofio, to forget.
lleide, thief.
beysio, to hasten.
bwedd ymolchi, wash-stand.
NEILLDUO, retire.
PEEYGLU, to put in danger, en-
bywyd,
teulu, family.
tynu, to draw.
ysgeechian, to scream.
danger.
life.
esgeulus, careless, negligent.
goephwys,
rest.
hysbysodd, informed.
41.-'*
Cough Candy."
^K^CHYDIG flynyddoedd yn ol yr oedd dyn bychan
13^' o ran corff, yr hwn a lysenwid Cough Candy,
yn byw yn Ngkaerdydd. Dodwyd yr enw hwnw
arno am ei fod yn gwerthu melusion at wella peswcli.
Yr oedd Cough Candy yn enwog am ei ffraethineb
ac os byddai i ryw un ddweud unrhyw beth nad
oedd yn ddymunol ganddo, byddai yn sicr o roddi
ateb a wnai ei ymosodwr yn destyn gwawd i'r rhai
fyddai yn bresenol ar y pryd.
Un
i mewn i hotel, a galwodd am dê a
Pan ddygwyd y bwyd i'r bwrdd, gwelodd
Cough Candy fod y cîg wedi ei dori yn deneu iawn,
Yr oedd
ac nad oedd rhyw lawer o hono ar y plât.
ffenestr yr ystafell yn digwydd bod yn agored ar y
pryd, ac awel ddymunol yn chwythu i mewn. Dododd Cough Candy ei ddwy law wrth eu girydd dros
gau y
y cîg, a galwodd ar y forwyn i frysio
tro aeth
clng.
i
ffenestr.
GWEITHTO
A'l
BEN.
01
Wedi iddi wneud hyny, gofynodd y ferch iddo beth
" Y mae awel lied gref," meddaj
oedd y mater.
Cough Candy, "yn chwythu, ac yr oeddwn yn dyniuno arnoch gau y ifenestr rhag ofn i'r awel ddwyn
ymaith y cîg." Chwarddodd pawb yn yr ystafell, a
rhedodd y forwyn i geisio ychwaneg o gig i'r achwyn\vr ffraeth.
GEIR-LECHRES
achwynwe,
a couiplainer, a
grumbler.
ateb, answer.
(Vocabulary).
gwerthu,
sell.
lled geef, rather strong.
llysenwi, to nickname.
PESWCH, cough.
awel, breeze.
meat.
coeff, body.
CIG,
sice, certain, sure.
dymunol, pleasant.
ffeaeth, witty.
tenef, thin.
FFEAETHINEB, wit.
galw, to call.
GWAWD, mockery.
TESTYN GWAWD, a laughing stock
ychwaneg, more.
ymosodwe, one who attacks, as-
TESTYN, subject.
sailant.
gwella, to mend, cure.
42,— Gweithio
CYN
a'i
ben.
yn America yr oedd gan
y
ddyn yn y Taleithau Deheuol fachgen du yn
gaethwas. Yr oedd y meistr yn hoffi y Negro bach,
ond pan y byddai yn troseddu, ysgrifenai y meistr
rhyfel divveddar
i'r bachgen i'w ddwyn at arolygYn y nodyn gorchymynai y meistr i'r
nodyn, a rhoddai ef
wr y
gwaith.
arolygwr roddi curfa fechan i'r bachgen. Sylwodd
hwnw beth oedd yn canlyn bob tro y rhoddid papyr
iddo.
Un diwrnod pan yr oedd ei feistr mewn tymer dda,
gofynodd y bachgen iddo beth oedd ar y papyr.
Atebodd yntau, " Y mae y papyr yn dweud wrth yr
GWYBOD GORMOD.
02
Arolygwr
eich bod
yn
ddiog, ac
yn esgeuluso
eich
"
Ond, rueistr," meddai'r bachgen, "nid wyf
byth yn eich gweled chwi yn gweithio." " Nid wyf
fi
yn gweithio â fy nwylaw, yn ddiameu," meddai
y meistr, " ond yr wyf yn gweithio â fy mhen, yr
hyn sydd lawer fwy anhawdd."
gwaith."
Y
y danfonwyd y bachgen gyda nodyn,
Gofynodd ei feistr iddo pan ei
gwelodd beth ddy wedodd yr arolygwr. " Nis gwn i,"
meddai'r bachgen dû, gan edrych yn lied gyfrvvys ar
ei feistr, " ni f um i gydag ef
fe weithiais inau â fy
mhen y tro hwn."
tro nesaf
taflodd ef
i'r
tân.
;
GEIR-LECHRES
aeolygwb, overseer,
Caethwas, a (man)
slave.
CUEFA, a beating.
diog, lazy.
(Vocabulary).
fum i gydag ef, I have not
been with him.
own i, I do not know.
nodyn, a note.
TEOSEDDU, to do wrong, to transni
nis
gress.
esgeuxuso, to neglect.
gweithio, to work.
ysgeifenai, he would write.
43,— Gwybod Gormod.
oedd Dafydd wedi bod oddi cartref yn yr
Pan ddychwelodd amser
ysgol am dri mis.
gwyliau y Nadolig, yr oedd arno awydd dangos ei
wybodaeth
i'w
ri'eni.
Un prydnawn
pan oedd yn eistedd gyda'i dad a'i
fam yn y parlwr, gofynodd Dafydd i'w dad, " Pa sawl
" Dau," ebai y tad, gan droi
afal sydd ar y bwrdd ?"
i edrych ar ddau afal mawr oedd ar ganol y bwrdd.
" Dau !" ebai'r bachgen, "
y mae yna dri, ac mi a
brofaf hyny."
—
DYSGU CYFANSODDI SAESNEO.
"
ac
Tri
!"
meddai'r fcad,yr
yn cymeryd pethau
fel
63
r
syml,
hwn oedd yn hen
yr oeddent, " carwn glywed
y prawf."
"
Y mae hyny yn
rhwydd.
eithaf
meddai'r bachgen, gan osod
ei
Dyna
un,"
fys ar yr afal nesaf
ato.
"O'r goreu," meddai'r tad,
"
dos yn mlaen."
Dyna ddau," dywedai'r bachgen yn mhellach, gan
gyfeirio at y ddau afal, " ac onid yw un a dau yn
"
gwneud
fri ?"
Mewn
y tad gan edrych ar
yn synu at y rhesymau cywrain a roddid gan ei mab, " y mae y bachgen yn llawn
gwybodaeth a challineb, ac yn haeddu ei galonogi.
Yn awr, cymerwch chwi un afal, cymeraf finau yr
ail, a chaiff Dafydd y trydydd afal yn anrheg am ei
!"
wybodaeth a'i ddysg
"
ei
gwirionedd," atebodd
wraig, yr hon oedd
GEIR-LECHRES
calonogi, encourage.
callineb, sagacity, cleverness.
cyfeieio, to point
cyweain, curious,
clever.
dtso, learning.
gwibionedd, truth.
gwybodaeth, knowledge.
gwyliau, holidays.
haeddu, to deserve.
(Vocabulary).
oddi oaeteef, from home.
o'e ooeeu, very well.
pa sawl, how many.
paelwe, parlour.
peawt, proof.
peofat,
I will prove.
ehesymau, reasons.
syml, simple, plain.
yn mhellaoh,
further, again.
NADOLIG, Christmas.
44— Dysgu Cyfansoddi
YR
Saesneg.
oedd athraw un prydnawn yn rhoddi gwers i
ddosparth pa fodd i gyfansoddi brawddegau
Seisnig.
Dy wedodd fel y canlyn
:
DYSGU CYFANSODDI SAESNEG.
04
Beth sydd genyf yn fy Haw ?'
ond gwnewch f rawddeg gyfan
fel hon
Y mae genych lyfr yn eich Haw.' Yn awr
ni a awn yn mlaen. Beth sydd genyf ar fy nhraed ?"
" Esgidiau," atebodd un bachgen ar unwaith heb
"
Osgofynaf
ni ddylech ateb
—
i
'
chwi,
'
Llyfr,'
'
ystyried.
Na, na, nid wyt
"
ti
wedi sylwi ar y cyfarwyddycl
a roddais ," ebe'r athraw.
yn hollol ddifeddwl.
mor ddisynwyr a'r cyntaf ,"
nieddai'r athraw, gan edrych dipyn yn ddigllawn
wrth weled fod y bechgyn yn talu ond ychydig o
"Hosanau," meddai un
Y
"
sylw
mae yr
i'r
arall
atebiad yna
wers.
Yna ediychodd yn
graff ar
y dosparth, a gwelodd
fod un bachgen, y lleiaf o honynt, yn gwneud arwydd i ddangos ei fod yn gwybod yr ateb priodol.
"
Yn
awr, fy raachgen i," meddai y meistr wrtho,
yn uchel fel y medro pawb dy gly wed."
" Os gwelwch yn dda, Syr," yna safodd y bachgen
fel pe yn ameu a ddylai roddi y gweddill o'i atebWedi i'r athraw amneidio yn galonogol arno
iad.
fyned yn mlaen, ni ddywedodd y bachgen ond yr un
"
ateb
i
gair, "
Cyrn."
GEIR-LECHRES
amneidio, to make a
sign,
t<>
beckon.
atebiad, answer.
beawddeg, sentence.
ceaff, keen, sharp.
CYFANSODDI, to compose.
CYFAEWYDDYD, instruction
(Vocabulary).
dysgu, to learn.
FEL Y canlyn, as
gwees, lesson.
follows.
hosan, stocking.
lleiaf, smallest, least.
PA FODD, how.
peiodol, proper.
cyntaf, first.
seisnig, English.
cyen, corns (on the foot).
Y mae genych, you have.
digllawn, angry.
yn uchel, loud.
disynwyb, senseless, foolish.
ystyried, to consider.
y cukad a'k dretfi.
65
45.— Y Cerbydwr balch.
unwaith Esgob yn
hwn
YR yn enwog
am
barodrwydd ymadrodd.
Lloegr, yr
oecld
oedd
ei
Un
diwrnod pan nad oedd neb arall o'r gweision yn y
plâs ond y cerbydwr, gorchymynodd i hwnw gyrchu
dwfr iddo o'r ffynon.
Ond yr oedd y cerbydwr yn anfoddlawn wneud
Dywedodd wrth ei feistr mewn ton
i
y fath orchwyl.
rwgnachlyd mai
ei
myned yma
ac
waith ef oedd gyru y cerbyd, ac
i wneud rhyw fan negeseuau.
Gwir a ddy wed wch," ebe'r Esgob, " ac yn awr y
mae arnaf eisieu i chwi i ddwyn y cerbyd at y drws
gyda phedwar ceffyl." Hyny a wnaed.
Yn nesaf," meddai ei Arglwyddiaeth, " rhoddweb
ddwy ystên ddwfr (piser) yn y cerbyd, a gyrweh i'r
ffynon."
A bu raid i'r cerbj'dwr balch wneud hyny
nid
acw
"
'•'
ddwy waith neu
dair, er
mawr ddifyrwch
i
bobl yr
ardal.
GEIR-LECHRES
ANFODDLAWN, unwilling.
abglwyddiaeth, Lordship.
balch, proud.
CEEBYD, carriage, coach.
CEEBYDWE, coachman.
OYECHU, to fetch.
esgob, bishop.
ffynon,
(Vocabulary).
GBAVGNACHLYD, grurûbliug.
gwib, true, truth.
gybu, to drive.
negeseuau, messages.
paeodewydd, readiness.
PISEE, pitcher.
ymadeodd, speech.
well.
ysten ddwfe, water pitcher, jug
46.— Y Curad
a'r Dreth.
y ganrif ddiweddaf yr oedd Llywodraeth y
wlad hon yn codi trethi ar bob peth yn mron
a ellid feddwl am dano, hyd nes o'r diwedd nid oedd
braidd ddim yn dianc heb ei drethu.
'N
Y BUGAIL A LLANCIAU LLUNDAIN.
66
Un
diwrnod yr oedd Curad wedi myned all an gyda
gyfeillion i ben bryn yn y wlad i fwynhau yr
" Mor ddymunol
olygfa.
y raae yr awelon tyner yn
chwythu ar ben y bryn hwn " dywedodd un foneddiges yn y cwmni.
rhai
o'i
" peidiwch â
neu os digwydd i rai o swyddogion
y Llywodraeth glywed am yr awelon iachus sydd yn
chwythu yma, byddant yn sicr o godi treth am ddyfod i ben y bryn."
"
Yn enw
siarad
mor
pobpeth," meddai'r Curad,
uchel,
GEIE-LECHBES
(Vocabulary).
iachus, healthy.
beaibd, hardly.
beyn, hill.
CANBIF, century.
ixywodeaetH, government.
mwTNHatj, to enjoy.
siabad, speak.
CODi, to raise.
CTJEAD, curate.
teeth, tax.
"IN MRON, nearly.
company.
GOLYGFA, View.
CWlfirc,
47.—Y Bugail
a Llanciau Llundain,
R
oedd dau goegyn ieuainc o Lunclain wedi myned
hunain
Ucheldiroedd Scotland
i fwynhau eu
yn niwedd yr hâf diweddaf. Ar fryn yno tarawsant
wrth fugail yn eistedd ar y glaswellt, ac yn darllen.
Yma a thraw ar hyd y llechweddau gwelid y defaid
a'r geifr oedd dan ei ofal
J
i
Cyfarchasant ef gan ddywedyd, "Y mae golygfa
ardderchog i'w gweled o'r fan yma; gallwch weled
" Gallaf,"
meddai'r bugail, " yn
yn mhell iawn."
mhell iawn." " Ho," ebe'r llanciau mewn llais dirmygus, gan feddwl eu bod yn fwy gwybodus na dyn
yn byw yn nghanol y mynyddau, " y mae yn debyg
eich bod yn gallu gweled America oddi yma."
Y BUGA1L A
"
LLANT'TATT
LLUNDAIN.
67
"
Yr wyf yn gweled 11a wer yn mhellacli na hyny
"Beth! sut y mae hyny yn bod?"
atebai'r bugail.
mewn
ton o wawd. " Os aroswch yraa dipyn
oedd ateb y bugail, " chwi a gewch weled
y lleuad (lloer) oddi ar y bryn hwn,"
meddent
bach
eto,"
GEIR-LECHRES
bugail, shepherd.
COEGYN, saucy fellow, upstart.
cyfaech, address, salute.
dabllen, to read.
diemygus, scornful.
diwedd, end.
GAFE, GEIFE, goat, goats.
GLASWELLT, gra8S.
GWYBODUS, knowing.
(Vocabulary).
haf. summer.
llanciau, youths, young men.
LLECHWEDD, a sloping hill.
LLEUAD (LLOEE), mOOH.
SUT, how.
TAEAWSANT weth, they met.
ucheldieoedd. Highlands.
yndebyg, likely.
YN mhelx, far.
Y DRWS
08
48.
A'R FFENESTR.
—Y Drws a'r Ffenestr.
AFLONYDDID llawer ar hen
lane oedd yn byw
yn Llundain gan f ân-werthwyr, y rhai oeddent
yn canu cloch y
i gynyg eu nwyddau ar werth.
Ti-
t
dy ben
o'u hatal,
rhoddodd yr hysbysiad canlynol ar
—
—
uwch ben y gloch
Rhybudd Nid
yw preswylydd y
hwn yn prynu dim wrth y
ochr y drws
;
'•
t
drws."
Un prydnawn yr oedd yno guro cyson, ond nid yn
drwm, ar ffenestr y parlwr. Pan aeth y boneddwr i
edrych beth oedd yn achosi y euro, gwelodd ddau
ddyn o'r tu allan i'r ffenestr gyda basgedau wedi eu
llenwi o nwyddau.
Agorodd y boneddwr y
ffenestr
mewn nwyd
wyllt,
a dywedodd wrth y dynion, " Mor ddigywilydd yr
ydych a fedrweh chwi ddim darllen ?" " Medrwn,
!
meistr,"
meddai un
o'r
dynion.
Paham nad ydych wedi sylwi ar yr hysbysiad ar
y drws ?" gofynai yr hen lane iddynt mewn ton
" Oddi ar barch ac ufudd-dod i
hynod ddigllawn.
chwi, Syr," atebodd y basgedwr, " gadawsom lonydd
i'r drws, ac a ddaethom i'r fan yma, gan nad ydych
yn dweud dim yn erbyn prynu wrth y ffenestr."
"
Nis gallai y boneddwr lai na gwenu wrth glywed
yr ateb cyfryws hwn; a phrynodd ryw beth ganddynt. Dranoeth yr oedd y geiriau canlynol wedi
eu hychwanegu at yr hysbysiad ar y drws " nac wrth
—
y
ffenestr chwaith."
—
Y CYBYDD A'R GOF.
GEIR-LECHRES
NIS gallai T BONEDDWE LAI NA
gwentt, the gentleman could
not help smiling.
ACH03I, to cause.
aflonyddu, to disturb.
ae weeth, for sale.
canu'k gloch, ring the
(39
(Vocabulary).
nwydwyllt, angry feeling.
irwYDDAU, goods.
oche, side.
bell.
cueo, knock.
cynyg, offer.
paecii. respect.
peeswylydd, dweller, inmate.
pbynu, to buy.
ehybtjdd, notice.
digywilydd, shameless.
dews, door.
dyeen, purpose.
tewm, heavy, hard.
uwchben, above.
ychwauegu, to add.
gweîot, to smile.
hysbysiad, notice for information
man-weethwyb,
dealers in small wares.
49.— Y Cybydd a'r Gof.
DIGWYDDODD hen ffermwr, yr hwn
i
gybydd mawr, gael dimai ar y
oedd yn
ffordd.
Wedi
gwelodd ei bod wedi ei thori ar draws
ei chanol nes yr oedd yn agos yn ddau ddarn.
Cymerodd hi i'r efail, a gofynodd i'r gôf, " A fedrweh chwi
drwsio (helpu) y ddimai yma Ì" " Medraf, yn eithaf
rhwydd," atebodd y gôf. Aeth at y gwaith, ac asiodd
y ddimai raewn ychydig funudau.
Ni ofynodd y ffermwr i'r gôf beth oedd am wneud
y gwaith; ac aeth ymaith heb yn gymaint a diolch
iddo am yr hyn a wnaethpwyd. Yn mhen ychydig
ddyddiau ar ol hyn derbyniodd y ffermwr fil (4yleb)
oddi wrth y gôf fel y canlyn
Am drwsio dimai
tair ceiniog.
iddo
ei
chodi,
:
GEIR-LECHRES
ae deaws,
across.
asiodd, joined.
del, a bUl.
deebyn, to receive.
diolch, to thank.
dyleb, a bill (an account).
EFAIL, smith's shop, smithy.
(Vocabulary).
gof, smith.
gwnaethpwyd, was
helpu, to mend.
ehwydd, easy.
yn ehwydd, easily.
tbwsio, to mend.
done.
GEFFYL Y CIGYDD.
70
50.
GWELAI
Ceffyl
boneddwr
y Cigydd.
oedcl
yn byw yn y wlad was
d
cigydd ar gefn ceffyl yn myned heibio i'w
ddwy neu dair gwaith yn yr wythnos. Dyna y fatli
geffyl oedd arno eisieu, a phenderfynodd ei brynu
beth by nag fyddai ei bris.
Aeth at y cigydd, a chynygiodd iddo ddeugain punt
Yna
ei geffyl, ond gwrthododd hwnw ei werthu.
cynygiodd y boneddwr wahanol symiau gan godi yn
uwch bob tro, ac o'r diwedd boddlonodd y cigydd ei
werthu am bed war ugain punt.
Wedi iddo ei brynu, aeth y boneddwr ar ei gefn
gan feddwl ei farchogaeth gartref, ond ni symudai yr
Meddyliodd fod rhyw dwyll
anifail yr un fodfedd.
yn y peth, a dywedodd hyny. Galwodd y cigydd ar
ac aeth yr anifail fel
ei was i fyned ar gefn y ceffyl
y gwynt.
Ceisiodd y buneddwr i gael gan y ceffyl redeg, ond
methodd. " Pa ham nad aiff y ceffyl pan yr wyf fi
ar ei gefn V gofynai y boneddwr, gan deimlo yn
ddigllawn o herwydd ei fethiant. " Os ydych am i'r
am
;
atebodd y cigydd, " y mae yn rhaid i
chwi gymeryd y fasged ar eich braich. Y mae Uawer
un wedi dymuno prynu y ceffyl hwn, ond wedi cael
allan fod yn rhaid cymeryd y fasged hefyd i'w gael i
ymsymud cam yn mlaen
ceffyl redeg,"
!''
GEIR-LECHRES
Vocabulary).
DEUGAIN, forty.
gwahakol, different.
gwethod. to refuse.
gwynt, wind.
M AIM HOGAETH, to ride.
eisieu, want, require.
siethiant, failure.
beth bynag, whatever.
boddlonodd, agreed.
cigydd, butcher.
YX Y TAX.
71
iiodfedd, inch.
3IYNED heibio i, to pass by.
fexdeefyntj, resolve, determine.
iv.yll, deceit, cheating.
peis, price.
ymsyuud,
wythnos, week.
y tstaf, yn bhaid
i
chwi, you
must.
sy'mitd, to
to
move
himself.
move.
51.
— Yn y
Tan.
YR
oedd Athraw yn ddiweddar wedi rhoddi gwers
i'r dosparth cyntaf yn ei ysgol yn Hanes Lloegr.
Yr wythnos ganlynol aeth i holi y plant er cael gwybod yr hyn oeddent yn gofio.
Ni chafodd atebion
plant wedi anghofio
yr oedd yn amlwg fod y
da, ac
y rhan fwyaf
o'r
Yna
wers.
gofynodd y cwestiwn hwn " Yn mha le y llosgwyd
Yr oedd yr holl ddosparth yn
Esgob Latimer ?"
Gofynodd y cwestiwn yr ail waith, ond ni
ddistaw.
:
chafodd yr un atebiad.
" Ai nid oes un o lionoch a
rhwydd a hwna ?" gofynai y
ddistawrwydd dywedodd un
all
ateb cwestiwn
meistr.
o'r
Ar
ol
bechgyn,
<:
mor
ychydig
Gallaf
ii
ei ateb."
" Yn awr, John," meddai'r meistr,
llosgwyd Esgob Latimer V
"
Yn y
tân,"
plain, clear.
remember.
cyntaf,
DISTAW,
haxes lloegr, History
holi, to question.
llo sgi, to
TAN, fire.
first.
silent.
distawewydd,
y
(Vocabulary).
land.
cofio,
le
atebodd y bachgen yn eithaf gwrol.
GEIR-LECHRES
ahlwg,
"yn mha
silence.
bum.
oi
Eng-
—
ESGUSODION Y PLANT.
72
52.— Esgusodion y Plant.
yr oedd
PANganwg
y plant mewn pentref yn Sir Foryn hwyr (ddiweddar) iawn yn dyfud i'r
ysgol un boreu, aeth yr Athraw i'w holi, a dyma yr
atebion a gafodd
Athraw.
John
f*
John.
—
:
—"Pa ham yr ydych chwi yn hwyr heddyw,
"
Y
mae
—
ein cloc ni
yn
colli
amser."
Athraw. " Beth sydd genych chwi i ddweud am
eich bod yn hwyr, Mari ?"
Mari. " Yr oeddwn i yn dàl y babi i'm mam nes
yr oedd hi yn naw o'r gioch."
Athraw.
"Beth sydd genych chwi i ddweud,
—
—
Dafydd. — Nid allswn gael hyd
Athraw. — Beth yw dy esgus
Arthur
Arthur. — Dechreuodd fy nhrwyn
waedu
Dafydd
?"
"
(ffeindio)
i
i'y
llyfrau."
oeddwn
?"
di,
"
"
i
Dechreuodd Gwilym wylo pan ddaeth
ateb
y
pan
ar y ffordd."
i'w dro ef
i
Meistr.
— "Pa ham yr wyt yn llefain
Givilym, — Os gwelwch yn dda, Syr, y mae y
Athraw.
Gwilym
(crio)
ti
?"
"
wedi dweud pob esgus, ac nid oes dim wedi
i mi i'w ddweud wrthych."
GEIR-LECHRES
AMSEE, time.
DAI,, to hold.
diweddab,
late.
dyfod, come.
esgus, excuse.
ESGUSODION, excuses.
gwaedu,
to bleed.
ei
(Vocabulary).
HEDDYW, tO-ilay.
hwye, late.
moeganwg. Glamorgan.
pa ham, why.
tewtk, nose.
WYLO, to Wot'p.
lleill
adael
Y
MOCHYN
73
GLAS.
53. -Y Mochyn Glas.
DANFONODD—un brenin neges at frenin
arall fel
" Danfonwch i mi foehyn glas â
y canlyn
."
chynffon ddu iddo, onite
" Nid oes genyf yr un
Atebodd y brenin arall
:
:
—
;
a pbe bai genyf
."
O herwydd y
geiriau hyn aeth y ddau frenin
u gilydd. Wedi i lawer o ddynion golli eu
bywydau, dymunodd y ddau frenin am gaelheddwch.
Ond cyn y gellid ei gael, yr oeddent am egluro y
geiriau a ddefnyddiwyd ganddynt yn y ddwy neges
i
ryfela a
uchod.
Betb oeddech yn feddwl," gofynodd yr ail frenin
" wrth ddweud wrthyf,
Danfonwch i mi
?"
foehyn glas â chynffon ddu iddo, onite
" Yr hyn yr oeddwn yn feddwl oedd, mochyn glas
â chynffon ddu iddo, neu foehyn o ryw liw arall.
Ond beth oeddech chwi vn feddwl with ddweud
V
wrthyf, Nid oes genyf un, a phe bai genyf
" Pe bai genyf un y danfonwn ef," oedd ateb yr ail
"
i'r
cyntaf,
'
'
'
frenin.
Boddiwyd y ddau frenin yn yr atebion hyn, a
gwnaethpwyd heddweh.
Y mae llawer cweryl mawr wedi codi oddi wrth
bethau bychain islaw sylw.
GEIR-LECHRES
.Vocabulary).
brenin, king.
heddwch,
CWERYL, quarrel
cynefon, tail.
danfon, send.
defnyddio. use.
islaw, beneath.
lliw, colour.
du, black.
EGLURO, to explain.
gair, geiriau, word, words,
glas, blue.
mochyn,
peace.
pig.
neges, message.
onite, or else.
PE BAI GENYF.
uchod, above.
ÍI
I had.
Y BONEDDWR All LLO.
54.— Arbed Amser.
^^ÿCHYDIG
amser yn ol cafodd offeiriad yn Lloegr
yn ffraethlym gan ei was, yr hwnoedd
yn Wyddel. Yr oedd y gwâs yn aredig (troi) mi
diwrnod, a phan ddaeth y Meistr i'r cae yr oedd yn
eistedd ar yr aradr er inwyn rhoddi ychydig o
orphwys i'r cefiylau. " Pat," meddai'r hybarch foneddwr, gan ymddangos yn llawn difrifwch, " fyddai
ddim gwell i ti gael caib i godi'r lhvyni ar hyd y
gwrych yma tra y bydd y ceifylau yn gorphwys ?"
" Syr," atebai Pat, gyda'r un gwynebpryd o ddifrifwch a'i Feistr, " a fyddai ddim gwell i cliwithau gael
llestriad o bytatws i'r pwlpud i'w pilio yn barod i'r
Aeth y
crochan, tra bydd y gynulleidfa yn canu ?"
boneddwr parchedig ymaith dan chwerthin yn iawn.
r&fik
ei
ateb
GEIR-LECHRES
(Vocabulary).
aeadb, a plough.
aebed, to save.
ye aeedig (teoi) ploughing.
gwyddel, Irishman.
uwyxebpeyd, countenance,
caib, hoe, pick.
ceochan, pot for boihng.
LLESTBIAD, vesselful.
ilwyni, bushes.
OEFEiEiAr», clergyman, priest.
taechedio, reverend.
cynulleidea, congregation.
difeifwch, earnestness.
FFEAETIILYM, witty.
gweych, hedge-row.
face.
iiYiiAECH, revered, venerable.
PILIO, to peel.
pwlpud, pulpit.
55.— Y Boneddwr
a'r Llo.
JMpJR oedd hen foneddwr yn byw yn y wlad yn
awyddus am ddynion a bechgyn yr ardal ei
gyfarch drwy dynu eu hetiau oddi ar eu penau pan
y^
i
y cyfarfyddent ag ef.
Un diwrnod pan oedd y boneddwr yn myned ar
TWVLLO FFERMWR.
75
digwyddodd
pymtheg oed yn
anhawdd ei drin,
a phan welodd y boneddwr nad oedd y bachgen yn
parotoi i'vv gyfarch fel y dymunai, dywedodd wrtho
yn lied sarug, " Pa ham nad wyt ti yn tynu dy het i
hyd
ffordd gûl
rhwng dau glawdd
uchel,
iddo gyfarfod â bachgen oddeutu
arwain llô. Yr oedd y creadur yn
fy nghyfarch
fel
arfer
?"
Atebodd y bachgen, ' Os byddwch cystal, Syr, a
dal y llo am haner munud, mi a dynaf fy het i ffwrdd
ar unwaith."
GEIR-LECHRES
(Vocabulary).
ANHAWDD, difficult.
CYFAECH, to Salute.
arwain, to lead.
awyddus, wish, desire.
sarug, rough, surly.
llo,
calf.
56.— Twyllo Ffermwr.
dro yn ol am fiermwr a breswyliai mewn
J ardal fynyddig yn Sir Frycheiniog, yr hwn oedd
Yr oedd
yn berchen hen geflyl o'r enw Dragon.
(^ILYWAIS
Dragon yn llawn castiau (triciau) drwg, ac yn anhawdd iawn ei drin. O herwydd hyn penderfyn-
TWYLLO FFERMWR.
76
odd y ffermwr
ei
werthu a chael un newydd yn
ei le.
Cymerwyd Dragon
i ifair
Aberhonddu. ac wedi
borthmon, aeth i
tafarn lie yr
arosodd am beth amser i yfed gyda dau gyfaill.
Yr
oedd yn llawen ei fod wedi gwerthu yr hen geffyl, a
chael deg punt am dano.
iddo
ei
werthu
d
i
Yn mhen dwy awr aeth allan i brynu ceffyl arall.
Wedi iddo roi tro trwy y flair, a sylwi ar y ceflylau
gyda chymaint o graffder ag yr oedd yn meddu ar y
Bu yn hir
pryd, gwelodd yno geffyl wrth ei fodd.
ddadleu am y piis, ac o'r diwedd prynodd ef am ugain
Yna dychwelodd tua chartref yn falch o'i
punt.
Cyrhaeddodd y
yn ddiogel, a rhoddodd y
fargen.
ceffyl yn yr ystabl.
Boreu dranoeth rhedodd y gwas at ddrws y t, gan
Meistr yr ydych
waeddi a i holl nerth, " Meistr
wedi prynu yr hen Ddragon yn ol efe mewn gwirionedd y w y ceffyl newydd. Yr unig wahaniaeth y w
ei fod wedi ei ysgrafellu a'i lanhau
y mae yn cicio
ac yn cnoi mor enbyd ag erioed."
t
!
!
;
;
GEIR-LECHRES
aeeehonddu, Brecon.
castiau, tricks.
cnoi, gnaw, bite.
cbaffdee, keenness.
dadleu, argue, bargain.
diogel, safe.
'Vocabulary).
meddu, to possess.
MTKTDDIO, mountainous.
newydd, new.
poethmon, drover,
dealer.
peeswylio, to live.
SIE feycheinioo, Brecknockshire.
enbyd, dangerous.
ffair,
fair.
FFEBJtWB, farmer.
GLANnAU. to clean.
gwahaniaeth, difference.
teiciau, tricks.
tein, to manage.
twyllo, to deceive.
wbth ei fodd, that pleased him.
ysgeafellu, scraped, curry-
combed.
RHY FAWR
I
WETTHIO.
57.— Rhy fawr
It
weithio.
i
YN
ystod y rhyfel am annibyniaeth yn America
yn y ganrif ddiweddaf, yr oedd îs-swyddog yn
rhoddi gorchymyn i ychydig filwyr i godi trawst
mawr trwm
ben imir uchel
i
Yr oedd y gwaith yn
galed ac
i
ddybenion milwrol.
yn anhawdd
ei
gyf-
lawni.
Digwyddodd i swyddog mewn gwisg gyffredin
fyned heibio ar y pryd ar gefn ceftyl. Clywodcl hwnw
yr îs-swyddog yn gorchymyn ei filwyr mewn modd
" Pa ham na roddwch ychydig
awdurdodol iawn.
gynorthwy i'ch dynion," meddai y swyddog arall
wrtho.
Trôdd hwnw ato, a dywedodd mewn ton
chwyddedig, " Syr, yr wyf fi yn ddengwriad." " O,
felly, meddai y Hall, " yr wyf yn gofyn eich maddeuant, Meistr
Dengwriad."
Yna disgynodd
oddi ar ei gefiyl, a thynodd nes yr
oedd y chwys yn sefyll ar ei dalcen.
Ar ol codi y trawst i'r He priodol. trôdd y swyddog
at y dyn bach mawr, a dywedodd,
Meistr Dengwriad, pan y bydd genych orchwyl arall fel hwn,a nifer
eich dynion yn annigonol, danfonwch am eich Maeslywydd, a mi a ddeuaf ar unwaith gyda'r pleser
rnwyaf i roddi help i chwi." Safodd y Dengwriad
£:
fel
pe wedi
Y
ei
swyddog
daro gan
arall
fellten.
oedd y Cadfridog Washington.
GEIR-LECHRES
(Vocabulary).
chwyddedig, grand, pompous
chwys, sweat, perspiration.
dengwriad, corporal.
MADDEUANT, pardon.
maes-lywydd, field-marshal.
mellten, lightning.
milwrol, military.
nifer, number.
ehy fawr, too great.
trawst, beam.
dybenion. purposes.
YN ystod,
annibyniaeth, independence.
annigonol, insufficient.
canrif, century,
CADFEiDoa, general.
during.
YR YSGOLFEISTE AÌÌ ELYCHAU.
78
58.—Yr Ysgolfeistr a'r Blychau.
ODDEUTU cleugain mlynedd yn ol yr oedd hen r
yn cadw ysgol mewn pentref bychan yn y wlad
yn mhell oddi wrth un dref. Un prydnawn hyspysodd i'r plant y byddai Arolygydd y Llywodraeth yn
yrnweled â'r ysgol yr wythnos ganlynol i'w harholi.
Dywedodd y byddai yr Arolygydd yn lied debyg o
holi y dosparth cyntaf mewn Daearyddiaeth
ac os
byddai iddo ofyn cwestiwn Dad allent ei ateb, dymunai arnynt edrych ato ef, y Meistr, i'w helpu. Fel
engraifft, dywedodd os digwyddai i'r Arolygydd
ofyn iddynt ynghylch ffurf (llun) y ddaear, y dangosai ef ryw beth iddynt o'r un ffurf.
Daeth yr Arolygydd ar y diwrnod a nodwyd, ac
holodd y dosparthiadau y naill ar ol y Hall. Yna
daeth at y dosparth cyntaf, ac wedi gorphen y darllen a'r ysgrifenu, dechreuodd holi mewn Daearydd;
iaeth.
Un
o'r
cwestiynau a ofynodd oedd,
"
Beth
yw
y ddaear ?" Edrychodd y plant ar y Meistr er
mwyn cael y cynorthw y a addawodd iddynt.
Yr oedd yr hen ysgolfeistr yn cymeryd ysnisyn
(trewlwch), ac yn ei gadw mewn blwch (bocs) crn.
Ar ddydcl Sul, pan y gwisgai ei ddillad goreu,yr oedd
yn cadw yr ysnisyn mewn blwch bychan ysgwâr wedi
Ar ddiwrnod yr arholiad gwisgei wneud o arian.
odd ei ddillad goreu, ond gofalodd gymeryd y pethau
fyddai eu heisieu yn yr ysgol o'r dillad ereill.
Pan ofynwyd y cwestiwn gan yr Arolygydd am
ffurf y ddaear, dododd yr ysgolfeistr ei law yn ei
Dodboced, a thynodd allan y ddau flwch ysnisyn.
odd yr un arian yn ol yn ei boced ar unwaith, a daliodd y Hall, yr un crn, rhvvng ei fysedd.
ffurf
T
Y BONEDDIGESAU YN ELEWYGU.
79
Gwelodd un bachgen bach, crafF ei olwg, y cldau
Hwch yn cael eu tynu allan, ond ni sylwodd fod un
wedi ei ddychwelyd. Meddyliodd ei fod yn deall yr
yna cododd ei law (yn ol
i'r Arolygydd ei fod yn
medru ateb. Trôdd y gr'mawr ato, ac yna dywedodd y bachgen mewn llais uchel a chlir " Y mae y
ddaear yn grn bob dydd ac yn ysgwâr dydd Sul."
ateb priodol
i'r
cwestiwn
;
arfer plant ysgol) er dangos
—
GEIR-LECHRES
(Vocabulary).
akholi, to examine.
arholiad, examination
dydd sul, Sunday.
engeaifft, example.
ffuef, shape, form.
aeolygydd, inspector.
blwch, BLYCHAT/, box, boxes.
cadw, keep.
nodi, to
addaw, to promise.
ceaff, keen, sharp.
cetvn, round (like a
ball).
llitn, shape, form.
llywodeaeth, government.
fix,
appoint.
ymweled, to visit.
yn lled debyg, very
ynghylch, about.
daeae, earth.
daeaeyddiaeth, geography.
ysgwae, square.
dillad, clothes.
YSNISYN, snuff.
likely.
59.— Y Boneddigesau yn llewygu.
ADRODDIR
fod yr hanesyn canlynol yn disgrifio
amgylchiad a gymerodd le yn ddiweddar mewn
dinas yn Lloegr yn mha un y mae Eglwys Gadeiriol.
Yr oedd haner dwsin o hen foneddigesau selog yn
myned am lawer o flynyddoedd trwy bob tyw-
arfer
gwasanaeth boreuol yn yr Eglwys Gadeiriol.
gauaf yr oedd yr hen adeilad yn oer iawn am
nad oedd tan ynddi.
ydd
i'r
Yn y
Un Hydref, cyn i'r tywydd oer ddechreu,
penderfynodd y swyddogion gynesu yr eglwys.
Gwrthdystiodd yr hen foneddigesau yn erbyn hyn,
Y FONEDDIGES A*R GATH.
SO
am
cynesu yr eglwys, yn eu tyb hwy, yn hollol
" Cawn ein mygu ," meddant, " ac
yna byddys yn ein cario ni allan wedi llewygu."
Un boreu yn mis Hydref, pan ddaethant i'r gwasanaeth yn ol eu harfer, gwelsant bump ystôf dan
wedi eu gosod i fyny mewn gwalianol fanau yn yr
eglwys. Yn ystod y gwasanaeth llewygodd tair o'r
foci
ddiangenrhaid.
Yr oeddem yn gwybod mai felly
y Deon ar ol hyny. Ond yr
oedd eu syndod yn fawr pan glywsant nad oedd dim
tân vn yr un ystuf v boreu hwnw.
boneddigesau.
"
byddai," meddent wrth
GEIR-LECHRES
ADEilad, building.
adeodd, to say, repeat.
bobeuol, morning.
cynesu, to warm.
deon, Dean.
diangenehaid, not required, unnecessary.
disgeifio, to describe.
EGLWYS GADEIEIOL, Cathedral.
(Vocabulary).
gwasanaeth, service.
gwethdystio, to protest, object.
hydeef, October, Autumn.
mygu, to stifle, smother.
OEE, cold.
selog, zealous.
TYB, opinion.
tywydd, weather.
ystof dan.
60.— Y Foneddiges
C
fire-stove.
a'r Gath.
WR
3
oedd gan foneddiges gath, ag yr oedd yn hoff
iawn o honi. Un diwrnod digwyddodd y gath
grwydo i ardd dyn oedd yn byw ger Haw. Am ryw
reswm yr oedd y dyn mewn tymer drwg y boreu
hwnw, a phan welodd y gath yn ei ardd saethocld hi.
Tua chanol dydd clywodd y foneddiges fod ei chath
wedi ei lladd. Hi a benderfynodd gospi y dyn am ei
©
.
greulondeb
mewn
ffordd bur hynod.
Gosododd drapiau lawr i ddal llygod yn fyw, a
gofynodd i'w chyfeillion i wneud yr un peth. Yn y
i
OFFER (ARFAU) GWR BONEDDIG.
81
byw,
raewn blwcli (bocs), gyrodd
hwynt at wraig y dyn a laddodd y gath.
Cyrhaeddodd y blwch yn ddiogel, ac wedi i'r wraig
ei agor, neidiodd y llygod all an gan redeg ar hyd yr
holl d, a pheri dychiyn mawr i'r wraig a'i phlant.
Ar waelod y blwch cafwyd nodyn bychan gyda'r
ffordd lion hi a gafodd dros dri chant o lygod
ac wedi iddi eu gosod
geiriau
—
hyn yn ysgrifenedig arno
" Madam, lladdi, ac yn awr yr wy£ finau yn
gr
:
odd eich
fy nghath
anion y llygod i chwi."
GEIR-LECHRES
creui.ondeb, cruelty.
ckwydeo, to wander.
DAI, to catch.
dycheyn,
fright.
GAEDD, garden.
gee llaw, near.
(Vocabulary).
gwaelod, bottom.
hoit, fond.
LLYGOD BYW, live
EHESWM, reason.
mice.
saethu, to shoot.
ysgeifenedig, written.
61. — Offer (arfau) Gwr Boneddig.
YCHYDIG flynyddoedcl yn benthyciodd bonol,
eddwr anghenus yn
nghymydogaeth Abertawe gàn punt oddi ar ddyn, yr hwn oedd yn dilyn
creff't gôf.
Wedi bod yn hir yn methu cael yr arian
yn ol, na Hog gyfreithlon am danynt, aeth y gôf yn
O'r diwedd bu mor eofn a dyo daer am ei eiddo.
wedyd fod yn rhaid iddo eu cael, ac na allasai efe
aros yn hwy hebddynt.
Ar hyn ffromodd y crach-foneddwr yn fawr, a dywedodd, " A wj^ddoch chwi â phwy yr ydych yn
siarad ?
boneddig wyf fi, a pha beth ydych
chwi ? dim ond gôf gwlad."
" Digon gwir," meddai gr yr efail, " fe'm dygvvyd
Gr
AMAETHU HEB DALU RHENT.
82
fyny gan fy nhad i fod yn of. a'ch tad chwithau
boneddig ond gyda
dygodd chwi i fyny yn
Pan osododd fy nhad fì i fyny
hyn o wahaniaeth
yn of, efe a'm cynysgaeddodd âg offer (arfau), megis
morthwylion, gefeiliau, &c. Gosododd eich tad chwi
boneddig, ond gadawodd chwi heb
i fyny i fod yn
yr offer, sef aur ac arian. Yn awr, Syr, da genyi
fyddai gwybod pa un a'i gôf âg offer, neu
boneddig heb offer sydd oreu ?"
Cafodd y gôf ei arian cyn diwedd y mis.
i
a'ch
:
—
r
;
r
r
GEIK-LECHRES
abeetawe, Swansea.
anghentjs, needy.
benthyg, to borrow.
ceach-foneddwe, would-be
gentleman.
ceefft, trade.
cyfeeithlon,
(Vocabulary).
ffeomodd, got angry, fumed.
gefail, tongs, smithy.
hebddynt, without them.
lloo, interest.
MEGIS, such
legal, proper.
CYMYDOGAETH, neighbourhood.
cynysgaeddu, to endow, to give.
eiddo, property.
eofn, bold.
as.
moethwyl, hammer.
OFFEE, AEFATT, tools.
taee, urgent, eager, to press.
yn o daer, rather pressing.
62— Amaethu heb dalu Rhent.
3^ÿR oedd fferm ar ystâd boneddwr yn Lioegr wedi
^^¥ myned yn wag, ac nid oedd neb ýn ei cheisio.
Wedi iddi fod yn hir heb ddeiliad, gofynodd gwraig
y boneddwr iddo a gawsai hi y fferm, er mwyn cael
rhyw waith a difyrweh i'w horiau hamddenol.
Caniatawyd ei dymuniad, a chan ei bod yn foneddiges synwyrol a diwyd, ac yn rhoddi ei bryd ar drin
y fferm yn y modd goreu, hi a gafodd yn mhen amser ei bod yn elwa cryn dipyn oddi wrth gynyrch y
tir.
EWCH
A DEWCH.
83
meddai hi un diwrnod wrth ei
yn orchwyl enillfawr, ac y mae yn
rhyfedd genyf fod amaethwyr yn gyfFredin yn bobl
mor rwgnachlyd."
" Wei. fy anwylyd," ateLodd yntau, "nid yw yn
anhawdd iawn i chwi enill wrth amaethu nid ydych
yn talu rhent am y íFerm i'r Meistr tir."
" To, yn wir " meddai hithau, " fe anghofiais i am
y
rhent y mae hyny yn rhy wbeth hefyd."
"
Yr wyf yn
gr,
"
sicr,"
fod trin
fcir
;
;
GEIR-LECHRES
amaethu,
AKWYITD,
to farm.
dear.
beyd, mind.
Caniatau. allow, permit.
CTNYECH, produce.
c
(Vocabulary).
ErWA, to
profit.
ENIUFAWE, profitable.
gewgnachlyd, grumbling.
deiliad, tenant.
gwag, empty, vacant.
KAMDDEKOL, leisure.
synwyeol, sensible.
diwyd,
rsxAD, estate.
diligent.
63.— Ewch a De'wch.
gr boneddig yn un o Siroedd
Lloegr yn
tyddyn o'i eiddo ei hun oedd yn werth
pedwar cant o bunoedd yn y flwyddyn. Yn mhen
ychydig flynyddoedd bu raid iddo werthu un haner
YjTR< oedd
©
o'r tir
trin
i
dalu
amaethwr
ei
ddyledion, a gosod yr haner arall
i
un mlynedd ar hugain.
Yn mhen yspaid yr oedd ar yr amaethwr eisieu
" Pa fodd
cael prynu y tir.
y mae hyn/' meddai y
boneddwr, " yr oeddwn i yn methu byw ar y tyddyn
er nad oedd genyf ddim rhent i'w dalu, tra yr ydych
chwi yn talu rhent, ac eto yn alluog i brynu'r tir !"
"Gellir egluro y dirgelwch yn eithaf rhwydd,"
" Dau air sydd yn gwncuthur yr
ebe'r amaethwr.
ar brydles o
.
Y FFERMWR TRACHWANTUS.
84
wahaniaeth yr oeddech chwi yn dweud Eivch,
yr wyf ü yn dweyd De'wch. Yr oeddech chwi
yn gorwedd yn eich gwely, neu yn difyru eich hunan,
holl
:
tra
;
L'Al.llI
ÌTEE1I.
wneuthur yr holl waith. Ar y
Haw arall, byddaf fi yn codi yn fore, ac yn gofalu fod
y gwaith yn cael ei wneuthur yn iawn.
ac
yn anion
ereill
i
GEIR-LECHRES
DEW OH, come.
diegelwch,
secret.
dyled, debt.
eglueo, to explain.
Ewch,
yo.
GAUDUOG,
C
able.
(Vocabulary).
GOFALT7, to take oaro.
gok'vedd, to lie down.
gosod, to let (a farm)
pkydles, a lease.
tyddyn, farm.
yspaid, space of time.
64,- Y Ffermwr Trachwantus.
W R oedd dyn mewn pentref bychan wedi
3
IS
trin ei
ardd yn dda, a chafodd
Sylwodd
i'od
gnwd
rhagorol o honi.
yno feipen (einnen) anferth o
faint.
!
Y FFERMWK TRACHWANTUS.
85
Cymerodd y dyn y feipen i'w dangos i fonedclwr
yn byw yn yr ardal.
Rhyfeddodd hwnw at ei maint, ac er mwyn gwobrwyo y gweithiwr am ei ddiwydrwydd, rhoddodd
bapur pum' punt iddo am y feipen.
Nid oedd y
gweithiwr yn disgwyl cael y fath rôdd, a dychwelodd i'w
wedi ei loni yn fawr. Dywedodd wrth ei
gymydogion am haelioni y boneddwr, a beth a gafodd
am y feipen.
Clywodd ffermwr trachwantus, yr hwn oedd yn
ddeiliad i'r boneddwr, am ei rôdd i'r gweithiwr.
Yr
oedd gan y ffermwr lô ieuanc yn hynod am ei faint.
Meddyliodd os byddai iddo wneud anrheg o hono i'w
feistr tir y cawsai ei dalu yn dda am hyny.
Tranoeth aeth y ffermwr a'r llo fel anrheg i'r boneddwr. Gwelodd yntau yr amcan, a gwrthododd ei
dderbyn. Bu y ffermwr yn daer arno i'w gymeryd,
ac o'r diwedd, er yn anfoddlawn iawn, cydsyniodd
y boneddwr, a ddy vvedodd, " Gan eich bod mor
daer, cymeraf y llô, a rhoddaf i chwi am dano yr
hyn a gostiodd i mi fwy na gwerth eich llô chwi:'
Yna estynodd iddo y feipen fawr
caredig oedd
d
GEIR-LECHRES
anfeeth, very
large, huge.
'Vocabulary).
haelioni, liberality, giving freely-
anfoddlawn, unwilling.
anehegu, to reward, present.
CNWD, crop.
maint, size.
meipen, MAIP, turnip, turnips.
cydsynio, to agree.
disowyl, to expect.
meiste
ehodd,
diwydewydd,
ehyfeddtj, to wonder.
industryhrfinen, EEFIN, turnip, turnips.
estyn, to reach.
gwobewyo, to reward.
lloni, to rejoice.
tie, landlord.
gift.
TEACHWANTUS, greedy.
Y FFERMWR
RG
A'R CYFREITiHYVR.
65.— Y Ffermwr
a'r Cyfreithiwr.
UN
boreu daeth ffermwr at gyfreithiwr, a dywedodd wrtho gyda gofid mawr am ddigwyddiad
a gymerodd le y noson flaenorol.
" Corniodd fy nliarw i," meddai
y ffermwr, " eich
eidion chwi, a lladdodd ef.
Dymunol fyddai genyf
glywed pa fodd y mae i mi i wneud cyfiawnder á
chwi."
"
Yr wyt
ni feddyli
gwyl
ti
3^n
ei foci
cael eidion
ddyn gonest," ebe'r cyfreithiwr, " ac
yn beth anghyfiawn fy mod yn disarall genyt yn lie yr un a laddwyd."
y TAEW.
nid yw hyny ond
cyfiawnder; ond beth a ddywedais ? Mi a gamsyniais.
Eich tarw chwi sydd wedi lladd fy eidion i."
•'
Da
iawn," meddai'r ffermwr,
'•
HANDEL
"
Yn
peth
wir
!"
ä'r
OBGAXYDD.
87
ebe'r cyfreithiwr, " os felly
yn wahanol.
Mi fynaf edrych
i'r
y
rnae
achos.
y
ac
"
os
Ac
!" meddai'r ffermwr, " buasai yr achos wedi
derfynu heb un os, pe buasech chwi mor barod i
wneud cyfiawnder âg ereill ag yr ydych i'w fynu
oddi wrthynt hwy."
"
os
ei
GEIE-LECHRES
ac os, and if.
achos, cause, matter.
(Vocabulary).
eidion, eidon. ox.
GONest, honest.
MEDDWI, to think.
noson, night.
os felly, if so.
ANGHYFIAWN, unjust.
blaenobol, preceding.
cahsyniais, I made a mistake.
coenio, to horn.
taew,
CYFIAWNDEE, justice.
gyfeeithiwe, lawyer.
diqwyddiad, accident, occurrence,
TEEFYNT7, to end.
yn wie, indeed.
yn lle. instead of.
66»— Handel
a'r
bull.
Organydd.
Fáí&fN boreu Sul aeth Handel, y cerddor enwog, i
|joi| eglwys yn Llundain, lie y dymunai gael
chwareu yr organ, yr lion oedd yn un dra rhagorol.
Nid oedd yr organydd yn adwaen Handel, ond atebodd y cai, os mynai, chwareu yr organ ar ddiwedd y
gwasanaeth, pan fyddai y bobl yn myned allan.
Felly bu pan oedd y bobl, yn ol eu harfer, yn
parotoi i ymadael, dyma Handel yn chwareu yn ei
ddull anghymarol ei hun, nes yr oedd pawb wedi
synu, ac yn gwrando heb feddwl am symud o'u
;
seddau.
mewn ychydigfunudaurnai
chwareu wr cyffredin oedd yn trin yr organ.
Gofynodd yn ddistaw iddo pwy ydoedd. "Fy enw i
Deallodd yr Organydd
uid
yw
Handel," oedd yr ateb.
Y CEIDWAD A'R GWALLGOFDDYN.
88
Yr enwog Handel
!"
meddai yr Organydd synedchwi a droais i draw fel hyn hyd ddiwedd y
gwasanaeth Ofer yw raeddwl y bydd i'r gynulleidfa
ymadael tra y byddwch chwi wrfch yr organ."
"
ig, " ai
!
Gyda hyn
aeth y
gr
arferol ati eilwaith, ac
yn
fuan yr oedd yr eglwys yn hollol wâg.
GEIR-LECHEES
(Vocabulary).
adwaen, to know.
anghymakol, unequalled.
gwasanaeth, service.
rhagorol, very good.
cerddor, musician.
cyffredin, common.
seddau, seats.
synedig, surprised.
synu, to surprise.
troi draw, to turn aside.
chwareu,
play.
eglwys, church.
enwog, celebrated.
67.—Y Ceidwad
YR
edd
a'r
Gwallgofddyn.
oedd ceidwad gwallgofdy un diwrnod yn edrych
allan trwy ffencstr mewn ystafell ar y dryd-
lofft.
Yn ddiarwybod
ddyn cryf yn
ei l'raich,
iddo gafaelodd gwallgof-
a dy wedodd wrtho,
"
Yr wyf
am i chwi neidio lawr acw trwy'r ffenestr."
Yn lie dangos un math o ofn, trôdd y ceidwad at y
lawr
dyn, a dy wedodd mewn llais digryn, " Neidio
i
i
y mae hyny yn ddigon hawdd. Ond a garech
chwi fy ngweled i yn neidio o'r gwaelod i fynu ? Yn
awr sylwch arnaf yn gwneud hyn."
Boddiwyd y gwallgofddyn yn fawr, a gollyngodd ei
Yna estynodd ei ben allan drwy'r ffencstr
afael.
edrych am ymddangosiad y ceidwad, yr hwn oedd
wedi myned i lawr fel y meddyliai ef. Mewn ychydig
o funudau yr oedd chwech o'r gweision yn gafaelyd
yn yr un gwallgof i'w ddwyn i'r ystafell o'r lion yr
acw
!
i
oedd wedi dianc.
Y LLADRON" DYCHRYNEDIG.
GEIR-LECHRES
a gaeech chwi, would you like.
acw, there, yonder.
madman.
bbaich, arm.
ceidwad, keeper.
CEYF, strong.
digetc, without trembling.
I FYNY, up.
68.
"\7'Ií
--L
89
(Vocabulary).
gwaelod, bottom, below.
gwallgofdy, lunatic asylum.
gwallgofddyn, a lunatic, a
llais, voice.
lloft, story (of a house).
ofn, fear.
TEYDYDD, TBYDEDD,
third.
— Y Lladron dychrynedig.
wythnos cyn y ddiweddaf galwodd llencyn
tlawd, yr hwn oedd yn ysgubwr simneiau,
t
Wedi adrodd
ffarm ger Haw Caerloyw.
cryn lawer o'i helyntion trafFerthus deisyfodd yn
daer gael lletya dros nos mewn un or tai allan. Cydsyniwyd ai gais, a ehlowyd yr ysgubwr yn yr ysraewn
gubor.
O gylch dau o'r gloch y bore torodd tri lleidr i'r
ysgubor, a dechreuasant lenwi eu sachau â gwenitb.
Deffrodd (dihunodd) y
gr y t oedd
llanc,
yr
hwn
a dybiodd rnai
yno yn dechreu gweitbio.
Neidiodd
fyny gan lefain, " Meistr. meistr, a gaf fi eicb belpu
Ffôdd y lladron yn ddioed a'r fath oedd eu
chwi."
dychryn fel y gadawsant ar eu holau, nid yn unig eu
sachau, ond cenyl a throl (cart) hefyd, y rhai a ddygwyd yno ganddynt i ddwyn ymaith yr anrhaith.
Trwy y rhai hyn cafwyd allan pwy oedd y lladron.
ac wedi eu clal, cawsant eu carcharu.
i
;
GEIR-LECHRES
AXUHAITH, spoil
CAEELOTW, Gloucester.
caechaeu, to imprison.
cloi, to lock up.
cydsynio, to agree.
deffeo, to awake.
deisyfodd, he begged.
dihuxo, to awake.
DYCiiEYNEDio. frightened.
(Vocabulary).
GWENITH, wheat.
HELYnt, condition.
iielyntiox.
affairs.
lletya, to lodge.
o gylch, about.
sachau, sacks.
toeodd, broke.
ysgdboe, barn.
YSGUBWE, a sweep.
Y GYRWB ÖOFALUS.
90
C
69.— Y Cadfridog a'r Milwr.
W'R oedd Cadfridog Ffrengig uuwaith yn arwain ei
© fyddin trwy fwlch cul ac anhawdd ei dramwy.
Dywedodd wrth
ei filwyr ei fod yn gobeithio y byddiddynt ddioddef blinderau a pheryglon y daith yn
arayneddgar.
" Y roae yn ddigon hawdd (rhwydd) i chwi i siarad,"
meddai un o'r milwyr oedd yn agos ato, " yr ydych
chwi yn marchogaeth ceffyl da, ond am danom ni,
ai
dim i ni ond byd caled."
Pan glywodd y Cadfridog y geiriau hyn, disgynodd oddi ar ei geiFyl, a chynygiodd ei le i'r milwr
druain, nid oes
grwgnachlyd, yr hwn a'i cymerodd. Ond nid oedd
wedi bod ond ychydig funudau ar y ceffyl cyn y
cafodd ei saethu gan y gelynion oeddent ar y bryniau cyfagos, a syrthiodd yn farw yn y fan.
" Yr ydych yn gweled yn awr" meddai'r Cadfridog
wrth ei filwyr, nad y lie uchaf bob amser yw y lie
Yna cynygiodd ei geffyl i nnrhyw ddyn
diogelaf."
a ddewisai ei farchogaeth, ond gwrthododd pawb
gymeryd y fath le peryglus. Aeth y Cadfridog eilwaith ar ei geffyl. a theithiwyd yn mlaen yn ddirwystr y gweddill o'r dydd.
'•'
GEIR-LECHRES
amynebdgar, patient.
blindee, fatigue, trouble.
bwxch, pass.
byd caled, hard
life.
cyfagos, near, neighbouring.
DEWIB, choose.
70.
DODOJ3D
byd.
(Vocabulary).
dioddef, to bear, endure.
diewyste, without hindrance.
GELYN, enemj'.
teithio, to travel.
teamwy, to pass through, to tra.
verse.
Y Gyrwr gofalus.
hen foneddwr unwaith hyspysiad } n y
newyddiadur fod arno eisieu dyn i yru ei gerDaeth pedwar i geisio am y lie, a danfonwyd
T
Y CYCHWR GWEOL.
91
hwynt y naill ar ol y Hall bresenoldeb y boneddwr.
Pan ddaeth y cyntaf i mewn, gofynodd y boneddwr iddo. " Pe baech chwi yn gy ru fy ngherbyd i, pa
ymyl clogwyn (dibyn) y meclrech chwi
raor agos
fyned fel nad elai y cerbyd drosodd ?" " Medraf yru
o fewn llathen i'r ymyl," atebodd y dyn. " Ni wnewch
y tro i mi," meddai y boneddwr.
i
i
Gofynodd yr un cwestiwn i'r ail, ac atebodd hwnw
y medrai fyned o fewn troedfedd ymyl y clogwyn.
Danfonwyd yntau ymaith a phan ddaeth y trydydd
mewn, atebodd gofyniad y boneddwr trwy ddweud
y gallai yru o fewn modfedd i'r ymyl. Cymaint oedd
dychryn y boneddwr pan glywodd y fath ateb, fel
braidd y medrai ddweud wrth y dyn na fyddai iddo
ei gyflogi ar unrhyw delerau.
Wedi i'r pedwerydd ddyfod i mewn a chlywed y
cwestiwn, dywedodd, " Pe bawn i yn eich gyru mewn
cerbyd, gwnawn bob ymdrech i gadw mor bell ag
sydd yn bosibl oddi wrth ymyl clogwyn." Nid oes
angen dweud mai yr olaf oedd y gr a gyflogwyd.
Gofalwch bob amser gadw mor bell ag sydd yn
bosibl oddi wrth bob math o berygl.
i
;
i
GEIE-LECHRES
precipice, high rock.
cyflogi, to hire, to engage.
dibyn, precipice.
clogwyn,
GOFALTJS, careful.
gofyniad, question.
gyrwe, coachman.
hyspysiad, advertisement.
(Vocabulary).
modfedd, an inch.
newyddiadur, newspaper.
olaf,
last.
pedwerydd, fourth.
teleratt, terms.
troedfedd, a foot (in length).
ymyl, edge.
llathen, a yard.
71.
IMT^N
Y Cychwr Gwrol.
gauaf gwlyb bu llifogydd mawrion yn yr
LiJ| afon Adige, yn Itali. Golchodd y llif ymaith
un bont fawr oedd yn croesi yr afon yn Verona, gan
;
V CYCHWR GVVROL.
92
adael dim oncl un bwa o'r bont yn sefyll. Ar y bwa
hwn yr oedd t wedi ei godi rai blynyddoedd cyn hyn,
Ymgasglodd tyrfa fawr o bobl i làn yr afon, a gwelfod y teulu heb ddianc o'r
cyn i'r llif ddwyn
ymaith y bont. Yr oedd y perygl yn fawr iawn
gan y disgwylid bob munud i'r
syrthio i'r llifeiriant ofnadwy.
Gellid gweled y trueiniaid yn y
ffenestr yn galw yn uchel am gymhorth.
Gwaeddodd un boneddwr cyfoethog o blith y dorf
y rhoddai gan punt (arian Ffrainc) i unrhyw un a
achubai y teulu. Ar hyn neidiodd dyn ieuanc i mewn
gwch, a rhwyfodd trwy'r llif hyd nes oedd dan y
bwa. Yna sicrhaodd y cwch wrth gareg fawr yn y
t
wyd
t
i
darn pont.
Ar ol cryn drafferth cafodd yr holl deulu yn ddiogel
i'r cwch.
Rhwyfodd yn ol a chyrhaeddodd y làn
yn nghanol banllefau cymeradwyol y dorf. Daeth y
boneddwr yn mlaen, a dywedodd wrth y
ieuanc
oedd yn sefyll yn sychu y chwys oddi ar ei dalcen.
" Yr ydych yn awr wedi profi eich bod yn ddewr
iawn, ac yr ydych yn llawn haeddu y wobr dyma
eich arian."
Yna cynygiodd yr arian iddo.
" Ni chymeraf eich rhôdd," meddai'r gwron, " nid
;
gr
;
wyf yn gwerthu fy mywyd am arian rhoddwch
hwynt i'r teulu hwn sydd yn awr mewn angen mawr,
;
»an eu bod wedi
colli
eu holl eiddo."
GEIR-LECHRE3
ACHUB, to Save.
banllef, loud shout.
bwa, arch.
CEOESI, to cross.
cwch, boat.
CYCHWE, boatman.
cymeeadwyol, approving.
chwys, sweat, perspiration.
daen, broken piece, part.
GOLCHI, to wash.
Vocabulary).
GWDYB, wot.
haeddu, deserve.
llif, lllfogydd, flood, floods.
llifeleiant, swift current, torrent.
pont, bridge.
khwyfo, to row.
sefyll, to stand.
sicehau, to fasten.
TYBfa, crowd.
lis
wn
NOD DEWG.
94
72,— Y Morgrugyn
Rhedyn.
AR ddiwrnod
Rhedyn,
a'r Ceiliog
rhewllyd yn y gauaf daeth Ceiliog
yr hwn oedd bron wedi tvengu gan
Mewn llais crynoerni a newyn, at
Morgrugyn.
d
edig erfyniodd ar y
i'w
Morgrugyn roddi rhywbeth iddo
gadw yn fyw.
Gofynodd y Morgrugyn iddo beth oedd wedi bod
yn ei wneud yn ystod yr hâf, gan ei fod yn awr
mewn eisieu. " Yn wir," meddai, " treuliais yr hâf yn
ddifyr ac yn llawen trwy ganu ac ymblesera ar y
lhosydd." Atebodd y Morgrugyn yn bur sychlyd,
" Yr oeddwn innau yn gweithio yn galed yn yr hâf i
ystorio
bwyd erbyn y
treulio yr hâf
i
gauaf; gan eich bod wedi
ganu, gwell
i
chwi ddawnsio trwy y
gauaf."
Nid yw haul y boreu yn para trwy'r dydd. Dylai
pob un gynilo pan yn ieuanc, er mwyn darparu ar
gyfer henaint.
GEIR-LECHKES
(Vocabulary).
ceiliog rhedyn, grasshopper.
ceynedig, trembling.
OEENI, cold.
paea, to continue.
cynilo, to save.
daepaetj, to provide.
dawnsio, to dance.
dylai, ought.
ERFYNIODD, he begged.
rhewllyd,
haul, sun.
henaint, old age.
frosty, freezing.
rhosydd, moors.
yn sychlyd.
TEENGU, to
drily.
die.
TEEULIAIS. I spent.
YMBLESEEA, to enjoy one's
ystorio, to store up.
self.
newyn, hunger.
73. -Nod drwg.
yn ddiweddar i fasnai
fasnachdy eang
AETH gr
lie y
gwyddai fod arnynt eisieu bachgen
ba
oddeutu
pymtheg oed yn brentis. Dywedodd wrth y perch
i
Y BAOliGEN YN
YSGOL GARPIOG.
Yli
90
Yr wyf wedi clywed am
lane sydd yn awyddgwasanaeth fel prentis."
" Da iawn," ebe'r masnach wr,
?" Rhodd" pwy ydy w
odd y cyfaill enw y llanc, a dywedodd hefyd lie yr
oedd yn by w. " Nid oes arnaf ei eisieu ef y mae
nôd drwg arno," meddai
y niasnachdy.
" Nod drwg, Syr
beth ydych yn feddwl ?" gofyn" Byddaf yn ei gyfarfod
ai y cyfaill inewn syndod.
bob dydd gyda pbibell yn ei enau," oedd yr ateb," ni
wna bachgen ieuanc yn ysmocio y tro i mi."
enog, "
us
i
ddyfod
i'ch
;
gr
!
GEIK-LECHKES
awyddus, wishful, desirous.
BETH YDYCH YN FEDDWL ? what do
you mean ?
ynddiweddae, lately.
enw, name.
(Vocabulary).
nod, mark.
PIBELL, pipe.
PEENTis, apprentice.
pymtheg, fifteen.
syndod, surprise, wonder.
genau, mouth, lips.
NID OES AENAF El EISIEU, I do not require him.
74,— Y Bachgen yn yr Ysgol Garpiog.
AETH boneddwr yn Llundain mewn ysgol
i
Wrth fyned
i
o ddosbarth
i ddosathraw, gwelodd yno fachgen bach
oddentu naw oed yn meddu llygaid disglaer, a gwyneb
prydferth a synwyrol.
Trôdd y boneddwr ato, a gofynodd iddo mewn Uais
tyner, " A oes mam genycli chwi, fy macbgen i ?"
Codocld y bachgen oddi ar y fainc lie yr oedd yn
eistedd, ac edrychodd yn gyntaf ar ei garpiau ei hun,
plant tlodion.
barth gyda'r
yna ar y boneddwr, a dywedodd, " A yd wyf fi yn
edrych fel bachgen â mam ganddo ?"
Yr oedd y bachgen wedi gweled eisieu ei fam lawer
gwaith, ac yr oedd yn gwybod ac yn teimlo foil yr
ac
DYSGWCH BhYÜU.
96
olwg arno y foment bono yn ddigon
boneddwr nad ocdd gauddo yr un fain.
GEIR-LECHKES
TEYDFEETH,
ddangos
i'r
(Vocabulary).
synwyeol.
caepiau, rags.
DISGLAEE, bright.
MAINC, bench, form.
i
intelligent, sensible.
teimlo, to feel.
TLODION, poor (plural number).
tynee, tender.
beautiful.
75.— Dysgwch Blygu.
AN
in
oecld
Benjam-
Franklin yn
ieuanc,
r
taloddym-
weliad â lien weinidog enwog. Wrth
ymadael,wedigor-
phen yr ymddiddan, arvveiniodd y
gweinidog ef allan trwy ddrws y
| cefn ac fel yr oeddent yn myned trwy
**
borth lied gul, dyvvedodd yr ben
wrth y bachgen, " Plyga dy ben."
Heb ddeall yn iawn ystyr y cyfarwydd•hoddodd y
ieuanc gam arall yn
mlaen, a tharawodd ei ben yn erbyn trawst
â estynai dros y fynedfa. Trôdd yr ben
V* vveinidog tirion ato, a gofynodd iddo os oedd
wedi cael llawer o niwed. Wedi iddo ddeall nad oedd
fawr gwaetb, dyvvedodd wrtbo, " Yr ydych chwi 3-n
ieuanc, ac y mae y byd o'cb blaen chwi dysgwch
ynibtygu wrth fyned trwyddo, yna chwi a gedweb
eich bun trwy hyny oddi wrth lawer dyrnod galed."
;
r
gr
;
97
DYFEIIYN O INC.
GEIR-LECHRES
mynedfa, passage.
cam, step.
cyfaewyddyd.
instruction.
dews Y cefn, back door.
dyenod, blow.
dysgwch, learn.
gobphen, finish.
GWAETH. worse.
cweixidog, a minister.
f
(Vocabulary).
niwed, injury.
pltgu, to bend.
pokth, doorway.
tieion, tender.
ymblygtj, to bend one's self.
yjeddiddan, conversation.
ystyb, meaning.
76 — Dyferyn o Inc.
Tp^YLWODD mam fod ei mab, Gwilym,
wedi
gwaethygu cryn lawer yn ei ymddygiad er
pan oedd yn gyfeillgar â bachgen o gymeriad amheus
oedd wedi dyf od fy w i'r ardal. Un prydnawn wedi
ddychwelyd o'r ysgol, dywedodd ei fam
i Gwilym
wrtho nad allai hi o hyn allan ganiatau iddo fyned
^'-ih
i
gyda'r fath facbgen drvvg.
Dywedodd Gwilym nad oedd ef yn dysgu dim
oedd yn ddrwg oddi wrth ei gydymaith, er ei fod yn
cyfaddef fod y bachgen yn arfer geiriau drwg ar
brydiau, ac hefyd ei fod yn ami yn anuf udd i'w rieni.
" Yr wyf wedi cael addysg dda," meddai Gwilym, " ac
yn lie dysgu drwg oddi wrtho, y mae yn fwy tebyg
y bydd i mi wneud lies iddo."
Ni ddywedodd y fam ddim mewn atebiad, ond
cymerodd haner gwydraid (glasiad) o ddwfr glân, a
dododd ynddo un dyferyn o inc. Pan welodd Gwilym fod yr inc wedi troi lliw y dwfr, dywedodd, Pwy
allasai feddwl y gwnai un dyferyn o inc dduo cymaint ar y gwydraid dwfr ?"
" Dod un dyferyn o ddwfr glân ynddo eto," meddai'r fam, " i'w droi yn ol i'r lliw blaenorol."
t:
G
—
Y BACHGEN ANUFUDD.
OS
Ni bydclai i liyny/' oedd atebiad Gwilym," eft'eithdim ar liw y dwfr, na deg nac ugain dyferyn o ran
"
io
Yn wir, pe llanwn y gwydryn at yr ymyl,
byddai peth o liw yr inc yn aros o hyd."
Terfynwyd yr ymddiddan gan y fam yn y geiriau
canlynol
" Yr wyf yn gobeithio, íý machgen i, y cymeri di
wers oddi wrth hyn i weled y perygl o ddilyn cwmY mae ychydig o ddrwg yn ami yn
peini drwg.
liyny.
:
llygru llawer o dda."
GEIR-LECHRES
AMHEUS. doubtful.
anufudd, disobedient.
ae beydiau, at times, occasionally,
cwmpeini, company.
cydyhaith, companion.
CYFADDEF, confess.
cyfeillgae, friendly.
cymeriad, character.
DUO, to blacken.
DYFEEYN, a drop.
effeithio, to effect.
(Vocabulary ).
GLASIAD, glassful.
gwaethygu,
gwydraid,
gwydeyn,
to
grow worse.
glassful.
glass.
lles, good, benefit.
LDIW, colour.
llygeu, to corrupt.
ehieni, parents.
tekfynu, to end.
YMDDYGIAD, conduct.
77.— Y Bachgen Anufudd.
YR
oedd Dafydd yn t'achgen anufudd iawn, ac yn
Ymachosi llawer o ofid a phryder i'w rieni.
drechwyd mewn llawer ffordd ei ddiwygio trwy roddi
cynghorion da iddo. ond nid oedd dim a wneid yn
cael
un effaith arno.
diwrnod cymerodd
Un
ei dad ef i'r ardd, a dangosodd iddo bolyn (post pren) a osodwyd ganddo yn y
Dy wedodd wrtho y byddai iddo guro hoelen
ddaear.
i'echan o brês i'r polyn bob tro y byddai yn anufudd.
Ond ni wnaeth hyn un cyfnewidiad yn Dafydd; parhaodd mor anufudd ag eiioed.
V
Yn
fod
BACHGEN ANUFUDD.
nihen rhai misoedd galwodd
ardd, ac aethant at
ei
99
dad arno
i
ddy-
Yna
safodd y
ddau heb ddvveud un gair. Sylwodd y tad fod
Dafydd yn syllu yn fauwl ar y pren, ac yn rhifo yr
hoelion pres ynddo.
Ond. rhoddodd y gorchwyl i
i'r
fyny, gau fod un ochr
o'r
y
polyn.
pren wedi
ei
lenwi gan-
ddynt.
" Fy nhad," meddai Dafydd, "y mae yr hoelion
hyn yn dangos fy mod i yn fachgen drwg ac anufudd iawn. Nid ydych yn haeddu y fath driniaeth
oddi wrthyf, am eich bod chwi a fy mam wedi ymddwyn yn y modd mwyaf caruaidd tuag ataf. Ond
os gwnewch faddeu i mi am yr hyn sydd wedi myned
heibio, ymdrechaf yn y dyfodol i fod yn fachgen da,
ac ni chewch chwi na fy mam achos i achwyn arnaf."
Y mae
yn llawenydd o'r mwyaf genyf glywed y
hyn oddi wrthyt," meddai'r tad, " ac er mwyn
cael rhyw arwydd allanol i ddangos dy fod wedi diwygio, mi a dynaf un hoelen allan o'r pren bob tro y
bydd i ti ufuddhau i ni."
"
geiriau
Bu Dafydd
yn
hollol,
gyflym a
cystal
a'i
air
;
yr oedd wedi diwygio
yn dyfod allan yn
ac yr oedd yr hoelion
lluosog.
Rai wythnosau ar ol hyn, galwodd y tad ar Dafydd
Pan safasant yn
i ddyfod y drydedd waith i'r ardd.
awr o fiaen y pren, sylwasant fod yr hoelion wedi dinanu bob un. Ni ddywedodd Dafydd yr un gair,
tra yr oedd calon y tad yn llamu o lawenydd am fod
ei fab wedi cael y fath gyfnewidiad.
Wedi iddo sefyll am ychydig funudau mewn dull
dywedodd Dafydd, " Y mae yr hoelion wedi
myn'd, ond y mae eu hôl i'w gweled eto yn y pren."
myfyriol,
COSP DllOM.
LOO
Y
uiae gweithredoedd
drwg bob amser yn gadael
argraff ar eu hoi.
GEIR-LECHRES
(Vocabulary).
haeddu. deserve.
hoelen, a nail.
llamu, to leap, jump.
ll,uosog, numerous, many.
achosi, to cause.
aciiwyn, to complain.
ALLANOL, outward, visible
ae eu hol, after them.
abgbaff, mark, impression.
CAEUAIDD, loving.
maddeu, to
forgive.
myfyriol, thinking,
OL, mark.
pûlyn, a pole.
CUEO, to knock, to beat.
CYFNewidiad, change.
CYSTAL, as good.
reflective.
PEES, brass.
DIFLANU, to disappear.
DrwYGio, to improve, reform.
dyfodol, future.
effaith, effect.
EHIFO, to reckon.
syllu, to gaze, to look hard
TEINIAETH, treatment.
GWEITHEEDOEDD,
YMDDWYN,
acts, deeds.
at.
TYNU, draw out. extract.
to behave.
78.— Cosp drom.
DIGIODD
dyn balch a chul ei feddvvl, yr hwn
oedd yn berchen llawer o dir yn un o siroedd
y Gogledd, wrth gurad tlawd. Yr oedd y curad yn
i
yn y
treulio ei oriau haniddenol i fyned o
d d
plwyf
i
lanhau clociau.
Cymerodd y meistr tir fantais ar hyn i achw} n
wrth Dr. Shipley, Esgob Llanelwy, fod y curad yn
Danfonodd yr Esgob
dilyn masiiach yn y plwyf*.
lythyr at y curad yn dymuno arno i ymweled ag of
yn ddioed. Wedi iddo i'yned i'r Palas gof'ynodd yr
Esgob iddo pa ham yr oedd yn dwyn gwarth ar yr
esgobaeth drwy ddilyn masnach a gweithio creft't.
Dywedodd y curad yn bur ostyngedig, ei fod yn
glanbau clociau er mwyn enill ychydig yn ychwaneg
r
;
i
gynal
i'ychan.
ei
wraig
a'i
blant,
am
fod
ei
gyflog
mor
V FFERMWR HAELIONUS.
"
wna hyn
Ni
yna y
tro
mi,"
i
101
meddai
ei
Ar-
glwyddiaeth, gan edrych arno yn llym, "mi a'ch
cospaf yn y fath fodd fel y gorfodir chwi i roddi eich
crefft
dlawd
Yna
i
fyny."
aeth yr Esgob allan
o'r ystafell,
gan adael y
curad i'w fyfyrdodau ei hun. Yn mhen chwarter
awr daeth ysgrifenydd yr Esgob i mewn, a rhoddodd
Wedi iddo ei ddarllen, synlythyr yn Haw y curad.
wyd
ef
gymaint
Yr oedd y
iaeth
rhan
fel
na fedrai ddweud un gair.
yn ei hyspysu fod ei Arglwydd-
llythyr
yn rhoddi
bywioliaefch eglwysig iddo,
arall o'r esgobaeth,
a haiier o bunau
yn
mewn
yr hon oedd yn werth cant
íiynyddol.
GEIR-LECHRE3
AEGLWYDDIAETH, Lordship.
balch, proud,
bywioliaeth, living.
ceefft, trade.
cyflog, salary, wages.
(Vocabulary).
GOEFODI, to Compel.
üostyngedig, humble.
gwaeth, disgrace.
ma ntais, advantage.
myfyedodau, thoughts,
reflec-
tions.
cynal, to support.
digio, to be angry or vexed.
eglwysig, church.
esgobaeth, bishopric.
gogledd, north.
NI WNA Y TEO,
palas, palace.
it will
not do.
tlwyf, parish.
TEEUiio, to spend.
ysgeifenydd, secretary.
79.—Y Ffermwr haelionus.
fj^LYNYDDOEDD
W^
ei
yn ol yr oedd hen weinidog yn
^ yw y n Nghaerdydd, yr hwn oedd enwog am
ddawn
i
Un
yr oedd wedi myned
tro
gasglu arian at achosion da.
i
bentref gwledig ar
lie gydag ei' at
Pan oeddent yn neshau at y
clywent sn mawr, a chan eu bod yn agos, yr
oedd y geiriau a leferid yn hawdd eu clywed.
daith gasglyddol, ac aeth cyfaill o'r
d ffermwr cyfocthog.
t
102
FFEBWR
V
HAELIONUS.
Yr oedd y fibrin wr yn beio y forwyn, ac yn ei
yn arw mewn geiriau llym am afradu tamaid o
ganwyll.
Dywedodd y gweinidog wrth ei gyfaill,
" Y mae yn well
ni fyn'd' yn ol, y mae yn sicr na
chawn ddim yma, am foci y gr yn gwneud cymaint
ystr ynghylch cetyn (pwt) o ganwyll." Anogodd
ei gyfaill ef
fyn'd yn mlaen, gan fod y fiermwr a'i
thrin
i
i
wraig wedi eu gweled erbyn hyn.
Aethant i'r t, ac wedi ychydig o siarad, hyspysodd y gweinidog ei neges. Wedi iddo orphen,
dywedodd y ffermwr wrtho, " Rhoddaf bum' punt
i
chwi." Synodd y gweinidog at faint y rhôdd,
wrth feddwl am yr hyn a glywodd pan yn dyfod at
ytý.
Yna gofynodd y gweinidog iddo pa ham yr oedd
yn trin y forwyn raor arw ar eu dyfodiad i'r t, ac
eto yn rhoddi mor haelionus iddo ef, yr hwn oedd
yn ddieithr iddo. Atebodd y ffermwr, " Oni bai fy
mod yn edrych ar ol y pethau bychain rwystro pob
math o wastraff, ni fyddai genyf ddim i'w roddi
i
i
chwi nag
i
neb
arall."
Gofalwch am y ceiniogau,
danynt eu hunain.
GEIR-LECHRES
y punoedd am
(Vocabulary).
llefaku, to speak.
llym, sharp.
achos, cause.
AFEADU, to waste.
anog, to urge.
beio, to blame.
casglyddol, collecting.
cetyn o ganwyll,
fe ofala
bit of candle,
moewyn, servant girl, maid.
PWT, short bit.
neshau, come near, approach
oni bai, were it not.
candle end.
dawn,
gift, talent.
dyfodiad, coming.
EEBYN HYN, by this time.
gwasteaff, waste.
haelionus, generous, liberal.
ehwysteo, to prevent.
TAITH, journey.
TEIN, to scold.
YSTWE, noise.
Y BACHGEN A'R Í.LYFFAINT.
80.—Y Bachgen
UN
103
a'r Llyffant.
prydnawn pan oedd yr hen Dduc o Wellington yn rhodio yn y wlad, cly wai sn wylofain.
Wedi iddo
chwilio ychydig, fe welodd fachgen boch-
deng mlwydd oed yn ymblygu dros
yn gorwedd ar y glaswellt. Yr oedd
goch, oddeutu
lyffant dôf oedd
LLYFFAINT.
y bachgen yn
dori.
' :
llefain (crio) fel
Beth sydd arnat
y Due iddo.
" Yr wyf yn
y bachgen.
"
ti,
fy
pe bai
ei
machgen
galon fach ar
i
?"
gofynodd
gofidio o herwydd y llyffant," atebodd
Bob boreu yr Avyf yn dwyn rhy vvbeth
Y OARODWR UFUDB.
104
idclo i'w fwyta, ond yfory byddaf yn myn'd i ysgol
yn mhell oddi yma nid oes neb a ddaw i ofalu am y
llyíFant pan fyddaf wedi ymadael, ac yr wyf yn ofni
y bydd ef farw, Syr."
" Paid â llefain (cr'ío), machgen i, fe ofala i fod
y
llyffant yn cael digon i fwyta; ac mi a ddanfonaf
atat i'th hysbysu sut y mae arno," oedd ateb tyner
;
yr hen gadfridog.
A
bu
cystal
a'i
air
;
danfonwyd llawer llythyr
ysgol gan ysgrifenydd y Due, yn hysbysu fod y
llyffant yn fyw ac yn iach dan ofal un o weision y
i'r
Due.
GEIR-LECHRES
bochgoch, redcheeked.
cadfeidog, General (in the army,
(Vocabulary).
llyffant, frog.
khodio. walk.
tyner, kind, tenderwylofain, weeping.
yfoey, to-morrow.
i
dof, tame.
duc, Duke.
glaswellt, grass.
yn iach,
well.
81.— Y Garddwr ufudd.
^JpR
oedd hen foneddwr yn Neheudir Cymru yn
iawn o'i ardd ond yr oedd yn methu
Yr oedd
cael garddwr i'w gweithio wrth ei fodd.
llawer o ddynion wedi bod yn ei wasanaeth o bryd i
bryd, ond nid oedd yr un o honynfc wedi rhoddi
boddlonrwydd idclo. Ar ol iddynt fod am ychydig
amser yn ei wasanaeth, nid oeddent yn trin yr
ardd nac yn ei chadw yn y dull a geisiai.
Pan hyspyswyd fod arno eisieu garddwr, daeth
Cymro o Sir Benfro i chwilio am y lie. Ar
ol holi y dyn i gael gweled pa faint oedd yn ei
^^"^'
hoff
;
Y
MORWYB AR
Y*
105
GRATG.
wybod am arddwriaeth, cyflogodd y boneddwr ef.
Wedi iddo fod yno am wythnos daeth ei feistr ato
un boreu, a dywedodd wrtho, " Nid } w y llwyni eirin
Mair sydd yn y rhestr acw yn tyfu yn dda gwell
chwi eu codi, a'u gosod â'u penau yn y ddaear a'u
gwreiddiau i fyny dichon y bydd iddynt dyfu lawn
cystal yn y ffordd hono."
Gwnaeth y garddwr yn ol gorchymyn ei feistr.
Dranoeth daeth y boneddwr i'r ardd yn ol ei arfer;
a phan welodd y llwyni yn sefyll ar eu penau, d} wedodd wrth y garddwr am eu codi, a'u dodi yn y
ddaear fel yr oeddent ar y cyntaf. Yr oedd o'r diwedd wedi cael garddwr i wneud yr hyn a orchymynai a bu yn ei wasanaeth am lawer o flynyddr
i
:
;
T
;
oedd.
GEIR-LECHRES
boddlonrwydd, satisfaction.
o bryd i beyd, from time to time.
dichon, it may be, perhaps.
dull, way, manner.
eirin Mair, gooseberries.
garddwr, gardener.
garddwriaeth, gardening.
Vocabulary).
gwraidd,
root.
hoff, fond of.
llwyni, bushes.
rhestr, row.
8ns Benfro, Pembrokeshire.
wrtii ei fodd, to please him.
82.— Y Morwyr ar y Graig.
noswaith ystormus drylliwyd Hong ar benrhyn ar lànau deheuol Lloegr. Tatìwyd tri
Yno y buont yn
o'r morwyr
ochr craig ar y làn.
dal wrth y graig am beth arnser, ond teimlent nad
XTN
'
i
oeddent eto allan o berygl, am fod llanw y môr yn
codi yn uwch, uwch, ac 3m dechreu cuddio y fan yr
oeddent yn sefyll arno.
AUAETH DDIRWESTOL.
106
Ofnent rhag iddynt gael eu hysgubo i'r tònau cynunrhyw foment. Ni allent ddringo yn
uwch i i'yny ar y creigiau sertli, felly gwnaethant
benderfyniad i neidio yn ol i'r môr, gan obeithio y
byddai i'r tònau eu taflu i fyny ar y làn mewn lie
rawy diogel.
Tra yr oeddent yn siarad a u gilydd, teimlodd un o
honynt ei droed yn llithro, ac i achub ei hun, gafaelodd mewn planigyn oedd yn tyfu ar y graig. Trwy
oleuni mellten a fflachiodd ar y pryd, gwelodd ei fod
yn dal ysprigyn o ffenigl y môr (sampier,) 3^11 ei law.
Gwaeddodd allan, " Diolch i Dduw, fechgyn, yr
ydym yn ddiogel," gan ddangos i'w gyfeillion yr ysprigyn oedd yn ei law. " Gadewch i ni aros lie yr
ydym ni ddaw y môr drosom. Y mae y planhigyn
hwn, ffenigl y môr, yn t} fu bob amser ar làn y môr,
ond nid yw y dwfr hallt byth yn myn'd drosto"
Arosodd y dynion ar y graig hyd y boreu, pan y
ddeiriog ar
;
T
gwaredwyd hwynt
o'u perygl.
GEIR-LECHEES
dwfe hallt,
salt water.
ffenigl y MOE, samphire.
FFLACHio, to flash.
öOBEiTHio, to hope.
GOLETTNI, light.
GWAEEDU. to save.
llanw Y moe,
LLITHEO, to
tide.
Slip.
(Vocabulary).
moewyb,
sailors.
pendeefyniad, resolution.
penrhyn, cape.
planhigyn, a plant.
SAÜPIER, samphire.
TEIMLO, to feel.
YSGUBO, to sweep.
YSPEIGYN, a twig.
83.— Araeth Ddirwestol.
TjTiN noson yr haf diweddaf, yr oedd areithiwr dirwestol yn anerch torf o bobl yn yr awyr agorWedi iddo orphen ei araeth, gofynodd dyn ieued.
W
107
ARAETÍI DDIRWESTOL.
anc ocdd yn bresenol
am
ganiatâd
i
ddweud ychydig
C3^dsyniwyd
o eiriau yn mhellach ar yr un pwnc.
â'i gais
yna cododd i fyny a dywedodd nad al!ai efe
;
weithio heb gwrw,
a'i
íbd ef wedi penderfynu yfecl
y bycldai yn weithiwr da trwy ei oes.
Achosodd yr araeth fèr hon gryn dipyn o chwerthin yn mhlith y dorf.
Yna daeth hen
penwyn
yn mlaen, a gofynodd i'r gynulleidfa i wrando ar yr
hyn oedd ganddo ef i'w ddweud.
fel
r
" Yr wyf fi," meddai yr hen wr, " dros di i-ngain-adeg oed, ac yr wyf wecli gweithio yn galed ar byd fy
oes, fel y gwelwch oddi wrth îy nwylaw.
Dywedieuanc a siaradodd o îy mlaen, os ydych
odd y
am weithio fod yn rhaicl i chwi yied. Y mae y sylw
gr
yna yn hollol wir, fel y gwn i drwy brofiad.
" Yfwch, yna rhaid i chwi weithio.
Pan oeddwn
yn ieuanc, yr oeddwn yn enill cyflog da, ac yn
gwario llawer ar
yí'ed.
Mewn
canlyniad, ni chynil-
ddim fel y byddai genyf rywbeth i fyw arno
pan yn hen.
" Felly, yn awr yn i'y henaint, yr wyf yn gorfod
gweithio yn galed er cael cynaliaeth i mi a'm gwraig.
Os ydych am weithio trwy eich bywyd, yfwch pan
yr ydych yn ieuainc."
Cafodd y geiriau hyn effaith fawr ar y bobl.
ais
i
GEIK-LECHRES
(Vocabulary).
aneech, to address.
aeaeth, speech.
aeeithiwe, speaker, lecturer.
awye agoeed, open air.
gwaeio, to spend.
bye, BEE, short.
peofiad, experience.
cwew,
pwnc, subject.
sylw, observation, remai
beer, ale.
CYNULUELDFA, congregation.
BIEWESTOL, tempei-ance.
oweithiwe, a workman.
OES,
life.
penwyn, white-haired.
YR ASVN A R AFALAU.
10S
84.
— Yr
oeddwn yn
PANwaith
dreulio
Asyn
a'r Afalau.
yn yr ysgol, aethuin ungwyliau yr hâf at fy ewythr
yn y wlad. Yr oedd gan fy ewythr asyn lied gyfrwys, yr hwn oedd yn hoff iawn o afalau.
llanc
i
\
ù\a\'S^
Un prydnawn
yr oeddwn
i
a fy nghefnder wedi
yn sefyll
yn mhell oddi wrth y
yn
ni yr oedd y gwartheg a'r
llenwi ein pocedau ag afalau, ac yr oeddera
ar lecyn agored heb fod
t
eu bwyta. Ger Haw i
asyn yn pori. Pan welodd yr asyn fod afalau genym, daeth tuag atom, a safodd o'n blaenau.
Cynygiodd fy nghefnder afal iddo, ond pan estynodd yr anifail ei ben i'w gymeryd, tynodd y bachgen
ei
law yn
ol.
Gwnaeth hyny bedair gwaith yn
ol-
Y TFWYSOG DIRWESTOL.
109
Dywedais vvrtho am beidio â thwyllo y creadur yn y dull hwnw, ond yn hytrach i roddi yr afal
iddo, wedi iddo ei siomi gynifer o weithiau.
Pan y gwnacth hyny y pumed tro, rhedodd yr
asyn ato, a gafaelodd yn ei benelin. Gwaeddodd iy
nghefnder gan y poen, a golly ngodd yr afal o'i law.
Pan welodd y creadur cyfrwys fod yr afal ar lawr,
gollyngodd ei afael, ac wedi iddo godi y ffrwyth
ynol.
rhedodcl ymaitli.
Nis gallaswn lai na chwerthin wrth weled y cyfrwysder a ddangosodd yr anifail i gael meddiant o'r
Ni chafodd fy nghefnder lawer o niwed, a gofafal.
alodd wed'yn rhag poeni yr asyn.
GEIR-LECHRES
(Vocabulary).
meddiant, possession.
yn OLYNOL, in succession.
asyn, ass, donkey.
Cefndee, cousin.
CYEEWYSDEE, cunning.
dull, manner, way.
EWYTHE, uncle.
GWAETHEG, cattle.
YN hyteach, rather.
PENELIN, elbow.
poeni, to cause pain, to tease.
POEI, to graze.
siomi, to disappoint.
TEEULio, to spend.
llanc, youth.
twyllo, to deceive.
LLECYN agoeed, open space.
85.
— Y Tywysog
Dirwestol.
a phan oedd
bach deg oed, gwahoddwyd ef gan ei
daid (ei dad-cu), yr hwn oedd yn frenin Media i yinweled ag ef. Yn mhen ychydig ddyddiau wedi i Cyrus
gyrhaedd Uýs Media, gwnaed gwledd fawr, a gwahoddwyd iddi brif dywysogion. pendefigion a swydd-
fAB oedd Cyrus
ffli|
ogion
Yn
yn
i
frenin Persia
;
llanc
y wlad.
ystod y wledd
yfwyd cryn lawer
o
win
o bob
110
V
TYWYSOG
math, a cliyn i'r wledcl ddiweddu, yr oedd rhai o'r
gwahoddedigion wedi meddwi. Cododd terfysg yn
mhlith y meddwon, a chaf'wyd cryn drafferth i adXid oedd Cyrus bach wedi
feru heddwch yn y lie.
gweled y fath olygfa o'r blaen, am fod meddwdod yn
anadnabyddus yn mhlith y Persiaid.
y wledd, pan oedd Cyrus yn sefyll
gorchymynodd ei daid (tad-cu)
iddo ddwyn ato gwpanaid o win.
Wedi iddo ddychwelyd â'r gwîn, plygodd yn foesgar o flaen y brenin,
ac estynodd y cwpan i'w law.
Gwenodd y brenin ar ei yr bach, a dywedodd,
" Yr ydych wedi anghofio un peth pwysig, fy machgen anwyl y mae yn ddyledswydd ar y gwas sydd
yn estyn y cwpan i brofi y gwin ynddo cyn ei roddi
yn Haw y brenin. Prof wch ef yn gyntaf."
" Yr wyf yn ofni gwneud hyny," meddai Cyrus.
gan edrych fyny i wyneb ei daid (tad-cu), " y mae
rhywbeth ynddo sydd yn efleithio ar ben pwy bynag
Gwelsom hyny yma ddoe, pan grëwyd
o hono.
a
cynhwrf mawr gan y rhai oedd wedi yfed gwîn."
Cafodd eiriau y tywysog bach eff'aith fawr ar y
Dranoeth ar
ol
o flaen yr orsedd,
;
i
f
brenin
swyddogion.
a'i
GEIR-LECHRES
adfeeu, to restore.
ANADNABYDDUS, unknown.
BEENIN. king.
CWPANAID, CUpflll.
cynhwbf, disturbance,
diweddu, to end.
DYLEDSWYDD, duty.
noi
üOESEDD, throne.
gwahodd,
to invite.
(Vocabulary.
Gvvyneb, face.
heddwch,
peace.
math, kind.
jieddw-dod, drunkenness.
I'ENDefigion, lords, nobles.
l'KOFi, to taste.
pwysig, important,
TAD-CU „ randfather
~
>
TAID,
.
I
GWAIIODDEDIGION. guests.
TEEFYSG, disturbance.
gwenu, to
TYWYSOG, prince.
WYE, grandson.
GWLEDl'.
smile.
n fe ist.
Y BACHGEN MUD.
Ill
86,— Y Bachgen Mud.
C
W*R oedd gan Croesus, brenin Lydia, fab yr hwn
© oedd yn fud. Avferwyd pob moddion a ellid
eu dychmygu gan feddygon ac ereill er symud yr
hyn oedd yn rhwystro y bachgen i siarad, ond methiant fu
y cwbl.
Pan oedd y
llanc
yn bedair-ar-ddeg
oed,
gwnaed
ymosodiad ar Sardis, prif ddinas Lydia, gan y Persiaid, ac o'r diwedd cymerwyd hi drwy ruthr ofnad\vy.
Rhedodd un o filwyr Persia i mewn i lýs y
brenin gyda chlcddyf noeth yn ei law, ac wedi iddo
gyrhaedd yr ystafell frenhinol, dechreuodd yniosod
ar
y brenin.
Yr oedd y bachgen mud yn bresenol, a phan welodd fod bywyd ei dad mewn perygl, cafodd y fath
ddychryn fel y rhyddhawyd llinynau ei dafod, a
—
yn gyffrous iawn
" O filwr, hwn
y brenin fy nhad ydy w paid a'i ladd
arbed ei fywyd." Wrth glywed y geiriau hyn, dododd y milwr ei gleddyf yn y wain, ac arweiniodd
Croesus yn garcharor at frenin Persia.
Ni chollodd y llanc tra y bu byw y gallu i siarad
a ddaeth iddo mewn ffordd mor hynod a rhyfeddol.
gwaeddodd
yw
allau
Croesus
:
;
GEIR-LECHRES
aefekwyd, was used, were used.
beexhinol. royal.
bywyd, life.
cabchaeoe, prisoner.
cleddyf, sword.
CYFFEOUS, excited.
dychmygu, to think of.
dycheyn, fear, fright.
;
;
(Vocabulary).
meddyg. doctor.
METHIAnt, failure.
moddion, meaus.
noeth, naked.
OFNADWY, dreadful,
furious.
peie-ddinas, chief town, capital.
EiruTHE, a rush, attack.
ehyddhau,
to set free.
gwain, sheath.
llixynau. strings.
tafod, tongue.
LLYS, court.
YMOSODIAD, an attack.
symud, to move.
MOESGAEWCH
112
87.
Y SPARTIAID
— Moesgarwch
y Spartiaid.
YN
yr hen amseroedd pan oedd gvvlad Groeg yn
ei bri, digwyddodd i hen
fyned i gyfarfod
cyhoeddus yn Athens, ond methodd gael un eistedclle
wag yno. Sylwodd rhai dynion ieuainc ar ei ddyryswch, a gwnaethant amnaid arno i ddyfod yn mlaen
r
Pan gyrhaeddodd yr hen
atynt hwy.
oedd ganddynt
i
le iddo,
r
i'r
fan, nid
ac ni wnaethant un ymdrech
geisio lie iddo chwaith.
Gorfu
i'r
hen
r gerdded
yn mlaen o rês i rês, tra yr oedd yr holl gynulleidfa
yn chwerthin yn galonog wrth weled nad allai gael
lie
i
eistedd.
Yr oedd yn
Sparta, dinas
bresenol yn y cyfarfod ddieithriaid o
enwog yn ngwlad Groeg; ac i'r ymwel-
wyr hyn yr oedd
rhai o'r seddau goreu wedi eu neillyn ei flaen nes iddo gyrCerddodd yr hen
haedd y rhan hono o'r adeilad lie yr oedd y dieithrAr ei ddyfodiad yno cododd y
iaid yn eistedd.
Spartiaid fel un gr, a chyda'r parch niwyaf der-
duo.
r
byniasant ef i'w plith, a rhoddasant iddo yr eisteddle
oreu oedd ganddynt.
Parodd hyn i'r Atheniaid weled eu bod wedi ymddwyn yn hynod anfoesgar tuag at yr henafgwr.
Yna rhoddodd y dorf fawr iloedd o gymeradwyaeth
Wedi cael tawelwch, cododd yr hen
Spartiaid.
r
i'r
fyny a dywedodd mewn Uais uchel a glywid trwy
yr holl adeilad, " Y mae yr Atheniaid yn deall moesau da, ond y mae y Spartiaid yn eu hymari'er."
i
GEIR-LECHRES
adeilad, building.
amnaid, a nod, a sign.
amseroedd, times.
AM'Oi-i iOAB,
unmannerly, rude,
ATHENIAID, Athenians.
(Vocabulary).
bei, glory.
cyhoeddus, public.
DiEiTHRiAiD, strangers.
dyryswch, confusion.
EISTEDDLE, scat.
ALECSANDER FAWE AÌ FILWYR.
11:
OOEFU i'r hen we, the old man
was obliged (compelled.)
moesgarwch,
yn galonog,
gavlad geoeg, Greece.
neillduo, set apart.
ehes, row.
henafgwe, old man.
MOESAU da, good manners.
ymabfeb,
heartily.
spartiaid, Spartans.
88.— Alexander Fawr
YN
politeness.
practice.
a'i
Filwyr.
ystod taith hir a phoenus trwy wlad boeth,
dioddefodd Alexander Fawr a'i fyddin lawer
Daofonwyd milwyr cryfion allan i
Wedi iddynt gerdded am lawer
daethant at ffynon fechan yn tarddu allan o
oddi wrth syclied.
chwilio
oriau,
am
ddwfr.
graig.
Llanwodd un o'r milwyr ei helm â dwfr, a dygodd ef at y brenin i'w ddisychedu. Dangosodd y
brenin y dwfr i'w filwyr i'w calonogi ar eu taith
flinderus, ac fel arwydd iddynt fod dwfr yn awr o
fewn eu cyrhaedd.
Yna yn lie yfed y dwfr o'r helm, tafiodd ef i'r
ddaear o flaen llygaid ei holl filwyi*. Rhoddodd y
fyddin floedd fawr o orfoledd, pan welsant hunanymwadiad eu brenin, ac nid oedd yr un o honynt ar
01 hyn yn meddwl am ei syched.
Dywedasant wrth
y brenin y cawsai eu harwain lie y mynai, a'u bod
yn foddlawn i'w ddilyn i'r gwledydd mwyaf pellenig
ar
wyneb y
ddaear.
GEIR-LECHRES
aewydd, mark.
(Vocabulary).
gwledydd,
countries.
BLOEDD, shout.
calonogi, encourage.
hunan-ymwadiad,
dioddefodd, suffered.
disychedu, to quench thirst.
FFYNON, fountain, well.
dOEFOLEDD, rejoicing.
pellenig, distant.
poenus, painful.
syched. thirst.
n
self-denial.
Ill
l'R
ATHRONYDD
All
GORON AUR.
89.— Yr Athronydd a'r Goron Aur.
HODDODD Hiero, brenin Syracus, bwysau
v
I")
mawr
o aur
i
ôf
i
wneud coron
Wedi
iddo.
ei
chael,drwg-dybiodd
brenin
y
nad oedd y gôf
wedi gwneud y
goron o aur pur
yn
ol
ei
orchy-
myn, ond fod
m
e t e
1
1
1
a
i
g werthf awr,
megis
wedi
arian,
ei
ddodi
ynddi.
Aeth y brenin
at
Archimedes,
hwn oedd yn
enwog am ei
wybodaeth o
yr
RENIN
athroniaeth nat-
SYRA.CITS.
a cheisiodd ganddo chwilio i
gweled a oedd unrhyw dwyll wedi
uriol,
mewn
i'r
peth, er
wneud.
Er i'r athronydd droi y peth drosodd yn ei feddwl
am rai dyddiau, methodd ddarganfod dim a daflai
oleuni ar y dirgelwch.
Un diwrnod pan oedd yn
ymdrochi yn y baddonau cyhoeddus, sylwodd fod ei
govph yn symud pwysau neillduol o ddwfr, ac oddi
wrth hyn gwelodd y gallai wrth gyfrif yn fanwl gael
ei
y dirgelwch.
Cymaint oedd ei orfoledd wedi iddo wneud y darganfyddiad hwn, fel yr anghofiodd wisgo am dano yr
oil o'i ddillad. a rhedodd allan i'r ffordd yn haner
allan
115
PKRLAU Y FONEDDIGES.
noeth.
y
Dangosodd Archimedes fod y gôf wedi twyllo
a chospwyd y drwg-weithredwr am ei
brenin,
drosedd.
GEIR-LECHRES
ATHEONIAETH. philosophy.
ATHEONYDD, philosopher.
BADDONATT, baths.
coeon, a crown.
cyfeif, to reckon.
(Vocabulary).
metel, metal.
natueiol. natural.
noeth, naked.
ptje, pure.
pwysau, weights.
symttd, move.
daeganfod. to discover.
daeganfyddiad, a discovery.
dewgdyeiodd, suspected.
dewg-weitheedwe,
90.
¥R
evil-doer.
teosedd, crime, transgression.
twtll, deceit, fraud.
ymdeochi, to bathe one's self.
— Perlau y Foneddiges.
oedd Cornelia yn foneddiges enwog yn byw
yn Rhufain, pan oedd y ddinas hono yn ei
gogoniant.
Yr oedd gan Cornelia ddau fab, a rhoddodd iddynt 3a' addysg oreu a ellid ei gael yn y dyddiau hyny er eu cyfaddasu i wasanaethu eu gwlad.
Gwariodd ar addysg ei meibion yr arian a roddid
i
brynu dillad costus a gemau
iddi gan ei
gwerthfawr iddi ei hun.
gr
Un prydnawn ymwelwyd
iges oedd
yn wraig
i
un
â Choi-nelia gan fonedd-
o brif ddinasyddion Rhufain.
ei gwisgo yn ardderchog mewn
gwych, gyda llawer o berlau gwerthfawr. Ar
ol eu dangos, gofynodd y foneddiges i Cornelia am
ddwyn ei pherlau hi i'r golwg i'w cydmaru a'u
Yr oedd hon wedi
dillad
gilydd.
Yn
Cornelia yr
beth
lie
rhoddi ateb
uniongyrchol,
ymddiddan yn ddeheuig iawn
at
trôdd
ryw-
arall.
t
Pan ddaeth ei dau fab i'r
o'r ysgolion cyhoeddgalwodd Cornelia arnynt i ddyfod yn mlaen i
gyfarch e? hymwelydd. Wedi iddynt gyrhaedd yr
us,
LLADD GELYN.
ll(î
dywedodd Cornelia wrth ei hymwelydd, gan
Dyrna fy mherlau i, a'r
ei meibion,
gemau mwyaf costus sydd yn fy meddiant."
ystafell,
<:
gyfeirio at
GEIR-LECHRES
cydmaeu, compare.
CYFADDASU, to make
fit,
suitable
(Vocabulary).
gogoniant, glory.
gwabio, to spend.
for.
cyfaech, to salute, address.
GWYCH, grand,
cyfeieio, to point.
dinesydd,
peelau, pearls.
tjniongyechol,
yn
ymwelydd,
citizen.
nriEHEUio, cleverly.
fine.
dii-eet.
visitor.
91.— Lladd Gelyn.
Normaniaid oresgyn Lloegr, daeth
i yraosod ar y Cymry yn
y
Deheudir. Un o'r cyntaf i ddioddef oddi wrth ymosodiad y Normaniaid oedd hen dywysog Cymreig,
yr hwn oedd yn berchen tiroedd eang yn Morganwg.
Gyrwyd ef a'i ganlynwyr o'r gwastadedd ffrwythlawn, a gorfu iddynt fyw yn mhlith y mynyddoedd.
ij^EDI
i'r
lliaws o lionynt
Tua dwy flynedd wedi cyflawni y camwri hwn,
aeth y traws-feddianydd Normanaidd gyda llawer
Wedi iddynt gyrhaedd coedwig
o'i weision i hela.
mynyddoedd, gwasgarwyd hwynt
gadawyd yr arglwydd Normanaidd heb neb yn ei ganlyn. Pan yn ceisio cael
hyd i'r ffordd, digwyddodd i'w getfyl lithro, a syrthiodd yntau i'r llawr. Cafodd ei anafu mor drwm fel
nad allai godi,
Wedi icldo orwedd yn y cyflwr hwn yn hollol ddifawr ar y ffordd
i'r
oddi wrth eu gilydd, a
amddiffyn
yn
ei
bun
am
rai oriau,
clywai
sn
lleisiau
dynion
Gobeithiai ar y cyntaf mai ei weision
oedd ynn yn chwilio am dano. Pan ddaeth-
siarad.
LLADD GELYN.
11 7
ei ben i geisio cael golwg arnynt,
ddychryn canfu oddi wrth eu gwisg mai
Cymry oeddent. Gan eu bod yn elynion i'w gilydd,
meddyliodd fod ei awr olaf wedi dyfod, ac y byddai
iddynt ei ladd cyn gynted ag yr adnabyddent ef.
ant yn nes, trôdd
ac er
ei
Yr hen dywysog Cymreig a'i ganlynwyr oedd yno.
Adnabyddodd y Cymro y dyn oedd wedi gwneud
cymaint o gam âg ef, a gwelodd ei fod trwy gyfarfod
â damwain yn hollol yn ei law.
Gorchymynodd y tywysog i'w weision godi y Norman i fyny yn ofalus, a'i ddwyn i'w breswylfod ef
yn y pentref Cymreig. Cyrchwyd meddyg ato, yr
hwn a gafodd ei fod wedi tori ei goes. Gofalwyd am
dano yn y modd mwyaf caredig, ac wedi iddo gwbl
iachau, cafodd ddychwelyd i'w gartref.
Cynyrchwyd y fath deimlad o ddiolchgarwch yn
nghalon y Norman drwy ymddygiad tyner a charedig y Cymro tuag ato, fel y rhoddodd i fyny i'r hen
dywysog yr holl diroedd a drawsfeddianwyd ganddo,
a bu fyw y gweddill o'i oes mewn heddwch a r Cymry.
"
" Os dy elyn a newyna, portha ef."
Gorchfyga di ddrygioni trwy ddaioni."
GEIR-LECHRES
ANAFU, to
iuj lire.
AEGLWYDD, lord.
CAM, CAMWEI, wrong.
Canlynwye. followers.
coedwig, wood, forest.
CYNYECHU, produce, cause.
cyechu, to fetch.
damwain,
accident.
diamddiffyn, defenceless.
diolchgaewch, thankfulness.
FFEWYT1ILAWN, fruitful, fertile
(Vocabulary).
goeesgyn, conquer.
GWASGAEWYD, wore separated.
GWASTADEDD,
plains.
hbla, to hunt.
llitheo, to slip.
meddyg, a doctor.
newynu, to hunger.
normaniaid, Normans.
poktui, to feed.
teimlad, feeling.
SYR DAFYDD GAM.
118
92.— Syr Dafydd Gam.
YN
nheyrnasiad y brenin Harri V., yr oedd rhyfel rhwng y Saeson a'r Ffrancod.
Cyn yraladd brwydr fawr Agincourt, anfonwyd Cymro o'r
enw Dafydd Gam, yr hwn oedd yn swyddog jai y
fyddin Seisnig, i edrych i sefyllfa y gelynion.
Gwelodd Dafydd Gam fod y Ffrancod yn llawer
lliosocach na'r Saeson a sylvvodd hefyd nad oedd
fawr drefn ar y fyddin Ffrengig Ar ei ddychwel;
dywedodd wrth y brenin a'i svvyddogion, " Y
mae yna ddigon o Ffrancod i'w lladd, digon i'w cymeryd yn garcharorion, a digon i redeg ymaith."
Boddlonwyd y brenin yn fawr gan atebiad calonogol y Cymro; ac am ei wrhydri yn y frvvydr dranoeth, gwnaeth y brenin ef yn farchog.
iad,
GEIR-LECHRES
bewyde.
(
Vocabulary).
marchog, a knight.
battle.
cabcharoe, prisoner.
dychweliad, return.
sefyllfa, state.
teyenasiad, reign.
teefn, order.
gwehydei, bravery.
lliosocach, moi-e numerous.
93.— Dienyddiad Arglwydd Russell.
Arglwydd
FANbenoedd
yn nheyrnasiad
Russell, yr
Siarl
enyddio, efe a dynodd allan
odd
i'r ofl'eiriad
ei
yr
hwn
a gollodd
ei
Ail, ar gael ei ddi-
oriawr, ac
a'i
hestyn-
a weinyddai iddo ar yr adeg alarus
hono.
Dywedodd
wrtho, " Dyna, Syr, yr hyn a ddengys
gwneAvch ddefnydd o honi. Nid oes arnaf ei
heisieu mwyach, oblegid yr wyf yn myned i dragwyddoldeb."
am.se>',
LLUN Y BRENIN.
GEIE-LECHRES
adeo, time, occasion.
amske, time.
119
(Vocabulary).
galaetjs, mournful, sad.
gweinyddu, perform the service
oeiawe, a watch.
defnydd, use.
dengys, will show.
dienyddio, to execute.
siael ye ail. Charles II.
teagwyddoldeb, eternity.
94.— Llun y Brenin.
YR
Frederic yr Ail, brenin Prwsia, yn hofF
iawn o chwareu troion ysmala. Un diwrnod
anrhegodd un o foneddwyr ei ls â blwch hardd
gyda llun pen asyn tu fewn i'r cauad. Dranoeth
meddyliodd y brenin gael tipyn o ddigrifwch gyda'r
boneddwr, a dechreuodd ymddiddan ag ef yn gyhoeddus yn y lls yn nghylch yr anrheg a roddodd
iddo y diwrnod blaenorol.
Yr oedd chwaer y brenin yn bresenol, a gofynodd
i'r boneddwr i ddangos iddi yr anrheg.
Wedi iddi
gael y blwch yn ei Haw, agoroddef, a syllodd yn fanwl ar yr hyn oedd tu fewn i'r cauad. Yna dywedodd, " Dyma ddarlun tlws, ac mor debyg ydyw i
chwi, fy mrawd.
Hwn yw y darlun goreu o honoch
oeclcl
a welais erioed."
3m gwybod pa
dywysoges. Trosglwyddwyd y
blwch o law i law, ac yr oedd pob un yn canmol y
darlun.
Nid oedd y brenin yn gwybod yn iawn pa
beth i'w wneud, am ei fod yn tybied fod pawb yn ei
wawdio.
O'r diwedd estynwyd y blwch i'r brenin, a mawr oedd
ei ryfeddod pan welodd fod ei km ei hun wedi osod yn
nghauad y blwch gan y boneddwr yn lie llun y pen
asyn.
Nis gallai y brenin lai na chwerthin yn galonGwridodd y
brenin, ac nid oedd
atebiad i'w roddi
i'r
Y MEDDYG A'R INDIAID.
120
og wrth weled fod gweithred foesgar y boneddwr
wedi peri iddo wneud y fath gamgymeriad.
GEIR-LECHRES
(Vocabulary).
ANEHBGU, to reward.
gweido, to blush, to redden.
llys, a court.
stllo, to look hard at.
atebiad, answer.
cahgymebiad, mistake.
canmol, to praise.
tebyg, like.
tlws, beautiful.
cauad, a cover.
DAELTTN, a picture.
digeifwch, amusement, fun.
OWEITHEED, act.
GWawdio, to laugh
fun
at, to
TEOSGLWYDDO, to pass
TYWYSOGES, princess.
TSMALA, funny, droll.
On.
make
of.
95.—Y Meddyg
a'r Indiaid.
*N y ganrif ddiweddaf bu rhyfel am rai blynyddau rhwng y Saeson a'r Indiaid Cochion yn
America. Mewn un frwydr cymerwyd meddyg oedd
gyda'r fyddin Seisnig yn garcharor gan yr Indiaid.
Yr oedd y meddyg yn deall iaith y brodorion, ac yn
mhen ychydig oriau wedi iddo syrthio i'w dwylaw,
clybu hwynt yn nodi rhai o'u nifer i flingo croen ei
ben.
A
ydych chwi yn bwriadu £y mlingo i ?" meddai
llais cryf fel taran, " dewch yn mlaen yn awr,
a gwnewch hyny, os meiddiwch. Os cyffyrdda un o
honoch â mi i'm niweidio, bydd yr Yspryd mawr
sydd yn gwylio drosof yn sicr o gospi yr adyn
hwnw."
Wedi iddo ddywedyd hyn, tynodd y meddyg ei
Wrth weled pen
wallt gosod (wig) oddi ar ei ben.
moel y dyn gwn dychrynodd yr Indiaid yn fawr,
am fod gwisgo gwallt gosod yn bcth hollol anadnabyddus yn eu plith.
"
mewn
CYMWYNAS
I
SWYDDOG TLA WD.
121
Yr oedd eu dychryn yn fwy fyth, pan ddywelodd,
Yr wyf yn medru eich llosgi yn Uudw â gwfes yr
haul, yr hwn a ddygaf i lawr arnoch."
Yna tynodd
wydr bychan o'i logell, a chan afaelyd j^n Haw Indiacl
"
ieuanc, daliodd hi dan y gwydr, tra yr oedd pelydrau
yr haul yn disgyn ami.
Yr oedd y gwres a achosid gan y gwydr yn peri
poen mor annioddefol i'r anwariad ieuanc, fel y
gwaeddodd allan fod ei law yn myned ar dân. With
weled fod eu carcharor yn ddyn o allu gwyrthiol yn
eu tyb hwy, penderfynodd y penaethiaid ei ollwng
yn rhydd, ac arweiniwyd ef yn ol yn ddiogel at y
fyddin Seisnig.
GEIR-LECHRES
(
anadnabyddus, unknown.
annioddefol, unbearable.
anwaeiad, a savage.
blingo, to
flay,
Vocabulary).
gwbes, heat.
gwylio, to watch.
gwybthiol, miraculous.
achosi, to cause.
adtn, wretch, bad man.
iaith, language.
indiaid, Indians.
llogell, pocket,
to pluck oft the
skin.
BLINGO CEOEN PEN, to scalp.
beodoeion, natives.
bweiadu, to intend.
caneif, a century, a hundred years,
CYFFWEDD, to touch.
DEALL, understand.
GALLTT, power.
gwallt gosod,
if you dare.
moel, bald.
pelydeau, rays.
PENAETHIAID, chiefs.
taean, clap of thunder.
tyb, opinion.
yspeyd,
false hair, wig.
96.— Cymwynas
LLUDW, ASHES.
OS meiddiwch,
i
spirit.
Swyddog Tlawd.
TfN diwrnod aeth swyddog balas Joseph, Yniherawdwr Awstria, i ofyn am gymhorth iddo ef
%J)
Yr oedd yr
a'i deulu am eu bod mewn tlodi mawr.
Ymherawdwr yn adwaen y swyddog yn dda, ac yr
oedd yn gwybod ei fod wedi gwasanaethu yn ffyddi
lawn pan yn y fyddin.
PRYDLONDEB.
122
"
meddai ei Fawrhydi, "ond ugain
yn fy mhoced, dyma nhw i chwi.''
mae hyny yn ormod o lawer," meddai un o weisy lls mewn llais isel, " byddai ugain swllt yn
Niii oes genyf,"
sofren (penadur)
"
Y
ion
llawn digon iddo."
Clywodd yr Ymerawdwr y
eu llefaru
mewn
geiriau, er eu
bod wedi
trôdd at y gwas, a gofynodd, " A oes cymaint a hyny o arian genych ?" " Oes,
Syr," atebodd y gwas, ac wedi iddo eu tynu o'i logell,
ton
isel
;
rhoddodd hwynt yn Haw yr Ymherawdwr.
Wedi iddo eu cael, dododd hwynt at yr ugain
sofren, ac yna rhoddodd y cwbl yn Haw y swyddog
tlawd, a dywedodd, " Diolchwch i fy ngwas sydd yn
dewis uno gyda mi yn y gwaith da o'ch cynorthwyo
chwi a'ch teulu yn eich tlodi."
GEIR-LECHRES
ADWAEN,
cwbl,
all,
to know.
the whole.
(Vocabulary).
CYNORTHWYO,
CYMHORTH, help.
CYMWYNAS, kindness, kind
to help.
sofren, a sovereign
UNO, to join.
act.
(coin.)
ymherawdwr. Emperor.
97.— Prydlondeb.
GWAHODDODD
yr Ymherawdwr Napoleon
swyddogion milwrol i giniawa
gydag ef un prydnawn am chwech o'r gloch. Yr
oedd y swyddogion ychydig amser yn rhy hwyr yn
dyfod i'r wledd.
Eisteddodd yr Ymherawdwr with y bwrdd cyn
gynted ag y tarawodd y cloc chwech. Yr oedd yn
fwytawr buan, ac anaml yr eisteddai wrth y bwrdd
uwch law deng munud.
Bonaparte
ei
BONAPARTE
a'u MILWR.
Wedi iddo orphen daeth y swyddogion
cyfododcl yntau i'w derbyn, gan
123
i'r
ddywedyd
ystafell,
—
"
Fon-
y mae y ciniaw yn awr drosodd, ac ni awn
yn mlaen at ein gorchwyl yn ddioed." Felly bu
raid iddynt eistedd i ystyricd rhyw ryfelgyrch gyda
eddigion,
chyllaon gwâg.
GEIR-LECHRE5
anaml, not often, seldom.
buan, last.
bwytawk,
eater.
(Vocabulary).
gwahodd,
to invite.
MILWEOL, military.
peyblondeb, in time, punctuality.
ciniawa, to dine.
CYiLA, cyllaon, stomach, stom-
peydnawn, afternoon.
ehyfelgyech, a campaign.
achs.
QOEPHEN, to
taeawodd, struck.
finish.
98.— Bonaparte
a'r
Milwr.
brwydr Areola, cerddodd Bonaparte
oddi amgylch i'r gwersyll yn y nos, i edrych
Jy^||i
a oedd y milwyr oeddent yn gwylio yn cyflawni eu
dyledswydd yn briodol.
Pan ddaeth at uu man, cafodd y gwyliwr yn
Cododd ei ddryll heb ddeffro y dyn, ac yna
cysgu.
cerddodd yn ol a blaen ar y llwybr gosodedig am
beth amser. O'r diwedd deffrôdd y milwr, a mawr
oedd ei ddychryn pan welodd y cadfridog yn sefyll
fel gwyliwr yn ei le.
Gwaeddodd allan mewn llais oedd yn dangos yr
ofn mwyaf, " O, Syr, y mae hi ar ben arnaf." " Paid
âg ofni, fy nghyfaill," atebodd y cadfridog, "ar ol
ymladd mewn brwydr fel heddyw, yr wyt, mi wn,
wedi blino yn fawr ac y mae dyn gwrol fel tydi yn
haeddu bwrw dy rlino a chysgn, ond y tro nesaf
ll^^R
ol enill
;
Y MILGI FFYDDLAWN.
124
«lewis
amser a
wnêst
ti
lie
mwy
priodol
i
wneud hyny nag a
heno."
GEIR-LECHRES
bwrw dy flino, rest yourself.
(Vocabulary).
DYLEDSWYDD, duty.
gweesyll, camp.
gwyliwe, watchman, sentry.
LLWYBB, path.
ENILL, to gain.
gosodedio. fixed, marked.
ODDI AMGYLCH I, round.
yn ol a blaen, backwards and
dkyll, gun,
rifle.
forwards.
99.— Y Milgi ffyddlawn.
(O'r hen Gymraeg.)
gr
pjft^R oedd
gynt yn byw yn Abergarfan ag
P3^ id do wraig ac un mab, ei unig blentyn, yn
faban yn ei gawell. Myned a wnaeth y wraig i'r
a glywai lafar bytheiaid yn
eglwys i addoli y
ymlid carw ar ei dir. " Mi a áf i gyfarfod â'r cn,"
eb efe, " fel y caffwyf y rhan o'r carw sydd i mi am
gr
;
fy
mod yn arglwydd y tir."
Myned a wnaeth, a gadael
ei blentyn yn y cawell
yn gorwedd ger Haw iddo. Tra y
bu y gr oddi yno, dyfod a wnaeth cenaw blaidd i'r
t, ac a fynai ladd y plentyn a'i fwyta. Yna y milgi a ymladdodd yn galed ar blaidd, ac a'i lladdodd
wedi hir ymdrin, a chael ei glwyfo yn friwedig ac
yn hyny o ymdrech troi a wnaeth y cawell wyneb i
yn cysgu,
a'i filgi
;
waered.
Pan ddaeth y
gr
yn ol i'r t, y milgi a gyfododd
roesawu ei feistr, gan siglo (ysgwyd) ei
gan
gynffon a'i ben arno yn garedig. Ond y
weled gwaed ar y milgi, ac yn llynwyn ar y 11a wr, a
yn waedlyd
i
gr
i'eddyliodd
i'r
milgi ladd
ei
unig blentyn
;
ac
yn
wn
CODI YN FORE.
o lid ac arahwyll,
a wnaeth,
a'i
125
gwân (trywanu) y
inilgi â'i
gleddyf
ladd.
Gwedi hyny wrth droi'r cawell i fyny, gwelai'r
plentyn yn fyw ac yn iach diniwed, a ger Haw iddo
y blaidd yn farw, a'r inilgi yn friwedig gan ddanedd
y
blaidd.
Ac
edifar
bu gan y
gr
ei
weithred
ainlvwyll.
GEIS-LECHRES
addoli, to worship.
amhwyll, thoughtlessness, rash-
(Vocabulary).
gwaedlyd, covered with blood.
gwan, to pierce.
ne9s.
gwyneb
blaidd, wolf.
briwedig, wounded.
bytheiaid, hounds.
caew, deer.
cawell, cradle.
cenaw blaidd, young wolf,wolf's
I
waered,
face
down-
ward, upside down.
llafar, noise, voice, bark.
LLID, anger.
in pools, puddles.
llynwyn,
milgi, grey-hound.
siglo, to shake.
cub.
CLWYFO, to wound.
CBOESAWtr, to welcome.
di-niwed, uninjured.
trywanu, to
edifar, sorry
ysgwyd, to shake.
FFYDDLAWN,
for, repent.
pierce.
ymdrin, to contend,
fight.
YMLID, to follow, pursue.
faithful.
100.— Codi yn
\YWEDODD un o awduron
fore.
enwocaf Lloegr am
y modd y dysgodd godi yn fore.
" Pan yn ieuanc, yr oeddwn yn hoíf iawn o gysgu
yn hir yn y boreu yr oedd hyn yn fy yspeilio o lawer
o amser ond Joseph fy ngwas a'm cynorthwyodd i
;
;
orchfygn y gwendid hwn.
" Addewais
rocldi coron i Joseph bob boreu
y
gwnai i mi godi erbyn chwech. Y boreu nesaf
Joseph a'm defFrodd, ond methodd Avneud i mi godi.
CODI YN PORE.
120
Dranoeth ni bu yn fwy llwyddianus, a chanol dydd
gorfu i mi gyfaddef fy mod yn treulio fy amser yn
ofer.
" Dywedai.s wrtho nad oedd yn deall
y ffordd i
weithredu y dylai feddwl am fy addewid, a pheidio
â sylwi ar fy mygythion.
" Y diwrnod canlynol daeth Joseph i mewn i'r ystafell, a dechreuodd fy nhynu o'r gwely.
Crefais
arno i adael llonydd i mi am ychydig amser. Bygythiais ef, gelwais enwau drwg arno, ond nid oedd
dim yn tycio, trôdd Joseph glust fyddar i'r cwbl.
Gorfu i mi roddi i fyny, a chodi.
" Yn mhen awr diolchais iddo am ei ftyddlondeb, a
chafodd goron yn wobr. Gwnaeth hyny bob dydd
nes i mi ddysgu yr arferiad o godi yn fore heb gael
fy ngalvv ganddo.
" Yr wyf yn ddyledus i Joseph am ddwsin o leiaf
o gyfrolau o'm gweithiau, y rhai a ysgrifenais yn yr
;
oriau a enillais trwy godi
yn
GEIR-LECHRES
fore."
(Vocabulary).
erbyn, by.
addaw, to promise.
addewid. a promise.
yn
aeferiad, a habit.
awduron, authors.
bygythion, threats.
crefais, I begged.
cyfrol, volume.
cyfaddef, to confess.
dyledus, indebted.
enwocaf. most celebrated.
fore, early.
ffyddlondeb, faithfulness.
gweithiau, works.
gweithredu, to act.
gwendld, weakness.
gwobr, reward.
llwyddianus, successful.
yn ofer,
in vain.
tycio, to succeed, to avail,
serve the purpose.
^K>*5-
IDIOMATIC
1.
Y mae yn rkaid
4.
5.
6.
7.
I
a letter
shall have (receive)
my brother.
Cafddysgu ysgrifenu yn yr ysgol.
I shall learn to write in school.
Yr wyfyn caelfy nysgu. / am being taught, or I am taught.
A ddarfuiddo ysgrifenu y llythyr? Do. Did he write the letter? Fes.
Mi a fynaf eich gweled yfory, I am determined to see you to-morrow.
A 'wnen-ch chn-i ddarllen y llythyr iddi? Gwnaf. Will you read the
letter to her
8.
The man must work.
dyn weithio.
Ca/lythyr yfory oddi wrth fy mrawd.
2.
to-morrow from
3.
i'r
SENTENCES.
Yes or I will.
?
Yr wyfyn gwybod eich bod yn ddyn
dysgedig.
I know that
you are a
learned man.
9.
Yr wyfyn adnàbod y dyn yn
acquainted with the
10.
It
I know the
dda.
man
well, or I
am
well
man.
Yr oedd h yn rhewi yn galed neithiwr
i
;
mae hi yn gwlawio heddy w.
y
was freezing hard last night it is raining to-day.
perchir hi gan bawb. She is respected by all.
12. Cododd yr haul cyn pump o'r gloeh yn y boreu.
The sun
;
11. Fe'i
live o'clock in
14.
Torwch y bara
15.
Peidiwch â
16.
17.
18.
19.
20.
rose
before
the morning.
Cododd y bachgen y llyfr oddi ar y llawr.
from the floor.
13.
â'r gyllell
fawr.
The boy
raised the
book
Cut the bread with the large knife.
thori y fl'enestr. Don't break the window.
Rhoddodd ei law ar fy mhen. He put his hand on my head.
Rhoddodd geiniog i'r dyn dall. He gave a penny to the blind man.
Y mae hi yn byw yn Aberystwyth. She lives at Aberystwyth.
Yr oedd y pysgodyn ynfyw. The fish «'as alive.
Y mae genyf afal. I have an apple.
21. Y mac yn dda genyf g\y wed am eich llwyddiant.
/ «mi glad to hear of
your success.
22. Y mae arnafofn y tarw. I am afraid of the bull.
23. Y mae at -naf chv-ant cerdded at y llyn. I am inclined to walk to the
lake.
24.
25.
26.
Y mae y ddanodd ami.
She has toothache.
Gwelais ddyn ar y ffordd. I saw a man on the road.
mae y Hew yn gryfaeh na'r arth. The lion is stronger than
Y
the
bear.
27.
Nidyw
y llyfr hwncÿsto!
a'r Hall.
This book
is
not
so
good as the
other.
28.
Efe oedd yr hynafo'T ddau.
He was the elder of the two.
29.
Chwarddodd y genethod am
ei ben,
The
girls
laughed
at him.
128
30.
IDIOMATIC SENTENCES.
Dyma'r
ci
sydd yn lladd y defaid.
dog which
This is the
the
hills
sheep.
31.
32.
Aeth â'r ceffyl
Abergele.
He
the horse to Abergele fair.
Danfonodd lythyr ataf yn when mis. He sent ine a letter in a month's
i
flair
took
time.
Cerddodd at y drws. He walked to the door.
Safodd wrth y drws. He stood by the door.
Dywedodd yr hanes wrth ei rieni. He told the story to his parents.
30. Yr oedd pedwar gwas yn aredig (troi) yn y eae. There were four servants
ploughing in the field.
37. Daethpum' mil o ehwardwyr i'r dref ar y cyntaf o Fai. Five thousand
quarrymen came into the town on the first of May.
33.
34.
35.
38. Beth y w pris y cîg? Deg ceiniog y pwys.
What is the price of the
meat ? Ten pence a pound.
39. Ptoy sydd yn by w yn y t acw ?
Wn i ddim. Who lives in yonder
house ?
J don't know.
40. Ceffyl
was sold
pwy a werthwyd yn y
in the fair?
Your
if air?
Ceffyl eich ewythr.
uncle's horse.
Subordinate Clauses.
1. Y mae yr athraw yn dweud eich bod yn ddarllenwr
says that you are a good reader.
2. Dywedodd nad oedd yr eneth wedi canu yn dda.
He
da.
Whose horse
The teacher
said that the girl
had not sung well.
3.
Yr wyf yn gwybod
i'r
dyn ysgrifcnu llythyr.
I
know
that the
man
wrote a letter.
Yr ydyni yn gobeithio y daw eich brawd i'r cyfarfod yfory. We are
hoping (or we hope) that your brother will come to the meeting to-morrow.
5. Fe'ch cospir chwi am ei:h bod wedi gwneud y fath beth.
You will be
4.
punished because you have done such a thing.
After he had reached the
6. Wedi iddo gyrhaedd y tÿ galwodd ar ei wraig.
house he called his wife.
7. Yr oedd y forwyn wedi gorphen y gwaith cyn i'r haul godi.
The
had finished the work before the sun rose.
Eriddofyw amlavxr oflynyddau yn Lloegr ni anghofiodd ei wlad enThough he lived for many yrars in England he did not forget his
servant-girl
8.
edigol.
native country.
Ymaey
fuwch a brynwyd gan eich tad wedi ei gwerthu. The cow
9.
which your father bought has been sold.
An old
10. Gwelodd hen Ar oedd yn sefyll gerllaw fod yr eneth yn gwenu.
man who was standing near saw that the girl was smiling.
Adjectives.
Note.—When two objects are spoken of, the comparative is used in
English; as, "He is the elder of the two." In this case the Welsh
employ the superlative; as, "Efe yw'r hynnf o'r ddau"=he is the eldest
"Efe yw'r goreu o'r ddau" = he is the best of the two.—
of the two.
Vide
Rowland's Welsh Geammae.
WREXHAM ARGRAFFWYD GAN HUGHES AND
:
SON,
50,
HOPE STREET.
"
"nitf*
.
SELECTIOIT
FROM
HUGHES & SON'S PUBLICATIONS.
TWELVE POPULAR WELSH NATIONAL SONGS
(English
& Welsh
Words.) Arranged (O.N.), for One or Four Voices with Pianoforte
By John Owen (Owain Alaw.)
Accompt.
Octavo— Stiff Paper,
1/6; Cloth, 2/6.
May be had in
Sol-fa in 3 parts, Id. each
;
or complete in
Paper
Cover, 3d.
*«* For Contents see our Music Catalogue.
CERDDI CYMRTJ
Rhan
i
I'R
leisiau plant,
haiarn ac
ydyw y
a'r
casgliad
&
L., Merthyr.
Cyfaddas
i
)
hwn.
Wedi
Ceiriog, Tal-
ddarparu ar gyfer
ei
Aelwyd Gartref
Gan Tom
Price,
Buddugol yn Eisteddfod Caerdydd,
1886.
DONAH EFELYCHIADOL
G.
D. Jenkins, Mus. Bac. (Cantab
Alawon adnabyddus Cymru wedi eu trefnu
gyda geiriau Cyniraeg a Saesneg gan
ereill,
Ysgolion Dyddiol
DEG
PLANT: Gan
laf, 24 t.d., 2g.
(Action Songs)
blant ieuangaf yr ysgolion.
THE PILGRIM'S PROGRESS— A
on Bunyan's Allegory.)
:
Pris 1g.
Sacred Service of Song, (founded
Words and Music by Peter Edwards,
Mus. Bac, London.
"A
decided advance on the average Service of Song."
O.N. copy
In Welsh or English, Sol-fa, id.
for
Accompt. on hire
from the Publishers.
Y MESSIAH
I
BLANT— Cantata
(Pencerdd Maelor).
Gysegredig
Sol-fa, 4c.
;
:
Gan Hugh
Hen Nodiant
ar
log.
Davies,
HUGHES AND
SON'S PUBLICATIONS.
CANWYLL Y CYMRY Gan
cyflawn
mewn
am
Mian hardd,
RHYS LEWIS.
y Sol-ffa
CABAN F'EWYRTH
SOL-FFA,
:
sef
cyfarwyddiadau
gan Eleazar Roberts.
TWM
i
Pris 1/-
(Uncle Tom's Cabin):
ddysgu darLlian.
gan Mrs. H.
Amlen,
1/-;
Llian,
DARLTJNIAU.
CHWEDLAU
HOW
2/6.
Argraffiad cyflawn Cymraeg.
Beecher Stowe.
2/6.
.ffiSOP
:
Rhan
gan Glan Alun.
TO LEARN WELSH, being an
I.
a
:
II., 1/-
W un
-
English- Welsh Vocabulary
and Phrase-Book for Travellers and Students.
YR ATHRAWYDD PAROD Gan Wm.
Harris.
6d.
Sef Hyfforddydd
Ddarllen, Ysgrifenu a Daillen Ysgrifen heb gymorth Atbraw.
Am Lyfrau
hwn
Cloth, 3/6 each.
LLAWLYFE Y TONIC
ol
Cy-
Cynygir y gwaith
ae isel-bris.
English and Welsh Editions of this popular Novel.
Illustrated.
Uen yn
Llanymddyfri.
Ficer Prichard,
:
hoeddiad Newydd,
i
6c/'.
Dadleuon (Dialogues), Adroddiadau, &c, yn y Gymraeg,
gweler ein
Y CERDDOR
Catalogue
o Lyfrau, 32
(The Musician).
the 1st of every Month.
A
t.d.,
yn rhad.
Musical Monthly, published on
Price 2d.
Contains Articles, Reviews, Tit-bits, Anecdotes, &c.
Valuable
Prizes are given.
MUSIC CATALOGUE,
HUGHES
6-
SON,
56,
64
Hope
p.p.-FREE.
Street,
Wrexham.